Ελένη Καραΐνδρου: Ωδείον Ηρώδου Αττικού (1988)

Αφιερωμένη στην πρώτη κινηματογραφική της δεκαετία (1979-1988) η κορυφαία Ελληνίδα συνθέτρια κινηματογραφικής μουσικής Ελένη Καραΐνδρου πραγματοποίησε στο λαμπρό χώρο του Ωδείου Ηρώδου του Αττικού στις 6 Σεπτεμβρίου 1988 μια μεγάλη συναυλία, στην οποία παρουσιάστηκαν τα βασικά θέματα που έγραψε για επτά ταινίες κι ένα θεατρικό έργο. 

Συγκεκριμένα, παίχτηκαν μουσικές από τις ταινίες: "Περιπλάνηση" (1979), "Ρόζα" (1982), "Η τιμή της αγάπης" (1983), "Ταξίδι στα Κύθηρα" (1984), "Ο μελισσοκόμος" (1986), "Καλή πατρίδα σύντροφε" (1986) και "Τοπίο στην ομίχλη" (1988), καθώς και από το θεατρικό "Ο γλάρος" (1988).

Στη συναυλία κυριάρχησαν βέβαια τα υπέροχα ορχηστρικά θέματα της συνθέτριας, όπως το μαγευτικό Adagio που άνοιξε τη βραδιά, το οποίο προέρχεται από την ανέκδοτη μουσική της ταινίας "Τοπίο στην ομίχλη". Ακούστηκαν επίσης και μερικά θαυμάσια τραγούδια ("Αρια της Ρόζας", "Η τιμή της αγάπης", "Ταξίδι στα Κύθηρα", "Τραγούδι της λίμνης", "Τα βουρκωμένα μάτια μου") με ερμηνευτές τη Μαρία Φαραντούρη, τον Γιώργο Νταλάρα και τη συνθέτρια.

Έλαβαν μέρος σπουδαίοι σολίστ, όπως: Νέλλη Σεμιτέκολο (πιάνο), Βαγγέλης Μπουντούνης (κιθάρα), Βαγγέλης Χριστόπουλος (όμποε), Δημήτρης Βράσκος (βιολί), Στέλλα Γαδέδη (φλάουτο), Σωκράτης Άνθης (τρομπέτα), Jan Garbarek (σαξόφωνο), Κουαρτέτο Τζαζ Iskra και πολλοί άλλοι.

Τη Μικρή Συμφωνική Ορχήστρα διηύθυνε ο Λευτέρης Χαλκιαδάκης.

Ελένη Καραΐνδρου: Ο μελισσοκόμος (1986)

Η δεύτερη συνεργασία της Ελένης Καραΐνδρου με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο ήρθε δυο χρόνια μετά το "Ταξίδι στα Κύθηρα" με την ταινία "Ο μελισσοκόμος", η οποία παίχτηκε στο Φεστιβάλ Βενετίας τον Σεπτέμβρη του 1986, ενώ το 1987 σάρωσε όλα τα βραβεία στο κινηματογραφικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Στο σενάριο συνεργάστηκαν ο σκηνοθέτης μαζί με τον Τονίνο Γκουέρα και τον Δημήτρη Νόλλα. Είναι η πρώτη ταινία του Αγγελόπουλου με πρωταγωνιστή ένα διάσημο όνομα και συγκεκριμένα τον εμβληματικό Ιταλό ηθοποιό Μαρτσέλο Μαστρογιάνι πλαισιωμένο από τον Γάλλο ηθοποιό και τραγουδιστή Σερζ Ρετζιανί, αλλά και πολλούς Έλληνες της παλιάς και νεότερης γενιάς, όπως ο Ντίνος Ηλιόπουλος, η Τζένη Ρουσσέα, ο Χριστόφορος Νέζερ, η Νάντια Μουρούζη και η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη.

