Κυριάκος Σφέτσας, Βασίλης Σούκας: Διπλοχρωμία (1993)

Ιδού ένα εξαιρετικό δείγμα του λεγόμενου "ενδιάμεσου" χώρου που συνδυάζει προσφυώς τους κανόνες της δυτικής λόγιας και αυτοσχεδιαστικής μουσικής με τους κώδικες της παραδοσιακής μας μουσικής μέσα από το εκλεκτό έργο του συνθέτη Κυριάκου Σφέτσα. 

Πρόκειται για ένα συγκινητικό αφιέρωμα στην τέχνη του μεγάλου δεξιοτέχνη του ηπειρώτικου κλαρίνου Βασίλη Σούκα (1931-1993), ο οποίος συμβάλλει με το απαράμιλλο παίξιμό του στο υψηλό αποτέλεσμα που επιτυγχάνουν οι δύο συγκεκριμένες συνθέσεις του Κυριάκου Σφέτσα που συγκροτούν το σώμα της βαρυσήμαντης δισκογραφικής έκδοσης με γενικό τίτλο "Διπλοχρωμία", η οποία μάλιστα εκδόθηκε τη χρονιά του θανάτου του εμβληματικού σολίστα. Ο Βασίλης Σούκας, αρχιμάστορας του αυτοσχεδιασμού, δεν έχει καμία δυσκολία να λειτουργήσει ως οργανικό μέλος και στις δύο εκδοχές της ορχήστρας. 

Η πρώτη σύνθεση - που έδωσε και τον τίτλο στην έκδοση - επιγράφεται "Διπλοχρωμία" και γράφτηκε το 1988. Το έργο ενσωματώνει στον κορμό μιας τυπικής λόγιας ορχήστρας δωματίου τον αυθεντικό ήχο του ελληνικού κλαρίνου. Συμμετέχει η Ορχήστρα ALEA III της Βοστώνης που διευθύνει ο Θόδωρος Αντωνίου. 

Η δεύτερη σύνθεση επιγράφεται "Λυρική Σουίτα" και χρονολογείται στο 1987. Το έργο συνταιριάζει το παραδοσιακό κλαρίνο σε μια τζαζ μπάντα που την απαρτίζουν οι σπουδαίοι σολίστ: David Lynch, Άγγελος Ρήλλος, Τάκης Φαραζής, Γιώργος Φακανάς και Νίκος Τουλιάτος! 

Κυριάκος Σφέτσας: Το στίγμα (1982)

Η συνεργασία του συνθέτη Κυριάκου Σφέτσα με τον σκηνοθέτη Παύλο Τάσιο που ξεκίνησε το 1980 με την ταινία "Παραγγελιά", είχε εξίσου αποδοτική συνέχεια, αφού το 1982 συνεργάστηκαν εκ νέου στη δραματική ταινία "Το στίγμα" με πρωταγωνιστές τον Αντώνη Καφετζόπουλο και την Όλια Λαζαρίδου. 

Ο συνθέτης έγραψε ένα ατμοσφαιρικό soundtrack με την προσφιλή του μέθοδο του αυτοσχεδιασμού δημιουργώντας πρωτότυπα οργανικά θέματα που αυτονομούνται άνετα από την εικόνα και μπορούν να λειτουργήσουν ως ανεξάρτητο ακρόαμα. 

Κυριαρχεί ο ήχος του βιολιού και του πιάνου, τα οποία διαλέγονται με τα υπόλοιπα όργανα, πνευστά και κρουστά, της ορχήστρας. Βιολί παίζει ο κορυφαίος σολίστ Δημήτρης Βράσκος. Στο κλαρίνο είναι ο Μάνθος Χαλκιάς και ο Τάσος Πουλημένος, στο όμποε ο Βαγγέλης Χριστόπουλος, στο λαούτο ο Νίκος Τάτσης και στο βιολοντσέλο ο Χρήστος Σφέτσας.

Κυριάκος Σφέτσας, Κατερίνα Γώγου: Στο δρόμο (1981)

Το 1981 ο Κυριάκος Σφέτσας εμφανίζεται με διπλή δισκογραφική παρουσία, δηλαδή με τους δίσκους "Στο ρυθμό του ήλιου/Taksim" και "Στο δρόμο", συνεχίζοντας τη δημιουργική του πορεία στο πεδίο της αυτοσχεδιαστικής μουσικής με αναγωγές στην παράδοση.

Ο δίσκος "Στο δρόμο" αποτελεί μια ξεχωριστή στιγμή για τον συνθέτη, καθώς αποτελεί την πιο εμβληματική δισκογραφική του κατάθεση, ένα έργο που γράφτηκε με αφορμή την κινηματογραφική ταινία "Παραγγελιά" του Παύλου Τάσιου, παραγωγής 1980, βασισμένη στο τραγικό γεγονός του φονικού με πρωταγωνιστή τον ισοβίτη Νίκο Κοεμτζή. 

