Μ. Θεοδωράκης, Μ. Ζορμπαλά: Ταξίδι μέσα στη νύχτα (1978)

Δεύτερος σημαντικός σταθμός στη γόνιμη συνεργασία του Μίκη Θεοδωράκη με τη Μαργαρίτα Ζορμπαλά ήταν ο δίσκος "Ταξίδι μέσα στη νύχτα" που εκδόθηκε από τη Lyra το 1978, αφού ένα χρόνο νωρίτερα η τραγουδίστρια ηχογράφησε έναν ακόμη δίσκο για τη Minos με "12 Ρούσικα Λαϊκά Τραγούδια" βασισμένα σε ελληνική απόδοση του Γιάννη Ρίτσου.

Ο κύκλος τραγουδιών λοιπόν "Ταξίδι μέσα στη νύχτα" αποτελεί αναμφίβολα την πιο σημαντική προσωπική δισκογραφική στιγμή της Ζορμπαλά και τη δεύτερη συνεργασία της με τον Μίκη, τρία χρόνια μετά τις αριστουργηματικές "Μπαλάντες", όπου μοιραζόταν την ερμηνεία με τον Πέτρο Πανδή. 

Ο δίσκος περιλαμβάνει δέκα τρυφερές λυρικές μπαλάντες βασισμένες σε στίχους του Γιάννη Θεοδωράκη (τέσσερα τραγούδια), του Μάνου Ελευθερίου, του Νίκου Γκάτσου (σε δεύτερη εκτέλεση το "Αγάπη δίχως άκρη"), του Δημήτρη Κεσίσογλου, του Μπότσαρη και του ίδιου του Μίκη. Η εκλεπτυσμένη ενορχηστρωτική γραμμή και το αέρινο άγγιγμα του μπουζουκιού από τον μεγάλο δεξιοτέχνη Λάκη Καρνέζη συμπλέουν αρμονικά με την εύθραυστα αισθαντική ερμηνεία της Ζορμπαλά και το αποτέλεσμα είναι άκρως γοητευτικό και όμορφο.

Μίκης Θεοδωράκης, Μαν. Αναγνωστάκης: Μπαλάντες (1975)

Ανοίγω σήμερα έναν μικρό θεματικό κύκλο αφιερωμένο στον "λυρικό" Μίκη Θεοδωράκη μέσα από την εξαιρετική συνεργασία του με τη Μαργαρίτα Ζορμπαλά στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '70. Ο θεματικός αυτός κύκλος βασίζεται σε τέσσερις πολύ όμορφες δισκογραφικές εκδόσεις με τραγούδια του μεγάλου συνθέτη που ερμηνεύει η νεοφώτιστη τότε 18/χρονη τραγουδίστρια. Πρόκειται για τους δίσκους: "Μπαλάντες" (1975), "Ταξίδι μέσα στη νύχτα" (1978), "Τρεις κύκλοι" (1979) και "Μεθυσμένο κορίτσι" (1980).

Συμπληρώνονται φέτος δεκαπέντε χρόνια από το θάνατο του μεγάλου μεταπολεμικού μας ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη (1925-2005) και δε θα μπορούσαμε να μην παρουσιάσουμε στον Δισκοβόλο τη σημαντικότερη δισκογραφική του "εμφάνιση", δηλαδή τον κύκλο μελοποιημένων του ποιημάτων "Μπαλάντες" που ηχογράφησε ο Μίκης Θεοδωράκης το 1975, αν και η μελοποίηση είχε γίνει νωρίτερα κατά τη διετία 1973-1974. Αρχικά συμπεριλήφθηκαν στην ενότητα "Λερναία Ύδρα", αλλά τελικά εννέα από αυτά δισκογραφήθηκαν αυτόνομα, ενώ έμεινε εκτός δίσκου το "Ίσκιοι βουβοί", το οποίο θα ηχογραφηθεί πολλά χρόνια αργότερα και θα ενσωματωθεί τελικά στο δίσκο "Άσματα" (Peregrina, 1998).

