Μάνου Λοΐζου: Μας γέλασες παλιοζωή

Ιδού ένα ακόμη άγνωστο τραγούδι και μια άγνωστη συνεργασία-έκπληξη του Μάνου Λοΐζου! Τίτλος του: "Μας γέλασες παλιοζωή". Οι στίχοι ανήκουν στη μεγάλη Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου. Το τραγούδι ακούγεται στην ταινία "Μπετόβεν και μπουζούκι" του Ορέστη Λάσκου, παραγωγής 1965. Το ερμηνεύει η Κλειώ Δενάρδου! Ένα υπέροχο τραγούδι που δυστυχώς παραμένει ανέκδοτο.
Στην ίδια ταινία πάντως ακούγονται πολλά όμορφα τραγούδια του σπουδαίου τραγουδοποιού, όπως: "Καράβια αλήτες", "Το φεγγάρι έρημο", "Μικρός ο κόσμος γύρω μου" και άλλα. Από τη χρυσή εποχή του ελληνικού κινηματογράφου και του ελληνικού τραγουδιού. Μια ανεξάντλητη δεξαμενή που όσο τη σκαλίζεις, τόσο ανακαλύπτεις κρυμμένους θησαυρούς! 

Αν οι εταιρίες ή το υπουργείο πολιτισμού έτρεφαν έστω κι ένα στοιχειώδη σεβασμό απέναντι στους αυθεντικούς στυλοβάτες του νεότερου πολιτισμού μας, τέτοιοι θησαυροί θα είχαν αξιοποιηθεί δεόντως, θα είχαν καταγραφεί και εκδοθεί με τον κατάλληλο τρόπο, ώστε να είναι προσιτοί στους ακροατές και φιλότεχνους κάθε εποχής, μιας και αποτελούν εθνική κληρονομιά. Χίμαιρες!

Βαγγέλης Σακκάς: Colours From Home

 Έλαβα πριν από λίγες ημέρες στα χέρια μου έναν ψηφιακό δίσκο με τίτλο "Colours From Home" που μου έστειλε ο φίλος Βαγγέλης Σακκάς, γιατρός στο επάγγελμα, που ζει κι εργάζεται στις Βρυξέλες. Ο Βαγγέλης είναι παράλληλα και ερασιτέχνης μουσικός. Το 2012 έγραψε μερικά μουσικά θέματα για τους κατά Χαλκιά "Όρνιθες", τα οποία εμπλουτισμένα και με άλλα παλιότερα κομμάτια αποτέλεσαν το υλικό του συγκεκριμένου ψηφιακού δίσκου. Ομολογώ πως η ακρόαση αυτής της πρωτόλειας εργασίας του Βαγγέλη με κέρδισε από την πρώτη στιγμή! Γιατί είναι πολύ όμορφη δουλειά πλημμυρισμένη από γοητευτικότατα ηχοχρώματα, συναρπαστικούς ρυθμούς και λυρικές μελωδίες που ανατρέχουν σε πρωτογενείς ρίζες από την ελληνική παράδοση, πράγμα που εξηγεί και την ονομασία του δίσκου. Λιτή ενορχήστρωση δωματίου με ευφυείς οργανικούς συνδυασμούς ανάμεσα στο βιολοντσέλο, το βιολί, το κλαρινέτο, το φλάουτο, το ακορντεόν και το πιάνο. 

Συνοδοιπόροι του σ' αυτό το μελωδικό ταξίδι οι μουσικοί: Ορέστης Ζαφειρόπουλος (βιολοντσέλο), Οδυσσέας Ζαφειρόπουλος (βιολί), Παναγιώτης Γιαννακάκης (πιάνο), Μαρίνος Γαλατσινός (κλαρινέτο & φλάουτο), Γιασμίνα Ντιμιτρίγιεβα (ακορντεόν). Στα φωνητικά μέρη ακούγονται οι: Λουκάς Πανουργιάς, Μαρία Βλαχοπούλου και Δήμητρα Τσίγκα.

