Μάνος Λοΐζος: Ο Σταθμός (1968)

Τον Απρίλη του 1967 ο Μάνος Λοΐζος ηχογράφησε ένα δισκάκι 45 στροφών με τη φωνή της Μαρινέλλας πάνω σε στίχους του Γιάννη Νεγρεπόντη. Ο δίσκος αυτός δεν κυκλοφόρησε ποτέ λόγω του Απριλιανού πραξικοπήματος κι έκτοτε ξεχάστηκε οριστικά. Όμως το ένα από τα δυο τραγούδια του με τίτλο "Πού να σε βρω" αποτέλεσε τη μελωδική αφετηρία του πρώτου μεγάλου δίσκου του συνθέτη που ηχογραφήθηκε το 1968 και ήταν συγχρόνως ο πρώτος δίσκος της εταιρίας Minos, όπως μετονομάστηκε η παλιά Odeon. 

Τίτλος του ιστορικού αυτού δίσκου: "Ο Σταθμός". Συμβολικός τίτλος, γιατί πράγματι υπήρξε σταθμός και για την καριέρα του σπουδαίου συνθέτη και για το ξεκίνημα της νέας εταιρίας και για την πρώτη εμφάνιση δύο μεγάλων λαϊκών ερμηνευτών, του Γιάννη Καλατζή και του Γιώργου Νταλάρα. Το ομότιτλο οργανικό κομμάτι του δίσκου είναι βασισμένο στη μελωδία του τραγουδιού από το δισκάκι του 1967 που προανέφερα.

Τους στίχους υπέγραψε ο στενός φίλος του συνθέτη και ήδη καταξιωμένος στιχουργός Λευτέρης Παπαδόπουλος. Η διάθεση για στιγματισμό του καθεστώτος ήταν έντονη, αλλά αυτό δεν μπορούσε παρά να γίνει πλάγια και υπαινικτικά. Και πράγματι, αρκετοί στίχοι λειτουργούν προς αυτήν την κατεύθυνση, αν και η λογοκρισία έβαλε τελικά το χεράκι της παραμορφώνοντας κάποια τραγούδια, όπως το "Πίσω απ' την πόρτα". Πάντως το γενικότερο κλίμα του δίσκου αποπνέει μια χαρούμενη και αισιόδοξη διάθεση, πράγμα που οφείλεται κυρίως στο εισαγωγικό τραγούδι, το περίφημο "Δελφίνι δελφινάκι", που έγινε τεράστια επιτυχία και λειτούργησε ως το εφαλτήριο για την ευρεία απήχηση ολόκληρου του δίσκου στο κοινό της εποχής.

Σε επίπεδο φόρμας, θα λέγαμε ότι πρόκειται για έναν στερεότυπο κύκλο τραγουδιών που παραπέμπει στο είδος και το ύφος που είχε εισαγάγει λίγα χρόνια νωρίτερα ο Μίκης Θεοδωράκης και αξιοποίησε ιδιαίτερα ο Σταύρος Ξαρχάκος. Από τα 12 κομμάτια του δίσκου τα πέντε είναι ορχηστρικά, βασισμένα σε οργανικές μεταλλάξεις των τραγουδιών. Τα περισσότερα απ' αυτά τα τραγούδια είχαν ήδη ακουστεί σε πρωτόλειες μορφές με διάφορες αφορμές τα προηγούμενα χρόνια, για να πάρουν εδώ την τελική και ολοκληρωμένη τους έκφραση. 

Την ερμηνεία τους ανέλαβαν δύο καινούργια ονόματα που ανέδειξε η νέα εταιρία, τα οποία στα επόμενα χρόνια θα γίνουν πρώτα ονόματα του χώρου: ο Γιάννης Καλατζής, βασικός ερμηνευτής του δίσκου, και ο Γιώργος Νταλάρας που λέει ένα μόνο τραγούδι κι εξ όσων γνωρίζω κι αυτό το είπε μετά την επιμονή του Μάκη Μάτσα και παρά την επιθυμία του συνθέτη! Μαζί τους η παλιότερη Λίτσα Διαμάντη (ερμηνεύει το υπέροχο "Όποιος δει το παλικάρι" σε στίχους του συνθέτη) και ο λαϊκός τραγουδιστής Δημήτρης Ευσταθίου στο βαρύ χασάπικο "Η δουλειά κάνει τους άντρες", που είχε πρωτοπεί ένα χρόνο νωρίτερα η Ελένη Ροδά.

