Έλλη Πασπαλά: Στη λάμψη του φεγγαριού (1988)

Αμερικανοθρεμμένη μουσικά η Έλλη Πασπαλά ξεπρόβαλε αιφνιδιαστικά στο εγχώριο μουσικό τοπίο το 1982 με την παράσταση της "Πορνογραφίας" του Μάνου Χατζιδάκι, για να συμπορευτεί με τον μεγάλο συνθέτη πολύ γόνιμα τα επόμενα χρόνια, μέχρι ν' αποφασίσει ν' ανοίξει τα φτερά της σε αυτόνομα ταξίδια συνεργαζόμενη με πολλούς συνθέτες είτε της παλιότερης γενιάς, όπως ο Νότης Μαυρουδής και ο Διονύσης Σαββόπουλος, είτε - κυρίως - της νεότερης, όπως ο Στάμος Σέμσης, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Παναγιώτης Καλαντζόπουλος, η Ευανθία Ρεμπούτσικα, ο Νίκος Πορτοκάλογλου, ο Νίκος Αντύπας και οι αδελφοί Κατσιμίχα.

Η θαυμάσια φωνή της έδειξε από την αρχή ότι κουβαλούσε βαθιές τζαζ καταβολές από τα χρόνια της Νέας Υόρκης κι αυτό τη βοήθησε να διαμορφώσει ένα πολύ εκφραστικό και άμεσα αναγνωρίσιμο ύφος στις προσωπικές της δουλειές που συχνά απλώνονται και στον διεθνή ήχο.

Το 1988 η Έλλη Πασπαλά επιχείρησε το πρώτο προσωπικό της δισκογραφικό διάβημα με το άλμπουμ "Στη λάμψη του φεγγαριού", προφανώς στον απόηχο της ομώνυμης αμερικανικής ταινίας που είχε παιχτεί την προηγούμενη χρονιά, επιλέγοντας να αποδώσει σε δεύτερη εκτέλεση ένα σπουδαίο υλικό κινηματογραφικής κυρίως προέλευσης με τις υπογραφές εμβληματικών δημιουργών του χώρου, όπως οι Kurt Weill, Nino Rota, Nicola Piovani, Randy Newman, Michel Jonasz και Maurice Jaubert.

Ο πιανίστας Θόδωρος Κοτεπάνος έχει ενορχηστρώσει με γνώση κι ευαισθησία το κλασικό αυτό υλικό, ενώ η Έλλη Πασπαλά καταθέτει έξοχες ερμηνείες που δε θα ήταν υπερβολή να ισχυριστεί κανείς ότι πυροδοτούν το όψιμο ενδιαφέρον του ελληνικού κοινού για το συγκεκριμένο είδος τραγουδιού.

Η Αλίκη Καγιαλόγλου τραγουδά fados και διαβάζει τη Θαλασσινή Ωδή (2007)

Η Αλίκη Καγιαλόγλου δεν επαναπαύτηκε ποτέ στις δάφνες των εμβληματικών ερμηνειών της σε έργα του Μίκη Θεοδωράκη ή του Μάνου Χατζιδάκι ή και του Νίκου Χουλιαρά, αλλά δοκίμασε τις δυνάμεις της σε ποικίλα μουσικά είδη, ελληνικά και ξένα, καταθέτοντας σημαντικές ερμηνείες, έστω κι αν δεν έτυχαν της οφειλόμενης αναγνώρισης και εμπορικής αποδοχής. Απτόητη η ίδια συνέχισε το μοναχικό της δρόμο σε υψηλά πάντα ποιοτικά στάνταρ, ενώ οι ζωντανές της εμφανίσεις - λιγοστές και εκλεκτικές - σε μικρούς χώρους αποτελούν ένα είδος μυσταγωγίας για τους πιστούς της φίλους.

