Παρασκευή 10 Ιουνίου 2022

Τα παιδικά της Μαρίζας: Μια εκδρομή με τις 9 Μούσες (2001)

"Μια εκδρομή με τις 9 Μούσες". Άλλος ένας παιδικός δίσκος της Μαρίζας Κωχ με την ομάδα των παιδιών της μουσικοπαιδαγωγικής της σχολής που εδώ διάλεξαν κι ερμηνεύουν με κέφι και ζωντάνια μερικά πασίγνωστα στεριανά τραγούδια από τη μια άκρη της Ελλάδας ως την άλλη. Ο δίσκος τελειώνει με το μουσικό παραμύθι της Μαρίζας "Ή είμαι λέων ή δεν είμαι!".
Την ομάδα των εννιά παιδιών που διάλεξε εδώ για την ερμηνεία των τραγουδιών την ονόμασε προσφυώς "9 Μούσες". Ακόμη και το εξώφυλλο του δίσκου είναι δική τους δουλειά. Μαζί τους ακούγεται ο Παύλος Καλλιούσης στο ρόλο της ανδρικής φωνής. Τα τραγούδια είναι εναρμονισμένα για λιτότατο οργανικό σχήμα, που περιλάμβάνει κλαρίνο, φλογέρα, λαούτο και κρουστά. Ενδιάμεσα ακούγονται οι αυθόρμητες παιδικές φωνές που δίνουν την αίσθηση της ζωντανής ηχογράφησης. Το αποτέλεσμα είναι πραγματικά πανέμορφο. 
Σημειώνει χαρακτηριστικά η Μαρίζα: "Λένε ότι πατρίδα μας είναι και τα παιδικά μας χρόνια. Πολύ μ' αρέσει αυτό! Νά λοιπόν που κι εγώ με την παιδική δισκοθήκη μου βοηθώ ν' ακουστεί το τραγούδι των παιδιών σήμερα μαζί με ό,τι καλύτερο τραγούδησε και μας παρέδωσε η παιδική ψυχή των μεγάλων...".

Πέμπτη 9 Ιουνίου 2022

Τα παιδικά της Μαρίζας: Μια γιορτή με παιχνιδοτράγουδα (1999)

Με τίτλο "Μια γιορτή με παιχνιδοτράγουδα" εκδόθηκε άλλος ένας όμορφος παιδικός δίσκος της Μαρίζας Κωχ  από τη Verso το 1999, δυο χρόνια μετά το θαυμάσιο "Η γοργόνα ταξιδεύει τον μικρό Αλέξανδρο". 
Πρόκειται για μια μεγάλη συλλογή με παιδικά τραγούδια που σίγουρα πολλοί από μας τραγουδήσαμε κάποτε στα παιδικά μας παιχνίδια, εδώ επιδέξια δουλεμένα από τη Μαρίζα με την υπέροχη παιδική συντροφιά της που τα ηχογράφησαν ζωντανά με τον πηγαίο παιδικό αυθορμητισμό διάχυτο σε όλο το υλικό. Η ίδια μας δίνει τις δικές της εξηγήσεις για το δίσκο:
"Με τη συλλογή αυτή θέλησα να πάρω μαζί μου τα παιδιά σε ένα ταξίδι γνώριμο και ονειρεμένο. Το παιχνίδι, το τραγούδι κι ο χορός είναι δυνάμεις που ανεβάζουν τα παιδιά στον ουρανό. Μαζί τους απογειώνομαι και εγώ που έχω τη χαρά να ταχταρίζω κάθε φορά κι άλλα παιδιά. Σ' αυτή τη γιορτή ταχταρίζω τα παιδιά από τη γειτονιά μου που ο αυθορμητισμός τους πιστεύω ότι πέρασε στη ζωντανή ηχογράφηση. Ποτέ δε χόρτασα να τραγουδώ στα παιδιά που όλο και περισσότερο νιώθω ότι τους ανήκω...".

