Λουκιανός Κηλαηδόνης: Η πόλη μας (1970)

Περνάω σήμερα σ' έναν άλλο σημαντικό συνθέτη που μας έδωσε σπουδαία δείγματα του ταλέντου του μέσα στη δεκαετία του '70. Ο λόγος λοιπόν για τον αγαπημένο, πολυτάλαντο, αλλά δυστυχώς μακαρίτη πλέον Λουκιανό Κηλαηδόνη (1943-2017).

Με τίτλο "Η Πόλη μας" κυκλοφόρησε το 1970 ο πρώτος του μεγάλος δίσκος, ενώ μέχρι εκείνη τη στιγμή η μόνη δισκογραφική του παρουσία περιορίζονταν σε δυο όμορφα τραγουδάκια ("Σ' αγαπώ", "Παίρνω την ανηφοριά") που ερμήνευσε ο Γιώργος Νταλάρας ένα χρόνο νωρίτερα για τον πρώτο προσωπικό του δίσκο.

Η αγάπη του συνθέτη για το θέατρο ήδη διαφαίνεται από αυτή την πρώτη του κιόλας ολοκληρωμένη δουλειά. Ο δίσκος πήρε το όνομά του από το ομώνυμο θεατρικό έργο της Κωστούλας Μητροπούλου (1933-2004), που παίχτηκε εκείνη τη χρονιά, στην καρδιά του δικτατορικού καθεστώτος. Ο συνθέτης έγραψε μια σειρά όμορφων και μελωδικών τραγουδιών σε λαϊκό ύφος που υπηρετούσαν την παράσταση, αλλά μπορούν άνετα να σταθούν και ανεξάρτητα από τη σκηνική τους λειτουργία. Οι στίχοι των τραγουδιών ανήκουν στην ίδια τη συγγραφέα, με εξαίρεση δύο ("Το καλοκαίρι σαν θαρθεί", "Όσο αγαπιόμαστε τα δυο"), που έχουν στίχους του Κηλαηδόνη, καθώς και το υπέροχο "Μη χτυπάς σ' ένα σπίτι κλειστό" που έχει στίχους του Μάνου Ελευθερίου, παρόλο που στο δίσκο αποδίδεται κι αυτό στον συνθέτη. Ο δίσκος κλείνει μ' ένα αργό ορχηστρικό θέμα με μελαγχολική διάθεση. Το λαϊκό χρώμα των τραγουδιών τονίζουν ιδιαίτερα τα χαρακτηριστικά μπουζούκια των δύο κορυφαίων δεξιοτεχνών, του Κώστα Παπαδόπουλου και του Λάκη Καρνέζη.

Τα τραγούδια περιγράφουν μικρές καθημερινές ιστορίες που συμβαίνουν σε μια φανταστική πόλη, που όμως θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε πόλη. Όπως διαβάζουμε στο σημείωμα του δίσκου, αυτή είναι μια πόλη αγάπη, μια πόλη καημός και μια πόλη μνήμη. Μια πόρτα, ένας αριθμός, ένας δρόμος. Αλλάζει το όνομα, αλλάζει ο χρόνος. Μια φωτογραφία παγώνει το χρόνο. Τα παιδιά παίζουν τον πόλεμο. Το παιχνίδι συγχέεται με τη ζωή και την αλήθεια. Τα παιδιά μεγαλώνουν, η γειτονιά μεταμορφώνεται. Η πόλη αλλάζει, αλλά τίποτε δε χάνεται, όπως συμβαίνει με τους ανθρώπους που μεγαλώνουν πολύ και καταλήγουν πάλι παιδιά, για να χωράνε ολόκληρο τον κόσμο στην καρδιά τους.

Βασικός ερμηνευτής του δίσκου είναι ο Μανώλης Μητσιάς που συμμετείχε και στην παράσταση. Ο σπουδαίος τραγουδιστής βρισκόταν ακόμη στα πρώτα του βήματα και τα τραγούδια αυτά συνέβαλαν αποφασιστικά στην καθιέρωσή του. Τα γυναικεία τραγούδια ερμηνεύει θαυμάσια η Βίκυ Μοσχολιού σε μια από τις τελευταίες της ηχογραφήσεις στην Columbia πριν μεταπηδήσει στη Philips. 

