Ο ανέκδοτος Θεοδωράκης: Μια σφαίρα στην καρδιά (soundtrack, 1965)

Ιδού ένα ακόμη ανέκδοτο soundtrack του Μίκη Θεοδωράκη αλιευμένο με πολύ κόπο από παλιά βιντεοκασέτα. Πρόκειται για τη σπάνια γαλλική ταινία "Une balle au coeur" (Μια σφαίρα στην καρδιά), παραγωγής 1965 (παίχτηκε το 1966), που σκηνοθέτησε ο Jean-Daniel Pollet και γυρίστηκε στη Σικελία και στην Ελλάδα με τη συμμετοχή πλειάδας Ελλήνων ηθοποιών. 

Η ταινία συνιστά τη μοναδική συμμετοχή της Τζένης Καρέζη σε διεθνή κινηματογραφική παραγωγή. Μάλιστα η Τζένη ερμηνεύει και μερικά υπέροχα τραγούδια του συνθέτη που στη δισκογραφία τα ξέρουμε με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη από τους κύκλους "Ένας Όμηρος" και "Έξι τραγούδια" (Κύκλος Φαραντούρη), εκτός απ' τον "Καημό" που ξεκινά μ' ένα θέμα από τη "Γειτονιά των αγγέλων" και συνεχίζει με το θέμα του γνωστού τραγουδιού από την "Πολιτεία". Τα οργανικά κομμάτια βασίζονται επίσης σε μελωδίες γνωστών τραγουδιών του συνθέτη.

Ένα μέρος αυτού του μουσικού υλικού είχε εκδοθεί σε δισκάκι 45 στροφών από τη Barclay, αλλά στο σύνολό του το soundtrack παραμένει ανέκδοτο.

Ο ανέκδοτος Θεοδωράκης: Ο Ανδρέας Μπουτσικάκης παίζει στο πιάνο... (2010)

Ο Ανδρέας Μπουτσικάκης ανήκει στη νεότερη γενιά Ελλήνων σολίστ του πιάνου με κλασικές σπουδές, αλλά κι έντονη ενασχόληση με το πεδίο του απλού τραγουδιού. Η πρώτη του σύσταση με το ελληνικό κοινό έγινε το 1992, όταν υπέγραψε ως συνθέτης το άλμπουμ "Οι ρίζες μας" με ερμηνευτή τον Ελληνοκύπριο βαρύτονο Τζων Μοδινό. Ακολούθησαν πολύ πετυχημένες συνεργασίες με τον Γιώργο Χατζηνάσιο παράλληλα με εμφανίσεις σε τηλεοπτικά προγράμματα ή θεατρικές παραστάσεις, όπως η πρόσφατη "Συνοικία το όνειρο" (2020) βασισμένη στην κλασική ταινία του Αλέκου Αλεξανδράκη (1961).

Η μεγάλη στιγμή του Μπουτσικάκη ήρθε μέσα από τη γόνιμη συνεργασία του με τον Μίκη Θεοδωράκη, η οποία επισφραγίστηκε με την έκδοση του δίσκου "Piano Revolution" (Καθρέφτης, 2009) που περιλαμβάνει μεταγραφές για πιάνο γνωστών τραγουδιών του συνθέτη. 

Και ακριβώς με το υλικό αυτό στη φαρέτρα του ο πιανίστας έδωσε μια πολύ όμορφη συναυλία τον Φεβρουάριο του 2010 στην Καστοριά στο πλαίσιο σχολικού προγράμματος. Οι μελωδίες του συνθέτη αναβλύζουν συναρπαστικές και καθάριες μέσα από τα υπέροχα ηχοχρώματα του πιάνου αποδεικνύοντας την ακαταμάχητη δύναμή τους χωρίς την ανάγκη ορχηστρικών υποστηριγμάτων.

Ο ανέκδοτος Θεοδωράκης: Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή (1974)

Ο ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας Νότης Περγιάλης (1920-2009) άφησε αδρό το στίγμα του στο χώρο της τέχνης, τόσο με τις κινηματογραφικές του εμφανίσεις, όσο και με τα λίγα, αλλά εκλεκτά τραγούδια του από τις συνεργασίες του με τους μεγάλους συνθέτες Μάνο Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη και Γιάννη Μαρκόπουλο ("Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι", "Γκρεμισμένα σπίτια", "Τι να την κάνω τη χαρά", "Ο λεβέντης"), αλλά και με τα θεατρικά του έργα ("Νυφιάτικο τραγούδι", "Το κορίτσι με το κορδελάκι", "Η γειτονιά του Τσέχοφ", "Το άλογο του Θανάση" κ.ά.).