Χωρίς αμφιβολία, πρόκειται για έναν κλασικό δίσκο του "έντεχνου" λαϊκού πενταγράμμου με πολύ αγαπημένα τραγούδια που ποτέ δεν έχουν πάψει να ακούγονται με αγάπη και πολλή νοσταλγία. Παρόλα αυτά, ο ανήσυχος και τελειομανής συνθέτης δεν φάνηκε να ικανοποιείται από το αποτέλεσμα. Ειδικά η ενορχήστρωση του υπέροχου "Το παλιό ρολόι" τον έκανε να νιώθει πολύ άβολα, για του θύμιζε επίμονα την ενορχήστρωση της "Καισαριανής" του Σταύρου Ξαρχάκου! Υπερβολικές ανασφάλειες, θα έλεγα. Σήμερα κανείς δε νιώθει πως αυτά τα δυο τραγούδια μοιάζουν και τόσο και πάντως μπορούμε να τα ακούσουμε και να τα λατρέψουμε και τα δυο με το ίδιο πάθος!

Ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποιεί Λόρκα

Έχουμε μιλήσει πρόσφατα για τον μελοποιημένο Λόρκα από Έλληνες συνθέτες. Κι αν η πιο γνωστή από τις μελοποιήσεις αυτές είναι ο "Ματωμένος Γάμος" του Μάνου Χατζιδάκι πάνω στην κλασική ελληνική μεταγραφή του Νίκου Γκάτσου που μάλιστα ιστορικά προηγείται όλων των άλλων, θα ήθελα σήμερα να παρουσιάσω την πιο αγαπημένη μου μελοποίηση που όχι, δεν είναι αυτή του Μάνου Χατζιδάκι, ούτε οι άλλες θαυμάσιες δουλειές από τόσους συνθέτες μας (Σταύρος Ξαρχάκος, Γιάννης Γλέζος, Χρήστος Λεοντής), αλλά η αριστουργηματική μουσική του Μίκη Θεοδωράκη πάνω στον κύκλο "Romancero gitano" του μεγάλου Ισπανού ποιητή βασισμένο στην εξαίσια ελληνική απόδοση του Οδυσσέα Ελύτη, που εκδόθηκε σε δίσκο το 1971 από την CBS.

Οφείλω πρώτα να κάνω μια διευκρίνιση: Ο συγκεκριμένος κύκλος μελοποιημένων ποιημάτων του Federico Garcia Lorca από τον Μίκη Θεοδωράκη γράφτηκε το 1967 και αρχικά προοριζόταν να ηχογραφηθεί με τη φωνή της Αρλέτας, πράγμα που δεν ευοδώθηκε τελικά λόγω του Απριλιανού πραξικοπήματος. Έτσι, λίγα χρόνια αργότερα, το 1970, στη Ρώμη όπου βρισκόταν ο συνθέτης, ηχογράφησε με τη Μαρία Φαραντούρη τα πέντε από τα επτά συνολικά τραγούδια του κύκλου χρησιμοποιώντας πλήρη ορχήστρα. Η εκτέλεση αυτή συμπεριλήφθηκε αργότερα στην έκδοση "Ο Μίκης Θεοδωράκης διευθύνει Θεοδωράκη Νο.2" (1974). Στις αρχές του 1971 πραγματοποιήθηκε η πρώτη ολοκληρωμένη ηχογράφηση του έργου πάλι με τη Μαρία Φαραντούρη, αλλά αυτή τη φορά με τη λιτή συνοδεία μιας κλασικής κιθάρας, ενώ μόλις το 1978 εκδόθηκε η εκτέλεση με την Αρλέτα.

Εγώ λοιπόν έχω επιλέξει τη δεύτερη ηχογράφηση, αυτή του 1971, ως την κορυφαία κι αυτήν σας παρουσιάζω σήμερα. Ο αρχικός τίτλος του δίσκου ήταν: "7 Lorca Songs and Guitar Pieces by Mikis Theodorakis", ενώ στη νεότερη ψηφιακή επανέκδοση ο τίτλος μετατράπηκε στο πιο αβανταδόρικο "Songs of Freedom". Και θεωρώ αυτή την εκτέλεση ως την κορυφαία, γιατί πέραν του ότι είναι πλήρης, νομίζω ότι υπερέχει και ερμηνευτικά, με μια Φαραντούρη στην απόλυτη ερμηνευτική της ακμή ως κλασική lieder ερμηνεύτρια συνοδευόμενη μόνο από μια κλασική κιθάρα. Αλλά εδώ ακριβώς εντοπίζεται το άλλο ακαταμάχητο πλεονέκτημα αυτής της εκτέλεσης. Γιατί ο κλασικός κιθαριστής που τη συνοδεύει δεν είναι άλλος από τον διάσημο Αυστραλό σολίστ John Williams (γενν. 1941) που δεν πρέπει να τον συγχέουμε με τον συνονόματό του διάσημο συνθέτη κινηματογραφικής μουσικής στις ταινίες του Σπίλμπεργκ. 

Να προσθέσω ότι ο δίσκος της CBS συμπληρώνεται με άλλα τρία τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη παρμένα από παλιότερους κύκλους τραγουδιών ("Το γελαστό παιδί", "Σίλβα", "Ήρθαν οι άνθρωποι"), καθώς και τέσσερα οργανικά θέματα για σόλο κιθάρα βασισμένα σε τραγούδια από τον "Επιτάφιο" του Μίκη.

