Χριστιάνα Νο 2 (1975)

Ιδού λοιπόν και μια άλλη υπέροχη φωνή που αναδύθηκε κατά την παραγωγική δεκαετία του '70. Μιλώ για τη Χριστιάνα, αδελφή της Βασιλικής Λαβίνα και ξαδέλφη της Ελένης Βιτάλη! Στη δισκογραφία την πρωτοσυναντάμε το 1971 με κάποια 45άρια του Νάκη Πετρίδη και στη συνέχεια του Μίμη Πλέσσα. Ακολούθησαν δυο ξεχωριστές συνεργασίες της με τον Δημήτρη Μητροπάνο στους δίσκους "Ο δρόμος για τα Κύθηρα" (1973) του Γιώργου Κατσαρού και "Σκόρπια φύλλα" (1975) του Απόστολου Καλδάρα. Συνέχισε με κάμποσους προσωπικούς δίσκους, μέσα από τους οποίους ξεπήδησαν αρκετές επιτυχίες, μέχρι να φτάσουμε στην κορυφαία στιγμή της καριέρας της με το δίσκο "Σαριμπιντάμ" (1982) των Σταμάτη Κραουνάκη και Λίνας Νικολακοπούλου, ένα από τα καλύτερα άλμπουμ της δεκαετίας του '80, το οποίο πάντως δε στάθηκε ικανό να απογειώσει την καριέρα της τραγουδίστριας, καθώς στη συνέχεια δυστυχώς ακολούθησαν μέτριες ηχογραφήσεις, με αποτέλεσμα σύντομα θα χαθεί από το προσκήνιο.

Εδώ πάντως σήμερα θα σταθώ σε έναν από τους πρώτους προσωπικούς της δίσκους που φέρει για τίτλο το όνομά της και κυκλοφόρησε το 1975 από την Polydor. Πρόκειται για δώδεκα ετερόκλητα τραγούδια που κινούνται από το ελαφρολαϊκό μέχρι τον διεθνή ήχο της εποχής που συχνά μεταφερόταν στην ελληνική δισκογραφία και μάλιστα με μεγάλη απήχηση στο κοινό. 

Ο δίσκος έβγαλε μεγάλες επιτυχίες που τραγουδήθηκαν πολύ και βοήθησαν στην καθιέρωση της τραγουδίστριας. Μεταξύ των μεγάλων σουξέ και τα: "Έβγα τελάλη μου" του Νίκου Ιγνατιάδη, "Το χωρισμό δε θα δέσω μαντήλι" του Στέλιου Βλαβιανού (διασκευή), "Γιαρέμ" του Γιώργου Χατζηνάσιου, "Κόψε την κλωστή" του Νάκη Πετρίδη. Το τελευταίο νομίζω πως είναι από τα ωραιότερα τραγούδια της καριέρας της. Το "Γιαρέμ" των Χατζηνάσιου-Γκάτσου πρέπει να πω ότι υπήρξε ένα πολυτραγουδισμένο κομμάτι, αφού την ίδια χρονιά το ερμήνευσε και η Αιμιλία Νομικού στο δίσκο "Αντιθέσεις", ενώ λίγο αργότερα είχαμε άλλες δυο εξαιρετικές εκτελέσεις από τη Δήμητρα Γαλάνη και τη Νάνα Μούσχουρη!

Τα περισσότερα τραγούδια του δίσκου μπορούν να βρεθούν σε διάφορες ψηφιακές εκδόσεις, αλλά ο δίσκος στην αυθεντική του μορφή δεν εκδόθηκε ποτέ ψηφιακά.

Κωστής Χρήστου: Ένα πρωί (1977)

Με το δίσκο "Ένα πρωί", τον τέταρτο κατά σειρά προσωπικό του που κυκλοφόρησε από την Columbia το 1977, ο Κωστής Χρήστου ολοκληρώνει τον πρώτο και σημαντικότερο κύκλο του στο ελληνικό τραγούδι, την περίοδο της ευρείας δημοτικότητάς του με αλλεπάλληλες επιτυχίες, για να ακολουθήσει μια δύσκολη πορεία τα επόμενα χρόνια, χωρίς να καταφέρει - παρά τη νέα προσπάθειά του στις αρχές της επόμενης δεκαετίας - να επανέλθει στο προσκήνιο, με αποτέλεσμα σιγά σιγά να εξαφανιστεί και να ξεχαστεί.