Όλα τα τραγούδια ακούστηκαν πολύ εκείνα τα χρόνια, αλλά ξεχώρισαν περισσότερο τα: "Καλοκαίρι σαν θαρθεί", "Όσο αγαπιώμαστε τα δυο", "Μη χτυπάς σ' ένα σπίτι κλειστό" και "Η φωτογραφία". Προσωπική μου αδυναμία πάντως το συναρπαστικό "Νανούρισμα" που κόντρα στον κανόνα είναι γραμμένο σε γοργό ρυθμό! 
Σημειώνω, τέλος, ότι κάποια από τα τραγούδια του δίσκου ακούγονται και στην ταινία "Κατηγορώ τη ζωή" (1972) του Παύλου Παρασχάκη ερμηνευμένα από την Ελένη Ροδά, χωρίς όμως οι εκτελέσεις αυτές να έχουν περάσει ποτέ στη δισκογραφία.

Ο Γιάννης Γλέζος μελοποιεί Λόρκα (1969)

Το 1969 αποτελεί τη χρονιά ορόσημο για τη δισκογραφική εταιρία της Lyra, γιατί μέσα στην ίδια χρονιά εκδόθηκαν τρεις από τους σημαντικότερους δίσκους του ρεπερτορίου της, αλλά και ολόκληρης της ελληνικής δισκογραφίας. Αναφερθήκαμε ήδη στους δύο: "Ο δρόμος" του Μίμη Πλέσσα και "Οι ώρες" του Λίνου Κόκοτου. Ο πρώτος μάλιστα αποδείχθηκε και ο εμπορικότερος ελληνικός δίσκος όλων των εποχών!

Ο δίσκος που συμπληρώνει την κορυφαία αυτή τριάδα του 1969 είναι πολύ διαφορετικός. Πρόκειται για τον κύκλο μελοποιημένων ποιημάτων "12 Τραγούδια του F.G. Lorca" με μουσική του νεοκυματικού συνθέτη Γιάννη Γλέζου πάνω σε μια επιλεγμένη σειρά ποιημάτων του σπουδαίου Ισπανού ποιητή και θεατρικού συγγραφέα Federico Garcia Lorca (1898-1936). Αυτός ήταν ο δεύτερος δίσκος του συνθέτη, ένα χρόνο μετά τον πρωτόλειο "Η Ελένη του Μάη" παράλληλα με αρκετές σκόρπιες ηχογραφήσεις τραγουδιών για τις 45 στροφές.

Χωρίς αμφιβολία, ο δίσκος αυτός του μελοποιημένου Λόρκα αποτελεί ένα από τα καλύτερα δείγματα μελοποιημένης ποίησης και φυσικά ανήκει στις κορυφαίες του δημοφιλέστατου αυτού ποιητή, πλάι στις εμβληματικές μελοποιήσεις του Μάνου Χατζιδάκι ("Ματωμένος γάμος"), του Μίκη Θεοδωράκη ("Romancero gitano"), του Σταύρου Ξαρχάκου ("Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντσιεθ") και του Χρήστου Λεοντή ("Αχ, έρωτα"). 

Σπουδαία και η δουλειά στην ελληνική απόδοση των στίχων από τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, ο οποίος δεν ξεχνά σε κάθε ευκαιρία να μας θυμίζει ότι τα ποιήματα αυτά αρχικά προορίζονταν για τον Μάνο Λοΐζο, ο οποίος καθυστερούσε να τα μελοποιήσει λόγω …φιλολογικών ανησυχιών (!!!), πράγμα που εκνεύρισε τον στιχουργό, έτσι που αποφάσισε να τα ...χαραμίσει προσφέροντάς τα στον Γιάννη Γλέζο! Δεν ξέρουμε βέβαια τι τύχη θα είχαν στα χέρια του Λοΐζου, αλλά είναι βέβαιο ότι αυτή η ζαβολιά της τύχης έδωσε την ευκαιρία στον εκκολαπτόμενο συνθέτη να γράψει το αριστούργημά του, ένα συμπαγή κύκλο εξαιρετικών μελωδιών που δύσκολα μπορεί κανείς να ξεχωρίσει κάποια περισσότερο από τις υπόλοιπες: «Το τραγούδι του καβαλάρη», «Το πρώτο φιλί», «Από έρωτα πεθαίνουν τα κλαριά», «Κόρντοβα», «Μπαλκόνι», «Αποχαιρετισμός», «Κεφαλόδεσι», «Χάρτινο τριαντάφυλλο», «Μπαλάντα των τριών ποταμών». Όλα τους μικρά αριστουργήματα που απογειώνονται χάρις στην εμπνευσμένη και εξαιρετικά λεπτοδουλεμένη ενορχήστρωση του Νίκου Μαμαγκάκη με έντονα "ισπανικά", αλλά και λόγια μουσικά στοιχεία.

Έξοχη επίσης είναι η ερμηνεία του Γιάννη Πουλόπουλου, ενώ αξιοπρόσεκτη είναι και η παρουσία σε δυο τραγούδια της γλυκύτατης Έλενας Κυρανά. Το εξώφυλλο κοσμείται από πίνακα του Γιάννη Μόραλη.

