Γιούλη Τσίρου: Το φεγγάρι κάνει κύκλο... (1989)

Η Γιούλη Τσίρου είναι μια ενδιαφέρουσα ερμηνεύτρια που διανύει μια μάλλον μοναχική και διακριτική πορεία στο ελληνικό τραγούδι συμπληρώνοντας ήδη 40 χρόνια παρουσίας, αφού την πρωτοακούσαμε σε ένα σύντομο πέρασμα από το δίσκο "Σεργιάνι στον κόσμο" (1979) του Γιάννη Μαρκόπουλου, μαζί με τον οποίο συμπορεύτηκε για λίγα χρόνια στη συνέχεια, ενώ από το 1988 ξεκίνησε την ηχογράφηση προσωπικών δίσκων έντεχνου ή παραδοσιακού προσανατολισμού. Είναι σύζυγος του δημοσιογράφου Ξενοφώντα Μπρουντζάκη, για την εκκεντρική (έως προκλητική) πένα του οποίου έχω αναφερθεί σε άλλη ευκαιρία.

Το 1989 λοιπόν η Γιούλη Τσίρου παρουσίασε τον δεύτερο προσωπικό της δίσκο με τίτλο "Το φεγγάρι κάνει κύκλο..." παρμένο φυσικά από το γνωστό παραδοσιακό τραγούδι, μιας και το περιεχόμενο του δίσκου έχει εξολοκλήρου προέλευση από την ελληνική παράδοση. Δέκα τραγούδια (τα δύο επώνυμων δημιουργών) από διάφορες περιοχές του ελληνισμού ενορχηστρωμένα με ηλεκτρονική συνοδεία υπό την επίβλεψη και εκτέλεση του Παναγιώτη Ρουμελιώτη και σόλο κιθάρα από τον Στέλιο Φρειδερίκο. 

Δεν το κρύβω ότι έχω μια εμμονή στις πρώτες και αυθεντικές εκτελέσεις των τραγουδιών. Ειδικά στο παραδοσιακό υλικό έχω μια αυθόρμητη αποστροφή σε αυθαίρετους πειραματισμούς που διαστρεβλώνουν το ηχητικό σύμπαν, μέσα στο οποίο δημιουργήθηκαν αυτά τα αθάνατα διαμάντια. Κι εδώ δυστυχώς έχουμε κάτι ανάλογο. Βεβαίως έντιμα οι δημιουργοί του δίσκου ξεκαθαρίζουν ότι πρόκειται για "δοκιμές πάνω σε παραδοσιακά τραγούδια", οπότε η όποια κριτική θα πρέπει να το λάβει αυτό σοβαρά υπόψη της. Ως πειραματικό λοιπόν υλικό μπορούμε να το δεχθούμε, έστω κι αν η ηλεκτρονική μεταμόρφωση των τραγουδιών μπορεί να ενοχλεί. Σε καμία περίπτωση πάντως δεν ενοχλεί η αξιοπρεπής και ώριμη ερμηνεία της Γιούλης Τσίρου που από μόνη της δίνει έναν σοβαρό λόγο ύπαρξης σ' αυτόν τον ξεχασμένο δίσκο.

Κρίστη Στασινοπούλου: Ο πρώτος προσωπικός της δίσκος (1986)

Η Χρυσαυγή Στασινοπούλου, η γνωστή μας Κρίστη Στασινοπούλου, είναι μια πολυσύνθετη καλλιτέχνιδα που δραστηριοποιείται σε ποικίλα πεδία της τέχνης από τις αρχές της δεκαετίας του '80, όταν πρωτοεμφανίστηκε στους περίφημους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας που διοργάνωσε ο Μάνος Χατζιδάκις ερμηνεύοντας το υπέροχο τραγούδι "Νυχτωδία" του Μιχάλη Τερζή. Έκτοτε διανύει μια διακριτική πορεία στο ελληνικό τραγούδι με ποικίλες συνεργασίες (Σταύρος Παπασταύρου, Παναγιώτης Καλαντζόπουλος, Ευανθία Ρεμπούτσικα), αλλά και προσωπικές δουλειές, ενώ παράλληλα ασχολείται με τη συγγραφή παιδικών βιβλίων, αλλά και μεταγλωττίσεις ξένων κινηματογραφικών παραγωγών για παιδιά δανείζοντας τη φωνή της σε διάφορους ρόλους.

