Η Χάρις Αλεξίου σε απρόβλεπτα τραγούδια (1987)

Στη σειρά εκείνων των ξεχωριστών μουσικών παραστάσεων στο χώρο του Σείριου στην Πλάκα που διοργάνωσε ο Μάνος Χατζιδάκις το χειμώνα του 1987-1988 εντάσσεται και η ξεχωριστή εμφάνιση μερικών κορυφαίων ερμηνευτών, όπως η Χάρις Αλεξίου και ο Γιώργος Νταλάρας, αλλά και ο Διονύσης Σαββόπουλος. Από τις παραστάσεις αυτές προέκυψε μια σειρά προσωπικών δίσκων των συγκεκριμένων καλλιτεχνών με την ισχυρή πάντα παρουσία και επίβλεψη του Μάνου Χατζιδάκι.

Πρώτη κατά σειρά εμφανίστηκε η Χάρις Αλεξίου σε ένα πρόγραμμα με "απρόβλεπτες" επιλογές από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο. Γιαυτό και ο δίσκος που κυκλοφόρησε στο τέλος του 1987 πήρε τον ανάλογο τίτλο: "Η Χάρις Αλεξίου σε απρόβλεπτα τραγούδια". Ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις ενορχήστρωσε και διηύθυνε τη συνοδευτική ορχήστρα δείχνοντας τη μεγάλη του εκτίμηση για την καταξιωμένη ερμηνεύτρια. Το δηλώνει άλλωστε χωρίς περιστροφές και στο ένθετο σημείωμα: "Η Χάρις Αλεξίου μού φανερώθηκε στην απρόβλεπτη συνεργασία μας που έγινε στον Σείριο. Εκεί την άκουσα καλά και μπόρεσα να διαπιστώσω πως είναι φτιαγμένη από το υλικό που γίνονται οι μεγάλες τραγουδίστριες και που πολλές φορές το τραγούδι είναι μια αφορμή για να μας μεταφέρει προγονικά βιώματα χωμένα μέσα της βαθιά από παλιούς καιρούς ... Γιαυτό και θέλησα να τη διευθύνω σ' αυτόν το δίσκο. Είναι μια προσφορά φιλίας προς αυτήν, έστω κι αν κάποτε μας χώρισαν ...σωματειακές δηλώσεις αντιθέτων παρατάξεων. Η Τέχνη είναι πάντα πάνω από σωματεία και δηλώσεις κι εγώ δηλώνω πλέον φίλος της".

Ως προς το περιεχόμενό του ο δίσκος καλύπτει ένα ευρύ μουσικό φάσμα, από παραδοσιακούς ανατολίτικους αμανέδες ή σμυρνέικες πινελιές, ως τα σκηνικά τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι από την "Οδό Ονείρων" και την "Ευρυδίκη", κι από τον Θάνο Μικρούτσικο ως τον Kurt Weill και τον Nino Rota, αλλά και τους συγκινητικούς "Γερανούς" από το σοβιετικό κινηματογραφικό διαμάντι "Όταν περνούν οι γερανοί" σε ελληνική απόδοση του Γιάννη Ρίτσου. Στον επίλογο η ερμηνεύτρια προσγειώνεται ομαλά στον οικείο της χώρο με το λαϊκό αριστούργημα "Όποια και να 'σαι" του Απόστολου Καλδάρα.

Η ενορχήστρωση έχει αυστηρά έντεχνο χαρακτήρα με ακουστικά όργανα (βιολί, βιολοντσέλο, κλαρινέτο, κιθάρα, πιάνο και κοντραμπάσο), τα οποία εκτελούν κορυφαίοι σολίστες, όπως ο Τάσος Καρακατσάνης, ο Νίκος Γκίνος, ο Ανδρέας Ροδουσάκης, ο Σωτήρης Ταχιάτης, ο Δημήτρης Βράσκος και η Στέλλα Κυπραίου. Η ερμηνεία της Χαρούλας Αλεξίου κινείται στα γνωστά υψηλά ερμηνευτικά της στάνταρ αποκαλύπτοντας εδώ και την ευρεία ερμηνευτική της γκάμα που τόσο μαεστρικά κατάφερε να αναδείξει ο Μάνος Χατζιδάκις.