Ήδη έχουμε αναφερθεί στην πρώιμη εργασία της πάνω σε παραδοασιακά ισπανόφωνα τραγούδια και σήμερα θέλω να σταθούμε στην προσέγγισή της και στην πορτογαλική μουσική παράδοση, στο ιστορικό είδος του fado που έχει βαθιές ρίζες στο μακρινό παρελθόν της Πορτογαλίας, αλλά επίσημα βρίσκουμε τις πρώτες αναφορές στο είδος κάπου στις αρχές του 19ου αιώνα στη Λισαβόνα. Η ονομασία (fado) του τραγουδιού αυτού προέρχεται από τη λατινική λέξη fatum (=μοίρα, πεπρωμένο) κι αναφέρεται στο μελαγχολικό του ύφος με θεματολογία γύρω από τη ζωή των φτωχών ανθρώπων, των απλών εργατών, των ψαράδων και των ναυτικών. Η εθνική τραγουδίστρια της Πορτογαλίας, η συγκλονιστική Amalia Rodrigues (1920-1999), στάθηκε η πρέσβειρα του είδους στο παγκόσμιο κοινό και, κατά ομολογία της Αλίκης Καγιαλόγλου, το προσωπικό της ίνδαλμα που από παιδί την οδήγησε στη μελέτη του είδους και στις πολλαπλές της απόπειρες να το ερμηνεύσει.

Το 2007 λοιπόν η Αλίκη Καγιαλόγλου ηχογράφησε με δική της παραγωγή στην ετικέτα Συν Αθηνά και χείρα κίνει έναν κύκλο εννέα fados στην πρωτότυπη γλώσσα προσθέτοντας η ίδια κάποια ελληνικά σχόλια. Τη συνοδεύει με την κιθάρα του ο Μιχάλης Σουρβίνος. Η ίδια επίσης διαβάζει την ελληνική απόδοση του σπουδαίου ποιήματος "Θαλασσινή ωδή" του μεγάλου πορτογάλου ποιητή Fernando Pessoa (1888-1935)  σε μετάφραση της Μαρίας Παπαδήμα.

Αξιοσημείωτο είναι ότι το συγκεκριμένο υλικό η ερμηνεύτρια το 2017 το παρουσίασε και ως μουσικοθεατρικό δρώμενο στο Ηράκλειο της Κρήτης σε σκηνοθεσία του Δήμου Αβδελιώδη.

Αλίκη Καγιαλόγλου: Τραγούδια από την Ισπανία & τη Λατινική Αμερική (1986)

Η Αλίκη Καγιαλόγλου ξεπήδησε μέσα από τη σπουδαία Χορωδία Τρικάλων της Τερψιχόρης Παπαστεφάνου, στο δίσκο της οποίας "Πόλεμος και Ειρήνη" (1979) είχε την ευκαιρία να κάνει την πρώτη σόλο δισκογραφική της παρουσία, πριν ξεκινήσει μια πολύ αξιόλογη καριέρα που σημαδεύτηκε από τις συνεργασίες της με τους δυο κορυφαίους μας συνθέτες, τον Μίκη Θεοδωράκη ("Φαίδρα, τραγούδια αγάπης", 1985) και τον Μάνο Χατζιδάκι ("Είδωλα", 1988, "Αντικατοπτρισμοί", 1993).

Το 1986 λοιπόν η Αλίκη Καγιαλόγλου ηχογράφησε τον πρώτο προσωπικό της δίσκο με "Τραγούδια από την Ισπανία και τη Λατινική Αμερική" που εκδόθηκε από τον Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι. Ο επίσημος τίτλος του δίσκου είναι: "Caminante no hay camino se hace camino al andar" και στα ελληνικά: "Οδοιπόρε, δρόμος δεν υπάρχει, το δρόμο τον ανοίγεις προχωρώντας".

Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα συλλογή δεκατριών παραδοσιακών ισπανόφωνων τραγουδιών ανώνυμων και επώνυμων δημιουργών από την Ισπανία και τη Λατινική Αμερική. Μερικά από τα τραγούδια μάλιστα ανάγονται στην εποχή της Αναγέννησης (16ος αι.). Ο Νίκος Κυπουργός επιμελήθηκε τη διασκευή των τραγουδιών, ενώ ο σπουδαίος κλασικός κιθαριστής Κώστας Γρηγορέας συνόδευσε την Αλίκη Καγιαλόγλου στην ερμηνεία τους. Το ένθετο φυλλάδιο περιλαμβάνει τους στίχους όλων των τραγουδιών στα ισπανικά αλλά και μεταφρασμένους στα ελληνικά από την Αγαθή Δημητρούκα.