Η πρώτη προσωπική της κατάθεση σημειώθηκε το 1986 με το δίσκο που σας παρουσιάζω σήμερα, ο οποίος φέρει για τίτλο το όνομά της. Δικαιολογημένα άλλωστε, αφού όλα τα τα τραγούδια έχουν δική της μουσική, ενώ οι στίχοι υπογράφονται από τους Σταύρο Παπασταύρου, Κλέωνα Αντωνίου και Τάκη Μπαρμπέρη. 

Απλά ρυθμικά τραγουδάκια με ροκ ή λάτιν ενορχήστρωση και εύθυμη διάθεση, με κάποιες νησίδες τρυφερών ηχοχρωματισμών, χωρίς εξάρσεις που θα μπορούσαν να συγκινήσουν εύκολα έναν σημερινό ακροατή. Η ερμηνεία της Κρίστης πάντως είναι το στοιχείο που κρατάμε από αυτή την πρωτόλεια δουλειά της, καθαρή και στέρεη με μια τρυφερή παιδικότητα. 

Εξ όσων γνωρίζω, ο δίσκος δεν πέρασε ποτέ στην ψηφιακή τεχνολογία.

Κώστας Καράλης, Ισιδώρα Σιδέρη, Αιμιλία Σαρρή: Τραγούδια αγάπης (1989)

Ιδού μια όμορφη συλλογή ερωτικών τραγουδιών σε δεύτερη εκτέλεση που κυκλοφόρησε το 1989 από τη Wea. Τίτλος της: "Τραγούδια αγάπης". Περιλαμβάνει δεκατέσσερα τραγούδια ερωτικής θεματολογίας παρμένα από το πάνθεον του λεγόμενου "έντεχνου" λαϊκού τραγουδιού με τις υπογραφές των Μάνου Χατζιδάκι, Μάνου Λοΐζου, Γιάννη Σπανού, Μίμη Πλέσσα, Γιώργου Χατζηνάσιου, Λάκη Παππά, Θωμά Μακαλάκου, Δώρου Γεωργιάδη και Στέλιου Φωτιάδη.

Ερμηνευτές των τραγουδιών είναι τρεις αξιόλογοι τραγουδιστές που ξεκίνησαν μαζί σχεδόν κάπου στα μέσα της δεκαετίας του '70, αν και η κατοπινή πορεία τους ήταν πολύ διαφορετική μέχρι να συναντηθούν σ' αυτό το δίσκο.

Ο Κώστας Καράλης ξεκίνησε το 1975 με τη συμμετοχή του στον κλασικό δίσκο "Τρίτη Ανθολογία" του Γιάννη Σπανού και συνέχισε με καλές δουλειές σε όλη τη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας. Την ίδια χρονιά ξεκίνησε και η Ισιδώρα Σιδέρη ερμηνεύοντας αρχικά τραγούδια του Γιώργου Κοντογιώργου και του Σπύρου Σαμοΐλη, πριν βρει σταθερό καταφύγιο στο πλευρό του συζύγου της Γιάννη Ζουγανέλη. Τέλος, η αδικημένη Αιμιλία Σαρρή έκανε το ξεκίνημά της με τραγούδια του Γιάννη Σπανού πλάι στον Κώστα Καράλη το 1977, είχε μια μικρή συμμετοχή στο "Σταυρό του Νότου" του Θάνου Μικρούτσικου, αλλά στη συνέχεια χάθηκε ουσιαστικά από το προσκήνιο.