Λίνος Κόκοτος: Ο κήπος (1971)

Ο "Κήπος" είναι ο δεύτερος μεγάλος δίσκος του Λίνου Κόκοτου, δύο χρόνια μετά τις υπέροχες "Ώρες". Σε κάποιο βαθμό τα τραγούδια αυτού του δίσκου αποτελούν ένα είδος συνέχειας του προηγούμενου, όπως αυτά που ερμηνεύει ο Γιάννης Πουλόπουλος, αλλά τα περισσότερα κινούνται πια σε νέες ηχητικές κατευθύνσεις, καθώς ήδη το ρεύμα του "νέου κύματος" ανήκε στο παρελθόν και οι συνθέτες που γαλουχήθηκαν στο πνεύμα εκείνης της εποχής βρέθηκαν στην ανάγκη να συμπορευτούν με τα νέα δεδομένα. 

Θα έλεγα λοιπόν ότι η αίσθηση που αποκομίζει κανείς από το δίσκο αυτό είναι ότι ο συνθέτης βρίσκεται σε ένα μεταβατικό στάδιο δοκιμάζοντας καινούργια ηχοχρώματα και μελωδίες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο δίσκος να είναι αρκετά ανισοβαρής και ετερόκλητος. Άλλωστε κάποια θέματα των τραγουδιών είναι παρμένα από τη μουσική που έγραψε ένα χρόνο νωρίτερα για την ταινία "Βαβυλωνία" του Γιώργου Διζικιρίκη. Πάντως, η μελωδική δύναμη των τραγουδιών του συνθέτη είναι ιδιαίτερα συναρπαστική στα χαμηλόφωνα κυρίως τραγούδια, έστω κι αν δεν πέρασαν στον κόσμο και πολύ νωρίς ξεχάστηκαν. 

Οι πολύ ενδιαφέροντες στίχοι ανήκουν εξολοκλήρου στον Άκο Δασκαλόπουλο, σταθερό και διαχρονικό συνεργάτη του συνθέτη. Η Μαρία Δουράκη ερμηνεύει αναλογικά τα περισσότερα τραγούδια, συνολικά τέσσερα, ο Γιάννης Πουλόπουλος τα δύο λαϊκότροπα, μεταξύ των οποίων το πολύ όμορφο "Γίνανε τα χρόνια βόλια", άλλα δύο τραγούδια με στίχους παιγνιώδεις και σατιρική διάθεση (που στοχεύει στο καθεστώς της εποχής) αποδίδει εξαιρετικά ο Θανάσης Γκαϊφύλιας, ενώ τρία τραγούδια λέει η υπέροχη Έλενα Κυρανά, μια αδικημένη φωνή, για την οποία έχουμε ήδη μιλήσει αναλυτικότερα στο παρελθόν.

Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε και πάλι ο αρχιμάστορας Νίκος Μαμαγκάκης, ενώ το εξώφυλλο σχεδίασε ο Νίκος Χουλιαράς.

Λίνος Κόκοτος: Οι ώρες (1969)

Με τον τίτλο "Οι Ώρες" κυκλοφόρησε το 1969 ο πρώτος μεγάλος δίσκος 33 στροφών του νεοκυματικού συνθέτη Λίνου Κόκοτου ύστερα από τριετή θητεία στην εταιρία Lyra, κατά την οποία ηχογράφησε αρκετά σκόρπια τραγούδια σε δίσκους 45 στροφών με διάφορους νεοκυματικούς τραγουδιστές, όπως ο Γιάννης Πουλόπουλος, ο Μιχάλης Βιολάρης, ο Γιώργος Ζωγράφος και άλλοι. Βεβαίως ο συνθέτης συνέχισε το δρόμο του πολύ δημιουργικά και μετά την παρακμή του Νέου Κύματος πλουτίζοντας την ελληνική δισκογραφία με πολύ αξιόλογες ηχογραφήσεις ("Το θαλασσινό τριφύλλι", "Αποχαιρετισμός", "Αντιπολεμικά").

Ο πρώτος του αυτός δίσκος είναι και ο ομορφότερος ολόκληρης της δισκογραφικής του παραγωγής κι ένας από τους τρεις σημαντικότερους εκείνης της πολύ γόνιμης χρονιάς στη συγκεκριμένη εταιρία, πλάι στον περίφημο "Δρόμο" του Μίμη Πλέσσα και στα "12 Τραγούδια του F.G. Lorca" του Γιάννη Γλέζου. Κοινό στοιχείο και των τριών αυτών δίσκων η παρουσία του τραγουδιστή Γιάννη Πουλόπουλου, που εκείνη την εποχή αποτελούσε το βαρύ πυροβολικό της εταιρίας.