Μάνος Χατζιδάκις: Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά (1988)

Μέσα στις πολύπλευρες δραστηριότητες του Μάνου Χατζιδάκι (μουσική, θεατρικές παραστάσεις, Τρίτο Πρόγραμμα, Μουσικοί Αγώνες της Κέρκυρας, Μουσικός Αύγουστος στα Ανώγεια, Το Τέταρτο, Ορχήστρα των Χρωμάτων κ.ά) ξεχωριστή θέση κατέχει βεβαίως η δημιουργία της δισκογραφικής εταιρείας Σείριος το 1985, μέσω της οποίας για μια δεκαετία περίπου (ως το θάνατό του) εξέδωσε και δικές του δουλειές, αλλά κυρίως πρωτόλειες εργασίες εκλεκτών πρωτοεμφανιζόμενων καλλιτεχνών που ο ίδιος ξεχώριζε για το ταλέντο τους μέσα από πλήθος νέων δημιουργών εκτιμώντας ότι άξιζαν μια ευκαιρία τέτοιες δουλειές που κινούνταν έξω από τους ανελέητους κανόνες του εμπορίου. Μάλιστα η εταιρεία επέζησε και μετά τη φυσική απουσία του ιδίου συνεχίζοντας το δρόμο που εκείνος είχε χαράξει.

Το χειμώνα του 1987-1988 ο Σείριος είχε αναλάβει τη διοργάνωση μιας σειράς μουσικών προγραμμάτων που διηύθυνε μουσικά ο Μάνος Χατζιδάκις στη μπουάτ Σείριος (Ζουμ) στην Πλάκα, όπου κάθε φορά παρουσίαζε καινούργιους καλεσμένους από το νέο αίμα του ελληνικού τραγουδιού με μικρές εξαιρέσεις. Εκεί λοιπόν πρωτοακούστηκε κι ένα καινούργιο τραγούδι του συνθέτη σε στίχους του Νίκου Γκάτσου με τίτλο "Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά" με ερμηνευτή τον Γιώργο Νταλάρα που αποτέλεσε και τη βάση για την αυτοτελή έκδοση του Σείριου «Το ελληνικό πρόσωπο του Γιώργου Νταλάρα» (1988).

Από τη σειρά λοιπόν αυτή των πέντε συνολικά μουσικών παραστάσεων παρήλασαν δεκάδες καλλιτέχνες, οι περισσότεροι στις αρχές ακόμη της σημαντικής μετέπειτα καριέρας τους, όπως: Βασίλης Λέκκας, Έλλη Πασπαλά, Ηλίας Λιούγκος, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Μελίνα Τανάγρη, Ελευθερία Αρβανιτάκη, Αδελφοί Κατσιμίχα, Δυνάμεις του Αιγαίου, Αλίκη Καγιαλόγλου, Νίκος Παπάζογλου, Νένα Βενετσάνου, Χάνομαι Γιατί Ρεμβάζω, Νίκος Πορτοκάλογλου, Ανδρέας Καρακότας κ.ά. Μαζί με τους καινούργιους και επιλεγμένα ονόματα της παλιότερης γενιάς, όπως ο Νότης Μαυρουδής, η Δήμητρα Γαλάνη, η Αφροδίτη Μάνου και ο Νίκος Ξυδάκης. Ξεχωριστές εμφανίσεις στον ίδιο χώρο πραγματοποίησαν ο Γιώργος Νταλάρας, η Χάρις Αλεξίου και ο Διονύσης Σαββόπουλος.