Τετάρτη 8 Ιουνίου 2022

Τα παιδικά της Μαρίζας: Η Γοργόνα ταξιδεύει τον μικρό Αλέξανδρο (1997)

Η συστηματική ενασχόληση της Μαρίζας Κωχ με τα παιδιά αναπτύχθηκε σε ποικίλα επίπεδα που περιλαμβάνουν μουσικές εκδόσεις, παιδικά βιβλία, παιδικές θεατρικές παραστάσεις, αλλά και το πολυσήμαντο Εργαστήρι Μουσικής Βιωματικής Παιδείας, όπου είχε τη δυνατότητα της καθημερινής ζωντανής επαφής με τα παιδιά. Παρόλο που δεν έπαψε ποτέ ν' ασχολείται με το παραδοσιακό τραγούδι, αλλά και με προσωπικές της δημιουργίες, ήδη από τη δεκαετία του '80 το κύριο ενδιαφέρον της είχε πλέον επικεντρωθεί στα παιδιά κι αυτό αποτυπώνεται και στη δισκογραφική της δραστηριότητα που μέσα σε μια εικοσαετία είχε ήδη μετουσιωθεί σε ένα υπολογίσιμο σε όγκο και ποιότητα παιδικό ρεπερτόριο.
Το 1997 ίδρυσε τη δική της δισκογραφική εταιρία με την ονομασία Verso, τη δραστηριότητα της οποίας εγκαινίασε με τον παιδικό δίσκο "Η Γοργόνα ταξιδεύει τον μικρό Αλέξανδρο" βασισμένο στην ομώνυμη παιδική παράσταση του 1994, η οποία εκδόθηκε την ίδια χρονιά και σε βιβλίο από τον Κέδρο. Πρόκειται για μια εκτεταμένη συλλογή τραγουδιών, πρωτότυπων, αλλά κυρίως παραδοσιακών από διάφορα μέρη της Ελλάδας που συντροφεύουν ένα φανταστικό ταξίδι από τη Θράκη και την υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα (Μακεδονία, Ήπειρο, Θεσσαλία, Στερεά, Πελοπόννησο) ως τα Επτάνησα, την Κρήτη, την Κύπρο, τα Δωδεκάνησα με κατάληξη στις Κυκλάδες που εναλλάσσονται με αφηγήσεις και αυθεντικά παραδοσιακά τραγούδια. Ένα μουσικό αφηγηματικό παραμύθι με το καράβι της γνώσης και της συλλογικής μνήμης που συνοδεύεται από τον πελαγίσιο ψίθυρο της Γοργόνας: «Ζει ο Βασιλιάς Αλέξανδρος;». Τιμονιέρης του καραβιού η Μαρίζα κι επιβάτες ένα υπέροχο τσούρμο παιδιών που την περιστοιχίζουν...

Τρίτη 7 Ιουνίου 2022

Τα παιδικά της Μαρίζας: Ένα περιβόλι γεμάτο τραγούδια (1978)

Το 1978 η Μαρίζα Κωχ, μετά από μία γόνιμη περίοδο στη Minos (1971-1976), όπου μας έδωσε υπέροχες ερμηνείες παραδοσιακών μας τραγουδιών με μια εντελώς καινούργια ενορχηστρωτική αντίληψη προσαρμοσμένη και στο κίνημα του διεθνούς φολκ τραγουδιού, ενώ παράλληλα άρχισε να δοκιμάζει και τις δικές της συνθετικές ικανότητες με θαυμάσια αποτελέσματα, ευρισκόμενη πλέον στη στέγη της CBS αποφασίζει να διευρύνει το μουσικό της πεδίο και μας δίνει δύο πολύ ενδιαφέροντες παιδικούς δίσκους ("Ένα περιβόλι γεμάτο τραγούδια", "Μια εκδρομή με τη Μαρίζα"), οι οποίοι και θα αποτελέσουν την απαρχή μιας υπέροχης σειράς τραγουδιών για παιδιά που θα μονοπωλήσουν άλλωστε τα επόμενα χρόνια το ενδιαφέρον της μέσα από ένα ζηλευτό μουσικοπαιδαγωγικό έργο.
Ο δίσκος λοιπόν "Ένα περιβόλι γεμάτο τραγούδια" αποτελεί μια πολύ όμορφη συλλογή τραγουδιών για παιδιά αντλημένων από την αστείρευτη δεξαμενή της ελληνικής παράδοσης, ιδιαίτερα του νησιωτικού χώρου και των μικρασιατικών παραλίων. Κάποια από τα τραγούδια αυτά τα είχε ήδη ερμηνεύσει η ίδια και στους πρώτους προσωπικούς της δίσκους, αλλά εδώ αποδίδονται σε μια πιο απλή μορφή με τη συμμετοχή μάλιστα παιδιών και δημοτικής ορχήστρας υπό την ενορχηστρωτική επιμέλεια του Τάσου Καρακατσάνη. Εξαίρεση αποτελεί το ακροτελεύτιο τραγούδι ("Γεια χαρά") που είναι πρωτότυπη σύνθεση της Μαρίζας.