Τάνια Τσανακλίδου: Piaf (1981)

Είχε την τύχη στα πρώτα της βήματα να συμπορευτεί με άξιους δημιουργούς (Γιάννης Σπανός, Γιάννης Μαρκόπουλος, Χρήστος Λεοντής, Χριστόδουλος Χάλαρης) που έδωσαν ισχυρή ώθηση για τη μεγάλη καριέρα που ακολούθησε, έστω και με κάποιους περιστασιακούς κλυδωνισμούς, καθιερώνοντας την Τάνια Τσανακλίδου στις κορυφαίες ερμηνεύτριες της γόνιμης γενιάς του '70 με κείνο το μοναδικό ελεγειακό χρωματισμό της φωνής της που έχει αφήσει βαθύ το στίγμα του σε πάμπολλες αλησμόνητες και κλασικές πλέον ερμηνείες της.

Είναι ωστόσο αξιοσημείωτο ότι οι παιδικές θεατρικές της καταβολές συχνά την οδήγησαν σε επιλογές σκηνικού χαρακτήρα καταφέρνοντας έτσι να χτίσει το δικό της μύθο ως μουσικοθεατρική περσόνα. Αυτήν ακριβώς την πλευρά του ταλέντου της ήρθε να πιστοποιήσει η παράσταση "Piaf" βασισμένη στο ομώνυμο αγγλόφωνο μιούζικαλ της Pam Gems που είχε ανέβει το 1978 στο Λονδίνο και στη συνέχεια σε πολλές άλλες μεγάλες πόλεις του κόσμου με τεράστια επιτυχία.

Βέβαια δε χρειάζεται εδώ να κάνουμε τις συστάσεις της Edith Piaf (1915-1963), αυτής της τόσο αγαπημένης γαλλίδας τραγουδίστριας του μεσοπολέμου και των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων, της αποκαλούμενης και "σπουργιτάκι του Παρισιού". Για την πολυτάραχη ζωή και το πηγαίο της ταλέντο έχουν γραφτεί δεκάδες θεατρικά έργα, σενάρια και κείμενα αντλώντας συνήθως την έμπνευσή τους από τη θεματολογία των εξαίσιων τραγουδιών της.

Δήμητρα Γαλάνη: Μύθοι της Ευρώπης (1991)

Εγκαινιάζουμε σήμερα ένα μικρό αφιέρωμα σε ελληνίδες ερμηνεύτριες που ηχογράφησαν δίσκους με υλικό από το διεθνές ρεπερτόριο, έστω κι αν ενίοτε το διανθίζανε και με κάποιες ελληνικές πινελιές που πάντως είχαν μια διεθνή ακτινοβολία.

Ανάμεσα στις ερμηνεύτριες αυτές διαλέγω πρώτα την κορυφαία ελληνική φωνή της δεκαετίας του '70, την εξαιρετική Δήμητρα Γαλάνη που πρωτοεμφανίστηκε στο κλείσιμο της δεκαετίας του '60 δίπλα στον Δήμο Μούτση, αλλά στη συνέχεια έχτισε ένα ακαταμάχητο ρεπερτόριο με εμβληματικές συνεργασίες έχοντας για μεγάλο της μέντορα έναν Μάνο Χατζιδάκι!

Το 1991 η Δήμητρα Γαλάνη αποφάσισε να διευρύνει την ερμηνευτική της γκάμα με το άλμπουμ "Μύθοι της Ευρώπης" με υλικό από ζωντανή ηχογράφηση συναυλίας που πραγματοποιήθηκε το 1989 στο Ρωμαϊκό Ωδείο της Πάτρας έχοντας δίπλα της τη σπουδαία τραγουδοποιό Λένα Πλάτωνος, η οποία ενορχήστρωσε και διηύθυνε τα τραγούδια. Δεν είναι ασφαλώς τυχαίος ο τίτλος του δίσκου, αφού τα επιλεγμένα τραγούδια υπογράφονται από μυθικές μορφές της ευρωπαϊκής μουσικής, όπως ο Kurt Weill, ο Nino Rota και ο John Lennon. Τα τραγούδια του Nino Rota προέρχονται κυρίως από ταινίες του Fellini, ενώ τα τραγούδια του Kurt Weill αναδίνουν εκείνη την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα του μεσοπολεμικού καμπαρέ.