Αυτό το υπέροχο ζωντανό πρόγραμμα πρωτοεκδόθηκε το 1988 σε τριπλό δίσκο 33’ στροφών από τον Σείριο, που στην ψηφιακή του επανέκδοση περιορίστηκε σε διπλό δίσκο με 33 συνολικά τραγούδια. Τίτλος της έκδοσης: «Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά». Οι στίχοι του Νίκου Γκάτσου για το ομώνυμο τραγούδι ανάγουν την έμπνευσή τους στον μεγάλο Ισπανό ποιητή Federico Garcia Lorca, το έργο του οποίου άλλωστε ο ίδιος μετέφερε αριστοτεχνικά στην ελληνική γλώσσα. Σχετικά σημειώνει ο Μάνος Χατζιδάκις: «...Ο Λόρκα μας προτείνει μέσα στη νύχτα τον Σείριο. Το Άλφα του Μεγάλου Κυνός, το λαμπρότερο αστέρι στον νυχτερινό ουρανό, που το όνομά του σημαίνει “φωτεινός”... Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά, όπως το είπε ο Λόρκα. Οι εχθροί και οι εγωπαθείς εξορίζονται. Γιατί όπου υπάρχουνε παιδιά, υπάρχουμε Εμείς…».

Λουδοβίκος των Ανωγείων: Ο έρωτας στην Κρήτη είναι μελαγχολικός (1988)

Με τη σταθερή υποστήριξη του Μάνου Χατζιδάκι ο τραγουδοποιός Λουδοβίκος των Ανωγείων βρήκε το δρόμο του στην ελληνική δισκογραφία κι έτσι, τρία χρόνια μετά την παρθενική του εμφάνιση με τα "Μοιρολόγια", ήρθε η δεύτερη προσωπική του δουλειά με τον ποιητικό τίτλο "Ο έρωτας στην Κρήτη είναι μελαγχολικός".

Ο λυρικός δημιουργός εδώ μας χαρίζει όμορφες μελωδίες πατώντας με στέρεο βηματισμό πάνω στα κρητικά ηχοχρωματικά μονοπάτια και σε στίχους με επίμονο ερωτικό προσανατολισμό που σκάρωσε ο ίδιος ή και άλλοι ανώνυμοι και επώνυμοι κρητικοί στιχοπλόκοι. Περιλαμβάνονται επίσης και δυο οργανικά θέματα ("Το ελαφόνερο", "Κορακόπετρα"), καθώς κι ένα τραγούδι ("Στης Γραμβούσας τ' ακρωτήρι") του Κώστα Μουντάκη, ενώ ο κύκλος κλείνει με δυο τρυφερά μοιρολόγια που μοιάζουν να ολοκληρώνουν τον κύκλο των "Μοιρολογιών" που είχε προηγηθεί. 

Ο Μάνος Χατζιδάκις στο ένθετο φυλλάδιο της έκδοσης μας δίνει τις δικές του διεισδυτικές επισημάνσεις: "...Το τραγούδι του Λουδοβίκου μπερδεύεται στα πόδια του έρωτα και χάνει θαυμαστά, αν είναι τούτο δυνατό, την ισορροπία του. Κι από κει η φωνή στ' Ανώγεια χάνεται απ' τα ψηλά και κατεβαίνει στις πλαγιές, για να περιφερθεί στις πεδιάδες και στα οροπέδια  μαζί με τ' αεράκι της άνοιξης ή το βοριά του χειμώνα... Ο Έρωτας στ' Ανώγεια είναι μελαγχολικός, γιατί τον τραγουδούν μοναδικά. Στην Κρήτη, γιατί τον ερμηνεύουν βαθιά. Και στην Ελλάδα, γιατί τον απέδονται αναπάντεχα, πρωταρχικά, σχεδόν εθνικά. Ο Έρωτας υπήρξε Ελληνικός!".

Τα τραγούδια αυτή τη φορά δεν αποδίδονται από μια απλή φωνή κι ένα μαντολίνο, αλλά εμπλουτισμένα με χυμώδη ενορχηστρωτικά σχήματα που περιλαμβάνουν την κιθάρα του Θανάση Μπίκα, ο οποίος επιμελήθηκε και την ενορχήστρωση, τα μαντολίνα του Λουδοβίκου και του Βασίλη Δραμουντάνη, το βιολοντσέλο του σπουδαίου Σωτήρη Ταχιάτη, τα κρουστά του Μιχάλη Κλαπάκη και το νέι του Χρίστου Τσιαμούλη. Στα φωνητικά συμμετέχουν η Χριστίνα Τσάλτα και η Ελισάβετ Καρατσόλη. Το όμορφο σχέδιο του εξωφύλλου ζωγράφισε ο Αλέξανδρος Λεβίδης.