Ο δίσκος "Ένα πρωί" πάντως ήταν από τους καλύτερούς του. Κι αυτό, γιατί έχει την εγγύηση ενός σημαντικού συνθέτη που υπογράφει τέσσερα από τα δώδεκα τραγούδια και μάλιστα τα ωραιότερα. Πρόκειται για τον Δήμο Μούτση, ο οποίος εκείνη την εποχή βρισκόταν στη δική του κομβική φάση και δύσκολα σκόρπιζε τραγούδια του σε δίσκους άλλων καλλιτεχνών. Εδώ λοιπόν έχουμε τουλάχιστον δυο θαυμάσια τραγούδια του ("Ένα πρωί", "Άλλος ο δικός σου κόσμος"), το καθένα πρώτο σε κάθε πλευρά του δίσκου. Όλα σε στίχους του Γιώργου Κανελλόπουλου.

Τα υπόλοιπα τραγούδια του δίσκου υπογράφουν δυο συνθέτες που στήριξαν από την αρχή το ρεπερτόριο του Κωστή Χρήστου. Ήταν ο Νάκης Πετρίδης και ο Γιώργος Κατσαρός. Στιχουργοί αντίστοιχα οι Μάρω Μπιζάνη και Κώστας Ρουβέλας. Με εξαίρεση ίσως το "Καρδιά μου ερωτεύτηκες" του Γιώργου Κατσαρού, τα υπόλοιπα τραγούδια είναι μάλλον αδιάφορα.

Κωστής Χρήστου: Χίλιες φορές (1976)

Το 1976 στο δημοφιλές τότε φεστιβάλ τραγουδιού της Θεσσαλονίκης την πρώτη θέση κατέκτησαν με ισοψηφία δύο τραγούδια. Το ένα είχε τίτλο "Άσπρα πουλιά", μια σύνθεση του Νάσου Νανόπουλου με ερμηνεύτρια τη Μαρία Δουράκη. Το άλλο ονομαζόταν "Χίλιες φορές". Το έγραψαν ο Νάκης Πετρίδης και η Ρόνη Σοφού. Ερμηνευτής ο Κωστής Χρήστου.

Η αλήθεια είναι ότι μετά τη λαμπρή εποχή του φεστιβάλ στα χρόνια του '60, όταν εμφανίζονταν χωρίς δισταγμό πολλοί πρωτοκλασάτοι τραγουδιστές, έστω κι αν συχνά δεν αποσπούσαν το πρώτο βραβείο, αργότερα, όταν πια μπήκαμε στην εποχή του τραγουδιστή-σταρ, υπήρχε μια εμφανής επιφυλακτικότητα να εκτίθενται στο φεστιβάλ με τον κίνδυνο να καταρρακωθεί η εικόνα τους σε περίπτωση αποτυχίας με τις αναπόφευκτες συνέπειες στην καριέρα τους. Ωστόσο τη συγκεκριμένη χρονιά ο φτασμένος Κωστής Χρήστου, δημοφιλέστατος ήδη από τις μεγάλες επιτυχίες των προηγούμενων χρόνων, δεν δίστασε να εκτεθεί στο φεστιβάλ και του βγήκε σε καλό, αφού κατάφερε να κερδίσει το πρώτο βραβείο, έστω και εξ αδιαιρέτου με τη Μαρία Δουράκη!

Με βάση λοιπόν την εξασφαλισμένη εμπορικότητα του τραγουδιού "Χίλιες φορές" επόμενο ήταν να ακολουθήσει και ολόκληρος δίσκος με τον ίδιο τίτλο, ο τρίτος κατά σειρά προσωπικός του Κωστή Χρήστου. Δώδεκα ελαφρολαϊκά τραγούδια που, εκτός από το παραπάνω, τα υπόλοιπα δεν ακούστηκαν και πολύ. Τα υπογράφουν οι Νάκης Πετρίδης, Μίμης Πλέσσας, Χάρης Λυμπερόπουλος και ένα προβληματικό όνομα με τα στοιχεία Μ. Πορτοκάλλη! Το μυαλό μου πηγαίνει στην παλιά τραγουδίστρια του ελαφρού τραγουδιού Μαίρη Πορτοκάλλη που εγώ τουλάχιστον τη γνώρισα μέσα από ένα τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι με τίτλο "Είναι καημός" από την ταινία "Η Αγνή του λιμανιού" (1952). Φαίνεται όμως ότι πρόκειται για τον Μηνά Πορτοκάλλη (1910-1976), Πειραιώτη συνθέτη, πιανίστα και δεξιοτέχνη στο σαντούρι.