Στις "Ώρες" περιλαμβάνονται ένδεκα πρωτότυπα τραγούδια κι ένα οργανικό μοιρασμένο στα δύο, για να αποτελεί τον πρόλογο και τον επίλογο του δίσκου. Όλα τα τραγούδια έγιναν τεράστιες επιτυχίες και είναι πραγματικά πανέμορφα. Ποιο να ξεχωρίσει κανείς: "Όσα δε βάνει ο λογισμός", "Ραχήλ αγαπημένη", "Γειτονάκι μου", "Κόρη του γιαλού", "Ασημένιο φύλλο", "Και συ δε μου μιλάς", "Στα χείλη μας ακόμα το φιλί", "Κοιμάσαι στο γιαλό", "Καράβι αραγμένο"! Δε θα ήθελα να ξεχωρίσω κάποιο, γιατί σίγουρα θα αδικούσα τα υπόλοιπα, καθώς τα νιώθω όλα τόσο οικεία και τόσο "δικά μου" μέσα στα πενήντα ήδη χρόνια της ζωής τους! 

Τους στίχους έγραψαν οι σταθεροί συνεργάτες του συνθέτη εκείνα τα χρόνια, Άκος Δασκαλόπουλος και Αργύρης Βεργόπουλος. Μαζί με τον Πουλόπουλο, την ερμηνεία των τραγουδιών μοιράζονται ο Μιχάλης Βιολάρης, η Ρένα Κουμιώτη και ο Γιώργος Ζωγράφος. Όπως συνέβη και με τους πρώτους δίσκους του Γιάννη Γλέζου, κι εδώ την αριστοτεχνική ενορχήστρωση των τραγουδιών υπογράφει ο συνθέτης Νίκος Μαμαγκάκης. Ο πίνακας στου εξωφύλλου αποτελεί σύνθεση του ζωγράφου, συγγραφέα και νεοκυματικού τραγουδοποιού Νίκου Χουλιαρά.

Γιάννης Σπανός: Τρίτη Ανθολογία (1975)

Μετά τις δυο πρώτες του "Ανθολογίες" ο Γιάννης Σπανός συνέχισε το δρόμο του με μια εντυπωσιακή στροφή προς το λαϊκό τραγούδι ηχογραφώντας διαδοχικά πολλούς ωραίους κύκλους τραγουδιών ("Μια Κυριακή", "Το Σαββατόβραδο", "Μέρες αγάπης", "Οδός Αριστοτέλους"), μέσα από τους οποίους ξεπήδησαν δεκάδες κοσμαγάπητες επιτυχίες.

Θα χρειαστεί λοιπόν να φτάσουμε στα μέσα της δεκαετίας του '70, για να δούμε και πάλι τον σπουδαίο συνθέτη να επιστρέφει στην ελληνική ποίηση και να μας δίνει μια συνέχεια των πρώτων του "Ανθολογιών", η οποία εκδόθηκε τελικά το 1975 από τη Lyra με τον εύλογο τίτλο "Τρίτη Ανθολογία".

Φυσικό ήταν μετά τη μεσολάβηση τόσων χρόνων από την πρώτη νεοκυματική περίοδο του συνθέτη, να έχουμε πλέον ένα αρκετά διαφορετικό ηχητικό αποτέλεσμα με μελωδίες πιο σύνθετες και ενορχήστρωση διαφορετικών αποχρώσεων σε σχέση με την "αθώα" εποχή των πρώτων "Ανθολογιών". Άλλωστε η ποιητική αφετηρία τώρα έχει διαφοροποιηθεί σημαντικά, αφού ο συνθέτης επέλεξε πλέον κείμενα νεότερων ποιητών που εκτείνονται από τη "γενιά του 30" και δώθε με έμφαση μάλιστα στη μεταπολεμική ποίηση, παρόλο που δεν αποκλείστηκαν εντελώς και οι παλιότεροι. Σ' αυτούς τους τελευταίους περιλαμβάνονται ο Κώστας Βάρναλης και ο Γιάννης Σκαρίμπας. Από τους νεότερους τα σημαντικότερα ονόματα είναι του Μίλτου Σαχτούρη και του Νίκου Καββαδία και μαζί μ' αυτούς οι: Λιλή Ιακωβίδη, Βύρων Λεονταρής, Δημήτρης Δούκαρης, Ηλίας Σιμόπουλος, Μήτσος Λυγίζος, Χρήστος Κουλούρης και Νίκος Καρύδης.