Κυριακή 5 Ιουνίου 2022

Σκηνική δισκογραφία | Σταύρος Ξαρχάκος: Ευριπίδη Τρωάδες (2004)

Ολοκληρώνουμε εδώ το πρώτο μέρος από το εκτεταμένο αφιέρωμά μας στη σκηνική ελληνική δισκογραφία που αφορά στους παλιότερους συνθέτες μας με την αυτονόητη επισήμανση ότι το συγκεκριμένο πεδίο είναι ανεξάντλητο κι οπωσδήποτε σύντομα θα επανέλθουμε επικεντρώνοντας και στους νεότερους δημιουργούς.  
Θα σταθούμε λοιπόν σήμερα σε ένα ακόμη δείγμα της μουσικής προσέγγισης του μεγάλου συνθέτη Σταύρου Ξαρχάκου στο αρχαίο δράμα, θυμίζοντας ότι ήδη έχουμε δει τη μουσική του για την αριστοφανική κωμωδία "Λυσιστράτη" (1972). Τούτη τη φορά λοιπόν έχουμε δική του μουσική από το πεδίο της τραγωδίας και ειδικότερα από τις "Τρωάδες" του Ευριπίδη που γράφτηκε το 2004 και εκδόθηκε μάλιστα αμέσως σε δίσκο, αν και για έναν ανεξήγητο λόγο η συγκεκριμένη έκδοση αγνοείται από τη δισκογραφική αγορά, ενώ ούτε καν την καταγράφει στον κατάλογό του ο άριστα ενημερωμένος Πέτρος Δραγουμάνος, τουλάχιστον στην έκδοση του 2019 που έχω υπόψιν μου!
Η πρώτη διδασκαλία των "Τρωάδων" του Ευριπίδη έγινε στην Αθήνα την άνοιξη του 415 π.Χ. και χάρισε στον ποιητή το 2ο βραβείο. Το έργο γράφτηκε σε μια φορτισμένη χρονική συγκυρία, καθώς μαίνονταν ακόμη ο Πελοποννησιακός Πόλεμος κι ετοιμαζόταν η εκστρατεία στην Σικελία, ενώ βάραινε έντονα τις συνειδήσεις των Αθηναίων πολιτών η πρόσφατη σφαγή των Μηλίων. Όλη αυτή η ατμόσφαιρα είναι βέβαιο ότι επηρέασε βαθιά τον Ευριπίδη ενεργοποιώντας τα αντιπολεμικά του αντανακλαστικά κι έτσι η σύνθεση του έργου μοιάζει αποτέλεσμα όλης αυτής της εσωτερικής διεργασίας. Οι "Τρωάδες" εν τέλει είναι ένα αιώνιο αντιπολεμικό μανιφέστο που με τόλμη ανέδειξε την ανέλπιδη μοίρα των γυναικών της εκπορθημένης Τροίας επικεντρώνοντας στην τραγική φιγούρα της Εκάβης, αλλά και στην τραγική μοίρα όλων των γυναικών που μετατρέπονται σε λάφυρα των εκπορθητών Αχαιών. Η βία και ο πόλεμος είναι στο στόχαστρο του τολμηρού δημιουργού που συχνά ανέτρεχε στον τρωικό μυθολογικό κύκλο, για να αντλήσει τη θεματολογία των έργων του. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι είχαν προηγηθεί τα έργα του "Εκάβη" και "Ανδρομάχη", ενώ ακολούθησε και η "Ελένη". 
Το έργο ανέβηκε από τo θίασο Θεατρική Διαδρομή ανοίγοντας τα Επιδαύρια του 2004. Τη σκηνοθεσία έκανε ο Διαγόρας Χρονόπουλος πάνω στη δόκιμη μετάφραση του έμπειρου Κ.Χ. Μύρη, η οποία είχε χρησιμοποιηθεί και δυο χρόνια νωρίτερα στην παράσταση του ίδιου έργου που σκηνοθέτησε ο Αντώνης Αντύπας κι έγραψε μουσική η Ελένη Καραΐνδρου. Συμμετείχαν οι ηθοποιοί: Γιάννης Θωμάς (Ποσειδών), Μάγδα Πένσου (Αθηνά), Άννα Βαγενά (Εκάβη), Γιάννης Βούρος (Ταλθύβιος), Πέγκυ Τρικαλιώτη (Κασσάνδρα), Τάνια Τρύπη (Ανδρομάχη), Χρήστος Ζαχάρωφ (Αστυάναξ), Δημήτρης Λιγνάδης (Μενέλαος), Κατερίνα Λέχου (Ελένη).
Ο Σταύρος Ξαρχάκος έγραψε τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης. Πρόκειται για μια μεγάλη σουίτα ελεγειακού ύφους, όπως επιβάλλει το τραγικό περιεχόμενο του έργου. Η οργανική συνοδεία είναι λιτότατη: Πιάνο, πλήκτρα, φλάουτο και ντουντούκα. Παίζουν οι μουσικοί: Αχιλλέας Γουάστωρ (πιάνο, keyboards), Βασίλης Δρογκάρης (keyboards), Tigran Sargsyan (φλάουτο, ντουντούκα). Το εξώφυλλο σχεδίασε ο Γιώργος Σταθόπουλος.