Λουδοβίκος των Ανωγείων: Μοιρολόγια (1985)

Μιας και μιλήσαμε χθες για τα Ανώγεια της Κρήτης με αφορμή τα Υακίνθεια, ας σταθούμε λίγο παραπάνω στον ευλογημένο αυτό τόπο κι ας μιλήσουμε για το ξεκίνημα ενός εκλεκτού του τέκνου που εδώ και χρόνια βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της σύγχρονης τραγουδοποιίας μας.

Ο Λουδοβίκος των Ανωγείων λοιπόν, κατά κόσμον Γιώργος Δραμουντάνης, γεννήθηκε στα Ανώγεια το 1951, αλλά από το 1971 ζει μόνιμα στην Αθήνα, χωρίς ωστόσο ποτέ να έχει χάσει την επαφή του με τη γενέθλια γη, έναν τόπο χαρισματικό που έδωσε πάμπολλα σημαντικά ονόματα σπουδαίων μουσικών που λάμπρυναν την παραδοσιακή μουσική της Κρήτης με προεξάρχουσα φυσικά την μεγάλη οικογένεια των Ξυλούρηδων. Πολυσύνθετη καλλιτεχνική φύση, συνθέτης, στιχουργός και ζωγράφος με αμέτρητες ζωντανές εμφανίσεις στο ενεργητικό του σε κάθε ελληνική γωνιά ερμηνεύοντας με τη ζεστή κι εκφραστική του φωνή πρωτότυπα και παραδοσιακά τραγούδια με απαραίτητη πάντα τη συνοδεία του μαντολίνου του. 

Ο Μάνος Χατζιδάκις στάθηκε ο πρώτος μουσικός του μέντορας. Ο γενναιόδωρος και οξυδερκής αυτός άνθρωπος διέκρινε αμέσως το ξεχωριστό ταλέντο του νεαρού Ανωγειανού την εποχή που διοργάνωνε τον περίφημο Μουσικό Αύγουστο των Ανωγείων στα πρώτα χρόνια του '80. Έτσι φτάσαμε στην έκδοση του πρώτου προσωπικού δίσκου του Λουδοβίκου που κυκλοφόρησε το 1985 από τον Σείριο σε παραγωγή του Μάνου Χατζιδάκι με τίτλο "Μοιρολόγια". Πρόκειται για έναν γοητευτικό κύκλο δέκα χαμηλόφωνων τραγουδιών εμπνευσμένων από βιωματικές στιγμές μέσα από τη ζωή του χωριού του δημιουργού. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Μάνος Χατζιδάκις, "...οι γυναίκες στ' Ανώγεια δεν μοιρολογάνε τυπικά, ιεροτελεστικά σε φόρμες δοσμένες από το παρελθόν. Κείνη την ώρα που θρηνούν, εκφράζονται συγχρόνως, όπως εκφράζονται όταν κεντάνε σιωπηλές τ' απογεύματα σαν δύει ο ήλιος ή όταν δίνουν πρωινό φιλί στο γιο τους που πάει να βοσκήσει...". Γιαυτό και τα μοιρολόγια του Λουδοβίκου δεν περιέχουν κλαψουρίσματα και θρήνους με μακρόσυρτες κραυγές, αλλά καταγράφουν με απέραντη λυρική ευαισθησία τον φυσικό πόνο της μάνας, της γυναίκας ή της αδελφής για το θάνατο κάποιου άνδρα ή παλικαριού με μιαν απέριττη ποιητική γλώσσα πλημμυρισμένη με τοπικούς ιδιωματισμούς μαζί με τη συναρπαστική μελωδική συνοδεία του μαντολίνου.

Η έκδοση του Σείριου είναι πολύ επιμελημένη με προσεγμένο ένθετο φυλλάδιο που περιέχει ένα ιδιαίτερα θερμό σημείωμα του Μάνου Χατζιδάκι για τον νέο τραγουδοποιό, καθώς και τους στίχους όλων των τραγουδιών συνοδευόμενους μάλιστα από μικρά επεξηγηματικά σχόλια μαζί με ένα αλφαβητικό λεξιλόγιο που ερμηνεύει τους πάμπολλους κρητικούς ιδιωματισμούς των στίχων. Το εξώφυλλο σχεδίασε ο ζωγράφος Γιάννης Μιγάδης.