___________________

Επικοινωνήστε με τον Βαγγέλη μέσα από την ιστοσελίδα του: https://sakvag.wix.com/sakkasvaggelis

Πέθανε ο αρχιμουσικός Claudio Abbado

Έφυγε από τη ζωή στις 20 Γενάρη ο κορυφαίος Ιταλός αρχιμουσικός Claudio Abbado (1933-2014). Διετέλεσε αρχιμουσικός σε μερικές από τις μεγαλύτερες ορχήστρες του κόσμου, όπως η Σκάλα του Μιλάνου, η Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου, η Συμφωνική Ορχήστρα του Σικάγου, η Κρατική Όπερα της Βιέννης και η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου, όπου μάλιστα διαδέχθηκε τον Herbert von Karajan. Μακροχρόνια και γονιμότατη ήταν η σχέση του με την Ορχήστρα Νέων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUYO).

Η δισκογραφία του είναι τεράστια και καλύπτει ευρύτατο φάσμα της λόγιας μουσικής, από το όψιμο Μπαρόκ μέχρι τα πιο προχωρημένα μουσικά ρεύματα του 20ου αιώνα. Έχει ηχογραφήσει όλους τους μεγάλους συμφωνικούς κύκλους (Haydn, Mozart, Beethoven, Schubert, Mendelssohn, Schumann, Brahms, Bruckner, Tchaikovsky, Mahler). Διακρίθηκε επίσης ιδιαίτερα στο χώρο της όπερας. Συνεργάστηκε κυρίως με τη γερμανική Deutsche Grammophon, αλλά και με άλλες εταιρίες, όπως SONY, Philips, DECCA.

Μια εξαιρετική έκδοση αφιερωμένη στις μεγάλες ηχογραφήσεις του Αμπάντο με 41 συνολικά ψηφιακούς δίσκους κυκλοφόρησε πρόσφατα από τη Deutche Grammophon.

Από τις πιο αγαπημένες μου ηχογραφήσεις του είναι η "Ιεροτελεστία της Άνοιξης" του Igor Stravinsky με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου. 

         

Ο μελοποιημένος Καβάφης

Έτος Καβάφη, μεταξύ άλλων, χαρακτηρίζεται το 2013 που τελειώνει σε λίγες ημέρες, καθώς συμπληρώνονται 150 χρόνια από τη γέννηση και 80 από το θάνατο του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή Κ. Π. Καβάφη (1863-1933). 

Σκέφτομαι καμιά φορά με χαμόγελο συγκατάβασης ένα παλιότερο δημοσίευμα του μουσικού περιοδικού "ΔΙΦΩΝΟ", όπου ο συντάκτης με περισπούδαστο ύφος διαδήλωνε πως ο Καβάφης ανήκει στους λίγους ποιητές που δεν μελοποιούνται! Είχε μάλιστα για ισχυρό του σύμμαχο μια δήλωση του Μίκη Θεοδωράκη ότι ο Καβάφης δεν τον εμπνέει μουσικά και γιαυτό δεν τον μελοποίησε ποτέ, εκτός από μερικούς στίχους της "Πόλης" που περιέλαβε στην 3η Συμφωνία του!

Η σχετική όμως έρευνα διαψεύδει πανηγυρικά αυτή την εντύπωση. Από το προσωπικό μου αρχείο και μόνο προκύπτει αβίαστα ότι ο ποιητής είναι από τους περισσότερο μελοποιημένους Έλληνες ποιητές! Κι αυτό επιδιώκω να καταδείξω με την παρούσα ανάρτηση.