Λιτή ερμηνεία με δωρική αφαιρετικότητα και έξοχη οργανική συνοδεία που αφήνουν με ταπεινότητα και σεβασμό το χώρο να περάσουν στο πρώτο πλάνο οι θεσπέσιες μελωδίες του συνθέτη και ο συγκλονιστικός ποιητικός λόγος του Ισπανού ποιητή! Ομολογώ πως αυτός ο δίσκος καταλαμβάνει μια από τις πρώτες θέσεις στον κατάλογο των υποκειμενικών μου επιλογών από το σύνολο της ελληνικής δισκογραφίας!

Ο πρώτος δίσκος του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα

Έφυγε σήμερα απροσδόκητα και τόσο πρόωρα από τη ζωή ένας σπουδαίος εκπρόσωπος της Ελληνικής ροκ σκηνής, ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας (1956-2019). Γιος παλιού μουσικού, συμπατριώτης μου απ' το Βόλο, όπου το έφερε η τύχη να αφήσει την τελευταία του πνοή σήμερα τα ξημερώματα εκεί στο πανέμορφο παραθαλάσσιο χωριό του, το Φτελιό, λίγο πιο πέρα από τον Αλμυρό. 

Ο Λαυρέντης έκανε τα πρώτα του μουσικά βήματα στα τέλη της δεκαετίας του '70, όταν σχημάτισε το νεανικό γκρουπάκι PLJ Band, με το οποίο ηχογράφησε τρία δισκάκια, χωρίς όμως να καταφέρει να κάνει αισθητή την παρουσία του. Στα μέσα του '80 όμως με τους Τερμίτες μπόρεσε να στρέψει την προσοχή του κοινού στη δουλειά του σημειώνοντας τις πρώτες επιτυχίες του. Το 1989 με το δίσκο "Ο Μαγαπάς και η Σαγαπώ" ξεκίνησε την πολύ πετυχημένη προσωπική του καριέρα και δυο χρόνια αργότερα σημείωσε την πρώτη εμβληματική του επιτυχία με το αγέραστο "Διδυμότειχο μπλουζ". Ακολούθησαν πολλές άλλες μεγάλες στιγμές μέσα από τις πολυάριθμες προσωπικές του δουλειές και τις επιλεγμένες συνεργασίες του με πρωτοκλασάτα ονόματα, όπως ο Γιώργος Νταλάρας, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, ο Διονύσης Τσακνής, ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο Δημήτρης Μητροπάνος, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γιάννης Κότσιρας και άλλοι.

Έχω λοιπόν εδώ σήμερα το πρωτόλειο δισκογραφικό φανέρωμα του νεαρού και άσημου Λαυρέντη με το συγκρότημα PLJ Band. Το 1978 λοιπόν ως Larry μαζί με τους φίλους του Παύλο (Paul) Κικριλή και Δημήτρη (Jimmy) Βασαλάκη σχημάτισε το γκρουπ αυτό που πήρε το όνομά του από τα αρχικά των τριών ονομάτων της παρέας. Την επόμενη χρονιά με προσωπικά τους έξοδα ηχογράφησαν ένα μικρό άλμπουμ με τέσσερις αγγλόφωνες ροκ μπαλάντες που το ονόμασαν "Gaspar". Δυστυχώς η προσπάθειά τους να χτίσουν ένα όνομα δεν ευοδώθηκε, αν και δεν το έβαλαν κάτω και επανεμφανίστηκαν στη συνέχεια με άλλα δυο άλμπουμ σε ανεξάρτητη πάντα παραγωγή επιδιώκοντας μάλιστα κι ένα διεθνές άνοιγμα που δεν καρποφόρησε ποτέ. 
Στο παρθενικό εκείνο άλμπουμ του 1979 ο Λαυρέντης έκανε τα φωνητικά κι έπαιξε μπάσο και κιθάρα. Κιθάρες επίσης έπαιξαν ο Παύλος Κικριλής, ο Δημήτρης Βασαλάκης και ο Αντώνης Μιτζέλος, ενώ ντραμς ο Τόλης Σκαματζούρας. Ατμοσφαιρικός ήχος παλιού μπλουζ με αυθεντικό μεράκι μιας άλλης εποχής. Ιστορική και δυσεύρετη πλέον έκδοση.

Βασίλης Σκουλάς: Ο πόνος μιας αγάπης (1981)

Επιστρέφουμε και πάλι στη μουσική παράδοση της Κρήτης, αυτήν την ανεξάντλητη δεξαμενή υπέροχων χορευτικών σκοπών, αυτοσχεδιασμού και πηγαίας στιχουργικής έμπνευσης. Και θα σταθούμε στον σημαντικότερο εν ενεργεία εκπρόσωπο της Κρητικής σχολής που συνεχίζει ακούραστος, μετά από μια λαμπρή διαδρομή έξι δεκαετιών, να υπηρετεί τη μουσική παράδοση του τόπου του.