Οι ερμηνείες των τραγουδιών είναι πολύ αισθαντικές και αξιοπρεπείς, έστω κι αν στις περισσότερες περιπτώσεις δεν μπορούν να φτάσουν στον αυθορμητισμό και την ειλικρίνεια των πρώτων εκτελέσεων.

Ο Γιώργος Στεφανάκης υπογράφει την ενορχήστρωση και παίζει πιάνο, ενώ ο Χρήστος Κωνσταντίνου παίζει μπουζούκι. Την παραγωγή υπογράφει ο Στέλιος Φωτιάδης.

Αρλέτα Νο 2 (1967)

Η σημαντικότερη ίσως ερμηνεύτρια που ξεπήδησε μέσα από το μουσικό ρεύμα του Νέου Κύματος (περ. 1964-1970) και κατάφερε να προχωρήσει πολύ πιο πέρα απ' αυτό, ήταν η αγαπημένη Αρλέτα, κατά κόσμον Νικολέτα Τσάπρα (1945-2017), απόφοιτη της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, το ζωγραφικό ταλέντο της οποίας μπορούμε να χαρούμε σε πολλά εξώφυλλα της προσωπικής της δισκογραφίας.

Ο Γιάννης Σπανός ήταν ο συνθέτης που της έδωσε το δισκογραφικό βάπτισμα του πυρός το 1966 με τη διαχρονικής ομορφιάς μπαλάντα "Μια φορά θυμάμαι", γύρω από την οποία χτίστηκε το υλικό του πρώτου προσωπικού της δίσκου την ίδια χρονιά με τίτλο "Η Αρλέτα με την κιθάρα της".

Ένα χρόνο μετά επανεμφανίστηκε με το δίσκο "Αρλέτα 2", όπου περιέχεται υλικό ανάλογου ύφους, τρυφερές κι αισθαντικές μπαλάντες με συνοδεία μιας κιθάρας. Εδώ μάλιστα για πρώτη φορά τη βρίσκουμε και ως ολοκληρωμένη τραγουδοποιό (συνθέτρια, στιχουργό και ερμηνεύτρια) με τα πρώτα δικά της τραγούδια, όπως το υπέροχο "Τα μικρά παιδιά". 

Ο δίσκος φιλοξενεί επίσης τραγούδια των Νότη Μαυρουδή, Νίκου Χουλιαρά, Γιώργου Κοντογιώργου, Κώστα Σωκρατείδη, καθώς και δυο τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι από τον "Ματωμένο Γάμο" σε δεύτερη, αλλά εξόχως αισθαντική εκτέλεση.

Γιάννης Ζουγανέλης: Ιστορίες του παππού Αριστοφάνη (1979)

Ο πρόωρα χαμένος θεατράνθρωπος Δημήτρης Ποταμίτης (Λεμεσός, 1945 - Αθήνα, 2003), ιδρυτής και ψυχή του σημαντικού Θεάτρου Έρευνας, έδειξε ξεχωριστό ενδιαφέρον για το παιδικό θέατρο μέσω της Παιδικής Σκηνής που επί χρόνια λειτουργούσε. 

Ανάμεσα στις πολυάριθμες παραστάσεις για παιδιά ξεχωρίζει αυτή του 1979, όταν παρουσίασε σε μορφή παιδικού μιούζικαλ μια σειρά από μικρές ιστορίες παρμένες από τέσσερις κωμωδίες του Αριστοφάνη. Διασκεύασε λοιπόν πολύ έξυπνα και λειτουργικά το βασικό θεματικό υλικό από τις κωμωδίες: Ειρήνη, Αχαρνείς, Πλούτος και Όρνιθες (Πουλιά). Διαμόρφωσε έναν ενιαίο θεματικό άξονα με υλικό που πραγματεύεται διαχρονικές έννοιες και ζητήματα, όπως η κατανομή του πλούτου, η κοινωνική δικαιοσύνη, η άσκηση εξουσίας και η ιδέα της ειρήνης. Τα κείμενα αυτά μάλιστα κυκλοφόρησαν και σε μορφή βιβλίου από τις εκδόσεις Ντουντούμη (Αθήνα, 1979) με την προσθήκη και αποσπασμάτων από τη Λυσιστράτη, που δεν περιλαμβάνονται στο δίσκο. 

