Γιάννης Ζουγανέλης: Εξομολόγηση (1975)

Δίσκος έκπληξη! Για μένα τουλάχιστον. Τον ξετρύπωσα προ καιρού σε κάποιο ραδιοφωνικό σταθμό ξεχασμένο σε μια γωνιά, χωρίς καν εξώφυλλα! Πάνω στις ετικέτες του έχουν απομείνει κάποιες χαρακτηριστικές επισημάνσεις του ραδιοφωνικού παραγωγού που κάποια στιγμή τον χρησιμοποίησε σε εκπομπή του!

Ήξερα τον τίτλο, δεν είχα ακούσει ποτέ το περιεχόμενο. Πρόκειται για τον ξεχασμένο και άγνωστο δίσκο "Εξομολόγηση" που κυκλοφόρησε το 1975 από τη Zodiac, τη γνωστή ετικέτα της Lyra. Ουσιαστικά είναι η πρώτη ολοκληρωμένη δουλειά του πολυμήχανου Γιάννη Ζουγανέλη σε ηλικία 19 χρονών! Με τραγούδια έξω από κάθε τι που ξέρουμε για την αφεντιά του! Τραγούδια κρητικά!

Για να είμαστε βέβαια ακριβείς, ο Ζουγανέλης είχε ήδη δώσει ένα πρωτόλειο δισκογραφικό παρών το 1973, έφηβος ακόμη, όταν είχε ηχογραφήσει ένα 45άρι με τα τραγούδια "Σώσον, Κύριε, τον λαόν Σου" και "Οι οχτροί"

Στην "Εξομολόγηση" λοιπόν ο Γιάννης Ζουγανέλης εμφανίζεται ως συνθέτης και τραγουδιστής πλάι στον Κρητικό λυράρη, συνθέτη και τραγουδιστή Στρατή Σπυριδάκη, με τον οποίο μοιράζεται εξ ημισείας τη σύνθεση των τραγουδιών. Οι στίχοι σε όλα τα τραγούδια γράφτηκαν από τον Συμεών Καπετανάκη. Ο δίσκος κρύβει ακόμη μια έκπληξη: Την παρουσία της Πόπης Αστεριάδη ως ερμηνεύτριας σε ένα ύφος εντελώς διαφορετικό απ' αυτό που μας έχει συνηθίσει. 

Φαντάζομαι πως ο δίσκος θα αρέσει στους λάτρεις του κρητικού τραγουδιού. Εγώ τον βρήκα κάπως στομφώδη για τα γούστα μου και χωρίς ιδιαίτερη πρωτοτυπία, αν και θα πρέπει να κριθεί σε σχέση με την εποχή του, όταν το συγκεκριμένο είδος τραγουδιού δεν είχε φτάσει στην κατάχρηση που γνωρίζει στις μέρες μας...

Ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου τραγουδά για τις ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε η καινούργια δισκογραφική δουλειά του Θανάση Παπακωνσταντίνου με τίτλο "Με στόμα που γελά". Μουσική και στίχοι, όπως πάντα, δικά του. Ερμηνευτής όμως των τραγουδιών είναι ο παλιός του συνοδοιπόρος Σωκράτης Μάλαμας.

Στο δίσκο περιλαμβάνονται και δυο μελοποιημένα ποιήματα αφιερωμένα στη γυναίκα.

Το πρώτο, το εναρκτήριο, έχει τίτλο "Στα πόδια της" και βασίζεται σε ποίημα του Τάσου Λειβαδίτη. Το ερμηνεύει ο ίδιος ο συνθέτης. 

Το δεύτερο επιγράφεται "Γυναίκες" και βασίζεται σε ποίημα του Γερμανού ποιητή Hermann Hesse σε ελληνική απόδοση του Λέοντα Κουκούλα.

Από το επίσημο κανάλι του συνθέτη στο YouTube δανείζομαι τα βιντεάκια με τα δυο αυτά τραγούδια σαν ένα μικρό αφιέρωμα στη σημερινή γιορτή της γυναίκας...

Γρηγόρης Σουρμαΐδης: Μικρή μου μεγάλη αγάπη (1988)

Ο συνθέτης Γρηγόρης Σουρμαΐδης εισέβαλε ορμητικά στο ελληνικό τραγούδι στα πρώτα χρόνια του '70 με τρεις πολύ ενδιαφέροντες κύκλους τραγουδιών που κυκλοφόρησαν στην πενταετία 1971-1976 ("Χαιρετισμός", "Λιτανεία", "Στο δρόμο για το Τσιμενλί"), αλλά στη συνέχεια εξαφανίστηκε ανεξήγητα από το προσκήνιο.