Ανάμεσα στις ξεχωριστές θεατρικές του δημιουργίες συγκαταλέγεται και το έργο "Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή" που ανέβηκε στο θέατρο Κάβα κατά την περίοδο 1974-75 από το θίασο Νίκου Χατζίσκου και Τιτίκας Νικηφοράκη. Ο Μίκης Θεοδωράκης έντυσε την παράσταση με μια σειρά τραγουδιών που ερμήνευσαν η Χάρις Αλεξίου, ο Κώστας Σμοκοβίτης και ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου με τη συμμετοχή του βαρύτονου Θόδωρου Δημήτριεφ και χορωδίας από μέλη του θιάσου.

Ο Μίκης έγραψε για τη συνεργασία του αυτή: "Με τον Περγιάλη μας ενώνει μια παλιά δυνατή φιλία. Έχουμε συνεργαστεί κάμποσες φορές κι έχουμε κουβεντιάσει πάρα πολύ πάνω στα καλλιτεχνικά και άλλα θέματα. Ξεκινήσαμε από τις ίδιες λαϊκές ρίζες. Τα βιώματά μας ήτανε τα ίδια. Οι στόχοι μας οι ίδιοι. Πάντα πολεμούσαμε το ίδιο θεριό κι ονειρευόμαστε ένα λαό με γεμάτα μάτια κι όρθιο κεφάλι. Χαιρετίζω αυτό το έργο του που βγαίνει μεσ' απ΄τους αγώνες, τις πίκρες, τις ήττες και τις νίκες των τελευταίων τριάντα χρόνων αυτού του λαού".

Να διευκρινίσουμε μόνο ότι το έργο ηχογραφήθηκε ολόκληρο με ερμηνεύτρια τη Χαρούλα Αλεξίου κι επρόκειτο να εκδοθεί σε δίσκο από τη Minos, πράγμα που για άγνωστους λόγους δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Μόνο το τραγούδι "Το μπλόκο της Καισαριανής" ενσωματώθηκε στον προσωπικό δίσκο της Χαρούλας "24 Τραγούδια" (1977).

Ο ανέκδοτος Θεοδωράκης: Μουσική για την ταινία "Honeymoon" (1959)

Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '50 (1954-1960) ο Μίκης Θεοδωράκης ήταν εγκατεστημένος στο Παρίσι για σπουδές, ενώ παράλληλα ήδη έχτιζε τον προσωπικό του μύθο συνθέτοντας ασταμάτητα έργα λόγιας μουσικής που τον είχαν κάνει κιόλας αρκετά γνωστό στο διεθνές κοινό. 

Έτσι το 1958 του δόθηκε η ευκαιρία να δείξει το ταλέντο του και στην κινηματογραφική μουσική, μέσα από την οποία έγινε διάσημο το πρώτο μεγάλο τραγούδι του με τίτλο "Honeymoon",  το οποίο γνώρισε αμέτρητες επανεκτελέσεις, μεταξύ των οποίων και μία από τους Beatles στο ξεκίνημα της καριέρας τους! Φυσικά πρόκειται για το αγαπημένο "Αν θυμηθείς τ' όνειρό μου" που στην ελληνική του εκδοχή ενορχήστρωσε ο Μάνος Χατζιδάκις σε στίχους του Νίκου Γκάτσου και ερμήνευσε αξεπέραστα η Γιοβάννα.

Το τραγούδι αυτό λοιπόν αποτέλεσε και τη βάση του soundtrack για την αγγλο-ισπανική ταινία "Luna de miel", γνωστότερη με τον αγγλικό τίτλο "Honeymoon", που σκηνοθέτησε ο Άγγλος σκηνοθέτης Michael Powell και πρωταγωνίστησαν οι: Ludmilla Tcherina, Antonio και Anthony Steel.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας είναι η υπέροχη μουσική της επένδυση με την υπογραφή του Μίκη Θεοδωράκη. Η ταινία περιλαμβάνει και δυο ξεχωριστές χορογραφικές σκηνές. Η μία είναι το μπαλέτο του Μίκη "Les amants de Teruel" σε χορογραφία του Leonide Massine, πάνω στην οποία βασίστηκε η μεταγενέστερη ομώνυμη ταινία του 1962, και η δεύτερη το κλασικό μπαλέτο του μεγάλου Ισπανού συνθέτη Manuel De Falla "Ο μάγος έρωτας" ("El amor brujo") σε χορογραφία του Antonio με διεύθυνση ορχήστρας από τον κορυφαίο Άγγλο αρχιμουσικό Sir Thomas Beecham.

