Γιάννης Ζουγανέλης, Οδυσσέας Ελύτης: Το Μονόγραμμα (1983)

Το "Μονόγραμμα" είναι το κορυφαίο ερωτικό ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη. Γράφτηκε το 1971 και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ίκαρος. 

Το έργο αξιώθηκε πολλών και σημαντικών μελοποιήσεων τα κατοπινά χρόνια και μάλιστα σε ποικίλες μουσικές φόρμες. Η πρώτη μελοποιητική απόπειρα υπογράφεται από τον Γιάννη Ζουγανέλη (1983), ενώ το 1988 κυκλοφόρησε στη Γαλλία η δεύτερη μελοποίηση του έργου από τη σπουδαία Ελληνίδα μουσικό Angelique Ionatos (Αγγελική Ιωαννάτου).  Το 1999 ηχογραφήθηκε μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάγνωση με τη σύμπραξη του Μίκη Θεοδωράκη και της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, οι οποίοι απαγγέλλουν σε μορφή διαλεκτικής αντίστιξης το ποίημα υπό τους ήχους του τρυφερότατου Adagio του Μίκη. Τέλος, το 2006 κυκλοφόρησε μια τρίτη ολοκληρωμένη μελοποίηση του έργου σε μορφή σκηνικής καντάτας από τον σπουδαίο συνθέτη Γιώργο Κουρουπό. 

Ο Γιάννης Ζουγανέλης λοιπόν κατέχει την πρωτιά σ' αυτή την υπέροχη μουσική περιπέτεια του έργου, αν και ο δίσκος αυτός είχε μια πολύ παράξενη και άδικη μοίρα. Γιατί, ενώ αρχικά ο συνθέτης δούλεψε το έργο με την πλήρη συγκατάθεση του ποιητή, όταν ο δίσκος ετοιμάστηκε για κυκλοφορία, ο Ελύτης άλλαξε γνώμη και υποχρέωσε την εταιρία να μην τον βγάλει στην αγορά! Είναι πιθανόν να υποκρύπτονται οικονομικοί λόγοι για την απαγόρευση αυτή, αλλά η ουσία είναι ότι ο δίσκος εξαφανίστηκε από την αγορά κι ο συνθέτης στερήθηκε τη χαρά να προσφέρει στο ευρύ κοινό την πιο φιλόδοξη εργασία του σε μια εποχή που ακόμη το μουσικό αισθητήριο του κόσμου μπορούσε να εκτιμήσει και πιο απαιτητικές μουσικές προτάσεις, γιατί δεν είχε αποπροσανατολιστεί στο βαθμό που συμβαίνει στις μέρες μας! 

Το ευτύχημα πάντως είναι ότι διασώθηκε η αρχική μήτρα αυτής της ιστορικής ηχογράφησης κι έτσι από χέρι σε χέρι πέρασε σ' ένα στενό κύκλο συλλεκτών, για να μπορούμε σήμερα να τη χαρούμε, έστω και χωρίς αυθεντικά εξώφυλλα, παρά με κάποια δικά μου αυτοσχέδια σκαριφήματα!

Το υλικό λοιπόν που έχουμε στα χέρια μας αποτελεί μια άκρως ενδιαφέρουσα μουσική προσέγγιση που καταδεικνύει τη σοβαρότητα του δημιουργού απέναντι σ' ένα δύσκολα μελοποιήσιμο κείμενο που ο ελεύθερος στίχος του δεν διευκολύνει στην προσπάθεια δημιουργίας κανονικών τραγουδιών με στρογγυλεμένες και συμμετρικές μελωδίες. Γιαυτό και ο συνθέτης προτίμησε να παραμείνει σε ρόλο περισσότερο υποστηρικτικό του αριστουργηματικού ποιητικού λόγου. Ως προς τη δομή της η σύνθεση περιλαμβάνει μια οργανική εισαγωγή, επτά τραγούδια και τρία ορχηστρικά ιντερμέδια.  