Ο Γιάννης Σπανός δούλεψε με πολύ μεράκι και έμπνευση το υλικό του κι έστησε μια σειρά αριστουργηματικών τραγουδιών που έκαναν τεράστια αίσθηση στην εποχή τους. Δύο τραγούδια μάλιστα κυριάρχησαν εκείνο τον καιρό. Μιλώ για το "Σπασμένο καράβι" σε ποίηση Γιάννη Σκαρίμπα και το "Ιδανικός κι ανάξιος εραστής" σε ποίηση Νίκου Καββαδία. Εντυπωσιακά τραγούδια υψηλής αισθητικής με εξαιρετικά δυνατή ενορχήστρωση, μακριά από κάθε προηγούμενο πρότυπο από το χώρο της ελληνικής μουσικής. Μάλιστα το μελοποιημένο ποίημα του Νίκου Καββαδία κατέχει μιαν άτυπη πρωτιά, αφού είναι το τραγούδι που ουσιαστικά μας σύστησε τον "αγνωστο" ως τότε ποιητή, για να πάρουν στη συνέχεια τη σκυτάλη η Μαρίζα Κωχ και κυρίως ο Θάνος Μικρούτσικος και να καταστήσουν τον ποιητή έναν από τους δημοφιλέστερους όλων των εποχών! Χαρακτήρισα βέβαια "άτυπη" την πρωτιά του Σπανού στη μελοποίηση του Νίκου Καββαδία, γιατί η πρώτη επίσημα δισκογραφημένη μελοποίησή του είχε γίνει νωρίτερα, το 1971, από τον Πάνο Σαββόπουλο στο δίσκο "Επεισόδιο", αλλά αυτή παρέμεινε άγνωστη στο κοινό, μέχρι που ανακαλύφθηκε εδώ και μερικά χρόνια.

Η "Τρίτη Ανθολογία" όμως περιλαμβάνει κι άλλα σπουδαία τραγούδια που αγαπήθηκαν από τον κόσμο και παραμένουν διαχρονικά και επίκαιρα. Από τις πιο μελωδικές στιγμές του έργου θα ξεχώριζα το αριστουργηματικό "Η ομίχλη μπαίνει από παντού στο σπίτι" με την εξαιρετική λόγιου ύφους ενορχήστρωσή του, τις τρυφερές μπαλάντες "Ο θρήνος της μάνας" και "Το λέει και το τραγούδι", καθώς και το συγκλονιστικής δύναμης "Είναι ν' απορείς", αλλά και το πανέμορφο λαϊκότροπο "Το πέρασμά σου" με την αινιγματική πολυσημία του. 

Χωρίς αμφιβολία η "Τρίτη Ανθολογία" αποτελεί την κορυφαία δισκογραφική κατάθεση του συνθέτη, η οποία σημάδεψε την πορεία του στο ελληνικό τραγούδι με το ισχυρό της στίγμα, τόσο που μάλλον λειτούργησε αποτρεπτικά για οποιαδήποτε επιστροφή του στο πεδίο της μελοποιημένης ποίησης, παρόλο που συχνά έλεγε ότι είχε στα σχέδιά του κάποια στιγμή να μας δώσει και μια τέταρτη ανθολογία, πράγμα που δεν έγινε ποτέ τελικά, με εξαίρεση φυσικά τον μελοποιημένο Καβάφη που μας έδωσε στη δύση του βίου του με το δίσκο "Πλησιάζοντας τον Καβάφη" (2013). 

Κλείνοντας με την "Τρίτη Ανθολογία" δε θα μπορούσα να μην αναφερθώ στους εξαιρετικούς ερμηνευτές των τραγουδιών. Μία είναι η Αρλέτα, που λειτουργεί και ως άτυπη γέφυρα του έργου με τις παλιές "Ανθολογίες", και ο άλλος είναι ο νεοφώτιστος τότε στο ελληνικό τραγούδι Κώστας Καράλης που μας χάρισε το υπέροχο φωνητικό του ηχόχρωμα, το οποίο αξιοποίησε ο συνθέτης και στο δίσκο "Τραγούδια και μπαλάντες" δυο χρόνια αργότερα. Το εξώφυλλο σχεδίασε η Αρλέτα.

Γιάννης Σπανός: Ανθολογία Β' (1968)

Αμέσως μετά την πολύ πετυχημένη πρώτη του "Ανθολογία" ο Γιάννης Σπανός προχώρησε στη μελοποίηση ενός νέου κύκλου ποιημάτων διαφόρων ποιητών μας από την ίδια εποχή, δηλαδή τη "Νέα Αθηναϊκή Σχολή" του Παλαμά και την πρώτη μεσοπολεμική γενιά του Καρυωτάκη. Έτσι προέκυψε η υπέροχη "Ανθολογία Β'" που κυκλοφόρησε από τη Lyra το 1968.