Ο λόγος για τον εξαίρετο Βασίλη Σκουλά (γενν. 1946), απαράμιλλο δεξιοτέχνη της λύρας και μεγάλο τραγουδιστή, συμπατριώτη του Νίκου Ξυλούρη από τα Ανώγεια, που έκανε τα πρώτα μουσικά του βήματα σε ηλικία μόλις 12 χρόνων, ενώ το 1965 πραγματοποίησε την πρώτη του ηχογράφηση, για να ακολουθήσει έκτοτε μια ασταμάτητη δισκογραφική δραστηριότητα που συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό μέχρι σήμερα. Μάλιστα ο Σκουλάς, όπως και ελάχιστοι ακόμη συντοπίτες του (Ξυλούρης, Γαργανουράκης), κάποια στιγμή πέρασε και στο πεδίο του "έντεχνου" τραγουδιού μέσα από επιλεγμένες συνεργασίες με σημαντικούς συνθέτες του είδους, όπως ο Γιάννης Μαρκόπουλος ("Του σίδερου και του νερού"), ο Μάριος Τόκας ("Άσπρο μαντήλι ανέμιζε"), ο Μιχάλης Τερζής ("Εδώ θα μείνουμε"), ο Παναγιώτης Κωνσταντακόπουλος ("Πικραμένος αναχωρητής"), ο Νότης Μαυρουδής, ο Χριστόδουλος Χάλαρης, ο Μιχάλης Νικολούδης και άλλοι.

Αφορμή για την αναφορά μας στον Βασίλη Σκουλά έλαβα από ένα αναλογικό δισκάκι του καλλιτέχνη που βρέθηκε πρόσφατα στα χέρια μου με τίτλο «Ο πόνος μιας αγάπης». Εκδόθηκε το 1981 με την ετικέτα Κρήτη από τη δισκογραφική εταιρία Panivar, όπου ανήκε ο Σκουλάς επί πολλά χρόνια στην πρώτη περίοδο της καριέρας του. Μόλις έξι τραγούδια περιλαμβάνει ο δίσκος, τα περισσότερα στους χαρακτηριστικούς συρτούς χορούς της Μεγαλονήσου, χωρίς να λείπουν και οι σκοποί πάνω σε ευφάνταστες μαντινάδες. Παίζει λύρα και τραγουδά φυσικά ο ίδιος, ενώ στο λαούτο τον συνοδεύει ο Δημήτρης Φουκάκης. 

Σταύρος Ξαρχάκος: Διπλοπενιές (1966/1989)

Ο κορυφαίος μας συνθέτης Σταύρος Ξαρχάκος (γεν. 1939) έχει συνδέσει άρρηκτα τη μουσική του πορεία με το χώρο του σκηνικού θεάματος (κινηματογράφος, θέατρο), όπου έχει καταθέσει το εκλεκτότερο κομμάτι του συνθετικού του έργου. 
Το πρώτο του άλλωστε φανέρωμα ήταν κινηματογραφικό, όταν το 1962 έγραψε μουσική και τραγούδια για την όμορφη ταινία του Ντίνου Δημόπουλου "Το ταξίδι", όπου συναντήθηκε για πρώτη φορά με τη μεγάλη σταρ του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, την Αλίκη Βουγιουκλάκη. Τρία χρόνια αργότερα ξανασυναντήθηκαν στη χαριτωμένη κομεντί του Αλέκου Σακελλάριου "Μοντέρνα Σταχτοπούτα", ενώ τον επόμενο χρόνο ήρθε η τρίτη κινηματογραφική τους συνεργασία.