Υακίνθεια: Ο Χορός της Πέτρας (2001)

14 Φεβρουαρίου σήμερα και γιορτάζουν οι απανταχού ερωτευμένοι τιμώντας τον ρωμαιοκαθολικό Άγιο Βαλεντίνο, όπως επιτάσσουν πρωτίστως οι καταναλωτικοί κανόνες της αγοράς. 

Το 1998 ωστόσο ο Ανωγειανός τραγουδοποιός Λουδοβίκος των Ανωγείων είχε την ιδέα της δημιουργίας ενός ελληνικού αντι-Βαλεντίνου προτείνοντας ως καταλληλότερο άγιο τον καθ' ημάς Άγιο Υάκινθο από την Καισάρεια της Καππαδοκίας. Για το σκοπό αυτό άλλωστε χτίστηκε στα Ανώγεια αφιερωματικός ναΐσκος κοντά στο πανέμορφο πέτρινο θέατρο σε υψόμετρο 1260 μέτρων πάνω στον Ψηλορείτη, όπου τελούνται κάθε καλοκαίρι εορταστικές καλλιτεχνικές εκδηλώσεις που έχουν πλέον καθιερωθεί σε ετήσια βάση με την ονομασία Υακίνθεια. 

Κάθε χρόνο λοιπόν συγκεντρώνονται στο υπέροχο αυτό τοπίο εκατοντάδες καλλιτέχνες, αλλά και επιστήμονες, αθλητές και σπουδαστές απ' όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό παρουσιάζοντας διάφορες θεματικές ενότητες με μουσικά, χορευτικά, ποιητικά και διαγωνιστικά δρώμενα πάνω στη βασική ιδεολογική αντίληψη της διασύνδεσης αρχέγονων τελετουργιών αφιερωμένων στο θεό Δία που ανατράφηκε σ' αυτά τα μέρη με νεότερα χριστιανικά σύμβολα. Κοινός παρονομαστής η διαχρονικότητα του κρητικού πολιτισμού. Ο καθηγητής μάλιστα Γιώργος Γραμματικάκης στάθηκε εξ αρχής αρωγός του τολμηρού αυτού διαβήματος δηλώνοντας μεταξύ άλλων: "Ο Άγιος Υάκινθος και οι εορτές του επιδιώκουν να μας ανασύρουν από ένα παρόν δύσκολο και σκοτεινό και να ανοίξουν χαραμάδες προς την αγάπη και τα πολλαπλά της νοήματα, προς ό,τι ψιθυρίζουν η φύση και οι πέτρες του βουνού, προς το άλλο - την αλήθεια...".

Ένα ενδιαφέρον ηχητικό ντοκουμέντο ζωντανά ηχογραφημένο από τα Υακίνθεια του 2001 καταγράφεται στην έκδοση της Lyra με τίτλο "Υακίνθεια, Αναφορά στον Δία: Ο χορός της πέτρας". Ο δίσκος ξεκινάει με ένα χαιρετισμό σε κείμενο του Λουδοβίκου των Ανωγείων που διαβάζει ο ηθοποιός Ρένος Χαραλαμπίδης κι ακολουθούν δύο αναγνώσματα από τους «Ορφικούς Ύμνους» του 6ου αιώνα π.Χ. που απαγγέλλει ο Γιάννης Φέρτης. Στο μουσικό μέρος περιλαμβάνονται σύγχρονα κρητικά θέματα που εκτελούν ο Μιχάλης Καλλέργης, ο Βασίλης Δραμουντάνης, ο Γιώργος Φραγκουλιτάκης και ο Βασίλης Σταυρακάκης, ενώ γίνεται και αναφορά στους μεγάλους κρητικούς λυράρηδες και ερμηνευτές Κώστα Μουντάκη και Νίκο Ξυλούρη. Η κορύφωση έρχεται με τον μεγάλο διαγωνισμό μαντινάδας που στήθηκε επί σκηνής από αυθεντικούς ντόπιους μαντιναδολόγους πάνω στο θέμα: «Ο ερωτικός θεός Δίας συναντά τον άγιο Υάκινθο». Η φαντασία και η μαστοριά των στιχοπλόκων αποτυπώνουν με ευρηματικότητα τη σημερινή μουσική πραγματικότητα του ξεχωριστού αυτού κρητικού κεφαλοχωρίου. Η συνοδευτική μουσική υπόκρουση βασίζεται σε παραδοσιακούς σκοπούς που παίζει το συγκρότημα του Μιχάλη Καλλέργη. 