Σάββατο 4 Ιουνίου 2022

Σκηνική δισκογραφία | Σταύρος Ξαρχάκος: Ρεμπέτικο (1983)

Μετά από μακροχρόνια σιωπή ο Σταύρος Ξαρχάκος επανέρχεται δριμύτερος το 1983 με έναν σπουδαίο κύκλο τραγουδιών που και πάλι έχει σκηνική αφορμή. Και αφορμή αυτή τη φορά στάθηκε η κλασική πλέον ταινία "Ρεμπέτικο" που σκηνοθέτησε ο Κώστας Φέρρης σε σενάριο δικό του και της Σωτηρίας Λεονάρδου με θέμα τη ζωή της μεγάλης ρεμπέτισσας Μαρίκας Νίνου (1918-1957) που μεγαλούργησε στα μεταπολεμικά χρόνια πλάι στον Βασίλη Τσιτσάνη. Η πολυβραβευμένη αυτή ταινία του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου και του ΕΙΡΤ με πρωταγωνιστές τους Σωτηρία Λεονάρδου, Νίκο Καλογερόπουλο, Μιχάλη Μανιάτη, Θέμιδα Μπαζάκα, Νίκο Δημητράτο και Κωνσταντίνο Τζούμα, έκανε μεγάλη εντύπωση και συνέβαλε αποφασιστικά στην αναθέρμανση του ενδιαφέροντος για το ρεμπέτικο τραγούδι σε μια εποχή που ήδη είχαν αρχίσει να ξεπηδούν πολυάριθμες ρεμπέτικες κομπανίες.
Ο Σταύρος Ξαρχάκος είχε ήδη δέκα χρόνια νωρίτερα μια πολύ πετυχημένη συνεργασία με τον Κώστα Φέρρη στην εμβληματική τηλεοπτική σειρά "Οι έμποροι των εθνών", όπου ο Νίκος Ξυλόυρης ερμήνευε το υπέροχο "Ήτανε μια φορά" σε στίχους του Φέρρη. Εδώ λοιπόν έγραψε μια σειρά όμορφα λαϊκά τραγούδια προσαρμοσμένα στο ύφος της εποχής που ζωντάνευε η ταινία. Κάποιοι μίλησαν για τόσο πετυχημένη αφομοίωση αυτού του ύφους από τον συνθέτη, ώστε τα τραγούδια του θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν γραφτεί από τον Βαμβακάρη ή τον Τσιτσάνη! Υπερβολή φυσικά. Γιατί τα τραγούδια, πέρα από την επίφαση ενός ρεμπέτικου ηχοχρώματος, φέρουν καθαρά τη σφραγίδα του μεγάλου τους δημιουργού και του δεδομένου ταλέντου του στο πεδίο του έντεχνου λαϊκού τραγουδιού. Ο Ξαρχάκος άλλωστε δεν ήταν ξένος προς ένα