Η σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με την ποίηση του Αναγνωστάκη ήταν παλιότερη, όταν το 1969 ο συνθέτης μελοποίησε δύο μεγάλα ποιήματα ("Μιλώ", "Χάρης 1944") για τον κύκλο "Αρκαδία VIII" που τραγούδησε η Μαρία Φαραντούρη. Το "Μιλώ" μάλιστα γνώρισε την πλατιά αποδοχή σε μια δεύτερη ερμηνεία του λίγο αργότερα από τον Αντώνη Καλογιάννη. Το 1976 επίσης στο δίσκο "Της Εξορίας" που ερμήνευσε ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου είχαμε άλλα τέσσερα μελοποιημένα ποιήματα του Αναγνωστάκη («Έφτασες αργά», «Δεν έφταιγεν ο ίδιος», «Ήτανε νέοι», «Κάθε πρωί»).

Οι "Μπαλάντες" αποτελούν ένα υψηλό δείγμα της λυρικής πλευράς του συνθέτη. Οι δωρικές μελωδίες και η υποδειγματικά λιτή - λόγιου προσανατολισμού - ενορχήστρωση δίνουν την ευκαιρία στους δύο σπουδαίους θεοδωρακικούς ερμηνευτές, τον δοκιμασμένο Πέτρο Πανδή και την πρωτόβγαλτη Μαργαρίτα Ζορμπαλά, να αναδείξουν τις μεγάλες εκφραστικές τους δυνατότητες στην αναμφισβήτητα καλύτερη δισκογραφική τους παρουσία. 
Τα τραγούδια "Δρόμοι παλιοί" και "Μες στην κλειστή μοναξιά μου" είναι αυθεντικά διαμάντια και - κατά τη γνώμη μου - ανήκουν στις κορυφαίες στιγμές του μεγάλου συνθέτη. Και τα υπόλοιπα τραγούδια είναι υψηλής αισθητικής αξίας. Θα ξεχώριζα ίσως παραπάνω το εναρκτήριο "Ναυάγιο" και το πεσιμιστικό ελεγείο "Οι στίχοι αυτοί".

Γ. Χατζηνάσιος, Νάνα Μούσχουρη: Η ενδεκάτη εντολή (1985)

Ο δίσκος "Η ενδεκάτη εντολή" των Γιώργου Χατζηνάσιου και Νίκου Γκάτσου ανήκει σε μια ιδιαίτερη κατηγορία μέσα στην πλούσια δισκογραφία της διάσημης Ελληνίδας τραγουδίστριας Νάνας Μούσχουρη. Αναφέρομαι βέβαια στην κατηγορία των ελληνικών της δίσκων που φρόντιζε κατά καιρούς να ηχογραφεί, για να διατηρεί την επαφή της με τα πάτρια.
Μετά τη λαμπρή συνεργασία της με τον Μάνο Χατζιδάκι στο μεταίχμιο των δεκαετιών του '50 και '60, πρώτος σταθμός αυτής της δισκογραφικής της παρουσίας ήταν το "Σπίτι μου σπιτάκι μου"  το 1972 με τραγούδια των Χατζιδάκι, Ξαρχάκου, Κηλαηδόνη. Το 1984 ηχογράφησε μια λαμπρή συναυλία της στο Ηρώδειο, ενώ ένα χρόνο αργότερα κυκλοφόρησε ο δίσκος της με τον Χατζηνάσιο και στη συνέχεια ακολούθησαν συνεργασίες με τον Μάνο Χατζιδάκι και πάλι ("Οι μύθοι μιας γυναίκας", 1988), τον Δήμο Μούτση ("Ταξιδιώτης", 1990), τον Σταύρο Ξαρχάκο ("Αγάπη είναι η ζωή", 1994) και την Ευανθία Ρεμπούτσικα ("Αθήνα-Θεσσαλονίκη", 1997).

Ο δίσκος "Η ενδεκάτη εντολή" περιέχει δώδεκα τραγούδια, όλα γραμμένα πάνω σε στίχους του Νίκου Γκάτσου, σταθερού συνεργάτη της μεγάλης ερμηνεύτριας στο ελληνικό της ρεπερτόριο από το ξεκίνημά της. Με εξαίρεση το τραγούδι "Γιαρέμ γιαρέμ" που είναι παλιότερο και είχε γνωρίσει επιτυχία σε αρκετές διαφορετικές εκτελέσεις (Αιμιλία Νομικού, Δήμητρα Γαλάνη, Χριστιάνα), όλα τα υπόλοιπα είναι καινούργια. 

