Πάνος Τσαπάρας: Πόθος διάφανος (1983)

Ιδού άλλη μια ενδιαφέρουσα περίπτωση τραγουδοποιού που γι' αλλού ξεκίνησε κι αλλού η ζωή τον πήγε, καταπώς λέει και το τραγούδι! 

Ο Πάνος Τσαπάρας πρωτοεμφανίστηκε το 1974 συμμετέχοντας στο πολυσυλλεκτικό άλμπουμ "Νιάτα" με το ποπ τραγουδάκι "Άννα" που ερμήνευσε ο φτασμένος τότε Δάκης. Λίγο αργότερα πήρε μέρος στο "Λουκιανού διάλογοι" του Μίμη Πλέσσα ως τραγουδιστής κι αμέσως μετά άρχισε να ηχογραφεί τους πρώτους παιδικούς του δίσκους δείχνοντας ποιο δρόμο θα έπαιρνε οριστικά η πορεία του στην ελληνική μουσική. Λίγα χρόνια αργότερα άλλωστε συνθηκολόγησε πλήρως με την εμπορικότητα γράφοντας εύπεπτες μουσικούλες για Στρουμφάκια και άλλα συναφή!

Κι όμως, παρόλο που στην τριετία 1980-1982 ηχογράφησε δέκα (!!!) παιδικούς δίσκους και τραγούδησε και τη χαριτωμένη "Χελώνα" του Θανάση Παπακωνσταντίνου στους δεύτερους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας, ήρθε ένας εντελώς διαφορετικός προσωπικός δίσκος το 1983 που έκανε εντύπωση τον καιρό εκείνο κι έδειξε ένα άλλο πολύ ενδιαφέρον πρόσωπο του καλλιτέχνη.

Πρόκειται για το δίσκο "Πόθος διάφανος" που εκδόθηκε από τη CBS με δέκα ροκ μπαλάντες κι ένα οργανικό φινάλε, με στίχο αιχμηρό και ενίοτε ανατρεπτικό απέναντι στα κλισέ της εποχής του. Στίχοι, μουσική και ερμηνεία από τον ίδιο με τη συμμετοχή της καλής τραγουδίστριας Ελένης Τσαγκαράκη. Στο τραγούδι "Ορφέα φυλάξου" έχει μια μικρή ανάμιξη στη μουσική και ο άγνωστος τότε Ορφέας Περίδης. 

Ο συνθέτης δηλώνει ευθαρσώς στο εξώφυλλο ότι "ο δίσκος αυτός δεν έχει απόψεις, δεν  εκφράζει τίποτα και προπαντός δεν προάγει το ελληνικό τραγούδι"! Σωστός! Αυτοϋπονόμευση και αντικομφορμισμός...

Γιώργος Καζαντζής: Ταξίδια με τον ίδιο χάρτη (1989)

Τρία χρόνια μετά το «Ήταν μια στιγμή», με το οποίο μας συστήθηκε ο Θεσσαλονικιός τραγουδοποιός Γιώργος Καζαντζής στα μέσα της δεκαετίας του ’80, ήρθε η δεύτερη δουλειά του το 1989 με τίτλο «Ταξίδια με τον ίδιο χάρτη».

Ο δίσκος περιλαμβάνει δέκα κομμάτια, εννιά τραγούδια κι ένα οργανικό θέμα. Οι στίχοι ανήκουν στη Σοφία Κατζούρη, με την οποία είχε συνεργαστεί και στον προηγούμενο δίσκο του. Ένα τραγούδι («Τυφλός στη θέα του λάθους») έχει στίχους του συνθέτη, ο οποίος το ερμηνεύει κιόλας. Βασικός ερμηνευτής είναι και πάλι ο Κώστας Πρατσινάκης, ενώ συμμετέχουν ο Βασίλης Γιαννιώτης, ο Γρηγόρης Μαυρουδής και ο Βασίλης Πρατσινάκης.