Αφηγητής είναι ο Δημήτρης Ποταμίτης. Τη μουσική έγραψε ο Γιάννης Ζουγανέλης. Στα φωνητικά, εκτός από τα μέλη του θιάσου, συμμετέχουν ο ίδιος ο συνθέτης και η Ισιδώρα Σιδέρη.

Γιάννης Ζουγανέλης, Γιάννης Νεγρεπόντης: Τζίτζι μίτζι μπόμπιρες (1981)

Ο δίσκος "Τζίτζι μίτζι μπόμπιρες", που εκδόθηκε το 1981 από τη Minos, είναι μια ενδιαφέρουσα δουλειά του παραγωγικότατου Γιάννη Ζουγανέλη για το παιδικό θέατρο. Το έργο ανέβηκε το χειμώνα του 1981 στο θέατρο Χατζηχρήστου από τον Θίασο 81, ένα αξιόλογο θεατρικό σχήμα που δραστηριοποιείται ασταμάτητα από εκείνη τη χρονιά μέχρι και σήμερα. Τη σκηνοθεσία και τη χορογραφία της παράστασης έκανε ο Γιάννης Φλερύ.

Τα κείμενα και τους στίχους του έργου έγραψε ο Γιάννης Νεγρεπόντης, ο οποίος μας έχει δώσει κι άλλη φορά υλικό για παιδιά. Θυμίζω τη μεταθανάτια έκδοση του δίσκου "Κάτω από ένα κουνουπίδι" (1995) του Μάνου Λοΐζου, τα τραγούδια του οποίου προφανώς γράφτηκαν νωρίτερα από την έκδοση του δίσκου του Ζουγανέλη.

Ο Γιάννης Ζουγανέλης βέβαια είναι γνωστό ότι έχει γράψει πολλή μουσική για παιδιά από τα πρώτα του χρόνια και μέχρι σήμερα συνεργαζόμενος με σημαντικούς δημιουργούς του συγκεκριμένου πεδίου, όπως ο Δημήτρης Ποταμίτης ή ο Ευγένιος Τριβιζάς. Θυμίζω μερικές τέτοιες δουλειές: "Ιστορίες του παππού Αριστοφάνη" (1979), "Η Ιφιγένεια και τα παραμύθια της" (1980), "Τζίτζι μίτζι μπόμπιρες" (1981), "Γύρω γύρω όλοι" (1987), "Παραμυθοτράγουδα" (1996), "Ω, τι κόσμος παιδιά!" (2000), "Στα παιδιά ο λόγος" (2007).

Τα τραγούδια του δίσκου "Τζίτζι μίτζι μπόμπιρες" ερμηνεύουν οι ηθοποιοί του θιάσου Βαγγέλης Ζερβόπουλος, Χρήστος Κελαντώνης, Αθηνά Μαραβέγια, Γιώργος Μιχαλάκης, Νανά Νικολάου και Μαρία Ραζή.

Γιώργος Κοτσώνης: Αγία Τηλλυρία (ανέκδοτη ηχογράφηση, 1973)

Πριν από μερικούς μήνες σας παρουσίασα την επίσημη έκδοση σε δίσκο (Zodiac, 1973) του έργου "Αγία Τηλλυρία" του σημαντικού Κύπριου συνθέτη Γιώργου Κοτσώνη (1937-2014) σημειώνοντας ότι το έργο αρχικά είχε παρουσιαστεί ζωντανά σε μια σειρά συναυλιών του συνθέτη τον Αύγουστο του 1973 σε διάφορες περιοχές της ελεύθερης Κύπρου.