Στο ηχογράφημα περιλαμβάνονται επίσης και δυο υπέροχα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι, το αξεπέραστης ομορφιάς και πολυτραγουδισμένο "All Alone Am I" (στα ελληνικά "Μην τον ρωτάς τον ουρανό") που πρωτοακούστηκε στην ταινία "Το νησί των γενναίων" (1959) από τη Τζένη Καρέζη, και το τζαζ χρωματισμού "In the Cool of the Day" που πρώτος ερμήνευσε το 1963 ο Nat King Cole στην ομώνυμη ταινία, ενώ στα ελληνικά το πρωτοακούσαμε από τη Μαίρη Λίντα σε στίχους του Νίκου Γκάτσου.

Ελένη Καραΐνδρου: Το μετέωρο βήμα του πελαργού (1991)

Το 1991 από τη Minos κυκλοφόρησε η μουσική της Ελένης Καραΐνδρου για την ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου "Το μετέωρο βήμα του πελαργού". Με το soundtrack αυτό έκλεισε και ο μακροχρόνιος κύκλος συνεργασίας της μεγάλης συνθέτριας με τη συγκεκριμένη εταιρία, ενώ την ίδια χρονιά εγκαινιάστηκε η συνεργασία της με τη γερμανική εταιρία ECM του σπουδαίου μουσικού παραγωγού Manfred Eicher, η οποία συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.

Η ταινία λοιπόν αυτή, βασισμένη στο μοτίβο της προσφυγιάς που κυριαρχεί στη θεματολογία του σκηνοθέτη, έχει για πρωταγωνιστές της δυο μεγάλα ονόματα του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι (για δεύτερη φορά σε ταινία του Αγγελόπουλου, πέντε χρόνια μετά τον "Μελισσοκόμο") και την υπέροχη Ζαν Μορό, μαζί με μια πλειάδα Ελλήνων ηθοποιών, όπως ο Ηλίας Λογοθέτης, ο Αθηνόδωρος Προύσαλης, ο Χριστόφορος Νέζερ, ο Δημήτρης Πουλικάκος, ο Γεράσιμος Σκιαδαρέσης και πολλοί άλλοι.

Ατυχώς η ταινία, παρά το υψηλό ποιοτικό της επίπεδο, περισσότερο συζητήθηκε για τις σκοταδιστικές αντιδράσεις του μακαρίτη μητροπολίτη Καντιώτη στην ακριτική Φλώρινα, όπου πραγματοποιήθηκαν μετά πολλών εμποδίων τα γυρίσματα αποσπώντας ως πρώτο τρόπαιο τον ...αφορισμό του σκηνοθέτη και του πρωταγωνιστή!  

Πάντως η μουσική της Ελένης Καραΐνδρου, μακριά απ' όλες αυτές τις εξωφρενικές μικρότητες, κινείται για άλλη μια φορά στην υψηλή σφαίρα της απόλυτης τέχνης με εξαίσια μουσικά θέματα συμφωνικής γραφής, αλλά και λαϊκά μοτίβα, όπως το κεφάτο "Χασαποσέρβικο" με σόλο ακοντεόν ή το λαϊκό τραγούδι "Πανσέληνος ο έρωτας" σε στίχους Κ.Χ. Μύρη που ερμηνεύει έξοχα η Χαρούλα Αλεξίου.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι το ίδιο υλικό εμπλουτισμένο με επιπλέον θέματα επανεκδόθηκε την επόμενη χρονιά από την ECM, χωρίς το λαϊκό τραγούδι. Στην εκτέλεση των κομματιών συμμετέχουν σπουδαίοι Έλληνες μουσικοί και μόνιμοι συνεργάτες της Καραΐνδρου, μεταξύ των οποίων ο Βαγγέλης Χριστόπουλος (όμποε), ο Δημήτρης Βράσκος (βιολί), ο Χρήστος Σφέτσας (βιολοντσέλο) και ο Ανδρέας Τσεκούρας (ακορντεόν). Την ορχήστρα εγχόρδων διευθύνει ο Λευτέρης Χαλκιαδάκης.