Αντώνης Καλογιάννης: Και που λες Ευτυχία (1985)

Με το δίσκο "Και που λες Ευτυχία" που κυκλοφόρησε το 1985 από την Polydor, ο Αντώνης Καλογιάννης ολοκλήρωσε ένα τρίπτυχο πολύ εμπορικών προσωπικών δίσκων συνυπολογίζοντας τους κύκλους "Τα σημερινά" (1981) και "Μικρά ερωτικά" (1984) που σηματοδότησαν τη στροφή της καριέρας του προς το ελαφρολαϊκό εμπορικό τραγούδι με κυρίαρχη την ερωτική θεματολογία. Η απόπειρα αυτή ομολογουμένως στάθηκε πολύ πετυχημένη και απέφερε τους τρεις συνολικά χρυσούς δίσκους της μεγάλης του καριέρας.

Το άλμπουμ "Και που λες Ευτυχία" ακολουθεί την ίδια πετυχημένη συνταγή με ένδεκα χαμηλόφωνα μελωδικά τραγούδια ενορχηστρωμένα επιδέξια από τον μετρ του είδους Χάρη Ανδρεάδη. Ο δίσκος αυτή τη φορά είναι πολυσυλλεκτικός ως προς τη συμμετοχή των συνθετών που υπογράφουν τα τραγούδια. Αυτό ισχύει κυρίως για το πρώτο μισό του άλμπουμ, όπου έχουμε τρία τραγούδια του Τάκη Μουσαφίρη, γνωστού λαϊκού συνθέτη με τεράστιες εμπορικές επιτυχίες στο ενεργητικό του, αν και εδώ τα τραγούδια του είναι χαμηλών τόνων και γιαυτό ίσως δεν ακούστηκαν ιδιαίτερα. Το εναρκτήριο τραγούδι ("Μου 'χες τάξει, Άννα"), όπου συμμετέχει και πάλι η Μαρινέλλα, έχει μουσική του Κώστα Χατζή και στίχους του Ξενοφώντα Φιλέρη και είναι από τα ωραιότερα του δίσκου με χαρακτηριστική την ενσωμάτωση μιας παλιότερης μελωδίας του συνθέτη ("Η καρδιά μου φύλλο φύλλο...") εν είδει ρεφρέν. Παρών και πάλι ο Δημήτρης Λάγιος με ένα τραγούδι, ενώ άλλο ένα έγραψε ο Αντώνης Πολίτης.

Το δεύτερο μέρος του δίσκου ανήκει αποκλειστικά στον συνθέτη Αλέξη Παπαδημητρίου με πέντε μελωδικά τραγούδια σε στίχους της Ιφιγένειας Γιαννοπούλου και της Ρόνης Σοφού, από τα οποία ξεχώρισε το ομότιτλο τραγούδι, μια καλογραμμένη τρυφερή στιγμή ερμηνευμένη με απόλυτη εκφραστικότητα από τον Αντώνη Καλογιάννη. Συνολικά ο δίσκος ακούγεται ευχάριστα, χωρίς πάντως να φτάνει στα επίπεδα των δύο προηγούμενων.

Αντώνης Καλογιάννης: Μικρά ερωτικά (1984)

Μετά τον πετυχημένο δίσκο "Τα σημερινά" (1981), με τον οποίο ο Αντώνης Καλογιάννης άνοιξε τη δεκαετία του '80 δείχνοντας το σαφή προσανατολισμό του προς ένα πιο εμπορικό τραγούδι με κυρίαρχη την ερωτική θεματολογία, ακολούθησε η συμμετοχή του στον σπουδαίο ποιητικό δίσκο "Μικραίνει ο κόσμος" (1982) του Σταύρου Κουγιουμτζή κι αμέσως μετά η αποκλειστική του συνεργασία με τον Δημήτρη Λάγιο που απέφερε τον κύκλο τραγουδιών "Εδώ που γεννηθήκαμε" (1983).