Το εισαγωγικό τραγούδι («Δικαιούμαι»), ίσως το ωραιότερο του δίσκου, είναι αφιερωμένο στον Κωστή Μοσκώφ, ενώ τα τρία τελευταία κομμάτια αναφέρονται στον Πιέρ Πάολο Παζολίνι. Η μουσική κινείται στα ίδια και πάλι μονοπάτια της ακουστικής μπαλάντας. Εκείνο που περισσότερο είναι αξιοπρόσεκτο είναι η πολύ προσεγμένη ενορχήστρωση που δείχνει ξεκάθαρα την εξελικτική πορεία του αθόρυβου συνθέτη. Πολύ αξιόλογη δουλειά που δυστυχώς δεν είχε καμία εμπορική τύχη και σήμερα πια είναι σπάνια και ξεχασμένη.

Γιώργος Καζαντζής: Ήταν μια στιγμή (1986)

Η δεκαετία του '80 χαρακτηρίστηκε - υπερβολικά, νομίζω - ως η δεκαετία της παρακμής του ελληνικού τραγουδιού. Εντάξει, η σύγκριση με τις δύο προηγούμενες δεκαετίες είναι εξόφθαλμα δυσμενής, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι μέσα στο '80 είχαμε πολλά καινούργια και σημαντικά πράγματα στο τραγούδι μας. Ο Μάνος και ο Μίκης συνεχίζουν ακμαιότατοι το έργο τους. Ο Δήμος Μούτσης μας δίνει το σπουδαίο "Φράγμα" του. Ο Σταύρος Ξαρχάκος το "Ρεμπέτικο". Ο Νίκος Ξυδάκης μια σειρά σπουδαίους προσωπικούς δίσκους. Ο Χρήστος Νικολόπουλος απογειώνεται. Ο Σταμάτης Κραουνάκης ηχογραφεί τους καλύτερους δίσκους της καριέρας του. Εμφανίζονται σημαντικά σύνολα, όπως οι Δυνάμεις του Αιγαίου, οι Χειμερινοί Κολυμβητές, οι Χάνομαι Γιατί Ρεμβάζω. Αλλά και οι σπουδαίοι Κατσιμιχαίοι. Και μαζί με όλα αυτά ξεπετάγεται και η περίφημη "Σχολή της Θεσσαλονίκης" με πρωθιερέα της τον Νίκο Παπάζογλου.

Μέσα λοιπόν από την άτυπη αυτή μουσική σχολή ξεπήδησε και ο Θεσσαλονικιός τραγουδοποιός Γιώργος Καζαντζής. Ένας συνθέτης με σεμνή, αλλά σταθερή διαδρομή από τα μέσα εκείνης της δεκαετίας μέχρι και σήμερα. Το 1986 κέρδισε το δεύτερο βραβείο στο Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης με το τραγούδι "Ήταν μια στιγμή" που αποτέλεσε και το εφαλτήριο για την ηχογράφηση του ομώνυμου δίσκου του, με τον οποίο έκανε το επίσημο ντεμπούτο του στην ελληνική δισκογραφία. 

Πρόκειται για έναν ωραίο κύκλο δώδεκα τραγουδιών σε ύφος έντεχνης μπαλάντας με έντονα μελωδικό και ρυθμικό χαρακτήρα. Τους στίχους έγραψαν οι Σοφία Κατζούρη, Γιώργος Παππάς, Βασίλης Νικολαΐδης και Δημήτρης Κούλπας. Βασικός ερμηνευτής ο Κώστας Πρατσινάκης, ενώ συμμετέχει  και η Βάσω Ρωμανού. Ο δίσκος δεν εκδόθηκε ποτέ ψηφιακά.

Τάκης Παναγόπουλος: Χαβούζα (1979)

Έχουμε ξαναμιλήσει για τον παλιό συνθέτη Τάκη Παναγόπουλο (1914-1999) με αφορμή την παρουσίαση του δίσκου "Το ίδιο το βιολί". Παρόλο που πρωτοεμφανίστηκε με κάποια σκόρπια τραγούδια στα τέλη της δεκαετίας του '50, η κύρια δισκογραφική του δραστηριότητα εντοπίζεται στη δεκαετία του '70, όταν παρουσίασε μια σειρά μεγάλους δίσκους με λαϊκά τραγούδια και έντονη χιουμοριστική και σατιρική διάθεση.