Χρειάστηκε να περάσουν 12 χρόνια, μέχρι να ξαναδώσει το παρών με μία καινούργια δισκογραφική κατάθεση, αλλά και πάλι η συνέχεια ήταν η ίδια, γιατί από το 1988 που εκδόθηκε ο 4ος δίσκος του, δεν έχει εμφανιστεί ξανά μέχρι σήμερα και προσωπικά αγνοώ πλήρως την όποια μουσική του δραστηριότητα αυτά τα τελευταία 30 χρόνια!

Το κύκνειο άσμα του λοιπόν στάθηκε ο δίσκος "Μικρή μου μεγάλη αγάπη" που κυκλοφόρησε το 1988 από την ΕΜΙ. Περιλαμβάνει δώδεκα ερωτικές μπαλάντες σε στίχους κυρίως δικούς του, καθώς και των Τάκη Καρνάτσου, Σαράντη Αλιβιζάτου και του παλιού του συνεργάτη Φίλωνα Αρία. Μουσική και ενορχήστρωση κινούνται στο κυρίαρχο ύφος του ερωτικού τραγουδιού εκείνης της εποχής, όπως το διαμόρφωσε και το υπηρετούσε τόσο αποτελεσματικά ο Γιάννης Πάριος. 

Ερμηνευτές του δίσκου δύο άσημοι τραγουδιστές που εδώ κάνουν το δισκογραφικό τους ντεμπούτο: Ο Κώστας Μάνος και η Αφροδίτη Φρυδά. Η συνέχεια και των δύο δεν τους οδήγησε σε κάποια αξιόλογη καριέρα και γρήγορα χάθηκαν.

Γρηγόρης Σουρμαΐδης: Στο δρόμο για το Τσιμενλί (1976)

Ο Γρηγόρης Σουρμαΐδης έδωσε το κύριο σώμα του έργου του στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '70 με τρεις πολύ ενδιαφέροντες δίσκους που έκαναν εντύπωση στην εποχή τους, ενώ κάποια τραγούδια του γνώρισαν σημαντική εμπορική απήχηση. Ξεκίνησε το 1971 με το δίσκο "Χαιρετισμός". Το 1974 με το δίσκο "Λιτανεία" κατάφερε να ακουστεί αρκετά μέσα από μια σειρά όμορφων τραγουδιών. Και τελικά το 1976 ολοκλήρωσε αυτόν τον κύκλο με τον ιδιαίτερο δίσκο "Στο δρόμο για το Τσιμενλί".

Ο δίσκος αυτός λοιπόν είναι ένα μοιρολόι για τις χαμένες πατρίδες του Πόντου και τον ξερριζωμό του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Τραγούδια που αποτυπώνουν την "ανείπωτη πίκρα, τη βαθιά οδύνη για το χαμό της προγονικής γης", μισόν αιώνα και κάτι μετά το μοιραίο εκείνο έτος 1922. Οι στίχοι γράφτηκαν από τον Γιώργο Καλαμαριώτη. Η μουσική χαρακτηρίζεται έντονα από το χρώμα του ποντιακού ήχου, αλλά και από λαϊκά ηχοχρώματα. Βασική ερμηνεύτρια η Ρένα Κουμιώτη, ενώ συμμετέχει κι ο ίδιος ο συνθέτης. Αξιόλογη δουλειά που δεν προσέχθηκε όσο θα της άξιζε στον καιρό της και ίσως δικαιούται μια ετεροχρονισμένη αναγνώριση.

Γρηγόρης Σουρμαΐδης: Χαιρετισμός (1971)

Ο Γρηγόρης Σουρμαΐδης ανήκει στην επιγονική γενιά των συνθετών που εμφανίστηκαν στο γύρισμα της δεκαετίας του '60 και των αρχών του '70, οι οποίοι πάτησαν γερά πάνω στη στέρεη βάση που είχαν ήδη διαμορφώσει οι σημαντικοί συνθέτες των πρώτων χρόνων του "έντεχνου" λαϊκού τραγουδιού μετά τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Μάνο Χατζιδάκι (Γιάννης Μαρκόπουλος, Σταύρος Ξαρχάκος, Σταύρος Κουγιουμτζής, Δήμος Μούτσης, Μάνος Λοΐζος, Χρήστος Λεοντής, Γιάννης Σπανός).