Το 1984 ήρθε ο δεύτερος μεγάλος εμπορικός του σταθμός με το άλμπουμ "Μικρά ερωτικά" που έγινε αμέσως χρυσό και ανέδειξε μερικές μεγάλες και πολυτραγουδισμένες επιτυχίες. Από τα δέκα τραγούδια του δίσκου τα εννέα έχουν μουσική του Μάριου Τόκα και στίχους του στενού του συνεργάτη (και ποιητή) Σαράντη Αλιβιζάτου, ενώ ο δίσκος κλείνει με ένα τραγούδι του Δημήτρη Λάγιου, κάτι σαν ένα υπόλοιπο από τη συνεργασία της προηγούμενης χρονιάς. 

Όλο το δίσκο διατρέχει μια χαμηλόφωνη μελωδική γραμμή που υπηρετείται ιδανικά από την εκφραστική φωνή του ερμηνευτή. Η αρχή γίνεται μ' έναν όμορφο ερωτικό διάλογο ("Σ' αγαπώ"), όπου συμμετέχει εκτάκτως και η Μαρινέλλα, η οποία συνοδεύει επίσης τον Καλογιάννη και στο θαυμάσιο "Δεν κλαίω" που αποτελεί μελοποίηση του ομώνυμου ποιήματος του Γιάννη Ρίτσου. Αν η παρουσία του ποιητή ξενίζει ή εκπλήσσει κάποιους, θυμίζω ότι ο συνθέτης λίγα χρόνια νωρίτερα (1981) μας είχε δώσει έναν ολόκληρο δίσκο ("Πικραμένη μου γενιά") αποκλειστικά με μελοποιημένα ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου.

Η κορύφωση ωστόσο του δίσκου έρχεται με την τρυφερή μπαλάντα "Αννούλα του χιονιά", ένα πολύ όμορφο τραγούδι και μια από τις κορυφαίες ερμηνευτικές στιγμές στην καριέρα του Αντώνη Καλογιάννη.

Αντώνης Καλογιάννης: Τα σημερινά (1981)

Συμπληρώνονται σήμερα, 11 Φεβρουαρίου, τρία χρόνια από το θάνατο του Αντώνη Καλογιάννη (1940-2021), στενού συνεργάτη του Μίκη Θεοδωράκη στα χρόνια της Επταετίας και στη συνέχεια πολλών από τους πιο εκλεκτούς μας συνθέτες. Αφού ολοκλήρωσε πολύ γόνιμα τη δεκαετίας του '70 με θαυμάσιες συνεργασίες που απέφεραν δεκάδες όμορφα τραγούδια γραμμένα από συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Δήμος Μούτσης, ο Μίμης Πλέσσας, η Τερψιχόρη Παπαστεφάνου, ο Αργύρης Κουνάδης, ο Ζορζ Μουστακί, ο Χρήστος Γκάρτζος, ο Γρηγόρης Σουρμαΐδης, ο Γιώργος Γιαννουλάτος και ο Ηλίας Ανδριόπουλος, μπήκε στη δεκαετία του '80 ανοίγοντας το ερμηνευτικό του πεδίο και σε συνθέτες του ελαφρολαϊκού ρεπερτορίου που στάθηκαν σημαντικοί αρωγοί της καριέρας του για κάμποσα ακόμη χρόνια. Μεταξύ των συνθετών αυτών περιλαμβάνονται ο Σπύρος Παπαβασιλείου, ο Μάριος Τόκας, ο Τάκης Μουσαφίρης και ο Αλέξης Παπαδημητρίου. Δεν έπαψε πάντως περιστασιακά να συναντιέται και με συνθέτες της "έντεχνης" τραγουδοποιίας, όπως ο Σταύρος Κουγιουμτζής και ο Δημήτρης Λάγιος.