Η Καραΐνδρου μας χάρισε ένα χορταστικό soundtrack διάρκειας πάνω από μία ώρα πλημμυρισμένο με πολύ εμπνευσμένα θέματα και μελωδίες και με την οικεία για το ύφος της ανάμιξη ποικίλων μουσικών ειδών από τη συμφωνική γραφή ως το ροκ, το βαλς και το λαϊκό τραγούδι. Κυριαρχεί βέβαια το στοχαστικό "Θέμα του αποχαιρετισμού" στις ποικίλες παραλλαγές του είτε με πρωταγωνιστή το σαξόφωνο του διάσημου Νορβηγού σολίστα Jan Garbarek, είτε με σόλο πιάνο που παίζει η ίδια η συνθέτρια. Ωστόσο οι κορυφαίες στιγμές του έργου είναι το διάσημο πλέον και σήμα κατατεθέν της συνθέτριας "Βαλς του γάμου", αλλά και το υπέροχο χασάπικο "Τα βουρκωμένα μάτια μου" με στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου και έξοχη ερμηνεία του Γιώργου Νταλάρα με τον ίδιο να παίζει μπουζούκι, μπαγλαμά και κιθάρα! Το ροκ τραγούδι "I'll Hit the Roads" σε στίχους της Μελίνας Τανάγρη ερμηνεύει η Julie Massino.

Χωρίς αμφιβολία πρόκειται για μια μνημειώδη μουσική δημιουργία, η οποία μπορεί να σταθεί απόλυτα ως αυτόνομο έργο συμβάλλοντας αποφασιστικά στην καθιέρωση της Ελένης Καραΐνδρου ως κορυφαίας κινηματογραφικής συνθέτριας σε διεθνές επίπεδο. Προσωπικά αυτή θεωρώ την πιο μεστή και ολοκληρωμένη κινηματογραφική μουσική της δημιουργία που εμπεριέχει όλα τα μουσικά χαρακτηριστικά, τα οποία θα κουβαλά και θα διευρύνει σε όλες τις μεταγενέστερες σπουδαίες εργασίες της.

Ελένη Καραΐνδρου: Ταξίδι στα Κύθηρα (1984)

Το έτος 1984 αποτελεί οριακή στιγμή για τη μουσική πορεία της διάσημης Ελληνίδας συνθέτριας Ελένης Καραΐνδρου που ήδη είχε χτίσει μια ζηλευτή καριέρα με άφθονη μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο. 

Τη χρονιά όμως εκείνη συναντιέται για πρώτη φορά με τον κορυφαίο σκηνοθέτη Θόδωρο Αγγελόπουλο κι έκτοτε η πολύχρονη συμπόρευσή τους δημιούργησε ένα κολοσσιαίο έργο παγκόσμιας ακτινοβολίας που επέβαλε την παρουσία της συνθέτριας στις πιο προνομιούχες θέσεις της διεθνούς κινηματογραφικής μουσικής, έστω κι αν αυτή η σταθερή της προσήλωση σε ένα είδος μη εμπορικού κινηματογράφου, μακριά μάλιστα από τις σειρήνες της αμερικανικής κινηματογραφίας, δεν της έδωσε ποτέ την ευκαιρία να διεκδικήσει κάποια βράβευση από την Αμερικανική Ακαδημία, πράγμα πάντως που δε νομίζω πως αποτέλεσε ποτέ διακαή της πόθο και στόχο.

Η πρώτη λοιπόν συνεργασία της Ελένης Καραΐνδρου με τον Αγγελόπουλο σημειώθηκε το 1984 με τη μουσική για την αριστουργηματική ταινία "Ταξίδι στα Κύθηρα", η οποία πραγματεύεται το ακραιφνώς ελληνικό θέμα του αιώνιου "νόστου" και μάλιστα με μια τεχνική ανάπτυξης που παραπέμπει στο ομηρικό πρότυπο. Το σκηνικό τοποθετείται στη μετεμφυλιακή Ελλάδα και στο αποπνικτικό κλίμα των έντονων πολιτικών παθών της εποχής. Η ταινία αποτέλεσε το κύκνειο άσμα του μεγάλου ηθοποιού Μάνου Κατράκη με μια βαθιά συγκινητική ερμηνεία, ενώ μαζί του εμφανίστηκαν αρκετοί ακόμη ηθοποιοί της παλιάς γενιάς, όπως ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, ο Αθηνόδωρος Προύσαλης, ο Γιώργος Νέζος, η Μαίρη Χρονοπούλου και ο Βασίλης Τσάγκλος. Η ταινία κατέκτησε σημαντικές διεθνείς διακρίσεις στις Κάννες και αλλού, ενώ στο σενάριο μαζί με τον σκηνοθέτη συνεργάστηκαν ο συγγραφέας Θανάσης Βαλτινός και ο Τονίνο Γκουέρα.