Κωστής Χρήστου: Τι παράπονα είχες (1975)

Δυο χρόνια μετά τη μεγάλη επιτυχία του πρώτου προσωπικού του δίσκου ο Κωστής Χρήστου ηχογραφεί τον δεύτερο δίσκο του με τίτλο "Τι παράπονα είχες", πάλι στην Columbia.

Κι αυτός ο δίσκος έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με τον πρώτο. Ελαφρολαϊκά τραγούδια με ερωτική θεματολογία, αλλά χωρίς πολλά σουξέ αυτή τη φορά. Ακούστηκαν λίγο παραπάνω τα τραγούδια "Τι παράπονα είχες" και "Θα τη βρούμε τη λύση". Τη μουσική υπογράφουν οι συνθέτες: Γιώργος Κατσαρός, Θάνος Σοφός, Μίμης Χριστόπουλος και Νίκος Ιγνατιάδης. Η ερμηνεία πάντως του Κωστή Χρήστου είναι ωριμότερη και προοιονίζονταν την καλή συνέχεια που θα ακολουθούσε αμέσως μετά.

Μέτριο υλικό που γρήγορα ξεχάστηκε ολοκληρωτικά, αλλά παραδόξως αυτός ο δίσκος στάθηκε πιο τυχερός από τον πρώτο και γνώρισε μια νεότερη ψηφιακή επανέκδοση.

Κωστής Χρήστου: Ο πρώτος προσωπικός δίσκος (1973)

Ο Κωστής Χρήστου υπήρξε ένας από τους δημοφιλέστερους τραγουδιστές του ελαφρολαϊκού ρεπερτορίου στα μέσα της δεκαετίας του '70, όταν για μια πενταετία (1973-1977) έλαμψε στο μουσικό στερέωμα με αλλεπάλληλες επιτυχίες, για να χαθεί στη συνέχεια απότομα και οριστικά.

Είχε κάνει δειλά δειλά την πρώτη του εμφάνιση το 1969 με το δίσκο "Το μπουζούκι έχει κέφια". Ακολούθησαν κάποιες συμμετοχές του σε δίσκους της Columbia ("Το χέρι του ήλιου", "Πανηγύρι") με συνθέσεις των Μιχάλη Αρχοντίδη και Γιώργου Γεωργιάδη, μέχρι να έρθει η στιγμή του πρώτου προσωπικού του δίσκου.

Κι αυτό έγινε το 1973, όταν η Columbia εξέδωσε τον πρώτο εξολοκλήρου δικό του δίσκο με τίτλο (φυσικά) το όνομά του, όπως ήταν καθιερωμένο εκείνη την εποχή που είχε ήδη ξεκινήσει η κυριαρχία του τραγουδιστή-βεντέτας υποσκελίζοντας το ρόλο των δημιουργών σε δεύτερο πλάνο.

Ο δίσκος αυτός ακούστηκε πολύ κι επόμενο ήταν ο Κωστής Χρήστου μεμιάς να μετατραπεί σε μεγάλο αστέρι. Τα μισά τουλάχιστον τραγούδια έγιναν μεγάλες επιτυχίες. Πρώτα πρώτα το εναρκτήριο με τίτλο "Αλλοίμονο" σε μουσική Μίμη Χριστόπουλου που γνώρισε και μεταγενέστερες εκτελέσεις, όπως η πασίγνωστη με τον Δημήτρη Μητροπάνο, αν και καμία δεν μπορεί να σταθεί στο ύψος της πρώτης με τη φωνή του Κωστή Χρήστου.

Από τα υπόλοιπα τραγούδια θα ξεχώριζα κυρίως τα εξής: "Μας διέταξε η μοίρα" και "Περίμενέ με" του Γιώργου Κατσαρού, "Δεν υπάρχει περίπτωση" και "Για μένα πια δεν είσαι τίποτα" του Ευάγγελου Πιτσιλαδή, "Να με ξεχάσεις δεν μπορείς" του Γρηγόρη Μπιθικώτση και "Τι ειρωνία τραγική" του Γιώργου Χατζηνάσιου.