Να προσθέσω ότι το υπέροχο τραγούδι του Μίκη που διατρέχει όλη την ταινία ερμηνεύεται από τον Marino Marini και το Κουαρτέτο του, μια εκτέλεση μάλιστα που κυκλοφόρησε και σε δίσκο το 1958 από την εταιρία Durium.

Ο ανέκδοτος Θεοδωράκης: Ερωφίλη (1955-1958)

Άλλη μια σημαντική συνεργασία του Μίκη Θεοδωράκη με τα Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου ήταν η παράσταση του μπαλέτου "Ερωφίλη", έργου γραμμένου πάνω στο ομώνυμο κρητικό δράμα του Γεώργου Χορτάτζη (1550-1610) που παίχτηκε τον Σεπτέμβριο του 1956 με τον Γιώργο Χατζηνίκο στο πιάνο, τον Γιάννη Μόραλη στα σκηνικά και τη Ραλλού Μάνου με τη Ντόρα Τσάτσου στις χορογραφίες.

Ωστόσο πρέπει να διευκρινίσουμε ότι και στο έργο αυτό ο Μίκης λειτούργησε με τη συνήθη τακτική του να συνθέτει νέα έργα με αυτοδάνεια! Συγκεκριμένα, η πρώτη ύλη του έργου βασίστηκε σε μια προγενέστερη σύνθεση με τίτλο Passacailles, έργο για δύο πιάνα σε έξι μέρη που γράφτηκε στο Παρίσι τον Ιούνιο του 1955, το οποίο λίγο αργότερα ο συνθέτης μετέγραψε σε ορχηστρική μορφή που πήρε τον τίτλο Σουίτα αρ.2 και πρωτοπαρουσιάστηκε δημόσια στο Ηρώδειο το καλοκαίρι του 1958 με μαέστρο τον Δημήτρη Χωραφά.

Η τελική μορφή του έργου διαμορφώθηκε το καλοκαίρι του 1958, όταν προστέθηκαν και τα φωνητικά μέρη από το ποίημα του Χορτάτζη. Σ' αυτή τη μορφή ηχογραφήθηκε κιόλας εκείνη τη χρονιά και εκδόθηκε σε δίσκο πολύ αργότερα, το 1988, από τη Lyra ως μέρος μιας έκδοσης αφιερωμένης στο Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου. Τη Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡ διηύθυνε ο Ανδρέας Παρίδης.

Ο ανέκδοτος Θεοδωράκης: Ορφέας και Ευρυδίκη (1952/1956)

Από την πλουσιότατη εργογραφία του Μίκη Θεοδωράκη που δημιουργήθηκε στην προ του "Επιτάφιου" εποχή, όταν ο συνθέτης ήταν αφοσιωμένος αποκλειστικά στη λόγια δημιουργία, προέρχεται και η μουσική μπαλέτου "Ορφέας και Ευρυδίκη", γραμμένη αρχικά το 1952.

Στην πρωτόλεια μορφή του για ορχήστρα εγχόρδων με συνοδεία χορωδίας πάνω σε κείμενο του Νότη Περγιάλη το έργο παρουσιάστηκε από το Σταθμό Ενόπλων Δυνάμεων στις 16 Αυγούστου 1952 με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του Τάτση Αποστολίδη. Την ίδια χρονιά ο Μίκης διασκεύασε το έργο και σε μορφή σουίτας για σόλο πιάνο, έργο που παρέμεινε ημιτελές.

Σε μορφή μπαλέτου για λογαριασμό του Ελληνικού Χοροδράματος της Ραλλούς Μάνου το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο του 1952 κατά σειρά στις Μυκήνες, στο Λουτράκι και στο Ηρώδειο με τη Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡ υπό τη διεύθυνση του Μάνου Χατζιδάκι, ο οποίος διηύθυνε επίσης το έργο στις 21 Ιανουαρίου 1953 στο REX μαζί με το δικό του έργο "Το καταραμένο φίδι". Σύμφωνα μάλιστα με μαρτυρία του ίδιου του Μίκη ("Δρόμοι του Αρχαγγέλου"), σ' αυτή την παράσταση παρούσα ήταν η Φρειδερίκη μετά του υιού της Κωνσταντίνου!