Το 1979 λοιπόν ηχογράφησε τον τρίτο μεγάλο δίσκο του με τίτλο "Χαβούζα". Περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια με τα ίδια πάντα χαρακτηριστικά. Απλές μελωδίες με λαϊκά χρώματα και στίχους συχνά σατιρικούς με πολιτικές αιχμές για πρόσωπα ή καταστάσεις. Μερικά τραγούδια είχαν κυκλοφορήσει νωρίτερα στις 45 στροφές. Τα ερμηνεύουν κυρίως ο Θέμης Ανδρεάδης και ο Γιώργος Ζωγράφος. Με τον Ζωγράφο ο συνθέτης είχε ήδη συνεργαστεί στους δίσκους "Το ίδιο το βιολί" (1976) και "Στην άδεια την πόλη" (1978). Από ένα τραγούδι ερμηνεύουν επίσης ο Σώτος Παναγόπουλος, ο Βαγγέλης Περπινιάδης, ο Σπύρος Ζαγοραίος και η Μαρίζα Κωχ.

Ο δίσκος είναι σπάνιος και ξεχασμένος, αλλά τα τραγούδια έχουν ενδιαφέρον κι ακούγονται ευχάριστα.

Ηλίας Παπαγεωργίου: Ένας αητός περήφανος (1967)

Μεγάλη εθνική επέτειος η σημερινή - κοντεύουν 200 χρόνια από τον μεγάλο ξεσηκωμό - και δε γίνεται να μην αφιερώσω τη σημερινή μου ανάρτηση σε κάτι επετειακό. 
Έχω βέβαια ήδη παρουσιάσει αρκετούς δίσκους εμπνευσμένους από το '21. Θυμίζω μερικούς χαρακτηριστικούς: 

• Διονύσιος Σολωμός: Ύμνος εις την Ελευθερίαν
• Σταύρος Κουγιουμτζής: Το "Νάτανε το 21" σε 21 εκτελέσεις
• Νίκος Μαμαγκάκης: 1821. Είτε θάνατος, είτε λευτεριά (1971)
• Χρήστος Λεοντής: Η Άννα Συνοδινού διαβάζει Ρήγα, Σολωμό, Κάλβο, Μακρυγιάννη (1972)
• Δημήτρης Λάγιος: Ρήγας Φεραίος (1975)
• Νικηφόρος Ρώτας: Κολοκοτρώνης (1976)
• Γιάννης Ζουγανέλης: Ο μεγάλος ξεσηκωμός (1978)

Διάλεξα λοιπόν ένα ξεχασμένο και σπάνιο αναλογικό δίσκο με ρουμελιώτικα δημοτικά τραγούδια που ερμηνεύει ο σπουδαίος δημοτικός βάρδος Ηλίας Παπαγεωργίου (1933-1985). Πρόκειται για μια μεγάλη μορφή του στεριανού δημοτικού μας τραγουδιού με υπέροχη φωνή, γνωστή στους παλιότερους από πάμπολλες ραδιοφωνικές του εκπομπές, αλλά και από τον ελληνικό κινηματογράφο. O Ηλίας Παπαγεωργίου ανήκει στη μεγάλη εκείνη γενιά των ερμηνευτών του παραδοσιακού τραγουδιού της ηπειρωτικής Ελλάδας και κατέχει μια ξεχωριστή θέση ανάμεσα σε άλλα μυθικά ονόματα του χώρου, όπως ο Γιώργος Παπασιδέρης, ο Τάκης Καρναβάς, ο Κώστας Σκαφίδας, ο Δημήτρης Ζάχος, η Γεωργία Μηττάκη, η Ξανθίππη Καραθανάση, η Γιώτα Βέη και τόσοι άλλοι.

Τσάμικα, συρτά και καλαματιανά εναλλάσσονται στο ρεπερτόριο αυτού του ενδιαφέροντος δίσκου. Στο κλαρίνο είναι ο Βασίλης Σκαλιώτης, στο βιολί ο Αλέκος Αραπάκης και στο λαούτο ο Αθανάσιος Πλατανιάς.