Παραδόξως, παρά τη μεγάλη επιτυχία αυτού του δίσκου, η εταιρία δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ για μια ψηφιακή επανέκδοσή του κι έτσι αναγκαστικά περιοριζόμαστε στην πρώτη αναλογική κυκλοφορία του 1973. Άλλωστε γενικότερα ο τραγουδιστής έχει αγνοηθεί συστηματικά από την ψηφιακή δισκογραφία και σχεδόν όλοι οι προσωπικοί του δίσκοι παραμένουν αναλογικοί. Ένας ένας λοιπόν θα φιλοξενηθούν στο Δισκοβόλο...

Γιάννης Σπάρτακος: Αναμνήσεις (1980)

Ο Γιάννης Σπάρτακος (1914-2001) υπήρξε σπουδαίος τζαζ πιανίστας και συνθέτης του ελαφρού τραγουδιού. Συχνά διασκεύαζε ξένες επιτυχίες και τις παρουσίαζε στο ελληνικό κοινό του καιρού του. Πολλά τραγούδια του έγιναν μεγάλες επιτυχίες και τραγουδήθηκαν από τα μεγαλύτερα ονόματα της εποχής πριν και μετά τον πόλεμο. Έζησε για πολλά χρόνια στην Αμερική, όπου είχε την τύχη αρκετά από τα τραγούδια του να τραγουδηθούν από διάσημα ονόματα, όπως και να παιχτούν από μεγάλες ορχήστρες. Το κλασικό του τραγούδι "Θα σε πάρω να φύγουμε" διασκευασμένο για ορχήστρα έγινε παγκόσμια επιτυχία με τον τίτλο "Greek Bolero"! Έγραψε επίσης και αρκετά νούμερα για τις πρώτες μεταπολεμικές επιθεωρήσεις, ενώ η μακροχρόνια συνεργασία του με τη Ρένα Βλαχοπούλου, πριν αυτή στραφεί στον κινηματογράφο, έχει αφήσει εποχή.

Ο δίσκος "Αναμνήσεις" είναι μια μικρή συλλογή τραγουδιών του Γιάννη Σπάρτακου σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση μέσα από ηχογραφήσεις της δεκαετίας του '60 ή και νεότερες. Τα ερμηνεύουν οι: Ρένα Βλαχοπούλου, Γιάννης Βογιατζής, Άντζελα Ζήλια, Ζωή Κουρούκλη, Γιώργος Βάρσος και Αλέκα Κανελλίδου.

Ο δίσκος γνώρισε και μια ψηφιακή επανέκδοση το 1995, από την οποία σας δίνω το εσώφυλλο με τα αναλυτικά στοιχεία των τραγουδιών της έκδοσης. 

Πάνος Τζανετής: Τα καλύτερά μου τραγούδια (1979)

Ο Πάνος Τζανετής (1940-2009) υπήρξε ένας υπέροχος λαϊκός τραγουδιστής με σύντομο πέρασμα από την ελληνική δισκογραφία που δεν κράτησε πάνω από 4-5 χρόνια (1964-1968), διάστημα κατά το οποίο πρόλαβε να ηχογραφήσει αρκετά τραγούδια κι ανάμεσά τους κάμποσες μεγάλες επιτυχίες, κυρίως από τη συνεργασία του με τον Γιώργο Ζαμπέτα.

Γεννήθηκε στη Χαλκίδα το 1940, ενώ το 1959 έλαβε μέρος στο διαγωνισμό των νέων ταλέντων του Γιώργου Οικονομίδη, για να μπει έτσι σιγά σιγά στο χώρο του τραγουδιού. Η πρώτη του ηχογράφηση έγινε το 1964 κι ακολούθησε ένα μικρό διάστημα σπουδαίων συνεργασιών με σημαντικούς συνθέτες της εποχής, όπως ο Γιώργος Ζαμπέτας, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Γιάννης Σπανός και ο Μίμης Πλέσσας. Το 1968 για οικογενειακούς λόγους θα εγκαταλείψει αιφνιδιαστικά το χώρο του τραγουδιού και θα εργαστεί ως ...ταξιτζής. Μετά από πολύχρονη απουσία, το 1979, επανεμφανίζεται με το δίσκο που σας παρουσιάζω, χωρίς όμως συνέχεια. Το 1993 θα εγκατασταθεί μόνιμα στη Χαλκίδα, όπου θα τον βρει πρόωρα ο θάνατος στις 21 Νοεμβρίου 2009.