Η δισκογραφική παρουσία του συνθέτη υπήρξε περιορισμένη, αφού μας έδωσε τέσσερις μόλις ολοκληρωμένους δίσκους, οι τρεις από τους οποίους κυκλοφόρησαν στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '70 με σημαντικότερη στιγμή του τον κύκλο τραγουδιών "Λιτανεία" (1974).

Το 1971 λοιπόν ο Γρηγόρης Σουρμαΐδης έκανε την παρθενική δισκογραφική του εμφάνιση με τον "Χαιρετισμό". Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα καλογραμμένα τραγούδια σε ελαφρολαϊκό ύφος πάνω σε απλούς ρυθμούς, κυρίως ζεϊμπέκικα και απτάλικα, που ακούγονται πολύ ευχάριστα, χωρίς ωστόσο να προσφέρουν κάτι ιδιαίτερο. Οι στίχοι και η ερμηνεία στα περισσότερα είναι του ίδιου, ενώ συμμετέχουν η εξαιρετική Λήδα, λίγο πριν μας εμφανιστεί και η ίδια ως αυτόνομη δημιουργός, καθώς και η άγνωστη Εύα Αδαμαντίδου ως δεύτερη φωνή στον συνθέτη. 

Δε θυμάμαι κανένα τραγούδι αυτού του δίσκου από εκείνη την εποχή, γιατί δεν σημείωσαν εμπορική επιτυχία, αν και έχουν τις κατάλληλες προδιαγραφές για κάτι τέτοιο. Ίσως η ερμηνεία του ίδιου του συνθέτη να λειτούργησε ανασταλτικά προς αυτή την κατεύθυνση, παρόλο που δε φαίνεται πως ο ίδιος επιδίωκε κάτι τέτοιο, σύμφωνα τουλάχιστον με το σεμνό του σχόλιο που διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο.

Μιχάλης Αρχοντίδης: Το χέρι του ήλιου (1971)

Ο Μιχάλης Αρχοντίδης (γενν. 1942) είναι ένας εξαιρετικά ενδιαφέρων συνθέτης με σημαντικές μουσικές σπουδές και μεγάλη προσφορά στον μουσικό μας πολιτισμό, παρόλο που δυστυχώς παραμένει ένας μεγάλος άγνωστος για τους φιλόμουσους. Το 1971 ξεκίνησε η πολύ γόνιμη συνεργασία του με την Ορχήστρα Ποικίλης Μουσικής του ΕΙΡΤ, όπου είχε το διπλό ρόλο του ενορχηστρωτή και του διευθυντή ορχήστρας. Το 1976 απέσπασε το α' βραβείο σύνθεσης στο φεστιβάλ ελαφρού τραγουδιού της Μάλτας, ενώ παράλληλα συμμετείχε και σε διάφορα ελληνικά φεστιβάλ (Θεσσαλονίκη, Κέρκυρα).
Τα μουσικά του ενδιαφέροντα απλώνονται σε όλα τα πεδία της μουσικής έκφρασης, από το ελαφρό ως τη jazz, από το παραδοσιακό και λαϊκό μέχρι τη λόγια μουσική, όπου μάλιστα εκφράστηκε με την πρωτοποριακή μορφή του ατονικού ιδιώματος που εισήγαγε η περίφημη 2η Σχολή της Βιέννης στις αρχές του 20ου αιώνα (Σένμπεργκ, Μπεργκ. Βέμπερν). Παράλληλα με τη σύνθεση καταπιάστηκε πολύ δημιουργικά και με τη μουσική διδασκαλία σε πολυάριθμα ωδεία, όπως το "Απολλώνιον", το "Νικόλαος Σκαλκώτας", το "Ωδείο Αττικής", το "Ωδείο Ραϋμόνδη", το "Χαλκηδόνιο Ωδείο" και το "Έντεχνον".
Στη δισκογραφία πέρασε μικρό μέρος της πλούσιας εργογραφίας του, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του έργου του για τον κινηματογράφο, το θέατρο και την τηλεόραση παραμένει δυστυχώς ανέκδοτο. Δύο τουλάχιστον όμως δισκογραφικές του δουλειές έχουν μια θέση στην ιστορία της ελληνικής δισκογραφίας. Ένας είναι ο λαϊκός δίσκος «Το χέρι του ήλιου» (1971) κι ο άλλος ένα πολύ ενδιαφέρον αφιέρωμα στο σατιρικό έργο του Σουρή με τίτλο "Ο Ντίνος Ηλιόπουλος ερμηνεύει Σουρή" (1977).