τέτοιο μουσικό ύφος. Θα θυμίσω ότι δύο από τα πρώτα πρώτα τραγούδια του εν έτει 1962 ("Έχω μια δεκάρα τρύπια", "Τρεις μάγκες τρεις γερόμαγκες") ήταν γραμμένα σε καθαρά ρεμπέτικο ύφος κι ερμηνεύτηκαν ακριβώς γι' αυτόν το λόγο από τον μεγάλο ρεμπέτη Στράτο Παγιουμτζή.
Βασικός συναυτουργός αυτών των σπουδαίων τραγουδιών στάθηκε ο μέγας Νίκος Γκάτσος, ο συνεπής συνεργάτης του συνθέτη από το ξεκίνημά του σχεδόν. Μαζί έδωσαν κατά καιρούς σπουδαία τραγούδια με αποκορύφωμα τη συνεργασία τους στον κύκλο τραγουδιών "Νυν και Αεί" (1974). Δουλεύοντας κυρίως πάνω σε έτοιμες μελωδίες που του έδινε ο συνθέτης ο Γκάτσος έγραψε εννέα τραγούδια, μεταξύ των οποίων ξεχώρισε αμέσως το δυνατό ζεϊμπέκικο "Το δίχτυ", που γνώρισε αρκετές μεταγενέστερες εκτελέσεις. Ωστόσο το εισαγωγικό συγκλονιστικό τραγούδι "Μάνα μου Ελλάς" (διάρκειας σχεδόν 10 λεπτών) και το επιλογικό "Το πρακτορείο" είναι τα πιο αντιπροσωπευτικά της ποιητικής στιχουργίας του Γκάτσου.
Εκτός όμως από τα τραγούδια του Γκάτσου στο δίσκο περιλαμβάνεται κι ένα τραγούδι σε στίχους του Κώστα Φέρρη ("Στου Θωμά"), άλλα δύο παραδοσιακά ("Τα παιδιά της Άμυνας", "Ιμιτλερίμ") που διασκεύασε κατάλληλα ο Σταύρος Ξαρχάκος, καθώς κι ένα ορχηστρικό ("Χασάπικο '22") του συνθέτη.
Διευκρινίζω εδώ ότι στην εμπλουτισμένη επανέκδοση του έργου το 2004 σε διπλό ψηφιακό δίσκο έχουν προστεθεί ακόμη τέσσερα μέρη, από τα οποία τα τρία είναι ορχηστρικά, ενώ το σμυρνέικο τραγούδι "Ερηνάκι" έχει μουσική του Παναγιώτη Τούντα σε διασκευή του Ξαρχάκου.
Στην ερμηνεία των τραγουδιών έχουμε επικεφαλής τους Νίκο Δημητράτο, Σωτηρία Λεονάρδου και Τάκη Μπίνη. Συμμετέχουν επίσης οι: Κώστας Τσίγγος, Κώστας Ματζόπουλος, Ν. Μαραγκόπουλος. Θόδωρος Πολυκανδριώτης και ο Σταύρος Ξαρχάκος, καθώς και χορωδία.