Ο δίσκος "Τα καλύτερά μου τραγούδια" * (αρχικός τίτλος "Τώρα και πάντα") είναι στην πραγματικότητα ο πρώτος και μοναδικός προσωπικός δίσκος του Πάνου Τζανετή με πρωτότυπα τραγούδια, ενώ στη συνέχεια κυκλοφόρησαν διάφορες προσωπικές συλλογές με παλιά τραγούδια του από τις 45 στροφές. Πρόκειται για έναν ξεχασμένο και σπάνιο πλέον δίσκο, ο οποίος εκδόθηκε από μια μικρή δισκογραφική εταιρία, χωρίς να καταφέρει να δώσει αυτό που ίσως θα προσδοκούσε ο τραγουδιστής, δηλαδή μια δυναμική επάνοδο στο μουσικό προσκήνιο μετά από την πολύχρονη απουσία του. Και δικαίως ξεχάστηκε αυτός ο δίσκος, γιατί σε καμία περίπτωση δεν ανταποκρινόταν στις προσδοκίες των φίλων του τραγουδιστή με την ωραία μπελκάντο λαϊκή φωνή. Ο τίτλος φυσικά είναι παραπλανητικός, καθώς ο δίσκος περιλαμβάνει 12 τραγούδια, από τα οποία τα 10 είναι καινούργια. Απ' αυτά, τα εννέα τα έγραψε ο Κώστας Ξενάκης, ένα ο Λεονάρδος Μπουρνέλης, ενώ τα άλλα δύο είναι τα δύο μεγάλα σουξέ που του είχε γράψει στο ξεκίνημά του ο Γιώργος Ζαμπέτας ("Δεν έχει δρόμο να διαβώ", "Τι σου 'κανα και μ' εγκατέλειψες"), εδώ όμως σε νέα, πολύ κατώτερη εκτέλεση. 

Τα τραγούδια κινούνται στο ελαφρολαϊκό ύφος της εποχής με ενορχηστρωτική γραμμή που ισορροπεί μεταξύ λαϊκού και λάθρα "σκυλάδικου" ήχου. Οι στίχοι είναι απλοϊκοί και κοινότοποι, γραμμένοι από τους Ηλία Πολυδώρου και Β. Φωτεινάκη. Η φωνή του Πάνου Τζανετή έχει χάσει πια τη γλυκύτητα και καθαρότητα της παλιάς εποχής. Το συνολικό αποτέλεσμα είναι αδιάφορο και απολύτως κατώτερο της εικόνας που κουβαλούσε ο καλός τραγουδιστής από το παρελθόν.

Μάρκος Βαμβακάρης: 12 Επιτυχίες (1969)

Η φύση της δισκογραφίας έχει αφήσει ένα παραμορφωτικό αποτύπωμα από το πέρασμα μερικών μεγάλων δημιουργών του ελληνικού πενταγράμμου, καθώς η εξέλιξη του ηχητικού φορέα (78, 45, 33 στροφές κλπ.) αδίκησε κατάφωρα τους παλιούς θεράποντες της μουσικής, οι οποίοι εμφανίζουν το παράδοξο να έχουν ογκωδέστατη δισκογραφία μετά θάνατον!

Στην κατηγορία αυτή προφανώς ανήκουν και οι δημιουργοί του ρεμπέτικου με πρώτον και καλύτερο τον δάσκαλο Μάρκο Βαμβακάρη. Η ελληνική δισκογραφία δεν έπαψε να ανατρέχει στο έργο του επί δεκαετίες τώρα μετά το θάνατό το 1972. Όσο ζούσε, ελάχιστα πράγματα πρόλαβε να δει δισκογραφημένα σε δίσκους μακράς διαρκείας. 