Το έργο περιλαμβάνει μουσικά και αφηγηματικά μέρη με ποιήματα που απαγγέλλει η Κατερίνα Γώγου (1940-1993), η γνωστή ηθοποιός του παλιού ελληνικού κινηματογράφου που εξελίχθηκε και σε σημαντική ποιήτρια. Τα ποιήματα που ακούγονται προέρχονται από τις ποιητικές συλλογές "Τρία κλικ αριστερά" (1978) και "Ιδιώνυμο" (1980) και είναι χαρακτηριστικά για το θυμό και την ανατρεπτική διάθεση που εκπέμπουν. Μάλιστα ο αιχμηρός ποιητικός λόγος συνάντησε και τα εμπόδια της λογοκρισίας που έθεσε φραγμούς και γιαυτό στο οπισθόφυλλο του δίσκου αναγράφονται οι φράσεις του κειμένου που λογοκρίθηκαν!

Ο συνθέτης έγραψε μουσικά θέματα έντονα ατμοσφαιρικής διάθεσης συνδυάζοντας ακουστικά όργανα (κλαρινέτο, βιολί, τσέλο, τρομπέτα) με κρουστά ή παραδοσιακά και ηλεκτρικά. Το αποτέλεσμα ηχεί άκρως συναρπαστικό και υποβλητικό. Η μουσική του άλλωστε βραβεύτηκε στο κινηματογραφικό φεστιβάλ Θεσσαλονίκης με την προβολή της ταινίας "Παραγγελιά".

Κυριάκος Σφέτσας: Χωρίς σύνορα (1980)

Ο Κυριάκος Σφέτσας (γενν. 1945) είναι σημαντικός συνθέτης της λόγιας και τζαζ μουσικής με σοβαρές μουσικές σπουδές αρχικά στη Λευκάδα και στο Εθνικό Ωδείο Αθηνών και τελικά στο Παρίσι, όπου έζησε κατά το διάστημα 1967-1975, ενώ στη συνέχεια επέστρεψε στην Ελλάδα ως βασικός συνεργάτης του Μάνου Χατζιδάκι και παραγωγός μουσικών εκπομπών στο Τρίτο Πρόγραμμα, του οποίου διετέλεσε και διευθυντής μετά το 1982. 

Ο Σφέτσας ανήκει σε μεγάλη μουσική οικογένεια. Ο ίδιος ξεκίνησε γράφοντας απλά τραγούδια στα χρόνια του Νέου Κύματος, ενώ η πρώτη του ολοκληρωμένη δουλειά ηχογραφήθηκε το 1974 ("Smog"). 

Το 1980 με τη σύνθεση "Χωρίς Σύνορα" μας έδωσε ένα έξοχο δείγμα τζαζ γραφής πάνω σε μουσικές αφετηρίες από την ελληνική παράδοση. Το έργο αυτό αποτελεί την αρχή μιας έντονης δισκογραφικής δραστηριότητας για τα επόμενα χρόνια που αντλεί την έμπνευσή της κυρίως από την ελληνική παράδοση. Οι διάφοροι τύποι σαξόφωνου, το τρομπόνι, η ηλεκτρική κιθάρα, το μπάσο και τα κρουστά συνηχούν σε θαυμαστή αρμονία και ρυθμούς μέσα από τη Greek Fusion Orchestra που αποδίδει το σώμα του έργου.

Πάμε διακοπές! Καλή ξεκούραση!!!

 

Στέλιος Ζαφειρίου: Dance the Sirtaki (Πενιές της γειτονιάς μου) (1968)

Λέω να σας αφήσω για ολιγοήμερες διακοπές και σκέφτηκα να το κάνω με μια δροσερή δισκογραφική δουλειά που υπογράφει ένας από τους κορυφαίους δεξιοτέχνες του μπουζουκιού που ανέδειξε η δεκαετία του '60. Μιλώ για τον Στέλιο Ζαφειρίου (1937-2015), μαθητή της σχολής Ζαμπέτα, στενό συνεργάτη του Μίμη Πλέσσα, αξιόλογο επίσης συνθέτη τραγουδιών, έναν κορυφαίο καλλiτέχνη που κρύβεται πίσω από εκατοντάδες δισκογραφικές εκδόσεις, κυρίως στη Lyra, όπου κατέθεσε αρκετές ηχογραφήσεις του με οργανικές εκτελέσεις αγαπημένων μελωδιών απ' όλο το φάσμα του ελληνικού τραγουδιού.