Μερικά χρόνια αργότερα, στο διάστημα 1956-58 ο Μίκης, ευρισκόμενος πια στο Παρίσι, έγραψε μια παραλλαγμένη εκδοχή του μπαλέτου με τίτλο "Αγάπη και Θάνατος", για την οποία μας πληροφορεί: Μια πρώτη μορφή του χοροδράματος αυτού δόθηκε το 1952 πάνω σε κείμενο του Νότη Περγιάλη που απομακρυνόταν  σημαντικά από τον αρχαίο μύθο δίνοντας αίσιο τέλος και ενώνοντας  το χορό με το λόγο. Στη σημερινή του μορφή το χορόδραμα αναπλάστηκε ριζικά και ξαναγύρισε στη γραμμή του αρχαίου μύθου διατηρώντας την τραγική του κατάληξη και το βαθύτερό του νόημα.

Ο ανέκδοτος Θεοδωράκης: Μια θάλασσα γεμάτη μουσική...

Έφυγε λοιπόν από κοντά μας και ο Μίκης Θεοδωράκης, πλήρης ημερών, 27 ολόκληρα χρόνια μετά τη βιαστική φυγή του μεγάλου συνοδοιπόρου του Μάνου Χατζιδάκι, με τον οποίο συμπορεύτηκαν από τη αρχή της μνημειώδους διαδρομής τους στην ελληνική μουσική ανταλλάσσοντας ενίοτε μουσικές ιδέες,  τις οποίες ενσωμάτωναν ο καθένας σε δικά του έργα, χωρίς καμία επιφύλαξη!

Τα έχουμε πει ήδη πάμπολλες φορές κι εδώ στο Δισκοβόλο όσα συνδέονται με το εμβληματικό έργο του κορυφαίου αυτού δημιουργού, ο οποίος μας άφησε ένα μοναδικής αξίας μουσικό θησαυρό που καλύπτει όλα τα πεδία της μουσικής έκφρασης, από το απλό λαϊκό τραγούδι μέχρι τις πιο σύνθετες λυρικές φόρμες ή τα μεγάλα συμφωνικά έργα. 

Εκείνο που θα ήθελα απλώς να επισημάνω είναι η χαώδης κατάσταση που επικρατεί στην εργογραφία, αλλά και στη δισκογραφία του Μίκη. Υπάρχουν απόπειρες εργογραφικής καταγραφής με εγκυρότερη του στενού του συνεργάτη Αστέρη Κούτουλα, ο οποίος δημιούργησε έναν εξαιρετικά χρήσιμο και ογκώδη εργογραφικό κατάλογο, όπου καταγράφεται το συνολικό έργο του συνθέτη με χρονολογική κατάταξη και με τον κωδικό ΑΣΤ. Η δισκογραφία όμως του συνθέτη παραμένει χαοτική, δεδομένου ότι είναι αδύνατον να ξεχωρίσει κανείς με ασφάλεια τις πρωτότυπες ηχογραφήσεις από τις δεκάδες των επανεκτελέσεων ή επανεκδόσεων από πάμπολλες δισκογραφικές εταιρίες εντός κι εκτός Ελλάδας! Και φυσικά είναι ανεξάντλητος ο κατάλογος των ανέκδοτων συνθέσεων του Μίκη και ιδιαίτερα αυτών που γράφτηκαν για σκηνικές ανάγκες, δηλαδή για το θέατρο και τον κινηματογράφο. 

Εν τέλει ο Μίκης υπήρξε μια ...θαλασσα γεμάτη μουσική! Κι αυτός ακριβώς ήταν ο τίτλος ενός θαυμάσιου λυρικού έργου που πέρασε στη δισκογραφία το 1994 με τίτλο "Μια θάλασσα" ερμηνευμένο από την πρόσφατα χαμένη Ελληνίδα τραγουδοποιό Αγγελική Ιωαννάτου. Το έργο βασίστηκε σε μια πανέμορφη συλλογή λυρικών ποιημάτων της Δήμητρας Μαντά που μελοποίησε ο συνθέτης στην Αθήνα και το Παρίσι τον Αύγουστο του 1987, σε μια περίoδο έντονης συνθετικής δραστηριότητας με σημαντικά λυρικά έργα, όπως "Τα πρόσωπα του ήλιου", "Ως αρχαίος άνεμος", "Μνήμη της πέτρας" και "Η Βεατρίκη στην Οδό Μηδέν". 

Αρχικός τίτλος του έργου ήταν "Εαρινός άνεμος" που έγινε "Μια θάλασσα γεμάτη μουσική", όταν πρωτοπαίχτηκε στο Ρωμαϊκό Ωδείο της Πάτρας στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ το καλοκαίρι του 1988. Ερμηνευτές του έργου στις πρώτες αυτές ζωντανές του παρουσιάσεις ήταν ο Πέτρος Πανδής και η Σοφία Μιχαηλίδη. Το μελωδικό υλικό του έργου αποτέλεσε τη βάση για τον εξαίσιο δίσκο "East of the Aegean" για βιολοντσέλο και πιάνο που εκδόθηκε το 2008 στη Γερμανία.