Δοκιμασμένος με επιτυχία ήδη ο συνθέτης σ' ένα ύφος δυτικότροπο με εντυπωσιακά ενορχηστρωτικά εργαλεία, έγραψε τα τραγούδια του πάνω στη φωνή της διάσημης αοιδού και το αποτέλεσμα ήταν εξόχως λαμπερό, πράγμα που πιστοποίησαν και οι τεράστιες πωλήσεις του δίσκου εντός κι εκτός Ελλάδας. Στα μέτρα της εγχώριας αγοράς αυτός υπήρξε ο εμπορικότερος δίσκος του συνθέτη. 

Βέβαια όλα αυτά τα στοιχεία, που συνδέονται με το καθαρά εμπορικό μέρος, έχουν επικαλύψει σχεδόν παραμορφωτικά την πραγματική ποιότητα των τραγουδιών, μερικά από τα οποία είναι πολύ όμορφα, όπως τα "Η ενδεκάτη εντολή", "Ήλιε που χάθηκες", "Ο ταξιδιώτης του ονείρου" και "Μικρό μου αλφαβητάρι".

Γιώργος Χατζηνάσιος, Γιάννης Κούτρας: Πίσω απ' τη βιτρίνα (1981)

Παρόλο που οι πρώτες (αρχές του '70) κινηματογραφικές μουσικές του Γιώργου Χατζηνάσιου ("Σ΄αγαπώ", "Η Αλίκη δικτάτωρ") έχουν εκδοθεί εκ των υστέρων από τη δισκογραφική εταιρία Lyra, στην πραγματικότητα η μόνη πρωτότυπη δουλειά του συνθέτη στη συγκεκριμένη εταιρία εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 1981 με τίτλο "Πίσω απ' τη βιτρίνα" και με μοναδικό ερμηνευτή τον Γιάννη Κούτρα, την ίδια χρονιά που εκδόθηκε σε άλλη εταιρία και ο δίσκος "Συναξάρια" με τον Δημήτρη Μητροπάνο.

Ο Γιάννης Κούτρας είναι ο ερμηνευτής που ταυτίστηκε στη συνείδηση του κόσμου με το "Σταυρό του Νότου" (1979) του Θάνου Μικρούτσικου, αν και τον πρωτογνωρίσαμε λίγο νωρίτερα στο αριστούργημα του ίδιου συνθέτη "Μουσική πράξη στον Μπρεχτ" (1978). Αργότερα συμμετείχε στον αξιόλογο δίσκο του Μιχάλη Γρηγορίου "Η αγάπη είναι ο φόβος" (1980), ώσπου ήρθε ο δίσκος του Γιώργου Χατζηνάσιου, που είναι ουσιαστικά και πρώτος προσωπικός του.

Όταν πρωτοκυκλοφόρησε ο δίσκος, θυμάμαι ότι τον είδα με μεγάλη επιφύλαξη και προκατάληψη, μιας και ένιωθα ότι αυτή η συνάντηση ήταν αφύσικη εν σχέσει με το καταγραμμένο ήδη ύφος των δύο καλλιτεχνών που έκανε αυτή τη συνεργασία να μοιάζει εντελώς παράταιρη. Τα τραγούδια βέβαια μου άρεσαν από την πρώτη στιγμή, αλλά δυσκολευόμουν να τα αποδεχθώ με τη συγκεκριμένη φωνή. Μου πήρε πολύ χρόνο, για να το αποδεχθώ, ήρθαν και κάποιες άλλες ανάλογου προσανατολισμού ηχογραφήσεις του τραγουδιστή κι έτσι πια σήμερα βρίσκω πολύ φυσική τη συγκεκριμένη σύμπραξη. Άλλωστε κι ο Χατζηνάσιος φαίνεται πως φρόντισε να προσαρμόσει σε μεγάλο βαθμό το δικό του ύφος προς τις φωνητικές ιδιαιτερότητες του Κούτρα. Και το κατάφερε απόλυτα αποδεικνύοντας τελικά ότι ίσως χαράμισε μεγάλο κομμάτι του αναμφισβήτητου ταλέντου του στο βωμό της εμπορικότητας και του εύκολου σουξέ.