Πρώτα πρώτα ο Καβάφης έχει τη μερίδα του λέοντος στις προτιμήσεις των λόγιων συνθετών μας. Καταλληλότερος να μας το εξηγήσει αυτό είναι ο σημαντικός μουσικός ερευνητής Γιώργος Μονεμβασίτης, σε σχετικό πόνημα* του οποίου καταγράφονται πάνω από 150 λόγιες μελοποιήσεις! Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν οι εργασίες του Δημήτρη Μητρόπουλου ("10 Invantions", 1925-26), του Αργύρη Κουνάδη ("Τρία Ποιήματα" & "Πέντε Ποιήματα", 1955-1981), του Μιχάλη Αδάμη, του Θόδωρου Αντωνίου, του Γιώργου Κουρουπού, του Νικηφόρου Ρώτα, του Άλκη Μπαλτά και πολλών άλλων λιγότερο γνωστών.

Στο χώρο της δισκογραφίας η πρώτη εμφάνιση του Καβάφη σημειώνεται το 1964, όταν με την ετικέτα ΔΙΟΝΥΣΟΣ της εταιρίας LYRA κυκλοφόρησε ο δίσκος "Ποιήματα" με απαγγελία του καθηγητή Γ. Π. Σαββίδη. Ένας δεύτερος δίσκος με τον ίδιο τίτλο και ανάλογο περιεχόμενο κυκλοφόρησε αμέσως την επόμενη χρονιά. Το πρώτο δισκογραφημένο τραγούδι ("Μέρες του 1903") μας το έδωσε ο Μάνος Χατζιδάκις το 1972 στο δίσκο "Ο Μεγάλος Ερωτικός", ενώ τρία χρόνια αργότερα στην "Τετραλογία" του ο Δήμος Μούτσης παρουσίασε τα ποιήματα "Η πόλις", "Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον" και "Θάλασσα του πρωιού". Το 1979 ο Γιάννης Γλέζος μας έδωσε τον πρώτο ολοκληρωμένο δίσκο ("Περιμένοντας τους βαρβάρους") αποκλειστικά με μελοποιημένα ποιήματα του Καβάφη, για να ακολουθήσει ένας δεύτερος ολοκληρωμένο κύκλος το 1983 από τον Θάνο Μικρούτσικο ("Ο Γέρος της Αλεξάνδρειας"), που νομίζω πως αποτελεί και την καλύτερη ως τώρα μελοποίηση του ποιητή. Την ίδια χρονιά εκδόθηκε άλλος ένας δίσκος με απαγγελίες ποιημάτων του από την Έλλη Λαμπέτη, ενώ το 1990 ο Αλέξανδρος Καρόζας ηχογράφησε το δίσκο "Τιμή στον Καβάφη" αποκλειστικά με συνθέσεις πάνω σε καβαφικά ποιήματά. Το 1996 ο Χρήστος Νικολόπουλος μας έδωσε ένα εξαιρετικό λαϊκό τραγούδι βασισμένο στο ποίημα "Γκρίζα", ενώ κάτι ανάλογο επιχείρησε το 1998 ο Σωκράτης Μάλαμας με το ποίημα "Δεκέμβρης 1903". Τέλος, θα σταθώ σε κάποιες πολύ πρόσφατες εργασίες: Το 2005 ο Γιάννης Πετρίτσης μας έδωσε το "Αγαπητέ κύριε Καβάφη...", το 2006 η Κριστέλα Δημητρίου το "Σαπφώ-Καβάφης", το 2007 ο Δημήτρης Παπαδημητρίου το "...που γι' Αλεξανδρινό γράφει Αλεξανδρινός", το 2008 ο Νίκος Μαμαγκάκης το "Αόρατος θίασος", το 2009 ο Νίκος Ξυδάκης το "Rue Lepsius" και ο Θάνος Μικρούτσικος το "Επέστρεφε", το 2011 ο γιατρός Αθανάσιος Σίμογλου 12 μελοποιημένα ποιήματα με τη Σόνια Θεοδωρίδου, το 2013 ο Γιάννης Σπανός το "Πλησιάζοντας τον Καβάφη" και ο Αλέξανδρος Καρόζας τον κύκλο "Καβάφης" με τον Γιώργο Νταλάρα. Και φυσικά καταγράφονται δεκάδες άλλες δισκογραφικές εκδόσεις που περιέχουν μεταξύ άλλων τραγουδιών και κάποια μελοποιημένα ποιήματα του Καβάφη. Πλουσιότατη σοδειά λοιπόν!