Χάρις στην ευγενική χειρονομία λοιπόν του καλού φίλου Κυριάκου, έχουμε στα χέρια μας ένα μικρό ντοκουμέντο από τη ζωντανή παρουσίαση του έργου. Πρόκειται για αποσπάσματα από τις συναυλίες εκείνου του μοιραίου καλοκαιριού, τα οποία ερμηνεύουν ο Κώστας Καμένος και η έφηβη τότε Άννα Βίσση, λίγο πριν αποφασίσει να μετακινηθεί στην Αθήνα και να ξεκινήσει τη μεγάλη της καριέρα στο ελληνικό τραγούδι. Ορισμένα μέρη του έργου ερμηνεύονται από χορωδία.

Προσθέτω μόνο ότι τα κείμενα του έργου είναι γραμμένα από τον Κύπριο ποιητή Σπύρο Παπαγεωργίου με αφορμή την ηρωική αντίσταση των κατοίκων της Τηλλυρίας, μιας περιοχής κάπου στα βορειοδυτικά της Μεγαλονήσου, ενάντια σε μια τουρκική επιδρομή με βόμβες ναπάλμ το καλοκαίρι του 1964. Στην επίσημη δισκογραφική έκδοση του έργου τη θέση της Άννας Βίσση πήρε η Σάνια Κρυστάλλη.

Γιάννης Γλέζος: Αυτά που αγαπήσαμε (1979)

Ο τρίτος δίσκος της δεύτερης συνθετικής περιόδου του Γιάννη Γλέζου (1978-1979) έχει τίτλο "Αυτά που αγαπήσαμε" και αποτελεί μια συλλογή από τα γνωστότερα τραγούδια που έγραψε ο συνθέτης στα πρώτα του χρόνια, ερμηνευμένα σε δεύτερη εκτέλεση από τον ίδιο πάνω στην ίδια ακριβώς ενορχήστρωση με τα πρωτότυπα. 

Υπέροχα τραγούδια από τους τρεις πρώτους κύκλους τραγουδιών του συνθέτη: Η Ελένη του Μάη (1968), 12 Τραγούδια του Λόρκα (1969), Εμιλιάνο Ζαπάτα (1971). Ο Γλέζος δείχνει καθαρά με την επιμονή του να λέει πλέον ο ίδιος τα τραγούδια του τη συνειδητή απόφασή του να ξεφύγει από τη λογική του τραγουδιστή αστέρα που επισκιάζει τον πραγματικό δημιουργό. 

Στο δίσκο περιλαμβάνεται και η "Πρέβεζα" σε ποίηση Κώστα Καρυωτάκη, που έγραψε ο συνθέτης αρχικά για τον Θανάση Γκαϊφύλλια, ενώ αργότερα το ερμήνευσε με μεγάλη εμπορική επιτυχία και ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου.

Ο συνθέτης ερμηνεύει με εμφανή συγκινησιακή φόρτιση τα τραγούδια του, έστω κι αν η φωνή του μάλλον ξενίζει τον απροετοίμαστο ακροατή, ο οποίος έχει συνδέσει τα περισσότερα από τα σπουδαία αυτά τραγούδια με την υπέροχη φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου. Ο δίσκος ως σύνολο είναι πολύ ενδιαφέρων και αποπνέει την ειλικρίνεια και την εντιμότητα του καλού συνθέτη.

Ο Γιάννης Γλέζος μελοποιεί Καβάφη

Ιδού μια εξαιρετικά φιλόδοξη και δύσκολη προσπάθεια του αξιόλογου συνθέτη Γιάννη Γλέζου να μελοποιήσει γνωστά ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη! Φαίνεται μάλιστα ότι το διάβημά του αυτό είχε τη θερμή παρότρυνση του θείου του, ποιητή Γιάννη Ρίτσου!