Το 1966 λοιπόν γυρίστηκε η μουσική κωμωδία "Διπλοπενιές" σε σενάριο Αλέκου Σακελλάριου και σκηνοθεσία του Γιώργου Σκαλενάκη. Πρωταγωνιστούσε το αγαπημένο δίδυμο Αλίκη Βουγιουκλάκη και Δημήτρης Παπαμιχαήλ. Αν έχει κάποια αξία η ταινιούλα αυτή είναι για τη μουσική της. Μια σειρά υπέροχων λαϊκών θεμάτων του Σταύρου Ξαρχάκου και κάμποσα τραγούδια πάνω σε στίχους του Νίκου Γκάτσου. Πρόκειται ουσιαστικά για το αριστουργηματικό μουσικό υλικό που με μικρές αλλαγές στην ενορχήστρωση και τους στίχους αποτέλεσε το περιεχόμενο του δίσκου "Ένα μεσημέρι" που εκδόθηκε την ίδια χρονιά από την Columbia. Εδώ λοιπόν ακούγονται μερικά από τα πρώτα μεγάλα τραγούδια του συνθέτη, όπως τα "Μάτια βουρκωμένα", "Στου Όθωνα τα χρόνια", "Λευτέρης", "Με τι καρδιά" ("Αποχαιρετισμός"). Στο δίσκο βέβαια τα ερμήνευσαν ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, η Βίκυ Μοσχολιού και ο Σταμάτης Κόκοτας. Στην ταινία όμως τα ακούσαμε με τη φωνή του πρωταγωνιστή Δημήτρη Παπαμιχαήλ. Βέβαια δεν ταυτίζεται απολύτως το υλικό του soundtrack με το δίσκο. Στο soundtrack έχουμε τρία μόνο τραγούδια, ενώ στο δίσκο τα τραγούδια αυξήθηκαν στα έξι. Ωστόσο στο soundtrack έχουμε πολύ περισσότερα οργανικά θέματα είτε με αυτοτελείς μελωδίες, είτε παρμένες από τα θέματα των τραγουδιών. Χωρίς αμφιβολία πάντως όλο το υλικό είναι υπέροχο και η ενορχηστρωτική μαεστρία του Ξαρχάκου υποδειγματική.

Διευκρινίζω ότι το αυθεντικό soundtrack εκδόθηκε αρχικά από τη Lyra με τον ξενόγλωσσο τουριστικό τίτλο "Dancing the Sirtaki" (ή γαλλιστί "En dansant le sirtaki"). Το 1989 είχαμε μια δεύτερη ελληνική επανέκδοση, ενώ στη συνέχεια κυκλοφόρησε και σε ψηφιακή μορφή.

Νίκος Μαμαγκάκης, Κώστας Βάρναλης: Σκλάβοι πολιορκημένοι (1974)

Οι "Σκλάβοι Πολιορκημένοι" αποτελούν κατά κάποιο τρόπο το τρίτο μέρος μιας τριλογίας δίσκων του μεγάλου συνθέτη Νίκου Μαμαγκάκη (1929-2013) αφιερωμένων στον Μεγάλο Ξεσηκωμό του 1821. Η αρχή έγινε με το δίσκο "Αγωνιστές της Λευτεριάς" (1971). Την ίδια χρονιά επίσης παρουσίασε το δίσκο "1821, είτε θάνατος, είτε λευτεριά" βασισμένο στα "Απομνημονεύματα" του Μακρυγιάννη. 

Ο τίτλος του δίσκου παραπέμπει ευθέως στους "Ελεύθερους πολιορκημένους" του Διονυσίου Σολωμού και στον εξιδανικευμένο αγώνα των Μεσολογγιτών. Το έργο βασίζεται στην ομώνυμη ποιητική σύνθεση του Κώστα Βάρναλη (1884-1974), που γράφτηκε το 1927. Στο έργο αυτό ο ποιητής επιδιώκει να μετατοπίσει το χριστιανικό θείο Πάθος από το μεταφυσικό και θεολογικό πεδίο στη σφαίρα της κοινωνικοπολιτικής επανάστασης. Ο τίτλος εκφράζει μια διάθεση απομυθοποίησης του "υπερταξικού" χαρακτήρα του πολέμου και λειτουργεί ως ένα είδος αντίλογου στην ιδεαλιστική αντίληψη των "Ελεύθερων Πολιορκημένων" του Σολωμού.

Στο εσώφυλλο του δίσκου σημειώνει ο συνθέτης:

Οι "Σκλάβοι Πολιορκημένοι" είναι ένα από τα έργα μου που γράφτηκαν στην επταετία ύστερα από την ανάγνωση πολλών κειμένων γύρω από την Επανάσταση του '21. Ήταν αυτό ένα είδος εκτόνωσης από το άγος της δικτατορίας. Εγώ ο κιοτής και βολεμένος έβρισκα τότε παρηγοριά στα νταηλίκια του '21. Ο Βάρναλης ήταν το παν εκείνη την εποχή. Σύμβολο. Αυτά διαβάζαμε και κατά κάποιο τρόπο... εφησυχάζαμε. ( ... ) Ο Πατσιφάς έκανε αγώνα ο δίσκος να βγει μέσα στην επταετία, αλλά επειδή ήταν ο Βάρναλης, δε θέλανε να τον βγάλουνε και τελικά κυκλοφόρησε μετά (1974). Θεωρώ ότι έχει μια συμπαθητική ατμόσφαιρα. Είναι βέβαια αρκετά επικός. Η Δημητριάδη έτσι κι αλλιώς ήταν τότε τραγουδίστρια του Θεοδωράκη και είχε εκ των πραγμάτων επηρεαστεί από όλα αυτά τα μεγαλόστομα. Δεν ξέρω κιόλας... έχω αυτή τη φοβερά κακή "αρρώστια" να μη θέλω τις παλιές μου δουλειές. Εκτός από ορισμένες εξαιρέσεις. Ας πούμε, εδώ μου αρέσει "Η μάνα του Χριστού". Θυμάμαι, όταν το έγραφα, ήρθε στο σπίτι ο Σαββόπουλος, το άκουσε και μου λέει: "Περίεργο είναι. Σαν ...ναπολιτάνικη καντσονέτα"...