Δυο άγνωστα τραγούδια του Μάνου Λοΐζου!

Ιδού δυο άγνωστα τραγούδια* του Μάνου Λοΐζου σε στίχους του Γιάννη Νεγρεπόντη κι ερμηνεία της Μαρινέλλας!  Οι τίτλοι τους: "Πού να σε βρω" και "Έλα λεβέντη μου". Ηχογραφήθηκαν το 1967 κανονικά στο studio για δισκάκι 45 στροφών, αλλά ατύχησαν, γιατί λίγες μέρες μετά εκδηλώθηκε το απριλιανό πραξικόπημα, οπότε αμέσως απαγορεύτηκαν από τη λογοκρισία, κυρίως για τους στίχους του δεύτερου τραγουδιού που κάνουν λόγο για ένα παιδί της εργατιάς! Δυστυχώς στα κατοπινά χρόνια τα δυο αυτά πανέμορφα λαϊκά τραγούδια ξεχάστηκαν εντελώς ανεξήγητα και από τον συνθέτη και από την τραγουδίστρια και από την εταιρία! 

Η μελωδία του τραγουδιού "Πού να σε βρω" χρησιμοποιήθηκε ένα χρόνο αργότερα (1968) στο οργανικό κομμάτι "Ο σταθμός" από τον ομώνυμο δίσκο του συνθέτη και παρθενικό της Minos. Το τραγούδι ακούστηκε επίσης στην ταινία "Τρούμπα 67" από την Καίτη Θεοχάρη. 

Σημειώνω ακόμη ότι τους ίδιους στίχους, αν και ελαφρά παραλλαγμένους, μελοποίησε αργότερα και ο Θωμάς Μπακαλάκος για το τραγούδι "Απέραντη πόλη" από το δίσκο "Πορεία στη νύχτα" (1981), όπου το τραγούδησε η Σοφία Μιχαηλίδη.
___________________

* Σχετική αναφορά διαβάστε επίσης εδώ

Ακούστε τα!

Μνήμη John Tavener

Έφυγε από τη ζωή πριν από μερικές ημέρες ο σημαντικός Άγγλος συνθέτης John Tavener (1944-2013). 

Πρόκειται για μια ιδιαίτερη μουσική φυσιογνωμία που δραστηριοποιήθηκε στο χώρο της λόγιας μουσικής, αλλά είχε καταφέρει ήδη από τα χρόνια του '70 να έχει ισχυρή διείσδυση στο ευρύ ακροατήριο, ενώ το κορυφαίο του έργο "The Protecting Veil" (Προστατευτικό Πέπλο) είχε αναρριχηθεί το 1992 στην κορυφή των charts της κλασικής μουσικής παγκοσμίως. Ο Tavener στα νεανικά του χρόνια είχε σχέσεις με τους Beatles διατηρώντας μάλιστα και στην κατοπινή εποχή φιλική σχέση με τον Paul McCartney. 

Κάπου στα τέλη της δεκαετίας του '70 ασπάστηκε το ορθόδοξο χριστιανικό δόγμα κι έκτοτε ανέπτυξε στενές σχέσεις με την Ελλάδα, από τον βυζαντινό πολιτισμό της οποίας αντλούσε σταθερά την έμπνευσή του. Μεταξύ άλλων μελοποίησε τα "Χάικου" του Γιώργου Σεφέρη, ενώ χαρακτηριστικό είναι το φωνητικό του έργο "Melina" για σόλο σοπράνο γραμμένο το 1994 και αφιερωμένο στη Μελίνα Μερκούρη λίγο καιρό μετά το θάνατό της!