Ο Γιάννης Γλέζος έγινε γνωστός στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60, όταν αναδείχθηκε σε έναν από τους αξιολογότερους δημιουργούς της ομάδας του Αλέκου Πατσιφά στη Lyra. Εκείνη άλλωστε την εποχή μας έδωσε και τους δύο σημαντικότερους δίσκους του, την "Ελένη του Μάη" (1968) και τα "12 Τραγούδια του F.G.Lorca" (1969). Από τότε κιόλας ξεκίνησε η γόνιμη σχέση του με το είδος της μελοποιημένης ποίησης. Ο δίσκος του για τον Λόρκα αποτελεί αναμφισβήτητα ένα μικρό αριστούργημα του είδους. Σε ανάλογο υψηλό επίπεδο κινήθηκε και ο επόμενος δίσκος του με ποιήματα του Πάμπλο Νερούδα ("Εμιλιάνο Ζαπάτα", 1971) και λίγο αργότερα μια δεύτερη δουλειά σε ποίηση του Λόρκα ("Αντόνιο Τόρες Χερέδια", 1974). 

Μπαίνοντας στη δεύτερη δημιουργική του φάση το 1978 με το δίσκο "Χαρούμενος πηγαίνω" ο Γιάννης Γλέζος παρουσίασε την επόμενη χρονιά ένα κύκλο μελοποιημένων ποιημάτων του Κ. Π. Καβάφη (1863-1933) δίνοντας έτσι την πρώτη ολοκληρωμένη δουλειά πάνω στη δύστροπη ποίηση του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή. Τίτλος του δίσκου: «Περιμένοντας τους βαρβάρους». Παρμένος φυσικά από το ομότιτλο ποίημα. 

Το αποτέλεσμα είναι αρκετά συζητήσιμο, δεδομένης της δυσκολίας που παρουσιάζει έτσι κι αλλιώς η καβαφική ποίηση με την άναρχη προσωδία της, πράγμα που είχε αναγκάσει έναν Μίκη να δηλώσει σε ανύποπτο χρόνο ότι θεωρεί αδύνατον να μελοποιηθεί ο Καβάφης! Ο Γλέζος πάντως είχε ήδη ένα πολύ ενδιαφέρον μελοποιητικό πρότυπο από ένα τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι στον "Μεγάλο ερωτικό" (1972) πάνω σε ποίημα του Καβάφη, όπου είναι αλήθεια ότι ο μεγάλος συνθέτης φανερά δυσκολεύτηκε να δώσει ένα κανονικό τραγούδι. Είχε επίσης και την πολύ άρτια προσέγγιση του Δήμου Μούτση στην ποίηση του Καβάφη μέσα από τον σπουδαίο κύκλο "Τετραλογία" (1975). Ο ίδιος πάντως θέλησε να λειτουργήσει αυτόνομα και να τιθασεύσει τον ανυπότακτο στίχο σε στρογγυλεμένες μελωδίες και ρυθμικά σχήματα, πράγμα που δεν μπορεί να πει κανείς πως το κατάφερε απόλυτα, αν και ασφαλώς η προσπάθειά του είναι άκρως ενδιαφέρουσα. Το αποτέλεσμα πάντως μοιάζει μάλλον πειραματικό, ενώ η μουσική του συχνά εγκλωβίζεται σε στερεότυπα εμβατηριακά σχήματα. Πιο πειστικός μοιάζει ο συνθέτης στις λυρικότερες νησίδες του έργου ("Δέησις", "Φωνές", "Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον", "Ιθάκη"), όπου μπορούμε καλύτερα να ανιχνεύσουμε το δοκιμασμένο ταλέντο του στο στήσιμο σωστών τραγουδιών. 

Όλα τα τραγούδια τα ερμηνεύει ο ίδιος ο συνθέτης με την άγουρη φωνή του. Η δεύτερη φωνή ανήκει στη Μαρίζα Κωχ.