Από τη φάση αυτή της καριέρας του Αντώνη Καλογιάννη πρώτος ήταν ο δίσκος "Τα σημερινά" που εκδόθηκε το 1981 από την Polydor. Πρόκειται για ένα μελωδικό άλμπουμ με ένδεκα συνθέσεις του Σπύρου Παπαβασιλείου σε στίχους του Λάκη Τεάζη, ενός αθόρυβου στιχουργού που τροφοδότησε το ελληνικό πεντάγραμμο με πληθώρα όμορφων τραγουδιών μέσα από συνεργασίες με συνθέτες, όπως ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Γιάννης Σπανός, ο Χρήστος Γκάρτζος, ο Κώστας Χατζής, ο Γιώργος Χατζηνάσιος και πολλοί άλλοι. Ο δίσκος ανέδειξε μερικές από τις διαχρονικότερες επιτυχίες του Αντώνη Καλογιάννη, τα πολυτραγουδισμένα "Όμορφή μου Κατερίνα" και "Στόμα, γλυκό μου στόμα". Δίπλα σ' αυτά ξεχωρίζουν κι άλλες τρυφερές μελωδίες, όπως: "Καληνύχτα κοριτσάκι", "Όλα θα περάσουν". Η εκφραστική δύναμη της φωνής του ερμηνευτή βρίσκει εδώ το κατάλληλο πεδίο δικαιώνοντας το δίσκο που γνώρισε μεγάλη εμπορική απήχηση.

Κώστας Μουντάκης: Η Κρήτη και τα ένδοξα παιδιά της (1964)

Ρεθυμνιώτης ήταν ο θρυλικός προπολεμικός λυράρης Ανδρέας Ροδινός, για τον οποίο μιλήσαμε χθες. Ρεθυμνιώτης επίσης κι ο κορυφαίος συνθέτης Νίκος Μαμαγκάκης. Ευκαιρία σήμερα να αναφερθούμε (και πάλι) στον πιο σημαντικό Ρεθυμνιώτη λυράρη της μεταπολεμικής περιόδου, τον υπέροχο Κώστα Μουντάκη που γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 10 Φεβρουαρίου 1926, κι έφυγε από τη ζωή το 1991 έχοντας αφήσει μια πλούσια δισκογραφική παρακαταθήκη από το 1950 που παρουσίασε την πρωτόλεια ηχογράφησή του ("Συρτός νέος Καστελιανός") κι από το 1966 και μετά, όταν άρχισε να ηχογραφεί μεγάλους δίσκους για τις 33 στροφές. Συχνά μάλιστα οι δίσκοι του ξέφευγαν από την τυπική συλλογή κρητικών σκοπών και τραγουδιών και λειτουργούσαν ως αυτοτελείς θεματικοί κύκλοι, όπως: "Η μάχη της Κρήτης" (1970), "Αναφορά στον Καζαντζάκη" (1976) και "Κρητική Αναγέννηση" (1983).

Το 1964 λοιπόν από την Odeon ο Κώστας Μουντάκης παρουσίασε ένα δισκάκι 45 στροφών σε μορφή extended με γενικό τίτλο "Η Κρήτη και τα ένδοξα παιδιά της" εμπνευσμένο από τους δυο μεγάλους Βενιζέλους, τον Ελευθέριο και τον Σοφοκλή, που γεννήθηκαν στην Κρήτη και διετέλεσαν πρωθυπουργοί της Ελλάδας. Περιλαμβάνονται τέσσερα αφιερωματικά τραγούδια: Βενιζέλε εθνοπατέρα μας, Ο Ύμνος της Κρήτης, Αετόπουλα απ' τον Ομαλό, Λεβεντογέννα Κρήτη μας. Ο λόγος έχει αναπόφευκτα έναν επικό τόνο, ενώ η μουσική είναι εμποτισμένη με τα κρητικά χρώματα της λύρας του Μουντάκη, ο οποίος επίσης τραγουδά συνοδευόμενος από χορωδιακό σχήμα με την Αγγελική Μουντάκη και τη Χρυσάνθη Βαρούχα. Στο λαούτο συνοδεύει ο Δημήτρης Τσαγκαράκης, ενώ πιάνο και καμπάνα παίζει ο Σπύρος Περιστέρης.