Λίνος Κόκοτος: Ανεμογιαλός (2018)

Το 2000 ο Λίνος Κόκοτος μας έδωσε τον κύκλο τραγουδιών "Τα όνειρά μας άσπρα" κι αφού άρχισαν να περνούν τα χρόνια δίχως νέα παρουσία του συνθέτη, έμοιαζε εκείνη η δουλειά να είναι και το κύκνειο άσμα ενός ακόμη δημιουργού της γενιάς του '60 που δεν τον "σήκωνε" πια το ρεύμα που είχε πάρει πλέον το ελληνικό τραγούδι.

Και ιδού που, δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια αργότερα, ο ακούραστος συνθέτης μας επιφύλασσε τη μεγάλη έκπληξη κι επανήλθε στο προσκήνιο με μια ολόφρεσκη δουλειά που εκδόθηκε το 2018 από το μουσικό περιοδικό Μετρονόμος με τον ποιητικό τίτλο "Ανεμογιαλός". 

Η έκπληξη ήταν μεγαλύτερη μετά την ακρόαση των δέκα τραγουδιών του δίσκου που αποκάλυψαν την αγέραστη λυρική φλέβα του καλού συνθέτη με καλογραμμένα τραγούδια πλημμυρισμένα από τρυφερότητα και λαϊκά χρώματα. Οι στίχοι του Κώστα Λάζαρη φαίνεται πως ξύπνησαν μέσα του τη σπίθα εκείνου του πηγαίου ταλέντου που στο παρελθόν είχε πυροδοτήσει μερικές από τις πιο αγαπημένες στιγμές των παιδικών μας ακουσμάτων. Το ομολογεί άλλωστε κι ο ίδιος: "...Διαβάζοντας τους στίχους του Κώστα Λάζαρη γέμισα με μια θετική αύρα που μου δημιούργησε και την εσωτερική ανάγκη να εκφράσω με μουσική τα συναισθήματα αυτά που με ποιητική διάθεση αλλά και αμεσότητα, ακρίβεια και ευρηματικότητα περιέγραφαν αυτά τα τραγούδια...".

Βασικός ερμηνευτής των τραγουδιών είναι ο Νίκος Ανδρουλάκης, ενώ συμμετέχει σε δυο τραγούδια και η Νένα Βενετσάνου, της οποίας δυστυχώς το υπέροχο φωνητικό ηχόχρωμα μοιάζει να έχει πια τα σημάδια του χρόνου. Συμμετέχει επίσης η ηθοποιός και τραγουδίστρια Θέλμα Καραγιάννη. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο Φίλιππος Περιστέρης με τη συνεργασία του συνθέτη, ενώ το εικαστικό μέρος ανήκει στη Δήμητρα Μερμίγκη.

Λίνος Κόκοτος: Τα όνειρά μας άσπρα (2000)

Το 2000, οκτώ χρόνια μετά την προηγούμενη δουλειά του, ο Λίνος Κόκοτος μας έδωσε τον μάλλον άγνωστο κύκλο τραγουδιών "Τα όνειρά μας άσπρα" που για πολλά χρόνια έμοιαζε ως το κύκνειο άσμα του, μιας και έπαψε πια να έχει δισκογραφική δραστηριότητα, ώσπου ξαφνικά το 2018 μας έκανε την έκπληξη και επανεμφανίστηκε με καινούργια τραγούδια!