Ο δίσκος βρέθηκε σε κακή κατάσταση, αφού ένα κομμάτι του είναι σπασμένο, οπότε μερικά τραγούδια αντλήθηκαν από διαδικτυακές πηγές (YouTube), ενώ και τα εξώφυλλα αποκαταστάθηκαν με μεγάλη δυσκολία. Ο ήχος πάντως είναι καλός.

Μιχάλης Τερζής: Λήμνος η φιλτάτη (1990)

Ο σημαντικός συνθέτης Μιχάλης Τερζής έχει αφιερώσει ένα σοβαρό κομμάτι της συνθετικής του δραστηριότητας στη μουσική επένδυση κινηματογραφικών παραγωγών, ιδιαίτερα μάλιστα ντοκιμαντέρ της Ελληνικής Τηλεόρασης και του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου.

Η αξιολογότερη ίσως δουλειά του σ' αυτόν τον τομέα έγινε για το βραβευμένο ντοκιμαντέρ "Λήμνος η φιλτάτη", παραγωγής 1988 της Ελληνικής Τηλεόρασης.

Τα στοιχεία της ταινίας:

Σκηνοθεσία: Αντώνης Παπαδόπουλος

Κείμενο: Γιώργος Φαράντος

Φωτογραφία: Πολυδεύκης Κυρλίκης

Αφήγηση: Νίκη Τριανταφυλλίδη

Μουσική: Μιχάλης Τερζής

Διάρκεια: 50'

Βραβεία: Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσ/νίκης 1988, Κρατικό Βραβείο 1989.

Ο Τερζής έγραψε εννέα πρωτότυπα ορχηστρικά θέματα και τρεις παραλλαγές. Τα μουσικά χαρακτηριστικά και αυτής της εργασίας φανερώνουν τις γνωστές αρετές του συνθέτη. Μια έντονη ρυθμική επίφαση που αποκαλύπτει ένα πλούσιο μελωδικό υπόβαθρο για τον πιο προσεκτικό ακροατή. Η ορχήστρα είναι καλοδουλεμένη, καθώς άλλωστε είναι γνωστές οι ενορχηστρωτικές επιδόσεις του συνθέτη. Το βιολί και το κλαρίνο είναι τα σολιστικά όργανα που αποτελούν τους επικεφαλής της ορχήστρας, ενώ το ηχητικό υπόστρωμα διαμορφώνεται με τη χρήση sampler από τον ίδιο τον συνθέτη. Ο δίσκος απαιτεί ολοκληρωμένη και ενιαία ακρόαση, για να λειτουργήσει ως αυτόνομη σύνθεση. Ξεχωρίζουν πάντως 3 θέματα, τα οποία άλλωστε μας δίνονται στο δίσκο με την αντίστοιχη παραλλαγή τους: "Η έλευση", "Πελασγική νοσταλγία" και, κυρίως, "Μύρινα".

Οι μουσικοί που συνθέτουν την ορχήστρα είναι:

Βιολί: Παντελής Δεσποτίδης

Κλαρίνο, φλάουτο: Φίλιππος Τσεμπερούλης

Σαξόφωνο, κλαρίνο, φλογέρες: Θύμιος Παπαδόπουλος

Τσαμπούνα: Θεολόγος Γρύλης

Ηλεκτρική κιθάρα: Χρήστος Μανωλίτσης

Μπάσο: Γιώργος Γριτσόπουλος

Κιθάρα: Στέλιος Καρύδας

Πιάνο, sampler: Μιχάλης Τερζής

Ντραμς: Γιώργος Μεταλλινός

Μιχάλης Τερζής: Βιολιστή κατέβα από τη στέγη (1990)

Ο δίσκος "Βιολιστή κατέβα από τη στέγη" του Μιχάλη Τερζή κυκλοφόρησε το 1990 από τη Lyra. Πρόκειται για έναν ενδιαφέροντα κύκλο δέκα ευαίσθητων τραγουδιών σε στίχους των Θεόφιλου Βερύκιου, Πάνου Φαλάρα, Χρήστου Προμοίρα, Κατερίνας Παπαγεωργίου, Ηλία Κατσούλη και Γιάννη Καλαμίτση. 