Στην ερμηνεία των τραγουδιών συμμετέχει πλάι στον συνθέτη η σύζυγός του Ισιδώρα Σιδέρη, ενώ από ένα τραγούδι ερμηνεύουν η Δήμητρα Γαλάνη και ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου. Την ενορχήστρωση έκανε ο ίδιος ο Γιάννης Ζουγανέλης.

Γιάννης Ζουγανέλης: Όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει (1981)

Το 1981 ο Γιάννης Ζουγανέλης, έχοντας ήδη κάνει αισθητή την παρουσία του με τέσσερις προσωπικούς δίσκους μέσα στην προηγούμενη δεκαετία, τον καθένα εντελώς διαφορετικό από τους άλλους, ξεκινάει την καινούργια δεκαετία με την κορυφαία ίσως δισκογραφική του κατάθεση που φέρει τον χαρακτηριστικό τίτλο "Όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει".

Πρόκειται για έναν εξολοκλήρου ορχηστρικό δίσκο που μάλλον η τύχη του στάθηκε άδικη σε σχέση με το άκρως ενδιαφέρον μουσικό του περιεχόμενο. Είναι αλήθεια ότι η ελληνική μουσική είχε ήδη μέχρι εκείνη τη στιγμή αξιωθεί μιας σημαντικής παράδοσης σε δίσκους οργανικής μουσικής που κατέθεσαν μερικοί από τους σημαντικότερους συνθέτες μας, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις ("Το χαμόγελο της Τζοκόντας", "Δεκαπέντε Εσπερινοί", "Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη", "Ο σκληρός Απρίλης του '45"), ο Σταύρος Ξαρχάκος ("Μοναστηράκι και Τετράγωνο", "Ελλήσποντος", "Χωρίς λόγια"), ο Γιάννης Σπανός ("Οι μελωδίες του Γιάννη Σπανού", "Βαθιά γαλάζια θάλασσα"), ο Βασίλης Δημητρίου ("Κυκλάδες"), ο Ηλίας Ανδριόπουλος ("Κοντσέρτο για σαντούρι", "Περιπλάνηση"), ο Μιχάλης Τερζής ("Νόστιμον ήμαρ", "Η εποχή της Αφροδίτης") και πολλοί άλλοι. 

Στην ίδια δυναμική παράδοση εντάσσεται και ο συγκεκριμένος δίσκος του Γιάννη Ζουγανέλη που δανείστηκε τον τίτλο από τον εμβληματικό στίχο του Γιώργου Σεφέρη. Και πράγματι, είναι ένας βαθιά ελληνικός δίσκος, γεμάτος μελωδίες και ελληνικά χρώματα διανθισμένα με σκόρπιους χορωδιακούς βοκαλισμούς. Προσέξτε, για παράδειγμα, το υπέροχο "Βυζαντινό" που είναι μια εμπνευσμένη οργανική ραψωδία με μια καταιγιστική αλληλουχία μελωδικών ιδεών.

Το βασικό μουσικό όργανο που επωμίζεται το βάρος όλης αυτής της ελληνικής μουσικής τοιχογραφίας είναι το μπουζούκι που ερμηνεύεται από τον εξαιρετικό σολίστα Γρηγόρη Τζιστούδη, μέσω του οποίου άλλωστε το έργο είχε και μια διεθνή διανομή. Την ορχήστρα διευθύνει ο Στάθης Ουλκέρογλου.

Γιάννης Ζουγανέλης: Εξομολόγηση (1975)

Δίσκος έκπληξη! Για μένα τουλάχιστον. Τον ξετρύπωσα προ καιρού σε κάποιο ραδιοφωνικό σταθμό ξεχασμένο σε μια γωνιά, χωρίς καν εξώφυλλα! Πάνω στις ετικέτες του έχουν απομείνει κάποιες χαρακτηριστικές επισημάνσεις του ραδιοφωνικού παραγωγού που κάποια στιγμή τον χρησιμοποίησε σε εκπομπή του!