Παρασκευή 3 Ιουνίου 2022

Σταύρος Ξαρχάκος: Η Συμφωνία της Γιάλτας... και της πικρής αγάπης τα τραγούδια (1976)

Αναφερθήκαμε ήδη αρκετές φορές σ' αυτόν το δίσκο του Σταύρου Ξαρχάκου, οπότε πλέον ήρθε και η σειρά του για μια αναλυτικότερη παρουσίαση. Αναφέρομαι στον διπλό κύκλο τραγουδιών "Η Συμφωνία της Γιάλτας... και της πικρής αγάπης τα τραγούδια" που εκδόθηκε το 1976 από την Columbia και παραμένει ένα από τα πιο υποτιμημένα έργα του συνθέτη, αν και έχει εξαιρετικά ενδιαφέρον υλικό και μερικές από τις πιο ξεχωριστές στιγμές του δημιουργού, ενώ μετά την κυκλοφορία του ο συνθέτης για κάμποσα χρόνια θα σταματήσει να ηχογραφεί καινούργιο υλικό, για να επανεμφανιστεί δυναμικά το 1983 με το "Ρεμπέτικο".
Πρέπει βέβαια πρώτα να διευκρινίσω ότι η ένταξη αυτού του δίσκου στην κατηγορία της σκηνικής δισκογραφίας γίνεται κάπως καταχρηστικά, δεδομένου ότι το υλικό του μόνο κατά το ήμισυ περίπου προέρχεται από το θέατρο, ενώ το υπόλοιπο μέρος καλύπτεται με καινούργια τραγούδια. Και όπως ίσως μπορεί κανείς να καταλάβει, η έκδοση περιλαμβάνει δύο ανεξάρτητες και εντελώς διαφορετικού μουσικού ύφους ενότητες, από τις οποίες η μία ανήκει στον Νίκο Ξυλούρη και η άλλη στη Δήμητρα Γαλάνη. Ας τις δούμε λοιπόν πιο αναλυτικά:
Η πρώτη ενότητα που επιγράφεται "Η Συμφωνία της Γιάλτας..." αποτελείται από έξι τραγούδια, από τα οποία ο Νίκος Ξυλούρης αποδίδει τα πέντε με το δικό του συγκλονιστικό και απόλυτα εκφραστικό τρόπο. Τα τρία από αυτά σε στίχους του Παύλου Μάτεσι ακούγονται σε δεύτερη έκτέλεση και προέρχονται από τη θεατρική παράσταση "Κόκκινα τριαντάφυλλα για μένα" (1974), όπου τα ερμήνευε ο Κώστας Καρράς, για να βρουν ωστόσο εδώ την απόλυτη δικαίωσή τους. Περιλαμβάνεται επίσης κι ένα τραγούδι σε στίχους Γιώργου Σκούρτη από την παράσταση "Κομέντια" (1975) στην αυθεντική του εκτέλεση, καθώς κι ένα ακόμη σε στίχους του Βαγγέλη Γκούφα. Το εισαγωγικό κομμάτι όμως με τίτλο "Ο Σαμ, ο Τζόνι κι ο Ιβάν" και στίχους του Νίκου Γκάτσου είναι ένα συγκλονιστικό τραγούδι που αποδίδει με θεατρικό ύφος ο ηθοποιός Σταύρος Παράβας. Εδώ ο μεγάλος στιχουργός μας δίνει ένα υψηλό δείγμα του αστείρευτου στιχουργικού του ταλέντου, όπου με σατιρική και πικρά ειρωνική διάθεση καταφέρνει μέσα σε λίγους στίχους να συμπυκνώσει μια διαχρονική ιστόρηση που ξεκινάει από την αποικιοκρατία και τη γέννηση του αμερικανικού έθνους, διατρέχει το Ανατολικό Ζήτημα και καταλήγει στην ιστορική συνάντηση των τριών μεγάλων νικητών του Β' Παγκόσμιου Πολέμου στη Γιάλτα, όπου μοίρασαν κατά το συμφέρον τους τον κόσμο!
Η δεύτερη ενότητα με τίτλο "...Της πικρής αγάπης τα τραγούδια" είναι ένας αριστουργηματικός κύκλος πέντε τραγουδιών βαθιά λυρικού ύφους που αποδίδει εξαίσια η Δήμητρα Γαλάνη. Το πρώτο στη σειρά ("Αγάπη, αγάπη") βασίζεται σε ποίηση του Λόρκα με ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου. Δύο τραγούδια βασίζονται σε ποίηση του Ματθαίου Μουντέ κι ένα σε στίχους του Βαγγέλη Γκούφα, ενώ κορυφαίο όλων είναι η υπέροχη μπαλάντα "Κόκκινα τριαντάφυλλα για μένα" που προέρχεται από την ομώνυμη θεατρική παράσταση του 1974, όπως και τα τρία τραγούδια του Ξυλούρη που προανέφερα, εδώ επίσης σε δεύτερη εκτέλεση, αλλά σαφώς πολύ σημαντικότερη της πρώτης με τον ηθοποιό Κώστα Καρρά. Το ενοποιητικό στοιχείο όλων αυτών των τραγουδιών είναι το ερωτικό πάθος στην πικρή του έκφραση μέσα από την οπτική διαφορετικών ποιητών. Νομίζω ότι η λυρική φύση του συνθέτη εδώ βρίσκει την απόλυτη δικαίωσή της και είναι κρίμα που αυτά τα τραγούδια παραμένουν σχεδόν άγνωστα στους μουσικόφιλους.