Τα λέει όλα ο συνθέτης που του άρεσε πάντα να αυτοϋπονομεύεται. Ο δίσκος είναι σπουδαίος και μερικά τραγούδια αριστουργηματικά. Προσωπικά ξεχωρίζω πάνω απ' όλα το "Ήσουν ωραίος σαν άγγελος" για τους συνταρακτικούς του στίχους και τη σπαρακτική (διόλου επική) ερμηνεία της Μαρίας Δημητριάδη. Εξαιρετικός στέκεται πλάι της ο Δημήτρης Ψαριανός με τον αέρα της δυναμικής του εκκίνησης δύο χρόνια νωρίτερα στα τραγούδια του "Μεγάλου Ερωτικού".

Μιχάλης Τερζής: Αρχαία Λυρικά (1982)

Επανέρχομαι σήμερα σε μια παλιότερη ανάρτησή μου που αναφέρεται στην αξιόλογη μελοποίηση αρχαίων λυρικών ποιητών από τον σημαντικό συνθέτη της νεότερης γενιάς Μιχάλη Τερζή με τίτλο "Αρχαία Λυρικά".

Οι αρχαίοι λυρικοί ποιητές μας (6ος και 5ος αιώνας π.Χ.) στάθηκαν πηγή έμπνευσης πολλών συνθετών μας, λόγιων ή λαϊκών. Η ευαίσθητη ποίησή τους με θεματολογία άμεσα συναρτημένη με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων με έμφαση στο ερωτικό στοιχείο δείχνει να προσφέρεται για τη δημιουργία απλών τραγουδιών που να αφορούν κι έναν σημερινό ακροατή. Το πρώτο παράδειγμα που αυθόρμητα μπορεί κανείς να επικαλεστεί είναι το ωραιότατο "Κέλομαί σε Γογγύλα" από τον "Μεγάλο Ερωτικό" (1972) του Μάνου Χατζιδάκι, ο οποίος μελοποίησε, και μάλιστα στο πρωτότυπο, σπαράγματα στίχων της Σαπφώς. Το 1986 ο Σπύρος Βλασσόπουλος παρουσίασε έναν ολόκληρο κύκλο τραγουδιών πάνω σε ποίηση πάλι της Σαπφώς με τη φωνή της Αλέκας Κανελλίδου. Άλλωστε η Σαπφώ υπήρξε η δημοφιλέστερη ποιήτρια όχι μόνο της αρχαιότητας, αλλά και όλων των εποχών. Η καλύτερη δισκογραφική της παρουσία βρίσκεται στο δίσκο της σπουδαίας ελληνίδας μουσικού Angelique Ionatos "Sappho de Mytilene" (1991) με μελοποιημένα αποσπάσματα στο πρωτότυπο ή στην εξαιρετική απόδοση του Οδυσσέα Ελύτη. Ακολούθησαν πάμπολλες άλλες ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις στο έργο της από τους Άβατον ("Εξ αδοκήτω", 1996), τη Μαρίζα Κωχ ("Στον κήπο της Σαπφούς", 2006), τον Γιάννη Γλέζο ("Ρόδα της Πιερίας", 2006), τον Νίκο Ξυδάκη ("Γρήγορα η ώρα πέρασε", 2006), τον Νίκο Μαμαγκάκη ("Σπαράγματα", 2008) και αρκετούς άλλους.

Η απόπειρα του Μιχάλη Τερζή να μελοποιήσει αρχαίους λυρικούς ποιητές ξεκίνησε το 1981, όταν στους περίφημους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας με εμψυχωτή τον Μάνο Χατζιδάκι πρωτοακούστηκε το γλυκύτατο τραγούδι του "Νυχτωδία" ερμηνευμένο κατανυκτικά από την Κρίστη Στασινοπούλου. Ήταν ένα μελοποιημένο ποίημα της Σαπφώς, που αποτέλεσε τη βάση για μια ολοκληρωμένη δουλειά του συνθέτη πάνω σε επιλεγμένα ποιήματα ή αποσπάσματα λυρικών ποιητών, όπως ο Ανακρέων, ο Αρχίλοχος, ο Αλκμάν, ο Αρίων, ο Εύκλος, ο Βακχυλίδης, ο Αλκαίος και φυσικά η Σαπφώ. Αξιοποιήθηκαν οι δόκιμες μεταφράσεις του κλασικού μεταφραστή της παλιότερης γενιάς Ηλία Βουτιερίδη, αλλά και του νεότερου ποιητή και γνωστού στιχουργού Άκου Δασκαλόπουλου, ο οποίος είχε όλη την επιμέλεια του δίσκου. Σε μερικά ποιήματα επίσης έχουμε μεταφράσεις του Χ. Παρασκευαΐδη και του μεγάλου Κύπριου ποιητή Κώστα Μόντη.