Ήξερα τον τίτλο, δεν είχα ακούσει ποτέ το περιεχόμενο. Πρόκειται για τον ξεχασμένο και άγνωστο δίσκο "Εξομολόγηση" που κυκλοφόρησε το 1975 από τη Zodiac, τη γνωστή ετικέτα της Lyra. Ουσιαστικά είναι η πρώτη ολοκληρωμένη δουλειά του πολυμήχανου Γιάννη Ζουγανέλη σε ηλικία 19 χρονών! Με τραγούδια έξω από κάθε τι που ξέρουμε για την αφεντιά του! Τραγούδια κρητικά!

Για να είμαστε βέβαια ακριβείς, ο Ζουγανέλης είχε ήδη δώσει ένα πρωτόλειο δισκογραφικό παρών το 1973, έφηβος ακόμη, όταν είχε ηχογραφήσει ένα 45άρι με τα τραγούδια "Σώσον, Κύριε, τον λαόν Σου" και "Οι οχτροί"

Στην "Εξομολόγηση" λοιπόν ο Γιάννης Ζουγανέλης εμφανίζεται ως συνθέτης και τραγουδιστής πλάι στον Κρητικό λυράρη, συνθέτη και τραγουδιστή Στρατή Σπυριδάκη, με τον οποίο μοιράζεται εξ ημισείας τη σύνθεση των τραγουδιών. Οι στίχοι σε όλα τα τραγούδια γράφτηκαν από τον Συμεών Καπετανάκη. Ο δίσκος κρύβει ακόμη μια έκπληξη: Την παρουσία της Πόπης Αστεριάδη ως ερμηνεύτριας σε ένα ύφος εντελώς διαφορετικό απ' αυτό που μας έχει συνηθίσει. 

Φαντάζομαι πως ο δίσκος θα αρέσει στους λάτρεις του κρητικού τραγουδιού. Εγώ τον βρήκα κάπως στομφώδη για τα γούστα μου και χωρίς ιδιαίτερη πρωτοτυπία, αν και θα πρέπει να κριθεί σε σχέση με την εποχή του, όταν το συγκεκριμένο είδος τραγουδιού δεν είχε φτάσει στην κατάχρηση που γνωρίζει στις μέρες μας...

Ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου τραγουδά για τις ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε η καινούργια δισκογραφική δουλειά του Θανάση Παπακωνσταντίνου με τίτλο "Με στόμα που γελά". Μουσική και στίχοι, όπως πάντα, δικά του. Ερμηνευτής όμως των τραγουδιών είναι ο παλιός του συνοδοιπόρος Σωκράτης Μάλαμας.

Στο δίσκο περιλαμβάνονται και δυο μελοποιημένα ποιήματα αφιερωμένα στη γυναίκα.

Το πρώτο, το εναρκτήριο, έχει τίτλο "Στα πόδια της" και βασίζεται σε ποίημα του Τάσου Λειβαδίτη. Το ερμηνεύει ο ίδιος ο συνθέτης. 

Το δεύτερο επιγράφεται "Γυναίκες" και βασίζεται σε ποίημα του Γερμανού ποιητή Hermann Hesse σε ελληνική απόδοση του Λέοντα Κουκούλα.

Από το επίσημο κανάλι του συνθέτη στο YouTube δανείζομαι τα βιντεάκια με τα δυο αυτά τραγούδια σαν ένα μικρό αφιέρωμα στη σημερινή γιορτή της γυναίκας...

Γρηγόρης Σουρμαΐδης: Μικρή μου μεγάλη αγάπη (1988)

Ο συνθέτης Γρηγόρης Σουρμαΐδης εισέβαλε ορμητικά στο ελληνικό τραγούδι στα πρώτα χρόνια του '70 με τρεις πολύ ενδιαφέροντες κύκλους τραγουδιών που κυκλοφόρησαν στην πενταετία 1971-1976 ("Χαιρετισμός", "Λιτανεία", "Στο δρόμο για το Τσιμενλί"), αλλά στη συνέχεια εξαφανίστηκε ανεξήγητα από το προσκήνιο.