Οπισθοδρομική Κομπανία: Στη μέση της Κομπανίας (1985)

Μετά από δύο live δίσκους (1982-83) κι έναν προσωπικό δίσκο με αποκλειστική ερμηνεύτρια την Ελευθερία Αρβανιτάκη, η Οπισθοδρομική Κομπανία μπαίνει για τελευταία φορά με τη συγκεκριμένη σύνθεση στο στούντιο και ηχογραφεί τον τελευταίο της δίσκο με τίτλο "Στη μέση της κομπανίας" που εκδόθηκε από τη Lyra το 1985, λίγο πριν αποφασίσουν να διακόψουν τη συνεργασία τους και ακολουθήσει ο καθένας χωριστά το δρόμο του.

Ο δίσκος αυτός περιλαμβάνει δώδεκα λαϊκές στιγμές κι έναν επίλογο σαν ένα μικρό αντίο στο κοινό που τους είχε ήδη αγαπήσει. Τα περισσότερα τραγούδια για πρώτη φορά αποτελούν πρωτότυπες συνθέσεις μελών του συγκροτήματος (Γιάννης Εμμανουηλίδης, Θοδωρής παπαδόπουλος, Χρήστος Ζέρβας). 

Στο δίσκο περιλαμβάνεται επίσης ένα τραγούδι του Γιάννη Καραλή ("Με τελείωσες"), ενώ σε επανεκτέλεση έχουμε ένα τραγούδι του Άκη Πάνου ("Μολόγα τα"). Μεγάλη επιτυχία του δίσκου αναδείχθηκε το τραγούδι "Νύχτα μαγεμένη" του Γιάννη Γρηγοριάδη σε στίχους του Άκου Δασκαλόπουλου με ερμηνεύτρια την Ελευθερία Αρβανιτάκη.

Τυπική λαϊκή ορχήστρα με επιμέλεια του Χρήστου Ζέρβα και παραγωγή του Άγγελου Σφακιανάκη με τη διαρκή υποστήριξη του Διονύση Σαββόπουλου. Ο σπουδαίος σολίστας του παραδοσιακού βιολιού Λευτέρης Ζέρβας συμμετέχει στην εκτέλεση κάποιων τραγουδιών.

Οπισθοδρομική Κομπανία: Ελευθερία Αρβανιτάκη (1984)

Μετά τους δυο πρώτους δίσκους του συγκροτήματος Οπισθοδρομική Κομπανία που εκδόθηκαν Κατά τη διετία 1982-1983 με ζωντανές ηχογραφήσεις τους από διάφορους χώρους, όπου εμφανίζονταν, θα ακολουθήσουν δύο ακόμη κυκλοφορίες κατά τη διετία 1984-1985 με υλικό ηχογραφημένο πλέον στο στούντιο κι έτσι θα κλείσει ο κύκλος τους, για να επανεμφανιστεί στις αρχές της επόμενης δεκαετίας ένα νέο σχήμα με την ονομασία Οπισθοδρομικοί αποτελούμενο από μέλη του παλιού συγκροτήματος.

Ο τρίτος λοιπόν δίσκος τους και πρώτος ηχογραφημένος σε στούντιο ήταν αφιερωμένος αποκλειστικά στη βασική τους ερμηνεύτρια, την Ελευθερία Αρβανιτάκη και γιαυτό κυκλοφόρησε με τίτλο το όνομά της, αν και η δουλειά και πάλι έγινε από όλη την παρέα. 

Η Ελευθερία βέβαια είχε ήδη αρχίσει να χτίζει παράλληλα το δικό της μύθο με διάφορες συμμετοχές σε αξιόλογους δίσκους άλλων δημιουργών. Η πρώτη της δισκογραφική καταγραφή εντοπίζεται στα ιστορικά "Μπαράκια" του Βαγγέλη Γερμανού το 1981. Την επόμενη χρονιά είχε δύο σημαντικές συμμετοχές, μία στον σπουδαίο κύκλο τραγουδιών "Κέντρο διερχομένων" του Νίκου Μαμαγκάκη κι άλλη μία στο δίσκο "Οι κακές μας πράξεις" των Χάνομαι Γιατί Ρεμβάζω. Και φυσικά είναι γνωστό ότι μετά τη διάλυση της Οπισθοδρομικής Κομπανίας είχε μια ζηλευτή καριέρα χτίζοντας ένα πολύ αξιόλογο προσωπικό ρεπερτόριο.