Το 1968 λοιπόν εκδόθηκε από τη Lyra ο δίσκος "Πενιές της γειτονιάς μου", ο οποίος ταυτόχρονα εκδόθηκε και στην Αμερική με τον πιασάρικο τουριστικό τίτλο "Dance the Sistaki".  Περιλαμβάνει δώδεκα αγαπημένα ελληνικά θέματα κατάλληλα εναρμονισμένα για οργανική εκτέλεση με πρωταγωνιστή το μπουζούκι. Έχουμε λοιπόν συνθέσεις από το ρεμπέτικο (Μάρκος Βαμβακάρης, Γιάννης Παπαϊωάννου, Μπαγιαντέρας, Βασίλης Τσιτσάνης), από το λαϊκό τραγούδι (Απόστολος Καλδάρας, Γρηγόρης Μπιθικώτσης), αλλά και το "έντεχνο" λαϊκό (Γιάννης Σπανός), ακόμη και από το δημοτικό τραγούδι μαζί με μια δική του σύνθεση. Όλα υπέροχα με τη μοναδική πενιά του μπουζουκιού αυτού του κορυφαίου σολίστα!

Δήμος Μούτσης, Σταμάτης Κόκοτας: Δυο τραγούδια (1968)

Σήμερα έχει τα γενέθλιά του ο Δήμος Μούτσης, ένας από τους κορυφαίους συνθέτες τραγουδιών της πρώτης μεταθεοδωρακικής γενιάς. Γεννήθηκε στις 2 Αυγούστου 1938 στον Πειραιά και διανύει το 83ο έτος του βίου του, αλλά ήδη εκτός δισκογραφίας από τα μέσα της δεκαετίας του '90 με τελευταία πρωτότυπη ηχογράφησή του τον κύκλο τραγουδιών "Για πούλημα λοιπόν" που εκδόθηκε το μακρινό πια 1994!

Ο Μούτσης υπήρξε ένας ανήσυχος δημιουργός που είχε την τάση να αναζητά συνεχώς νέους τρόπους έκφρασης. Είναι ο ίδιος δημιουργός που μας έδωσε έναν "Αγιο Φεβρουάριο" (1971), αλλά λίγα χρόνια αργότερα ένα εντελώς διαφορετικό έργο σαν την "Τετραλογία" (1975) ή ακόμα πιο διαφορετικό το 1981 με το "Φράγμα"! 

Κι όμως, εμείς οι παλιότεροι έχουμε αγαπήσει κυρίως τον λαϊκό συνθέτη των πρώτων χρόνων, εκεί στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60, όταν συνεργαζόταν σχεδόν αποκλειστικά με τον μεγάλο στιχουργό Νίκο Γκάτσο και ηχογράφησε καμιά 40ριά λαϊκά τραγούδια στις 45 στροφές, καθώς και δύο υποδειγματικούς δίσκους 33 στροφών, το "Κάποιο καλοκαίρι" (1968) και το "Ένα χαμόγελο" (1969). 

Εκείνη την πρώιμη περίοδο ο κατεξοχήν ερμηνευτής των τραγουδιών του ήταν ο Σταμάτης Κόκοτας, ο οποίος ερμήνευσε σχεδόν τα μισά από αυτά τα πρώτα λαϊκά του τραγούδια. Από αυτή λοιπόν τη γόνιμη συνεργασία έχω διαλέξει ένα αυθεντικό 45άρι βινυλίου που κυκλοφόρησε το 1968 με δυο από τα λιγότερο γνωστά τραγούδια του συνθέτη. Οι τίτλοι τους: Φανή, Κράτησα μια σπίθα. Αμφότερα σε στίχους του Νίκου Γκάτσου φυσικά. Η ενορχηστρωτική μαεστρία του Μούτση δημιουργεί δυο εξαιρετικές λαϊκές στιγμές. Μάλιστα η "Φανή" έχει και μια ενδιαφέρουσα εισαγωγή που δεν είναι άλλη από το περίφημο "Γαμήλιο εμβατήριο" του Βάγκνερ από την όπερα "Λόενγκριν"!

Angelique et Photis Ionatos (1975)

Αμέσως μετά την κυκλοφορία του πρώτου τους άλμπουμ ("Resurrection, 1972) τα αδέλφια Angélique και Photis Ionatos ανέπτυξαν έντονη καλλιτεχνική δραστηριότητα με εμφανίσεις στην τηλεόραση και πάμπολλες συναυλίες που οργανώνονταν τότε ασταμάτητα λόγω της εκρηκτικής κοινωνικοπολιτικής κατάστασης. 