Οι δυο αυτές πρώτες "Ανθολογίες" του Γιάννη Σπανού αποτελούν ένα αδιάσπαστο σύνολο με τραγούδια στο ίδιο ύφος, με παρόμοια ενορχήστρωση και σχεδόν τους ίδιους ερμηνευτές, όλα ενταγμένα απόλυτα στο κλίμα του "Νέου Κύματος" που εξακολουθούσε να ακμάζει ακόμη στο ελληνικό τραγούδι, παρά τους κοντόφθαλμους περιορισμούς που επέβαλε το δικτατορικό καθεστώς.

Ο συνθέτης διάλεξε και πάλι απλά ποιήματα παραδοσιακής γραφής κι έφτιαξε πανέμορφα τραγούδια πλημμυρισμένα από μελωδίες και γλυκύτατες ερμηνείες. Πλάι στον Κωστή Παλαμά, τον Βασίλη Ρώτα, τη Μυρτιώτισσα, τον Γεώργιο Βιζυηνό και τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη που είχαμε και στην πρώτη "Ανθολογία", προστίθενται τώρα και ποιητές, όπως ο Γεώργιος Ζαλοκώστας, ο Γεώργιος Αθάνας, ο Τέλλος Άγρας, ο Αργύρης Εφταλιώτης, η Μαρία Πολυδούρη και ο Κώστας Καρυωτάκης. 

Όλα τα τραγούδια είναι εξαιρετικά, αλλά θα ξεχώριζα λίγο παραπάνω το εναρκτήριο ("Ο παλιός μας έρωτας"), το ακροτελεύτιο ("Άφκιαστο κι αστόλιστο") και τα μελωδικότατα "Μόνο" και "Ω, χαμηλώστε αυτό το φως". Όλοι επίσης οι ερμηνευτές στέκονται αντάξιοι απέναντι στο σπουδαίο αυτό μουσικό θησαυρό που τους εμπιστεύθηκε ο συνθέτης: Καίτη Χωματά, Πόπη Αστεριάδη, Αρλέτα, Γιάννης Πουλόπουλος, Μιχάλης Βιολάρης, Αλέκα Μαβίλη. Το εξώφυλλο σχεδίασε και πάλι η ζωγράφος Σοφία Ζαραμπούκα.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε στις 45 στροφές κι ένα ακόμη μελοποιημένο ποίημα της Μαρίας Πολυδούρη με μουσική του Γιάννη Σπανού και ερμηνεία της Πόπης Αστεριάδη με τίτλο "Μόνο γιατί μ' αγάπησες", το οποίο άνετα θα μπορούσε να είχε ενταχθεί και στη δεύτερη "Ανθολογία", παρόλο που θα χάλαγε το στερεότυπο της δωδεκάδας των τραγουδιών.

Γιάννης Σπανός: Ανθολογία Α' (1967)

Δε θα μπορούσα να ολοκληρώσω αυτό το αφιέρωμα που είχε για αφορμή την ξαφνική "φυγή" του υπέροχου συνθέτη Γιάννη Σπανού, αν δεν στεκόμουν στην κορυφαία δισκογραφική του "τριλογία", τις τρεις αριστουργηματικές του "Ανθολογίες" με μελοποιημένα ποιήματα σημαντικών, αν και όχι απαραίτητα πρωτοκλασάτων, ποιητών μας.

Η παροιμιώδης σεμνότητα του συνθέτη δεν του επέτρεψε ποτέ να περηφανευτεί για τις μελοποιήσεις ποιημάτων που έκανε επανειλημμένα στη μακροχρόνια διαδρομή του και περιορίστηκε στην εξήγηση ότι απλώς έβαζε μουσική και σε κάποια ποιήματα για την προσωπική του ευχαρίστηση! Κι όμως η ετυμηγορία του χρόνου έχει αναδείξει τις τρεις "Ανθολογίες" του Γιάννη Σπανού ως κλασικά υποδείγματα άρτιας μελοποίησης του ποιητικού λόγου με καθαρές μελωδικές και ρυθμικές γραμμές, ώστε να προκύπτουν κανονικά τραγούδια που να μπορούν να τραγουδηθούν και να μην ξεχαστούν στο πέρασμα του χρόνου.

Κάπως έτσι λοιπόν έγινε η πρώτη "Ανθολογία" εν έτει 1967, τη χρονιά που ο τόπος έμπαινε στο επτάχρονο σκοτάδι, ενώ η μουσική εξακολουθούσε να ανθοφορεί και να αντιστέκεται με την ομορφιά και τη δύναμη της δικής της αλήθειας. 