Ελένη Καραΐνδρου: Ανέκδοτες ηχογραφήσεις (1990)

Από τη Minos-EMI κυκλοφόρησε το 1990 ο δίσκος της Ελένης Καραΐνδρου με τον εύγλωττο τίτλο "Ανέκδοτες Ηχογραφήσεις", που αποτελεί μιαν εξαιρετική συλλογή μια σκόρπιες ηχογραφήσεις της προορισμένες για διάφορες σκηνικές παραγωγές, δηλαδή για την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το θέατρο και τον κινηματογράφο. 

Συγκεντρώθηκαν συνολικά 32 θέματα που δεν είχαν εκδοθεί άλλη φορά σε δίσκο, τα περισσότερα από τα οποία αποτελούσαν τα βασικά μουσικά μοτίβα των αντίστοιχων παραγωγών. Το παλαιότερο χρονολογείται το 1976 και προέρχεται από την τηλεοπτική σειρά "Γαλήνη", ενώ το νεότερο από τη θεατρική παράσταση "Διαμάντια και Μπλουζ" (1990). Το μεγαλύτερο ποσοστό των θεμάτων αυτών ανήκει στο θέατρο, όπου η Καραΐνδρου έχει αφιερώσει - περισσότερο κι απ' τον κινηματογράφο - με ζηλευτή αφοσίωση και ταπεινότητα το μέγιστο μέρος της συνθετικής της δραστηριότητας συνεργαζόμενη κατά καιρούς με σημαντικούς σκηνοθέτες, όπως ο Σπύρος Ευαγγελάτος, ο Γιώργος Μιχαηλίδης, ο Ζιλ Ντασσέν, ο Λευτέρης Βογιατζής, ο Βασίλης Παπαβασιλείου και φυσικά ο σύζυγός της Αντώνης Αντύπας. 

Από τις κινηματογραφικές της μουσικές εδώ έχουν επιλεγεί μουσικά θέματα από ταινίες πέρα από τη συνεργασία της με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, μιας και τα soundtrack αυτής της συνεργασίας έχουν ήδη δισκογραφηθεί αυτόνομα με εξαίρεση τη μουσική της ταινίας "Τοπίο στην ομίχλη" (1988). Αξίζει να σημειώσω ότι η παρούσα συλλογή περιέχει κι ένα από τα σπάνια τραγούδια της Ελένης Καραΐνδρου, το υπέροχο "Μη μου μιλάς γι' αγάπη" σε στίχους του Αντώνη Αντύπα και ερμηνεία της Άννας Παρλαπάνου από τη ραδιοφωνική μετάδοση του θεατρικού "Ο Γλάρος" του Τσέχοφ (1989). 

Στην ερμηνεία των συνθέσεων έχει επιστρατευτεί η αφρόκρεμα των Ελλήνων μουσικών κι έτσι το αποτέλεσμα είναι απόλυτα άρτιο και συναρπαστικό. Ανάμεσά τους κι ο Γιώργος Νταλάρας ως σολίστ του μπουζουκιού! 

Χωρίς περιστροφές οφείλω να δηλώσω ότι πρόκειται για μια αριστουργηματική έκδοση που αποκαλύπτει με τρόπο αποστομωτικό την ιδιοφυία της σπουδαίας δημιουργού με δείγματα δουλειάς από όλο το φάσμα της σκηνικής τέχνης αποδεικνύοντας συγχρόνως πόσο λίγα πράγματα γνωρίζουμε ουσιαστικά για το έργο της. Για παράδειγμα, ακούστε και ξανακούστε το εναρκτήριο κομμάτι του δίσκου που προέρχεται από την παράσταση του μεσαιωνικού δράματος "Δαβίδ" (1980). Ένα αριστούργημα με μπαρόκ αποχρώσεις σε μορφή σονάτας για βιολοντσέλο, άρπα, βιολί, βιόλα, φλάουτο και τσέμπαλο!

Ελένη Καραΐνδρου: L' Africana (1990)

Στο περιθώριο της γόνιμης συνεργασίας της με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο το 1990 η Ελένη Καραΐνδρου βρέθηκε να συνεργάζεται με τη γερμανίδα σκηνοθέτρια και ηθοποιό Margarethe von Trotta ντύνοντας μουσικά την ταινία "L' Africana" (ο τίτλος βέβαια θυμίζει την ομώνυμη ρομαντική όπερα του Giacomo Meyerbeer), μια ερωτική ιστορία δύο γυναικών που ο κοινός τους έρωτας για έναν άνδρα διαλύει τη δυνατή τους φιλία. Πρωταγωνιστούν οι: Stefania Sandrelli, Barbara Sukowa και Sami Frey.