Ένας από αυτούς είναι και ο σημερινός που έχει τίτλο "12 Επιτυχίες" και κυκλοφόρησε το 1969 από την PanVox. Θα έλεγα βέβαια ότι ο συγκεκριμένος τίτλος μόνο ως εμπορικό τέχνασμα αποδίδει το περιεχόμενο του δίσκου, γιατί στην πραγματικότητα δεν περιέχει δα και τίποτε τρανταχτές επιτυχίες! Περιλαμβάνει 12 εξαιρετικά τραγούδια του μεγάλου βάρδου, όχι από τα πιο γνωστά του, τραγουδισμένα από τρεις νεότερες φωνές του λαϊκού τραγουδιού: Μανώλης Μπαρμπεράκης, Σοφία Σιδέρη και Γιώργος Τότης. Οι δυο πρώτοι είναι πολλοί γνωστοί κι ακούγονταν πολύ εκείνα τα χρόνια. Ο τρίτος ομολογώ πως μου είναι άγνωστος, αν και διαθέτει ωραία και καλοζυγισμένη φωνή. Ο ίδιος ο Μάρκος τραγουδά δυο ρωμαλέα χασάπικα, αν και η φωνή του δείχνει εμφανώς το βάρος του χρόνου που κουβαλούσε και είναι σχεδόν αγνώριστη. Ο Στέλιος Βαμβακάρης είναι επικεφαλής της ορχήστρας.

Μάρκος Βαμβακάρης, Στράτος Παγιουμτζής: Ζωντανή ηχογράφηση (1961/1982)

Η συμπόρευση του Μάρκου Βαμβακάρη (1905-1972) με τον κορυφαίο ερμηνευτή του ρεμπέτικου τραγουδιού Στράτο Παγιουμτζή (1904-1971) ξεκίνησε από τις αρχές του '30 ακόμα, όταν οι δυο τους μαζί με τον παλιότερο Γιώργο Μπάτη και τον νεότερό τους Ανέστο Δελιά, είχαν συστήσει την περίφημη "Τετράδα" του Πειραιά, ένα πρωτοποριακό μουσικό σχήμα που έχει αφήσει εποχή και άνοιξε το δρόμο για τα αμέτρητα ρεμπέτικα σχήματα που το μιμήθηκαν τα επόμενα χρόνια.

Ένα από τα χαρακτηριστικά αυτών των σχημάτων ήταν ότι δεν είχαν στεγανά και με απόλυτη φυσικότητα μπορούσαν να παίζουν δικά τους τραγούδια, αλλά και τραγούδια άλλων λαϊκών δημιουργών του καιρού τους. Κι αυτό αποτυπώνεται εύγλωττα στο δίσκο που σας παρουσιάζω σήμερα.

Έχουμε λοιπόν εδώ μια ηχογράφηση ντοκουμέντο με τον Μάρκο και το Στράτο, η οποία πραγματοποιήθηκε ζωντανά την άνοιξη του 1961 στο κέντρο του "Βρανά", όπως καταγράφηκε πρόχειρα με τα ηχοληπτικά μέσα της εποχής από τον κινηματογραφιστή Πάνο Κουτρουμπούση στο πλαίσιο του κινηματογραφικού ντοκιμαντέρ "Από μπουζούκια σε μπουζούκια". Στον ίδιο κινηματογραφιστή οφείλουμε επίσης και το πολύ ενδιαφέρον φωτογραφικό υλικό που κοσμεί την έκδοση, η οποία κυκλοφόρησε το 1982 από τη δισκογραφική εταιρία Αφοί Φαληρέα.

Ως προς το περιεχόμενο του δίσκου, οι δυο μεγάλοι μάστορες του ρεμπέτικου τραγουδιού παίζουν και τραγουδούν μια σειρά γνωστών και σχετικά άγνωστων τραγουδιών γραμμένων από τον Μάρκο, αλλά και τον Βασίλη Τσιτσάνη, τον Ανέστο Δελιά, τον Παναγιώτη Τούντα και άλλους. Αυθεντικός ρεμπέτικος ήχος και ερμηνείες που βρίσκονται πέρα από το οποιοδήποτε ηθικό δικαίωμα κριτικής που επιτρέπω στον κοινό θνητό εαυτό μου!

Τελειώνοντας, να σημειώσω ότι στο οπισθόφυλλο της έκδοσης φιλοξενείται μια συναρπαστική και γλαφυρή συνέντευξη του Μάρκου που κατέγραψαν η Βέτα και ο Γιάννης Κουνάδης τον Μάρτη του 1971, λίγους μήνες δηλαδή πριν από τον θάνατο του μεγάλου βάρδου.