Ο Μιχάλης Τερζής, χωρίς προκαταλήψεις και μεγαλοστομίες, έγραψε μια σειρά απλές μελωδίες και έντυσε αυτά τα ποιήματα με ηχοχρώματα ασυνήθιστα αλλά άμεσα καταληπτά δημιουργώντας ένα πολύ όμορφο αποτέλεσμα. Τραγουδούν: Πέτρος Πανδής, Νικόλας Μητσοβολέας, Βάσια Ζήλου και Νίκος Λόλης.

Νίκος Μπαξεβάνης: Στη μαγεία του ακορντεόν (1985)

Θα κάνω σήμερα μια μικρή παρένθεση στην παρουσίαση κλασικών δίσκων της έντεχνης λαϊκής μας δισκογραφίας, για να σταθώ σ' έναν αλλιώτικο δίσκο κι έναν σημαντικό, αν και διόλου προβεβλημένο όσο θα του άξιζε, μουσικό που υπογράφει το δίσκο αυτό.

Αναφέρομαι στον Νίκο Μπαξεβάνη, κορυφαίo δεξιοτέχνη του ακορντεόν με έντονη παρουσία στη δισκογραφία εδώ και 40 τόσα χρόνια, είτε σε πρωταγωνιστικό ρόλο ο ίδιος ως δημιουργός και εκτελεστής, είτε ως απλός μουσικός στο στούντιο σε ηχογραφήσεις εργασιών άλλων δημιουργών. Ένας πραγματικά αφανής ήρωας με σποραδικές εμφανίσεις και σε ρόλους πρωταγωνιστή.

Το ακορντεόν βέβαια ως μουσικό όργανο λίγο πολύ αρέσει σε όλους τους μουσικόφιλους που το ταυτίζουν με τη σκιώδη οργανική συνοδεία σε μια μεγάλη ορχήστρα. Ωστόσο είναι γεγονός ότι στη μουσική μας ιστορία έχουν αναδειχθεί κατά καιρούς σπουδαίοι σολίστες του οργάνου που συνέβαλαν αποφασιστικά στην καθιέρωσή του ως απαραίτητου μέλους μιας λαϊκής ορχήστρας. Εκείνη η χαρακτηριστική γυναικεία φιγούρα που βλέπουμε στις παλιές φωτογραφίες να συνοδεύει στο πιάνο τον Βασίλη Τσιτσάνη, η συμπαθέστατη Ευαγγελία Μαργαρώνη, υπήρξε ταυτόχρονα και σπουδαία ακορντεονίστρια. Εμβληματική επίσης φιγούρα υπήρξε και ο λαϊκός συνθέτης Τάκης Σούκας που έχουμε συνδέσει όλοι την εικόνα του με ένα ακορντεόν πάντα στα χέρια. Το ίδιο και ο συνθέτης και τραγουδιστής Γιώργος Κοινούσης. Και η παράδοση συνεχίστηκε με τους αδελφούς Λάζαρο και Γιώργο Κουλαξίζη, για να φτάσουμε στη σύγχρονη εποχή με δυο ιδιαίτερα καταξιωμένους ακορντεονίστες, τον Ηρακλή Βαβάτσικα και την υπέροχη Ζωή Τηγανούρια.

Ο Νίκος Μπαξεβάνης ανήκει στην ενδιάμεση γενιά των ακορντεονιστών μας και ήδη έχει καταγράψει πάμπολλες δισκογραφικές δουλειές με σόλο οργανικές εκτελέσεις πασίγνωστων μουσικών θεμάτων από τη διεθνή μουσική σκηνή. Μάλιστα στην πενταετία 1985-1990 παρουσίασε από τη Philips μια σημαντική σειρά τέτοιων ηχογραφήσεων με γενικό τίτλο "Στη μαγεία του ακορντεόν", με τέσσερις συνολικά δίσκους. Εδώ σας παρουσιάζω τον πρώτο δίσκο αυτής της αξιόλογης σειράς που κυκλοφόρησε το 1985 με ένα μουσικό πρόγραμμα που διατρέχει το διεθνές ρεπερτόριο μέσα από γοητευτικές διασκευές αγαπημένων μουσικών θεμάτων με χορευτικό κυρίως ρυθμό (πόλκα, βαλς, σάμπα, ταγκό κλπ.). Μεταξύ αυτών η θρυλική "Κομπαρσίτα", το "Συρτάκι" από τον "Ζορμπά" του Μίκη, αλλά και το "Εμβατήριο αλά Τούρκα" από μια πιανιστική σονάτα του Μότσαρτ! Η δεξιοτεχνία του Μπαξεβάνη είναι πραγματικά αποστομωτική και αλάνθαστη.