Γιώργος Χατζηνάσιος, Δ. Μητροπάνος: Τα συναξάρια (1981)

Θέλω να επιστρέψω για λίγο στον συνθέτη Γιώργο Χατζηνάσιο, τη δισκογραφία του οποίου μέσα στη δεκαετία του '70 έχουμε δει πρόσφατα. Στη δεκαετία του '80 λοιπόν ο συνθέτης μπαίνει δυναμικά με διπλή δισκογραφική κατάθεση το 1981 ("Τα συναξάρια", "Πίσω απ' τη βιτρίνα"), αλλά στη συνέχεια αρχίζει να αραιώνει πολύ την ηχογράφηση τραγουδιών και στρέφεται περισσότερο προς το θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Το 1983 πάντως ηχογράφησε έναν ακόμη προσωπικό δίσκο με τη Μαρινέλλα ("Για σένα τον άγνωστο") και το 1985 έκανε τη μεγαλύτερη εμπορική του ηχογράφηση με το δίσκο της Νάνας Μούσχουρη "Η ενδεκάτη εντολή", ο οποίος είχε και διεθνή διανομή.

Σ' αυτό λοιπόν το δεύτερο αφιέρωμά μου στα τραγούδια του Χατζηνάσιου θέλω να σταθώ στους τρεις πολύ αξιόλογους δίσκους που μας έδωσε στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '80, δηλαδή τα "Συναξάρια", το "Πίσω απ' τη βιτρίνα" και την "Ενδεκάτη εντολή", δίσκους που αποτελούν την κορύφωση της συνθετικής του προσφοράς και είναι, κατά τη γνώμη μου, και οι καλύτεροι όλης της καριέρας του.

Ξεκινώ λοιπόν με "Τα συναξάρια" που εκδόθηκαν το 1981 από την PolyGram και αποτελούν τη μοναδική συνεργασία του συνθέτη με τον μεγάλο λαϊκό τραγουδιστή Δημήτρη Μητροπάνο. Και χωρίς περιστροφές δηλώνω ότι θεωρώ πως αυτός είναι ο κορυφαίος δίσκος που μας έδωσε ποτέ ο Χατζηνάσιος, αλλά και ο καλύτερος προσωπικός δίσκος του Μητροπάνου!

Ο Χατζηνάσιος σ' αυτόν το δίσκο απέφυγε τα συνηθισμένα του κλισέ κι έγραψε πολύ όμορφα τραγούδια, καλοδουλεμένα στη μελωδική τους ανάπτυξη και την ενορχηστρωτική τους ενδυμασία. Είχε στα χέρια του και καλούς στίχους από τους έμπειρους και άξιους στιχουργούς Μάνο Ελευθερίου και Μιχάλη Μπουρμπούλη, καθώς και τους Μάνο Κουφιανάκη και Κυριάκο Ντούμο. Η θεματολογία τους αντλείται από την καθημερινότητα, αλλά και από τα πλούσια τοπία της μνήμης.

Πρόκειται λοιπόν για έναν πολύ αξιόλογο δίσκο και μάλιστα με το σπάνιο χαρακτηριστικό να έχει δώδεκα τραγούδια (ένδεκα συν ένα οργανικό φινάλε) εξίσου ενδιαφέροντα όλα από το πρώτο ως το τελευταίο. Δύσκολα ξεχωρίζεις κάποιο, έστω κι αν ακούστηκαν περισσότερο δυο τρία απ' αυτά, όπως το "Η αγάπη χάθηκε", το "Γύρνα το φύλλο" και το "Μια παρέα είμαστε". Τρυφερές κι αισθαντικές μελωδίες δίπλα σε ορθόδοξα λαϊκά, όπως τα "Στη μνήμη ενός παλιού ρεμπέτη", "Θεσσαλονίκη, Σαββατόβραδο κι Απρίλης" και "Μαυραγορίτης μάγκας", όλα σε ύφος νεορεμπέτικο, αποστομωτικά πειστικό!