Ο δίσκος λοιπόν αυτός είναι μια όμορφη δουλειά σε πιο λαϊκό χρώμα από το οικείο ύφος του συνθέτη με όμορφα και στρωτά τραγούδια, τα οποία δυστυχώς πέρασαν απαρατήρητα και δεν ακούστηκαν όσο θα τους άξιζε. Σ' αυτό ίσως φταίνε πολλά. Ίσως η μικρή εταιρία που ανέλαβε την έκδοση του δίσκου. Ίσως η μέτριας ποιότητας έκδοση με καθαρά κομπιουτερίστικη αισθητική. Ίσως ακόμα ο άγνωστος στιχουργός, ονόματι Γιώργος Κανλής, που πάντως μας προσφέρει αρκετά καλούς στίχους. 

Ή μήπως είναι ο άγνωστος τραγουδιστής που ερμηνεύει τα τραγούδια; Το όνομά του: Αντώνης Γκάτας. Πρόκειται για έναν ενδιαφέροντα Έλληνα τραγουδιστή της διασποράς που ζει μόνιμα στη Γερμανία και που το 1994 είχε ηχογραφήσει σε δεύτερη εκτέλεση τον κύκλο τραγουδιών "Πικροσάββατα" του Μίκη Θεοδωράκη. Διαθέτει μια κάπως ιδιότυπη φωνή, όχι και τόσο εύηχη. Πιθανότατα με κάποιον άλλο ερμηνευτή τα τραγούδια να είχαν μεγαλύτερη απήχηση στο κοινό. 

Το ωραιότερο πάντως τραγούδι του δίσκου ("Όλα μου γύρω βουρκωμένα") το αποδίδει θαυμάσια η Θεοδοσία Στίγκα, ενώ ο δίσκος κλείνει με την επανεκτέλεση του παλαιότερου τραγουδιού "Γεννήθηκα σε μια στιγμή" σε στίχους Δημήτρη Χριστοδούλου που είχε ερμηνεύσει πρώτος ο ασύγκριτος Νίκος Ξυλούρης! Παρόλα αυτά και τούτη η ερμηνεία είναι πολύ συμπαθητική.

Λίνος Κόκοτος: Ζωγραφιές και χρώματα (1992)

Η δισκογραφική προσφορά του Λίνου Κόκοτου μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του '80 ήταν μεν σποραδική και αραιή, αλλά κατά κανόνα υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών, με αποτέλεσμα να έχουμε από εκείνη την εποχή μερικά πανέμορφα τραγούδια που ακόμα συγκινούν και τραγουδιούνται. 

Στη συνέχεια αραίωσε πολύ την παρουσία του, ενώ ταυτόχρονα έχασε σε μεγάλο βαθμό τη μελωδική του ευρηματικότητα, με αποτέλεσμα να ακολουθήσουν λιγότερο εμπνευσμένες δουλειές, οι οποίες φυσιολογικά δεν άντεξαν στο χρόνο. 

Μια τέτοια δουλειά είναι και ο όψιμος δίσκος του "Ζωγραφιές και χρώματα" που κυκλοφόρησε το 1992 και είναι από τις τελευταίες δισκογραφικές του καταθέσεις, αφού στη συνέχεια μας έδωσε μόλις δύο ακόμη κύκλους τραγουδιών μέσα σε διάστημα τριάντα χρόνων! 

Ο δίσκος περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια (στην ψηφιακή έκδοση προστέθηκαν άλλα δύο) με λαϊκά αλλά και μοντέρνα χρώματα που ενορχήστρωσε ο Χάρης Ανδρεάδης. Οι στίχοι είναι των Γιάννη Μέτσικα, Κυριάκου Ντούμου, Πάνου Φαλάρα, Ηλία Κατσούλη, Χρήστου Πρωμύρα και Γιώργου Κλεφτογιώργου. Τραγουδούν οι καινούργιοι και άσημοι τότε ερμηνευτές Νίκος Ανδρουλάκης, Παναγιώτης Τσιάπης και Ζωγραφία Χρυσουλάκη. Σε δυο τραγούδια συμμετέχει και ο Μανώλης Μητσιάς. Τα περισσότερα είναι καλογραμμένα και ακούγονται ευχάριστα, αλλά ξεχωρίζει το αισθαντικό "Να μη χαράξει" που ερμηνεύει πολύ τρυφερά ο ίδιος ο συνθέτης! Το εξώφυλλο κοσμεί ο πίνακας "Άγγελος" του ζωγράφου Πάνου Τζωρτζίνη (1950-2006).