Στερνό αντίο και σ' άλλον δάσκαλό μου!

Νίκος Χουρμουζιάδης (1930-2013).

Η δεύτερη μεγάλη απώλεια παλιού κι αγαπημένου μου δασκάλου! Και τι τραγική σύμπτωση; Τρεις μέρες νωρίτερα είχε φύγει ο αδελφός του, ο μεγάλος αρχαιολόγος Γιώργος Χουρμουζιάδης! Δεν έχει βέβαια και μεγάλη σημασία η σύμπτωση. Για μένα θα μείνει ζωντανή παντοτινά η εμπειρία της άμεσης επαφής μου μαζί τους, το διαρκές μάθημα ζωής που μου δίδαξαν, η καθαρή κι απροκατάληπτη επιστημονική οπτική και η απόλυτη αποστροφή τους σε κάθε μορφής μισαλλοδοξία. 

Ο Νίκος Χουρμουζιάδης ήταν κλασικός φιλόλογος με έδρα στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εκεί τον συνάντησα στα φοιτητικά μου χρόνια, την περίοδο 1976-1980. Είχε εξειδικευμένο ενδιαφέρον για το αρχαίο δράμα και η μελέτη και συστηματική ανασύνθεση των λιγοστών αποσπασμάτων του σατυρικού δράματος αποτέλεσαν τη σημαντικότερη επιστημονική του συμβολή στον τομέα αυτόν. Διετέλεσε και διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, όπου μάλιστα σκηνοθέτησε αρκετά έργα αρχαίου δράματος, ενώ υπήρξε καθοριστικός «στυλοβάτης» του σπουδαίου θιάσου της Θεσσαλονίκης Πειραματική Σκηνή «Τέχνης» σκηνοθετώντας έργα ξένων μεγάλων δραματουργών, όπως ο Σέξπιρ, ο Τσέχοφ, ο Μπρεχτ, ο Μπέκετ κ.ά. Επιλεκτικά αναφέρω μερικούς τίτλους σημαντικών μελετημάτων του: "Παραγωγή και φαντασία στον Ευριπίδη", "Ευριπίδης σατυρικός", "Όροι και μετασχηματισμοί στην αρχαία ελληνική τραγωδία".

Αποχαιρετισμός σ' έναν μεγάλο δάσκαλο!

Γιώργος Χουρμουζιάδης (1935-2013)

Αντίο, μεγάλε μου δάσκαλε! Θεωρώ τυχερό τον εαυτό μου που κάποτε συναντήθηκαν οι δρόμοι μας. Δεν έχω άλλα λόγια, πέρα από τα δικά σου που μας άφησες σαν ένα είδος αυτοβιογραφίας:

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη και θα ήθελα να πεθάνω στην Κεντρική Ασία, ακριβώς πάνω στο Δρόμο του Μεταξιού. Άρχισα να γράφω από οκτώ χρονώ. Στην αρχή έγραφα κρυφά, προσευχές και βωμολοχίες. Ύστερα εκθέσεις ιδεών, ποιήματα. Αποπειράθηκα να γράψω κι ένα μυθιστόρημα: "Το κορίτσι με τα γκρίζα μαλλιά". Από τότε δε σταμάτησα να γράφω παντού και τα πάντα. Διηγήματα, θεατρικά μονόπρακτα, σενάρια, αρχαιολογικά άρθρα, βιβλιοκρισίες, διαλέξεις, δοκίμια, ευθυμογραφήματα, συστατικές επιστολές, εγκυκλοπαιδικά λήμματα, ανακοινώσεις για επιστημονικά συνέδρια, πολιτικές προκηρύξεις και πολιτικά άρθρα, επιφυλλίδες σε εφημερίδες, στίχους για λαϊκά τραγούδια, χαιρετισμούς για πολιτικές συγκεντρώσεις, ακόμα και για ένα γάμο στο Ασχαμπάτ, όπου με είχανε καλέσει, όταν επισκέφτηκα το Τουρκμενιστάν. Έγραψα εισηγητικές εκθέσεις για διδακτορικές διατριβές και εκλογές καθηγητών, κείμενα διαφημίσεων, "αγορεύσεις" για τη βουλή, κατ' αρχήν και κατ' άρθρον. Έγραψα και δυο επικήδειους, έναν για τον Κίτσο Μακρή και έναν για τον Μανόλη Ανδρόνικο! Και σε έναν τοίχο, όταν ήμουνα πρόσκοπος, έγραψα με μεγάλα κόκκινα γράμματα "Σ' αγαπώ".