Χρειάστηκε να περάσουν 12 χρόνια, μέχρι να ξαναδώσει το παρών με μία καινούργια δισκογραφική κατάθεση, αλλά και πάλι η συνέχεια ήταν η ίδια, γιατί από το 1988 που εκδόθηκε ο 4ος δίσκος του, δεν έχει εμφανιστεί ξανά μέχρι σήμερα και προσωπικά αγνοώ πλήρως την όποια μουσική του δραστηριότητα αυτά τα τελευταία 30 χρόνια!

Το κύκνειο άσμα του λοιπόν στάθηκε ο δίσκος "Μικρή μου μεγάλη αγάπη" που κυκλοφόρησε το 1988 από την ΕΜΙ. Περιλαμβάνει δώδεκα ερωτικές μπαλάντες σε στίχους κυρίως δικούς του, καθώς και των Τάκη Καρνάτσου, Σαράντη Αλιβιζάτου και του παλιού του συνεργάτη Φίλωνα Αρία. Μουσική και ενορχήστρωση κινούνται στο κυρίαρχο ύφος του ερωτικού τραγουδιού εκείνης της εποχής, όπως το διαμόρφωσε και το υπηρετούσε τόσο αποτελεσματικά ο Γιάννης Πάριος. 

Ερμηνευτές του δίσκου δύο άσημοι τραγουδιστές που εδώ κάνουν το δισκογραφικό τους ντεμπούτο: Ο Κώστας Μάνος και η Αφροδίτη Φρυδά. Η συνέχεια και των δύο δεν τους οδήγησε σε κάποια αξιόλογη καριέρα και γρήγορα χάθηκαν.

Γρηγόρης Σουρμαΐδης: Στο δρόμο για το Τσιμενλί (1976)

Ο Γρηγόρης Σουρμαΐδης έδωσε το κύριο σώμα του έργου του στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '70 με τρεις πολύ ενδιαφέροντες δίσκους που έκαναν εντύπωση στην εποχή τους, ενώ κάποια τραγούδια του γνώρισαν σημαντική εμπορική απήχηση. Ξεκίνησε το 1971 με το δίσκο "Χαιρετισμός". Το 1974 με το δίσκο "Λιτανεία" κατάφερε να ακουστεί αρκετά μέσα από μια σειρά όμορφων τραγουδιών. Και τελικά το 1976 ολοκλήρωσε αυτόν τον κύκλο με τον ιδιαίτερο δίσκο "Στο δρόμο για το Τσιμενλί".

Ο δίσκος αυτός λοιπόν είναι ένα μοιρολόι για τις χαμένες πατρίδες του Πόντου και τον ξερριζωμό του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Τραγούδια που αποτυπώνουν την "ανείπωτη πίκρα, τη βαθιά οδύνη για το χαμό της προγονικής γης", μισόν αιώνα και κάτι μετά το μοιραίο εκείνο έτος 1922. Οι στίχοι γράφτηκαν από τον Γιώργο Καλαμαριώτη. Η μουσική χαρακτηρίζεται έντονα από το χρώμα του ποντιακού ήχου, αλλά και από λαϊκά ηχοχρώματα. Βασική ερμηνεύτρια η Ρένα Κουμιώτη, ενώ συμμετέχει κι ο ίδιος ο συνθέτης. Αξιόλογη δουλειά που δεν προσέχθηκε όσο θα της άξιζε στον καιρό της και ίσως δικαιούται μια ετεροχρονισμένη αναγνώριση.

Γρηγόρης Σουρμαΐδης: Χαιρετισμός (1971)

Ο Γρηγόρης Σουρμαΐδης ανήκει στην επιγονική γενιά των συνθετών που εμφανίστηκαν στο γύρισμα της δεκαετίας του '60 και των αρχών του '70, οι οποίοι πάτησαν γερά πάνω στη στέρεη βάση που είχαν ήδη διαμορφώσει οι σημαντικοί συνθέτες των πρώτων χρόνων του "έντεχνου" λαϊκού τραγουδιού μετά τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Μάνο Χατζιδάκι (Γιάννης Μαρκόπουλος, Σταύρος Ξαρχάκος, Σταύρος Κουγιουμτζής, Δήμος Μούτσης, Μάνος Λοΐζος, Χρήστος Λεοντής, Γιάννης Σπανός).