Ο συνθέτης διάλεξε δώδεκα απλά ποιήματα της παλιότερης εποχής που καλύπτουν την περίοδο από τη λεγόμενη "Νέα Αθηναϊκή Σχολή" (δηλαδή τη σχολή του Κωστή Παλαμά) και φτάνουν ως την πρώτη μεσοπολεμική γενιά, τη γενιά δηλαδή του πεσιμισμού με κύριο εκφραστή της τον Κώστα Καρυωτάκη. Πρόκειται για ποιήματα παραδοσιακής γραφής με αυστηρή τήρηση των κανόνων του μέτρου και της ρίμας, πράγμα που ασφαλώς διευκολύνει τη μελοποιητική τους προσέγγιση. Ο Σπανός επιστράτευσε το ανεξάντλητο μελωδικό απόθεμα του ταλέντου του κι έστησε δώδεκα πανέμορφα τραγούδια ενταγμένα καθαρά στο νεοκυματικό ύφος, του οποίου άλλωστε ο ίδιος είχε την πατρότητα. Μαζί με μερικές εξαίσιες αισθαντικές μπαλάντες ("Η βροχή", "Λυπημένα δειλινά", "Χρόνια στο γιαλό", "Έρωτας τάχα", "Θλίψη") δε δίστασε να ενσωματώσει και μερικά πανέμορφα τραγούδια πάνω σε κλασικούς λαϊκούς σκοπούς ("Τρεις νέοι", "Ήρθες εψές", "Παιδί μου ώρα σου καλή"), ακόμη και δημώδεις, όπως το τσάμικο του φινάλε ("Μια πίκρα"). Απ' όλα όμως τα όμορφα τραγούδια αυτού του δίσκου δύο νομίζω πως αναδείχθηκαν τα πιο διαχρονικά: Το χαριτωμένο μουσικά (αν και τραγικό στο θέμα του) "Χριστινάκι" και το ταξιδιάρικο "Άσπρα καράβια" που γνώρισε και πάμπολλες νεότερες επανεκτελέσεις.

Για την ερμηνεία των τραγουδιών επιστρατεύτηκε όλο το νεοκυματικό επιτελείο της Lyra: Καίτη Χωματά, Πόπη Αστεριάδη, Γιώργος Ζωγράφος, Γιάννης Πουλόπουλος, Μιχάλης Βιολάρης. Όλοι τους υπέροχοι! Μόνο η Αρλέτα λείπει, αλλά θα την επιστρατεύσει κι αυτήν ο συνθέτης στη 2η "Ανθολογία" του ένα χρόνο αργότερα! Το λιτό εξώφυλλο σχεδίασε η ζωγράφος Σοφία Ζαραμπούκα.

Η Αλέκα Κανελλίδου τραγουδά Σπανό (1976)

Ένα χρόνο πριν εκδοθεί από τη Lyra ο αγαπημένος δίσκος του Γιάννη Σπανού "Η Βίκυ Μοσχολιού τυραγουδά Σπανό" είχε κυκλοφορήσει από την Columbia ένας άλλος δίσκος με παρόμοιο τίτλο, μόνο που το όνομα της τραγουδίστριας ήταν διαφορετικό. Αναφέρομαι στο δίσκο "Η Αλέκα Κανελλίδου τραγουδά Σπανό".

Συνήθως αυτός ο δίσκος περνάει απαρατήρητος, κάθε φορά που σκέφτεται κανείς τις ξεχωριστές δισκογραφικές στιγμές του σπουδαίου συνθέτη. Κι όμως, αυτό είναι άδικο. Γιατί είναι ένας δίσκος με αυθεντικό άρωμα Γιάννη Σπανού και ανήκει στις πιο μελωδικές του στιγμές. Δώδεκα τρυφερές μπαλάντες ερμηνευμένες με πολύ αισθαντικό τρόπο από την υπέροχη φωνή της Αλέκας Κανελλίδου στη δεύτερη μόλις προσωπική της κατάθεση μετά τις "Δώδεκα ερωτικές στιγμές" (1974). 