Λίνος Κόκοτος: Το ποτάμι (1986)

Στη δεύτερη θητεία του στη Lyra μέσα στη δεκαετία του '80 ο Λίνος Κόκοτος μας χάρισε δύο κύκλους τραγουδιών όλους κι όλους, πρώτα το "Νάταν η ζωή τραγούδι" (1983) και τρία χρόνια αργότερα το "Ποτάμι", για να σιωπήσει και πάλι για κάμποσα χρόνια και να επανέλθει την επόμενη δεκαετία με άλλες δυο δουλειές που θα συνοδευτούν αυτή τη φορά με σχεδόν εικοσάχρονη σιωπή, όπως θα δούμε τις επόμενες ημέρες.

Ο δίσκος "Το ποτάμι" (1986), έβδομη κατά σειρά ολοκληρωμένη δουλειά του συνθέτη, αποτελεί έναν συμπαθητικό κύκλο ένδεκα τραγουδιών με έναν όμορφο οργανικό επίλογο βασισμένο στη μελωδία του εξαιρετικού τραγουδιού "Μάρμαρα θαμμένα". Τα τραγούδια διαθέτουν τα γνωστά χαρακτηριστικά του δημιουργού με τρυφερές μελωδίες και στέρεους λαϊκούς σκοπούς, ενώ οι στίχοι του Φώντα Λάδη διακρίνονται από μια μεγαλοστομία που υποδαυλίζεται κι από τη θεματολογία τους, η οποία αναφέρεται σε έννοιες εξ ορισμού στομφώδεις, όπως η ιστορική αναδρομή στην πορεία του ελληνισμού που συμβολικά παραλληλίζεται με την αέναη ροή του ποταμού, απ' όπου προφανώς πηγάζει και ο τίτλος του έργου.

Βασική ερμηνεύτρια είναι η Ελένη Τσαγκαράκη που είχε εμφανιστεί στο προσκήνιο από τα χρόνια του '70, χωρίς ποτέ να καταφέρει να εδραιώσει την παρουσία της, παρόλο που διαθέτει όμορφη κι εκφραστική φωνή. Μαζί της ο δωρικός Κώστας Λεοντίδης που συμμετείχε και στην προηγούμενη δουλειά του Λίνου Κόκοτου. Και βέβαια παρούσα και η μεγάλη Σωτηρία Μπέλλου σε μια από τις τελευταίες "έντεχνες" εκτροπές της.

Λίνος Κόκοτος: Νάταν η ζωή τραγούδι (1983)

Μετά την μεγάλη απήχηση του δίσκου "Το θαλασσινό τριφύλλι" (1972) ο Λίνος Κόκοτος διέκοψε τη γόνιμη συνεργασία του με τη Lyra και πέρασε στη στέγη της Columbia, όπου κατά την τετραετία 1975-1978 κατέθεσε δύο πολύ ενδιαφέροντες κύκλους τραγουδιών ("Αποχαιρετισμός", "Τα αντιπολεμικά"), καθώς κι έναν παιδικό δίσκο ("Το όνειρο και οι περιπέτειες του Τζιτζιρή"). 

Ακολούθησε το κενό μιας πενταετίας, ώσπου το 1983 ο συνθέτης επανήλθε και πάλι στο οικείο περιβάλλον της Lyra με μια καινούργια δουλειά που σήμανε και την επάνοδο στο παλιό "νεοκυματικό" του ύφος. 

Πράγματι τα δώδεκα τραγούδια του κύκλου "Νάταν η ζωή τραγούδι" θύμιζαν έντονα την πρώτη περίοδο του συνθέτη, όταν άλλωστε μας έδωσε και τα πιο όμορφα τραγούδια του, είτε σκόρπια στις 45 στροφές, είτε στους πρώτους προσωπικούς του δίσκους ("Οι ώρες", "Ο κήπος"). 