Η δισκογραφική παρουσία του συνθέτη υπήρξε περιορισμένη, αφού μας έδωσε τέσσερις μόλις ολοκληρωμένους δίσκους, οι τρεις από τους οποίους κυκλοφόρησαν στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '70 με σημαντικότερη στιγμή του τον κύκλο τραγουδιών "Λιτανεία" (1974).

Το 1971 λοιπόν ο Γρηγόρης Σουρμαΐδης έκανε την παρθενική δισκογραφική του εμφάνιση με τον "Χαιρετισμό". Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα καλογραμμένα τραγούδια σε ελαφρολαϊκό ύφος πάνω σε απλούς ρυθμούς, κυρίως ζεϊμπέκικα και απτάλικα, που ακούγονται πολύ ευχάριστα, χωρίς ωστόσο να προσφέρουν κάτι ιδιαίτερο. Οι στίχοι και η ερμηνεία στα περισσότερα είναι του ίδιου, ενώ συμμετέχουν η εξαιρετική Λήδα, λίγο πριν μας εμφανιστεί και η ίδια ως αυτόνομη δημιουργός, καθώς και η άγνωστη Εύα Αδαμαντίδου ως δεύτερη φωνή στον συνθέτη. 

Δε θυμάμαι κανένα τραγούδι αυτού του δίσκου από εκείνη την εποχή, γιατί δεν σημείωσαν εμπορική επιτυχία, αν και έχουν τις κατάλληλες προδιαγραφές για κάτι τέτοιο. Ίσως η ερμηνεία του ίδιου του συνθέτη να λειτούργησε ανασταλτικά προς αυτή την κατεύθυνση, παρόλο που δε φαίνεται πως ο ίδιος επιδίωκε κάτι τέτοιο, σύμφωνα τουλάχιστον με το σεμνό του σχόλιο που διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο.

Μιχάλης Αρχοντίδης: Το χέρι του ήλιου (1971)

Ο Μιχάλης Αρχοντίδης (γενν. 1942) είναι ένας εξαιρετικά ενδιαφέρων συνθέτης με σημαντικές μουσικές σπουδές και μεγάλη προσφορά στον μουσικό μας πολιτισμό, παρόλο που δυστυχώς παραμένει ένας μεγάλος άγνωστος για τους φιλόμουσους. Το 1971 ξεκίνησε η πολύ γόνιμη συνεργασία του με την Ορχήστρα Ποικίλης Μουσικής του ΕΙΡΤ, όπου είχε το διπλό ρόλο του ενορχηστρωτή και του διευθυντή ορχήστρας. Το 1976 απέσπασε το α' βραβείο σύνθεσης στο φεστιβάλ ελαφρού τραγουδιού της Μάλτας, ενώ παράλληλα συμμετείχε και σε διάφορα ελληνικά φεστιβάλ (Θεσσαλονίκη, Κέρκυρα).
Τα μουσικά του ενδιαφέροντα απλώνονται σε όλα τα πεδία της μουσικής έκφρασης, από το ελαφρό ως τη jazz, από το παραδοσιακό και λαϊκό μέχρι τη λόγια μουσική, όπου μάλιστα εκφράστηκε με την πρωτοποριακή μορφή του ατονικού ιδιώματος που εισήγαγε η περίφημη 2η Σχολή της Βιέννης στις αρχές του 20ου αιώνα (Σένμπεργκ, Μπεργκ. Βέμπερν). Παράλληλα με τη σύνθεση καταπιάστηκε πολύ δημιουργικά και με τη μουσική διδασκαλία σε πολυάριθμα ωδεία, όπως το "Απολλώνιον", το "Νικόλαος Σκαλκώτας", το "Ωδείο Αττικής", το "Ωδείο Ραϋμόνδη", το "Χαλκηδόνιο Ωδείο" και το "Έντεχνον".
Στη δισκογραφία πέρασε μικρό μέρος της πλούσιας εργογραφίας του, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του έργου του για τον κινηματογράφο, το θέατρο και την τηλεόραση παραμένει δυστυχώς ανέκδοτο. Δύο τουλάχιστον όμως δισκογραφικές του δουλειές έχουν μια θέση στην ιστορία της ελληνικής δισκογραφίας. Ένας είναι ο λαϊκός δίσκος «Το χέρι του ήλιου» (1971) κι ο άλλος ένα πολύ ενδιαφέρον αφιέρωμα στο σατιρικό έργο του Σουρή με τίτλο "Ο Ντίνος Ηλιόπουλος ερμηνεύει Σουρή" (1977).