Ο Γιώργος Μονεμβασίτης παρουσιάζει τον ποιητή Μιχάλη Γκανά

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εκδήλωση είναι προγραμματισμένη για το απόγευμα της ερχόμενης Δευτέρας στη Νέα Πεντέλη. Το Pentelica pharmacy και οι εκδόσεις Μελάνι ετοίμασαν ένα αφιέρωμα στον ποιητή και στιχουργό Μιχάλη Γκανά (γενν. 1944). Ο έγκριτος μουσικοκριτικός και ιστορικός της μουσικής Γιώργος Μονεμβασίτης έχει την επιμέλεια της εκδήλωσης και θα παρουσιάσει τον ποιητή στο κοινό, ενώ ο ίδιος ο Μιχάλης Γκανάς θα διαβάσει κείμενά του.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα, 27 Ιανουαρίου 2020 στις 19:15 στο Pentelica pharmacy, στην Πλατεία Ηρώων της Νέας Πεντέλης.

Με την ευκαιρία να θυμίσω ότι ο Μιχάλης Γκανάς έχει ήδη αφήσει ισχυρό το αποτύπωμά του στην ελληνική δισκογραφία με μερικές πολύ εκλεκτές μουσικές στιγμές που αγαπήσαμε κι έχουμε τραγουδήσει. Το πρώτο φανέρωμά του στο ελληνικό τραγούδι σημειώθηκε το 1983 με τη συμμετοχή του στο δίσκο "Πρώτο βράδυ στην Αθήνα" του Νίκου Ξυδάκη. Το 1991 επανήλθε με τον κύκλο τραγουδιών "Τα μυστικά τραγούδια" του Νίκου Μαμαγκάκη, παράλληλα με κάποιες θεατρικές δουλειές του. Ακολούθησε μια πολύ γόνιμη συνεργασία με τον Ara Dinkjan, τον Δημήτρη Παπαδημητρίου και την Ελευθερία Αρβανιτάκη ("Τα κορμιά και τα μαχαίρια", "Τραγούδια για τους μήνες"), αλλά και τον Μίκη Θεοδωράκη στον κύκλο τραγουδιών "Ασίκικο Πουλάκη" (1996) που ερμήνευσε ο Βασίλης Λέκκας. Και στη συνέχεια πάμπολλες άλλες συνεργασίες με πολύ εκλεκτούς δημιουργούς της νεότερης γενιάς, όπως ο Χάρης & Πάνος Κατσιμίχας, ο Μίνως Μάτσας, ο Νίκος Ζούδιαρης και η Ευανθία Ρεμπούτσικα. 

Απόστολος Καλδάρας: Μπαλάντες του Περιθωρίου (1990)

Ολοκληρώνουμε σήμερα το μεγάλο αφιέρωμα στη λαϊκή δισκογραφία του κορυφαίου συνθέτη Απόστολου Καλδάρα (1922-1990) με έναν ξεχωριστό κύκλο τραγουδιών του που αποτέλεσαν και το κύκνειο άσμα του στο ελληνικό τραγούδι.

Πρόκειται για τις "Μπαλάντες του περιθωρίου", έναν κύκλο δέκα τραγουδιών, από τα οποία το τελευταίο είναι οργανικό. Ο δίσκος αυτός εκδόθηκε λίγους μήνες πριν από το θάνατο του συνθέτη το 1990 από τον Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι, ο οποίος είχε φροντίσει να φιλοξενήσει σ' αυτή την άκρως εκλεκτική και ποιοτική γωνιά πολλές πρωτότυπες εργασίες παλιών και καινούργιων δημιουργών σε ολόκληρη τη δεκαετία του '80. Μάλιστα ο ίδιος ο Χατζιδάκις έδωσε τον τίτλο στο συγκεκριμένο δίσκο του Καλδάρα.