Κι όσο περνάει ο καιρός γράφω ασταμάτητα, γιατί εκείνο που θέλω να γράψω δεν το έγραψα ακόμα! Κι όταν πια δεν έχω τι άλλο να γράψω θα πάρω το Δρόμο του Μεταξιού!

Η Παγκόσμια Ημέρα του Εκπαιδευτικού και οι υποκριτές!

Ο ανώνυμος δασκαλάκος της πρώτης γραμμής στο ανοιχτό μέτωπο της μαχόμενης παιδείας, αυτός που αποτελεί τον εύκολο στόχο κάθε μικρόψυχου τιμητή, αυτός που λογίζεται ως άμορφη μάζα που προσφέρεται άβουλα στις "μεταρρυθμιστικές" ονειρώξεις κάθε ματαιόδοξου πολιτικού, αυτός ο αιωνίως κακοπληρωμένος και κατασυκοφαντημένος υπαλληλάκος του πιο μικρόψυχου υπουργείου, έχει - λέει - σήμερα την τιμητική του σε μια παγκόσμια ημέρα αφιερωμένη στη χάρη του! Τι είδους όμως τιμή να αποδοθεί σ' αυτό το εξουθενωμένο γραναζάκι ενός βάρβαρου μηχανισμού που συστηματικά αντιστρατεύεται κάθε έννοια πολιτισμού και πνευματικής καλλιέργειας; Αυτός ο άμοιρος ζει την παιδική του πλάνη ότι υπηρετεί τέτοιες αξίες. Γιατί λοιπόν ν' ασχοληθεί κανείς στα σοβαρά με την αιώνια εφηβία αυτού του αφελούς που επιμένει ανόητα να επιστρατεύει το φιλότιμο κόντρα στον κυνισμό που τον πολιορκεί ανελέητα; Κοντολογίς, πόσο σοβαρά μπορεί να πάρει κανείς τα εγκωμιαστικά λόγια που ξεστόμισε σήμερα για την αφεντιά του ο αρμόδιος υφυπουργός;

Στεκόμαστε με εκτίμηση και σεβασμό απέναντι στον ανώνυμο εκπαιδευτικό, είτε εργάζεται σε μια πόλη της προηγμένης δύσης είτε σε μια αυτοσχέδια σχολική αίθουσα κάποιου στρατοπέδου προσφύγων. Με σεβασμό στεκόμαστε απέναντι και στον Έλληνα εκπαιδευτικό, που επιτελεί το καθήκον του παρά τις όποιες δυσκολίες και μαθαίνει τα παιδιά μας γράμματα. Άλλωστε, είναι βέβαιο ότι δεν υπάρχει ισχυρότερο θεμέλιο για διαρκή ειρήνη και βιώσιμη ανάπτυξη από μια ποιοτική εκπαίδευση. Σήμερα, η Παγκόσμια Ημέρα των Εκπαιδευτικών μας θυμίζει τον καθοριστικό ρόλο που παίζει ο δάσκαλος μέσα στην κοινωνία. 

Υφυπουργός Παιδείας Συμεών Κεδίκογλου