Οι δυο τους λοιπόν ξαναμπήκαν στο στούντιο και ηχογράφησαν το 1975 τη δεύτερη δουλειά τους με τίτλο τα ονόματά τους: Angélique et Photis Ionatos. Το άλμπουμ αυτό εκδόθηκε από την Polydor, με την οποία ήταν και η μοναδική τους συνεργασία, ενώ στη συνέχεια, όταν αποφάσισαν να αυτονομηθούν και να ακολουθήσει ο καθένας το δικό του δρόμο, η Αγγελική επανήλθε στην Arc en Ciel και παρέμεινε εκεί μέχρι τα μέσα της επόμενης δεκαετίας καταθέτοντας μάλιστα μια ιδιαίτερα γόνιμη δισκογραφία (I palami sou, La foret des hommes, O Helios o Heliatoras).

Το δεύτερο λοιπόν άλμπουμ των αδελφών Ionatos κινείται στην ίδια αισθητική γραμμή με το προηγούμενο, δηλαδή σε έναν ήχο φολκ πολιτικοκοινωνικής μπαλάντας, αλλά αυτή τη φορά η λιτή κιθαριστική συνοδεία των τραγουδιών εμπλουτίζεται με διακριτική ενορχήστρωση ακουστικών οργάνων, την οποία επιμελήθηκε ο Jean-Claude Dequeant, ενώ οι στίχοι στα περισσότερα τραγούδια υπογράφονται από τους E. Lemaire και R. Pironet. 

Ο δίσκος περιλαμβάνει υπέροχα τραγούδια με εξαιρετικές ερμηνείες, ιδιαίτερα από την άκρως εκφραστική φωνή της Αγγελικής. Τραγούδια, όπως τα "Il faut que je te dise", "Prends ton courage et continue" και - το αγαπημένο μου - "Poudre de perlimpinpin" προκαλούν βαθιά συγκίνηση και δεν έχουν χάσει καθόλου την εκφραστική τους δύναμη ακόμη και μέχρι σήμερα! Αξιοσημείωτο ότι οι δυο υπέροχοι αυτοί καλλιτέχνες δεν έκρυψαν ποτέ την αγάπη για την πατρίδα τους κι έτσι και σ' αυτό το άλμπουμ υπάρχουν ελληνόφωνοι στίχοι, αλλά και αιχμές για την ελληνική πολιτική πραγματικότητα. Άλλωστε η συνέχεια της λαμπρής καριέρας της Αγγελικής θα βασιστεί σχεδόν αποκλειστικά στην ελληνική ποίηση!

Angelique & Photis Ionatos: Résurrection (1972)

Επανέρχομαι στην υπέροχη Αγγελική Ιωαννάτου (Angelique Ionatos, 1954-2021) που έφυγε πρόωρα από τη ζωή πριν από μερικές εβδομάδες, για να δούμε ξεχωριστά τις δυο πρωτόλειες δισκογραφικές της καταθέσεις στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του '70, όταν νεαρότατη τραγουδοποιός μαζί με τον αδελφό της Φώτη (Photis Ionatos, γενν. 1950), αρχικά στο Βέλγιο - μόλις στα 15 της χρόνια - και λίγο αργότερα στο Παρίσι, άρχισε να παρουσιάζει τα πρώτα της τραγούδια στο γαλλόφωνο κοινό αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές που επισφραγίστηκαν με τις απανωτές βραβεύσεις της από τη Γαλλική Ακαδημία Charles Cros!

Η πρώτη λοιπόν επίσημη ηχογράφηση των δύο αδελφών έγινε το 1972 με το άλμπουμ "Résurrection" (Ανάσταση) που εκδόθηκε από τη γαλλική δισκογραφική εταιρία Arc en Ciel. Πρόκειται για έναν υπέροχο κύκλο δέκα τραγουδιών που έγραψαν, τραγούδησαν κι έπαιξαν οι δυο τους με την εξαιρετική τους δεξιοτεχνία στην κιθάρα. 

Όπως επισημαίνει πολύ σωστά ο Φώντας Τρούσας, το άλμπουμ αυτό είναι χαρακτηριστικό του κυρίαρχου political folk κλίματος της εποχής κι αυτό επιβεβαιώνεται από τις αναφορές στον Martin Luther King (“I have a dream”) και γενικότερα στην έννοια της «ελευθερίας», η οποία μάλιστα αποδίδεται με δυο ομότιτλα αλλά διαφορετικά τραγούδια, ένα γαλλόφωνο κι ένα στην ελληνική γλώσσα που εμφανώς στοχεύει στο δικτατορικό καθεστώς που κυριαρχούσε εκείνο τον καιρό στην πατρίδα των δύο αδελφών Ionatos.