Τραγούδια χαμηλών τόνων με μια διάχυτη μελαγχολική διάθεση και ακουστική ενορχήστρωση με έντονη την παρουσία του ακορντεόν. Το ωραιότερο τραγούδι του δίσκου είναι το εναρκτήριο "Καφές με γάλα" που μοιάζει σαν ένας μικρός ύμνος στις ασήμαντες μικροχαρές της καθημερινότητας. Το ομότιτλο τραγούδι παραπέμπει στο πασίγνωστο μιούζικαλ με μια απομυθοποιητική διάθεση.

Το μεγαλύτερο πάντως προσόν του δίσκου είναι η παρουσία της σπουδαίας Μαρίας Δημητριάδη στην ερμηνεία των τραγουδιών. Ήταν η εποχή που η μεγάλη ερμηνεύτρια περνούσε στην οδυνηρή της απαξίωση από το δισκογραφικό κατεστημένο έχοντας ήδη καταθέσει μεγαλειώδεις ερμηνείες από το πρώτο της ξεκίνημα πλάι σε μεγάλους συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης ("Τραγούδια του αγώνα", "Τα λαϊκά"), ο Σταύρος Ξαρχάκος ("Κορίτσια στον ήλιο"), ο Γιάννης Μαρκόπουλος ("Ήλιος ο πρώτος", "Χρονικό"), ο Νίκος Μαμαγκάκης ("Σκλάβοι πολιορκημένοι") και κυρίως ο Θάνος Μικρούτσικος ("Πολιτικά τραγούδια", "Καντάτα για τη Μακρόνησο", "Φουέντε Οβεχούνα", "Τραγούδια για φονιάδες", "Τραγούδια της λευτεριάς", "Αντάρτικα", "Δελτίο καιρού", "Εμπάργκο"). Θα έδινα τα εύσημα στον Μιχάλη Τερζή που δε δίστασε να υποστηρίξει την επιβίωση πολλών μεγάλων ερμηνευτών στη φάση της απαξίωσής τους. Το έκανε και με τον Μιχάλη Βιολάρη και με τον Σταμάτη Κόκοτα και με τον Κώστα Σμοκοβίτη!

Στο δίσκο συμμετέχει επίσης ο τραγουδιστής Τάκης Λίβανος με δυο τραγούδια, ενώ στα φωνητικά ακούγεται και ο συνθέτης. Την ενορχήστρωση υπογράφει ο Δημήτρης Γαζής.

Ο δίσκος βέβαια έχει ξεχαστεί προ πολλού και δεν κυκλοφορεί πια, αν και έχω την εντύπωση ότι κάποια στιγμή εκδόθηκε και ψηφιακά, αλλά άντε να τον βρεις!

Μιχάλης Τερζής: Ερωτική αφασία (1986)

Το 1986, μετά από μια σειρά πολύ ενδιαφέροντες δίσκους ("Αρχαία λυρικά", "Τραγούδια της θάλασσας", "Όλη τη μουσική μες στην αγάπη βάλε", "Τρελό καλοκαίρι"), ο Μιχάλης Τερζής ηχογράφησε το δίσκο "Ερωτική αφασία", μια δουλειά τελείως διαφορετική από τις προηγούμενες και σαφώς πιο αδιάφορη, ώστε δικαιολογημένα πέρασε απαρατήρητη και γρήγορα ξεχάστηκε ολοκληρωτικά. 

Πρόκειται για δώδεκα τραγούδια που δικαιολογούν απόλυτα τη λέξη "αφασία" του τίτλου, γιατί πραγματικά δε λένε τίποτε σ' έναν απαιτητικό ακροατή. Ρυθμικές μελωδίες ανάλαφρου χαρακτήρα με ποπ ενορχήστρωση και στίχους που προσπαθούν αμήχανα να μοιράσουν κάποια χαμόγελα, χωρίς να το καταφέρνουν ούτε στο ελάχιστο. Νομίζω πως το καλύτερο στοιχείο αυτού του δίσκου είναι μόνο το καλαίσθητο έξώφυλλό του! Δεν είναι αυτός ο πραγματικός Μιχάλης Τερζής που γνωρίζουμε μέσα από τόσες αξιόλογες δουλειές του πριν απ' αυτόν τον εύπεπτο δίσκο, αλλά και μετά και μέχρι σήμερα που ευτυχώς συνεχίζει να δίνει, αραιότερα πλέον, το δισκογραφικό του παρών.