Η Ελένη Καραΐνδρου έγραψε άλλο ένα υπέροχο soundtrack με όμορφα ατμοσφαιρικά θέματα σε ένα κλίμα ονειροπόλησης και επίμονης αναδρομής στο παρελθόν καταφεύγοντας στη συχνή χρήση παραλλαγών μέσα από μια συναρπαστική διάθεση αυτοσχεδιασμού με τζαζ και μπλουζ μελωδίες που κορυφώνονται στο θαυμάσιο οργανικό φινάλε.

Μαζί της οι σταθεροί της συνεργάτες μουσικοί, όπως ο Βαγγέλης Χριστόπουλος (όμποε), ο Νίκος Γκίνος (κλαρινέτο), ο David Lynch (σαξόφωνο), ο Ανδρέας Ροδουσάκης (κοντραμπάσο), αλλά και ο Γιάννης Σπάθας, ο Νίκος Αντύπας και ο Τάκης Φαραζής, ενώ τα συμφωνικά μέρη αποδίδει ορχήστρα εγχόρδων υπό τη διεύθυνση του Λευτέρη Χαλκιαδάκη.

Ελένη Καραΐνδρου: Τοπίο στην ομίχλη (1988, ανέκδοτο soundtrack)

Το 1988, στη μεγάλη συναυλία της στο Ηρώδειο, η Ελένη Καραΐνδρου παρουσίασε ζωντανά σε πρώτη μετάδοση τα βασικά θέματα (Adagio, Θέμα του ταξιδιού) που έγραψε την ίδια χρονιά για την ταινία "Τοπίο στην ομίχλη", τρίτη κατά σειρά συνεργασία της με τον μεγάλο σκηνοθέτη Θόδωρο Αγγελόπουλο.

Η ταινία, βραβευμένη σε πολλά διεθνή φεστιβάλ (Βερολίνο, Βενετία, Σικάγο), βασίστηκε σε σενάριο του σκηνοθέτη και των συνεργατών του Θανάση Βαλτινού και Τονίνο Γκουέρα. Αφηγείται την ιστορία δυο παιδιών που αναζητώντας τον χαμένο τους πατέρα ψάχνουν απεγνωσμένα τον τρόπο να ταξιδέψουν στη Γερμανία, για να τον βρουν. Πρωταγωνιστούν τα παιδιά: Μιχάλης Ζέκε και Τάνια Παλαιολόγου. Μαζί τους μια πλειάδα γνωστών ηθοποιών, όπως: Στράτος Τζώρτζογλου, Εύα Κοταμανίδου, Αλίκη Γεωργούλη, Βαγγέλης Καζάν, Βασίλης Κολοβός, Ηλίας Λογοθέτης, Γεράσιμος Σκιαδαρέσης και Τάσος Παλαντζίδης.

Η Ελένη Καραΐνδρου έγραψε μια μουσική πλημμυρισμένη από λυρικά χρώματα που αποτυπώνει εύγλωττα την αγωνία και τη διάθεση φυγής των δύο παιδιών. Κορυφαία στιγμή το εξαίσιο Adagio που συμβολίζει την απεγνωσμένη αναζήτηση του χαμένου πατέρα, μια μελωδία που διατρέχει ολόκληρη την ταινία από την αρχή ως το φινάλε με μικρές παραλλαγές.

Το συγκεκριμένο soundtrack δεν εκδόθηκε ποτέ αυτοτελώς σε δίσκο, όπως οι άλλες κινηματογραφικές δουλειές της Καραΐνδρου, ίσως γιατί το υλικό είναι περιορισμένο και δεν μπορεί να καλύψει τα συμβατικά χρονικά όρια ενός δίσκου. Πάντως τα βασικά του θέματα έχουν συμπεριληφθεί σε κάποιους ξένους δίσκους, όπως το Music for Films (1991) της ECM ή εκδόσεις της Milan και Victor.