Καλοζυγισμένα ζεϊμπέκικα και τρυφερές μελωδικές μπαλάντες κυριαρχούν στο ύφος αυτού του υλικού. Οι στίχοι ανήκουν σε δοκιμασμένους στιχουργούς, όπως ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, ο Δημήτρης Χριστοδούλου, ο Άκος Δασκαλόπουλος, ο Γιάννης Νεγρεπόντης και η Βαρβάρα Τσιμπούλη, ενώ ένα τραγούδι υπογράφει ο καινούργιος ακόμη τότε Κώστας Τριπολίτης κι αλλο ένα ο Γιώργος Σκλάβος.

Λίνος Κόκοτος, Οδυσσέας Ελύτης: Το θαλασσινό τριφύλλι (1972)

Ο κύκλος μελοποιημένης ποίησης "Το θαλασσινό τριφύλλι" είναι δίχως αμφιβολία μια ευλογημένη στιγμή της ελληνικής δισκογραφίας και το εμβληματικότερο έργο που μας χάρισε ο αγαπημένος συνθέτης Λίνος Κόκοτος, τρίτος προσωπικός δίσκος του κατά σειρά. Πολλοί τον θεωρούν και τον καλύτερό του. Ίσως. Εγώ δίνω πάντα ένα μικρό προβάδισμα στον πρώτο του δίσκο, τις "Ώρες" του 1969. 

Πάντως εδώ ο συνθέτης έκανε εξαιρετική δουλειά έχοντας μάλιστα στα χέρια του το πολύτιμο υλικό που του εμπιστεύτηκε ο μεγάλος μας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης. Απλοί στίχοι πλημμυρισμένοι με θαλασσινά χρώματα και τη χαρά της ζωής, προορισμένοι να γίνουν τραγούδια, καθώς δεν είχαν καν ακόμη εκδοθεί σε κάποια ποιητική συλλογή. Αργότερα εντάχθηκαν στα "Ρω του έρωτα". 

Η μελοποίηση του Λίνου Κόκοτου ενθουσίασε τον ποιητή και φαίνεται πως του έδωσε το έναυσμα να ξανοιχτεί περισσότερο προς τους λαϊκούς συνθέτες, καθώς οι παλιότερες μελοποιήσεις ποιημάτων του από τον Μίκη Θεοδωράκη ("Το Άξιον Εστί", "Μικρές Κυκλάδες") και τον Γιάννη Μαρκόπουλο ("Ήλιος ο Πρώτος") είχαν κινηθεί σε ένα ύφος πιο λόγιο και σοβαρό. Και βέβαια όλοι μας λίγο πολύ γνωρίζουμε την τεράστια μελοποιητική ανθοφορία που είχαμε τα επόμενα χρόνια πάνω στα κοσμαγάπητα ποιήματα του Ελύτη, προπάντων μετά την απονομή του βραβείου Νόμπελ.

Τα τραγούδια του Λίνου Κόκοτου είναι όλα πολύ όμορφα, με απλές και πηγαίες μελωδίες και χαρούμενους ρυθμούς που σε παρασύρουν αυθόρμητα να τα τραγουδήσεις. Γνώρισαν μάλιστα μεγάλη επιτυχία και νομίζω πως μέχρι σήμερα εξακολουθούν να έχουν ένα σταθερό κοινό. Ο δίσκος περιλαμβάνει συνολικά εννέα πρωτότυπες μελωδίες που αναπτύχθηκαν σε ένδεκα τραγούδια, από τα οποία το ένα έχει οργανική κι άλλο ένα χορωδιακή μορφή. Ο Μιχάλης Βιολάρης και η Ρένα Κουμιώτη τα ερμηνεύουν πειστικότατα καταθέτοντας ίσως τις πιο ολοκληρωμένες ερμηνείες της καριέρας τους. Το εξώφυλλο του δίσκου κοσμείται από έναν θαυμάσιο πίνακα του Μποστ.