Ο δίσκος λοιπόν περιλαμβάνει εννέα χαμηλόφωνες λαϊκές μπαλάντες με θεματολογία αντλημένη από την παλιά Αθήνα δημιουργώντας μιαν όμορφη μουσική τοιχογραφία με περιθωριακούς τύπους εκείνου του καιρού, όπως οι διαβόητοι κουτσαβάκηδες, αλλά και οι πρώτοι ρεμπέτες μέσα από το περίφημο μουσικό σχήμα "Τετράς η ξακουστή του Πειραιώς" που την αποτέλεσαν οι πρωτομάστορες του ρεμπέτικου Μάρκος Βαμβακάρης, Ανέστης Δελιάς, Γιώργος Μπάτης και Στράτος Παγιουμτζής.

Τα τραγούδια διαθέτουν όμορφες μελωδίες και μιαν απροσδόκητη φρεσκάδα, λες κι επρόκειτο για έναν καινούργιο συνθέτη που μόλις εμφανιζόταν στο προσκήνιο! Ανάλογη είναι και η πολύ λεπτεπίλεπτη ενορχήστρωση από τον ίδιο τον συνθέτη, ο οποίος άλλωστε από παλιά δε δίσταζε να ενσωματώνει στις ενορχηστρώσεις του και πολλά όργανα που δεν είχαν θέση σε μια τυπική λαϊκή ορχήστρα (φλάουτο, βιολοντσέλο, βιόλα, κλαρινέτο κλπ.). Ο Δημήτρης Μαριόλας παίζει μπουζούκι, η Αναστασία Γεωργάκη ακορντεόν, ο Σπύρος Λιβιεράτος κρουστά, ο Κώστας Νικολόπουλος κιθάρα, η Ελένη Ραβανοπούλου βιολοντσέλο, ο Παντελής και ο Βαγγέλης Δεσποτίδης βιολί, η Μαρία Καλιότζη βιόλα, ο Φίλιππος Τσεμπερούλης φλάουτο και κλαρίνο.

Απ. Καλδάρας, Ηλίας Κλωναρίδης: Η συνάντηση (1981)

Μπαίνοντας πια στη δεκαετία του '80 ο Απόστολος Καλδάρας συνεχίζει ακούραστος να τροφοδοτεί την ελληνική δισκογραφία με όμορφα τραγούδια. Αφού μεσολάβησε το 1980 ένας προσωπικός του δίσκος με τον Σταμάτη Κόκοτα ("Ο Σταμάτης Κόκοτας τραγουδά για όλους"), ήρθε η στιγμή μιας άλλης ωραίας του συνάντησης. Κι αυτή "Η συνάντηση" ήταν με τον ανερχόμενο τότε λαϊκό τραγουδιστή Ηλία Κλωναρίδη, τον οποίο πρωτογνωρίσαμε από τη συμμετοχή του στους "Ελεύθερους πολιορκημένους" (1977) του Γιάννη Μαρκόπουλου και κυρίως από τη συνεργασία του με τον συνθέτη Γιώργο Κατσαρό μέσα από το μεγάλο τους σουξέ "Ο Αυγερινός".

Ο δίσκος λοιπόν "Η συνάντηση" του Ηλία Κλωναρίδη και του Απόστολου Καλδάρα κυκλοφόρησε το 1981 από την Columbia και περιλαμβάνει δεκατρία λαϊκά τραγούδια χαμηλών τόνων με όμορφες μελωδίες που αναδεικνύονται ανάγλυφα από την "έντεχνου" προσανατολισμού ενορχήστρωση του Τάσου Καρακατσάνη. Οι στίχοι γράφτηκαν από τους Δημήτρη Ρήτα, Β. Μπουσιώτη και τον συνθέτη. Στα φωνητικά συνοδεύει η Χαρούλα Αλεξίου.