Ο δίσκος λοιπόν «Το χέρι του ήλιου» περιλαμβάνει 12 τραγούδια ελαφρολαϊκού ύφους, που εκείνη την εποχή κυριαρχούσε στο μουσικό μας στερέωμα. Οι στίχοι γράφτηκαν από τον πολυγραφότατο Ηρακλή Παπασιδέρη, συνεργάτη του συνθέτη και σε άλλες δουλειές του. Βασικός ερμηνευτής του δίσκου ήταν ο καινούργιος τότε στο χώρο Κωστής Χρήστου, που για τα επόμενα 4-5 χρόνια θα βρεθεί στο προσκήνιο με πολλές μεγάλες προσωπικές επιτυχίες. Με τρία τραγούδια η καθεμιά συμμετέχουν επίσης η μόλις 19χρονη Δήμητρα Γαλάνη, στα πρώτα της ακόμη βήματα, καθώς και η λαϊκή τραγουδίστρια Λουίζα Γαΐτη, γνωστή από τις συμμετοχές της σε δίσκους του Γρηγόρη Μπιθικώτση. 
Τα τραγούδια του δίσκου ακούγονται ευχάριστα, αν και τα περισσότερα πλέον έχουν ξεχαστεί. Ξεχωρίζει το ωραιότατο "Σ' αγαπώ πολύ" με τον ωραίο ρυθμό του και την όμορφη ερμηνεία της Δήμητρας Γαλάνη. Ήταν το τραγούδι που είχε σημειώσει τότε μεγάλη επιτυχία κι εξακολουθεί ακόμη να ακούγεται πολύ ευχάριστα, ενώ περιλαμβάνεται σχεδόν ανελλιπώς σε διάφορες ανθολογίες της τραγουδίστριας.

ΥΓ. Επιφυλάσσομαι στο μέλλον να επανέλθω στον πολύ ενδιαφέροντα αυτόν συνθέτη με την ελπίδα να έχω βρει ως τότε κάποια ακόμη δείγματα της μουσικής του εργασίας, γιατί αξίζει να βγαίνουν από την άδικη λήθη του χρόνου κάποιοι σεμνοί και συνεπείς εργάτες του μουσικού μας πολιτισμού.

Μάνος Χατζιδάκις: Ο γρουσούζης (1952/ανέκδοτο OST)

Ας κλείσουμε κάπου εδώ αυτόν τον κύκλο με τα ανέκδοτα soundtrack του Μάνου Χατζιδάκι με την υπόσχεση ότι μελλοντικά θα υπάρξει ένας νέος κύκλος παρουσιάσεων της ανέκδοτης δουλειάς του μεγάλου μας συνθέτη είτε για τη μεγάλη οθόνη, είτε για τη σκηνή του θεάτρου.

Σήμερα λοιπόν σας παρουσιάζω τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για τη δραματική κωμωδία του Γιώργου Τζαβέλλα "Ο γρουσούζης", παραγωγής 1952 της Finos Film, με πρωταγωνιστές τους Ορέστη Μακρή, Δάφνη Σκούρα, Μίμη Φωτόπουλο, Γεωργία Βασιλειάδου και Ντίνο Ηλιόπουλο. 

Ο συνθέτης έγραψε μερικά απλά οργανικά θέματα που υπηρετούν την πλοκή της ταινίας, ενώ περιλαμβάνεται κι ένα μελωδικό "Νανούρισμα" που ερμηνεύει η πρωταγωνίστρια της ταινίας Δάφνη Σκούρα.

Μάνος Χατζιδάκις: Δυο κόσμοι (1949/ανέκδοτο OST)

Άλλο ένα ανέκδοτο soundtrack του Μάνου Χατζιδάκι από τη δραματική ταινία "Δυο κόσμοι", παραγωγής 1949 σε σκηνοθεσία Γιάννη Φιλίππου και Ίωνα Νόβακ με πρωταγωνιστές τους Ίντα Χριστινάκη, Αλέκο Αλεξανδράκη και Νίκο Τζόγια. 

Στην ασήμαντη αυτή ταινιούλα ακούγεται για πρώτη φορά το πανέμορφο τραγούδι "Ήρθε Βοριάς, ήρθε Νοτιάς", που πιθανότατα είναι και το πρώτο πρώτο τραγούδι που έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις!