Να προσθέσω πληροφοριακά μόνο ότι οι στίχοι γράφτηκαν από τον Μιχάλη Άνθη, ο οποίος τραγουδά κιόλας, μαζί με τη Γεωργία, τον Νίκο Θωμά και τον συνθέτη.

Μιχάλης Τερζής, Κώστας Σμοκοβίτης: Τρελό καλοκαίρι (1985)

Έχουμε ξαναμιλήσει για τον Κώστα Σμοκοβίτη, αυτήν την τόσο ιδιαίτερη περίπτωση ερμηνευτή από τη χρυσή εποχή του ελληνικού τραγουδιού. Διέθετε υπέροχο φωνητικό χρωματισμό κι αυτό του έδωσε τη δυνατότητα να στήσει μια ενδιαφέρουσα καριέρα στα μέσα της δεκαετίας του '70 ερμηνεύοντας σπουδαία τραγούδια μερικών σημαντικών συνθετών μας, όπως ο Μάνος Λοΐζος ("Καλημέρα ήλιε"), ο Απόστολος Καλδάρας ("Για ρεμπέτες και για φίλους"), ο Γιώργος Χατζηνάσιος ("Άσπρο μαύρο"), ο Βασίλης Δημητρίου ("Ω, τι κόσμος μπαμπά"), ο Μίκης Θεοδωράκης ("Προδομένος λαός") και κυρίως ο Σταύρος Κουγιουμτζής που του έγραψε και τον μοναδικό προσωπικό του δίσκο ("Τραγούδια του καιρού μας") εκείνη την πρώτη και σημαντικότερη περίοδο της καριέρας του. Έλαμψε για 3-4 χρόνια όλα κι όλα ως διάττων αστέρας και μετά αποσύρθηκε από το προσκήνιο με δική του απόφαση θεωρώντας ότι η δισκογραφική του εταιρία δεν στήριξε την καριέρα του. Κι έτσι χάσαμε έναν εξαιρετικό λαϊκό ερμηνευτή που θα μπορούσε σίγουρα να δώσει πολλά ακόμη στο ελληνικό τραγούδι.

Παρά τη σκόπιμη πάντως σιωπή του, στα κατοπινά χρόνια έκανε κάποιες δειλές επανεμφανίσεις, όπως το 1981 με το δίσκο "Τριαντάφυλλο κι αγκάθι" του Θόδωρου Δερβενιώτη που δυστυχώς πέρασε απαρατήρητος. 

Επανήλθε το 1985 με τον τρίτο προσωπικό του δίσκο που είχε τίτλο "Τρελό καλοκαίρι" κι εκδόθηκε από τη Lyra. Πρόκειται για έναν καθαρά λαϊκό δίσκο με δώδεκα τραγούδια του Μιχάλη Τερζή. Οι στίχοι στα περισσότερα γράφτηκαν από τον Άκο Δασκαλόπουλο, ενώ από ένα τραγούδι έγραψαν ο Δημήτρης Τσεκούρας, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, ο Βασίλης Μαστροκώστας και ο συνθέτης. Στην ερμηνεία των τραγουδιών συμμετέχει και η εξαιρετική και κατάφωρα αδικημένη τραγουδίστρια Σοφία Μιχαηλίδου. Το ομότιτλο τραγούδι του δίσκου έγινε περισσότερο γνωστό με τη μεταγενέστερη εκτέλεση της Νένας Βενετσάνου και είναι χωρίς αμφιβολία ένα από τα καλύτερα τραγούδια του συνθέτη και από τα ωραιότερα της δεκαετίας του '80.

Διευκρινίζω ότι ολόκληρος ο δίσκος επανεκδόθηκε το 2008 ως μέρος του διπλού ψηφιακού άλμπουμ "Ανεμώνα" με τραγούδια παλιά και νεότερα του Κώστα Σμοκοβίτη.