Ο δίσκος λοιπόν «Το χέρι του ήλιου» περιλαμβάνει 12 τραγούδια ελαφρολαϊκού ύφους, που εκείνη την εποχή κυριαρχούσε στο μουσικό μας στερέωμα. Οι στίχοι γράφτηκαν από τον πολυγραφότατο Ηρακλή Παπασιδέρη, συνεργάτη του συνθέτη και σε άλλες δουλειές του. Βασικός ερμηνευτής του δίσκου ήταν ο καινούργιος τότε στο χώρο Κωστής Χρήστου, που για τα επόμενα 4-5 χρόνια θα βρεθεί στο προσκήνιο με πολλές μεγάλες προσωπικές επιτυχίες. Με τρία τραγούδια η καθεμιά συμμετέχουν επίσης η μόλις 19χρονη Δήμητρα Γαλάνη, στα πρώτα της ακόμη βήματα, καθώς και η λαϊκή τραγουδίστρια Λουίζα Γαΐτη, γνωστή από τις συμμετοχές της σε δίσκους του Γρηγόρη Μπιθικώτση. 
Τα τραγούδια του δίσκου ακούγονται ευχάριστα, αν και τα περισσότερα πλέον έχουν ξεχαστεί. Ξεχωρίζει το ωραιότατο "Σ' αγαπώ πολύ" με τον ωραίο ρυθμό του και την όμορφη ερμηνεία της Δήμητρας Γαλάνη. Ήταν το τραγούδι που είχε σημειώσει τότε μεγάλη επιτυχία κι εξακολουθεί ακόμη να ακούγεται πολύ ευχάριστα, ενώ περιλαμβάνεται σχεδόν ανελλιπώς σε διάφορες ανθολογίες της τραγουδίστριας.

ΥΓ. Επιφυλάσσομαι στο μέλλον να επανέλθω στον πολύ ενδιαφέροντα αυτόν συνθέτη με την ελπίδα να έχω βρει ως τότε κάποια ακόμη δείγματα της μουσικής του εργασίας, γιατί αξίζει να βγαίνουν από την άδικη λήθη του χρόνου κάποιοι σεμνοί και συνεπείς εργάτες του μουσικού μας πολιτισμού.

Μάνος Χατζιδάκις: Ο γρουσούζης (1952/ανέκδοτο OST)

Ας κλείσουμε κάπου εδώ αυτόν τον κύκλο με τα ανέκδοτα soundtrack του Μάνου Χατζιδάκι με την υπόσχεση ότι μελλοντικά θα υπάρξει ένας νέος κύκλος παρουσιάσεων της ανέκδοτης δουλειάς του μεγάλου μας συνθέτη είτε για τη μεγάλη οθόνη, είτε για τη σκηνή του θεάτρου.

Σήμερα λοιπόν σας παρουσιάζω τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για τη δραματική κωμωδία του Γιώργου Τζαβέλλα "Ο γρουσούζης", παραγωγής 1952 της Finos Film, με πρωταγωνιστές τους Ορέστη Μακρή, Δάφνη Σκούρα, Μίμη Φωτόπουλο, Γεωργία Βασιλειάδου και Ντίνο Ηλιόπουλο. 

Ο συνθέτης έγραψε μερικά απλά οργανικά θέματα που υπηρετούν την πλοκή της ταινίας, ενώ περιλαμβάνεται κι ένα μελωδικό "Νανούρισμα" που ερμηνεύει η πρωταγωνίστρια της ταινίας Δάφνη Σκούρα.