Κι όπως συνέβη πολλές φορές με τους λαϊκούς δίσκους του Καλδάρα, έτσι κι αυτή τη φορά δεν παρέλειψε ο συνθέτης να ρίξει κλεφτές ματιές στο παλιότερο ρεπερτόριό του θέλοντας να φρεσκάρει πάντα κάποιες μελωδίες δοκιμάζοντάς τις με καινούργιες φωνές. Έτσι λοιπόν κι εδώ έχουμε δυο τραγούδια σε επανεκτέλεση και τα δυο προερχόμενα από το δίσκο "Τα ορθόδοξα" (1978) του Στράτου Διονυσίου. Το ένα επιγράφεται "Αστραποκοπήσαν τα μαχαίρια" και αποτελεί τη δεύτερη μεταλλαγή σε τραγούδι του υπέροχου οργανικού "Απτάλικου" από τον "Βυζαντινό Εσπερινό". Άλλο ένα οργανικό που μετατράπηκε σε τραγούδι με τίτλο "Δυο εικοσάχρονα παιδιά" ήταν το "Βυζαντινός αέρας" που είχε χρησιμοποιηθεί ως φινάλε στα "Ορθόδοξα". 

Απ. Καλδάρας, Λάκης Χαλκιάς: Λαϊκά μονοπάτια (1979)

Συνεχίζοντας ακατάπαυστα να εμπλουτίζει το λαϊκό ρεπερτόριο του ελληνικού πενταγράμμου ο μεγάλος λαϊκός συνθέτης Απόστολος Καλδάρας ηχογράφησε έναν ακόμη προσωπικό δίσκο τραγουδιστή το 1979 για λογαριασμό της Columbia. 

Αυτή τη φορά διάλεξε έναν διαφορετικό ερμηνευτή που λίγα χρόνια νωρίτερα είχε χτίσει μια λαμπρή καριέρα στο πεδίο του έντεχνου τραγουδιού. Αναφέρομαι στον Λάκη Χαλκιά (γενν. 1943), γιο του μυθικού κλαριντζή Τάσου Χαλκιά, ο οποίος - αν και είχε ξεκινήσει ως λαϊκός τραγουδιστής από τις αρχές του '60 - κατά την πενταετία 1973-1977 βρέθηκε στο στενό περιβάλλον του σπουδαίου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου κι έγινε ένας από τους πιο βασικούς του ερμηνευτές σε μια σειρά αριστουργηματικών έργων ("Ο Στράτης Θαλασσινός...", "Θητεία", "Μετανάστες", "Θεσσαλικός Κύκλος", "Ανεξάρτητα", "Οροπέδιο", "Εργάτες", "Ελεύθεροι πολιορκημένοι"), ενώ στη συνέχεια προσπάθησε να χτίσει τη δική του ανεξάρτητη καριέρα κινούμενος μεταξύ παραδοσιακού και λαϊκού τραγουδιού.

Ο δίσκος "Λαϊκά μονοπάτια" του Απόστολου Καλδάρα αποτελεί τον πρώτο σημαντικό σταθμό της προσωπικής πορείας του Λάκη Χαλκιά. Πρόκειται για έναν καλογραμμένο κύκλο με δεκατέσσερα τραγούδια, τα μισά από τα οποία είναι σε δεύτερη εκτέλεση. Ο δίσκος ξεκινάει με το ζεϊμπέκικο "Για μας τους άτυχους" που δεν είναι άλλο από το γνωστό "Η φιλοσοφία του μπαγλαμά" σε στίχους της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου που πρώτος ερμήνευσε το 1970 ο Γιάννης Καλατζής, αλλά στη συνέχεια και ο Δημήτρης Κοντολάζος. Δυο τραγούδια ("Στη φτώχεια γνωριστήκαμε", "Ένας σκύλος και μια γυναίκα") είναι πολύ παλιότερα και πρώτος τα τραγούδησε ο Στέλιος Καζαντζίδης. Άλλα δυο επίσης παλιά ("Μαθημένα τα βουνά", "Είμαστε αδέρφια") πρώτη τα είπε στη δεκαετία του '50 η Πόλυ Πάνου, ενώ το κλασικό "Στάσου στο 14", επίσης γραμμένο στη δεκαετία του '50, είχε πρώτο ερμηνευτή τον Πάνο Γαβαλά. Υπάρχει επίσης το τραγούδι "Η δόλια μάνα" που είχε ακουστεί ένα χρόνο νωρίτερα από τη Γλυκερία στο δίσκο "Μην κάνεις όνειρα". Και δεν ξέρω αν μου διαφεύγει και κάποιο ακόμα.