Στην πραγματικότητα βέβαια το τραγούδι γράφτηκε αρκετά χρόνια πιο παλιά, μάλλον το 1943, μέσα στα μαύρα χρόνια της γερμανικής Κατοχής. Τότε λοιπόν ο συνθέτης, μαγεμένος από το εμβληματικό τραγούδι της "Λίλι Μαρλέν" και τη φωνή της μεγάλης Γερμανίδας τραγουδίστριας Lale Andersen, θέλησε να της γράψει ένα δικό του τραγούδι! Πήρε λοιπόν τους στίχους του φίλου του Γιάγκου Αραβαντινού και το αποτέλεσμα ήταν αυτό το υπέροχο πρωτόλειο τραγούδι. Φυσικά η μεγάλη ντίβα εκείνο τον καιρό ήταν αδύνατον να βρεθεί και να συνεργαστεί με τον νεαρό άσημο συνθέτη κι έτσι το τραγούδι ξεχάστηκε για λίγο, ώσπου το 1949 εντάχθηκε στην ταινία "Δυο κόσμοι", όπου το ερμήνευσε η πρωταγωνίστρια Ίντα Χριστινάκη.

Η κόπια της ταινίας βέβαια, απ' όπου άντλησα το soundtrack, δεν ήταν και σε πολύ κατάσταση, αλλά ευτυχώς στην αρχή της όπου ακούγεται το τραγούδι, ο ήχος είναι σχετικά καθαρός, ενώ σε άλλο σημείο της ταινίας, όπου στήνεται ένα γλέντι κι ακούγονται διάφορα τραγούδια, το συγκεκριμένο τραγούδι ξανακούγεται, αλλά ο ήχος είναι πολύ προβληματικός.

Στη δισκογραφία το τραγούδι πέρασε το 1963 με τη Νίκη Καμπά, η οποία το ερμήνευσε και στην παράσταση "Μαγική πόλις", ενώ την ίδια περίπου εποχή το τραγούδησε επιτέλους και η Lale Andersen, καθώς και η Νάνα Μούσχουρη δίνοντάς του φτερά για μια διεθνή πορεία. Τέλος, το 1986, στο πλαίσιο των εμφανίσεων του Μάνου Χατζιδάκι στη "Ρωμαϊκή Αγορά", το τραγούδι γνώρισε μια ακόμη θαυμάσια ερμηνεία από τον ίδιο τον συνθέτη σε διφωνία με τον Ηλία Λιούγκο.

Μάνος Χατζιδάκις: Ο Δράκος (1956/ανέκδοτο OST)

To 1954 ο σημαντικός σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος (1926-2017) μας έδωσε την πρώτη μεγάλη ταινία του ελληνικού κινηματογράφου, τη "Μαγική πόλη" που αποτελεί κι ένα σημαντικό δείγμα της εγχώριας νεορεαλιστικής κινηματογραφίας. 

Το 1956 ο σκηνοθέτης επανέρχεται με την εμβληματική ταινία "Ο Δράκος", η οποία δικαιωματικά καταλαμβάνει μια από τις κορυφαίες θέσεις συνολικά στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου κερδίζοντας μάλιστα και τη διεθνή καταξίωση. Το σενάριο ανήκει στον Ιάκωβο Καμπανέλλη και πρωταγωνιστούν οι: Ντίνος Ηλιόπουλος, Γιάννης Αργύρης, Μαργαρίτα Παπαγεωργίου και Θανάσης Βέγγος.

Η μουσική της ταινίας ανήκει και πάλι στον Μάνο Χατζιδάκι. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό, απολύτως ατμοσφαιρικό soundtrack, το οποίο επίσης παραμένει ανέκδοτο. Ο νεαρός τότε συνθέτης απέδωσε άριστα τη noir ατμόσφαιρα της ταινίας "παίζοντας" με ρυθμούς και μελωδίες απ' όλο το φάσμα της μουσικής έκφρασης. Κιθάρα παίζει ο Δημήτρης Φάμπας και μπουζούκι ο Βασίλης Τσιτσάνης. Ανάμεσα στα θέματα της ταινίας είναι και το γνωστό τραγούδι "Ο Ιλισσός" (σε στίχους του ηθοποιού Γιώργου Εμιρζά) που ερμηνεύει η πρωταγωνίστρια Μαργαρίτα Παπαγεωργίου, ενώ στη δισκογραφία πρωτοακούστηκε από τη φωνή της Νάνας Μούσχουρη. 

Στο αυτοσχέδιο soundtrack που σας παρουσιάζω, φτιαγμένο από το dvd της ταινίας, έχω συμπεριλάβει και δυο δισκογραφημένες εκτελέσεις του "Ιλισσού", μία με τη Γιοβάννα και άλλη μία με τη Μελίνα Μερκούρη.