Χωρίς αμφιβολία, αυτός είναι ο καλύτερος προσωπικός δίσκος της τραγουδίστριας με πολλές όμορφες μελωδικές στιγμές απόλυτα ταιριαστές για την εκφραστική φωνή της, κάποιες από τις οποίες σημείωσαν επιτυχία στον καιρό τους. Πιο πολύ ακούστηκαν τα τραγούδια "Ήρθε ένας φίλος" και "Μαγκανοπήγαδο", αλλά προσωπικά θα διάλεγα τα πιο χαμηλόφωνα κομμάτια, όπου πραγματικά η ερμηνεία της Κανελλίδου είναι εξαιρετική, όπως: "Δεν είσαι ο πρώτος", "Αν προδοθείς", "Οι νόμοι" και "Πως μ' αγαπάς μου λες". Κάποιες μελωδίες προέρχονται από τη "γαλλική" περίοδο του συνθέτη κι ακούγονται εδώ στην πρώτη ελληνική τους εκδοχή.

Οι στίχοι των περισσότερων τραγουδιών υπογράφονται από τον πολυγραφότατο Πυθαγόρα, δύο τραγούδια γράφτηκαν από τον Αλέξη Αλεξόπουλο, ενώ υπάρχει κι ένα τραγούδι του Λευτέρη Παπαδόπουλου ("Επεισόδιο") σε δεύτερη εκτέλεση που το ερμήνευσε πρώτη η Δήμητρα Γαλάνη στο δίσκο "Μέρες αγάπης" (1973). Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Τάσος Καρακατσάνης.

Ο Γιάννης Σπανός παίζει Σπανό (1965/1973)

Έχοντας πίσω του ήδη κάμποσα γόνιμα χρόνια στη μουσική ζωή του Παρισιού ως πιανίστας και συνθέτης, το 1964 ο Γιάννης Σπανός κάνει την πρώτη ελληνική του εμφάνιση με τη θρυλική νεοκυματική μπαλάντα "Μια αγάπη για το καλοκαίρι" εγκαινιάζοντας έτσι την υπέροχη συνεργασία του με τη γλυκύτατη τραγουδίστρια Καίτη Χωματά, τον αισθαντικό στιχουργό Γιώργο Παπαστεφάνου και τη δισκογραφική εταιρία Lyra του Αλέκου Πατσιφά, όπου θα βρει φιλόξενη στέγη πλέον ο ίδιος, αλλά και το νεοσύστατο ρεύμα του "Νέου Κύματος". 

Οι τρεις αυτοί συνεργάτες ηχογραφούν μεμιάς αρκετά τραγούδια που κάνουν αμέσως αίσθηση για τη μελωδική τους αύρα, τη λιτή ενορχήστρωση και τον ευαίσθητο στίχο. Το 1965 μάλιστα ο συνθέτης θα μας παρουσιάσει και τον πρώτο μεγάλο του δίσκο με τίτλο "Αποδημίες" βασισμένο σε στίχους του Γιώργου Παπαστεφάνου και του Κώστα Γεωργουσόπουλου με αποκλειστική ερμηνεύτρια τον Καίτη Χωματά.

Την ίδια χρονιά λοιπόν, το 1965, ο συνθέτης αποφασίζει να κάνει και μια διαφορετική ηχογράφηση, εμφανώς επηρεασμένος από ένα δίσκο που είχε κυκλοφορήσει ένα χρόνο νωρίτερα στην ελληνική αγορά. Ο δίσκος αυτός δεν ήταν άλλος από τους "Δεκαπέντε Εσπερινούς" του Μάνου Χατζιδάκι, την αισθητική των οποίων θέλησε να μεταφέρει ο Σπανός και στις δικές του μελωδίες. 

Αποτέλεσμα ήταν η έκδοση του δίσκου "Ο Γιάννης Σπανός παίζει Σπανό" που περιλαμβάνει δεκατέσσερις οργανικές διασκευές των μελωδιών γνωστών τραγουδιών του από εκείνη την πρώτη περίοδο. Χωρίς αμφιβολία, πρόκειται για ένα κομψοτέχνημα της ελληνικής δισκογραφίας που δεν έχει να ζηλέψει τίποτε από το χατζιδακικό πρότυπο. Υπέροχες μελωδίες που αναδεικνύονται με τον πιο ανάγλυφο τρόπο μέσα από την αφαιρετική ενορχήστρωση που περιορίζεται σε ένα κουαρτέτο αποτελούμενο από το πιάνο του Γιάννη Σπανού, το βιολοντσέλο του Σωτήρη Ταχιάτη, την κλασική κιθάρα του Δημήτρη Φάμπα και το μπάσο του Γιώργου Θεοφιλόπουλου.

Σημειώνω ότι ο δίσκος επανεκδόθηκε το 1973 υπό την ετικέτα της Minerva με νέο τίτλο "Οι μελωδίες του Γιάννη Σπανού", ενώ το 1980 γνώρισε μια νέα επανέκδοση από την Alcyon, με την οποία επανεκδόθηκε και ψηφιακά το 1994, αλλά με τον αρχικό του τίτλο πλέον.