Απολαύστε τον!

Ο Γιάννης Πουλόπουλος τραγουδά Μίκη Θεοδωράκη (1964-1965)

Ο Γιάννης Πουλόπουλος υπήρξε κορυφαίο όνομα του ελληνικού τραγουδιού στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60, όταν κυριαρχούσε στην πρώτη γραμμή του πενταγράμμου με μόνους ίσως ισότιμους ανταγωνιστές τον Στέλιο Καζαντζίδη, τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, τη Βίκυ Μοσχολιού, τον Σταμάτη Κόκοτα και τη Μαρινέλλα. Κι αν οι υπόλοιποι είχαν την αβανταδόρικη υποστήριξη των μεγάλων δισκογραφικών τους εταιριών (Columbia, Philips), ο Πουλόπουλος αναδείχθηκε μέσα από τη μικρή ακόμη τότε εταιρία του Αλέκου Πατσιφά, τη Lyra, η οποία ειδικευόταν πιο πολύ στο χαμηλόφωνο τραγούδι του "Νέου Κύματος", πριν αρχίσει να προωθεί πιο συστηματικά και το λαϊκό ρεπερτόριο. Είχε βέβαια την τύχη να συναντηθεί εκεί με τον παραγωγικότατο συνθέτη Μίμη Πλέσσα, ο οποίος - κυρίως μέσω του κινηματογράφου - απογείωσε κυριολεκτικά την καριέρα του.

Παρόλα αυτά, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και ο Πουλόπουλος ξεκίνησε από την Columbia, όπου το 1963 είχε συμμετοχή στην ηχογράφηση του δίσκου "Η γειτονιά των αγγέλων" με τα σπουδαία θεατρικά τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη. Λίγο αργότερα, στις αρχές του 1964, ο Γιάννης Πουλόπουλος ήταν ο πρώτος που ηχογράφησε για τις 45 στροφές δυο μεγάλα τραγούδια του Μίκη. Πρόκειται για τα τραγούδια: "Γωνιά γωνιά" σε στίχους Δημήτρη Χριστοδούλου και "Είναι μακρύς ο δρόμος σου" σε στίχους Πάνου Κοκκινόπουλου. Μερικούς μήνες αργότερα τα ίδια τραγούδια τα ηχογράφησε και ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης μαζί με τα υπόλοιπα που αποτέλεσαν τον κύκλο "Πολιτεία Β". Όλοι γνωρίζουμε βέβαια αυτά τα τραγούδια με τη φωνή του Μπιθικώτση, αλλά η αλήθεια είναι ότι η πρώτη τους εκτέλεση ανήκει στον Γιάννη Πουλόπουλο και ήταν η αποχαιρετιστήρια συνεργασία του με την Columbia, αφού στο τέλος του 1964 μετακινήθηκε στη Lyra, όπου και μεγαλούργησε!

Η καριέρα λοιπόν του Γιάννη Πουλόπουλου στη Lyra ξεκίνησε και πάλι με τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, τα οποία άρχισε να ηχογραφεί σε δεύτερη εκτέλεση σε δισκάκια 45 στροφών. Το πρώτο του από αυτά τα 45άρια (κωδ. 2014) περιλαμβάνει μια καινούργια εκτέλεση των δυο τραγουδιών που είχε ηχογραφήσει λίγους μήνες νωρίτερα στην Columbia μαζί με άλλα δύο από την "Πολιτεία Β'", δηλαδή τα τραγούδια: "Γωνιά γωνιά, "Είναι μακρύς ο δρόμος σου", "Βραδιάζει" και "Στράτα τη στράτα". Τη νέα ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Γιάννης Διδήλης. Κι αμέσως μετά ηχογράφησε άλλο ένα 45άρι (κωδ. 2019) με τρία παλιότερα τραγούδια του Μίκη: "Το όνειρο", "Από το παράθυρό σου" και "Το τραγούδι της ξενιτιάς". Και πάλι την ενορχήστρωση υπογράφει ο Γιάννης Διδήλης.

Διευκρινίζω ότι το 1974 η Lyra εξέδωσε ένα συγκεντρωτικό άλμπουμ με όλα τα τραγούδια του Μίκη που ερμήνευσε ο Γιάννης Πουλόπουλος σε δισκάκια 45 στροφών στο διάστημα 1964-1965. Το άλμπουμ επανεκδόθηκε αργότερα και ψηφιακά. Στο αρχείο που σας δίνω έχω συγκεντρώσει συνολικά εννέα τραγούδια, δηλαδή τα δύο που ηχογράφησε σε πρώτη εκτέλεση στην Columbia πριν αποχωρήσει και τα άλλα επτά από τα δυο πρώτα 45άρια του Πουλόπουλου στη Lyra. Φυσικά όλα στις αρχικές αναλογικές τους εγγραφές.