Πέμπτη 2 Ιουνίου 2022

Σκηνική δισκογραφία | Σταύρος Ξαρχάκος: Κομέντια (1975)

Η "Κομέντια" είναι ένας ακόμη θεατρικός δίσκος του Σταύρου Ξαρχάκου που ανήκει στην "αγωνιστική" του περίοδο και στο ρεύμα του μεταπολιτευτικού πολιτικού τραγουδιού. Γράφτηκε για το ομώνυμο αλληγορικό θεατρικό παραμύθι του Γιώργου Σκούρτη που παίχτηκε το 1973 από το Ανοιχτό Θέατρο σε σκηνοθεσία του Γιώργου Μιχαηλίδη με πρωταγωνιστές τους Λευτέρη Βογιατζή, Σοφοκλή Πέππα και Σοφία Σπυράτου. Ο υπότιτλος του έργου είναι: "Η πάλη των χωρικών και βασιλιάδων", ενώ είναι αξιοσημείωτο ότι φέτος παρουσιάζεται εκ νέου από τη θεατρική ομάδα Τέχνης Είδωλον με τον εναλλακτικό τίτλο "Οι πανουργίες του Μπερτόλδου".
Ο Γιώργος Σκούρτης (1940-2018) αποτελεί μιαν ιδιαίτερη περίπτωση στα ελληνικά καλλιτεχνικά πράγματα. Ξεκίνησε το 1970 με το κλασικό πια θεατρικό έργο "Οι νταντάδες", που εγκαινίασε μια μακροχρόνια και πολύ δημιουργική συνεργασία με το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν. Το 1976 παίχτηκε το σημαντικότερο έργο του με τίτλο "Κομμάτια και θρύψαλα". Συνέχισε ακούραστος γράφοντας θεατρικά έργα και πεζογραφήματα που διακρίνονται για την υπαρξιακή και αντιεξουσιαστική τους θεματολογία, αλλά και για τη ρεαλιστική, συχνά ωμή και κυνική γλώσσα. Ο Σκούρτης είχε και μια ενδιαφέρουσα παρουσία στο χώρο του τραγουδιού, κυρίως με τον Γιάννη Μαρκόπουλο, με τον οποίο έγραψε το εμβληματικό "Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί", αλλά κι ολόκληρο το δίσκο "Μετανάστες", ενώ με τον Δήμο Μούτση έκανε την "Εργατική Συμφωνία" βασισμένη στο θεατρικό του έργο "Απεργία".
Ο Σταύρος Ξαρχάκος έγραψε μια σειρά λειτουργικών τραγουδιών θεατρικού χαρακτήρα, τα οποία ερμηνεύονται κυρίως από μέλη του θιάσου. Στο ρόλο του βασιλιά είναι ο Λευτέρης Βογιατζής, χωρικός ο Σοφοκλής Πέππας, βασίλισσα η Σοφία Σπυράτου και κορυφαίοι ο Νίκος Ξυλούρης και ο Σταύρος Ξαρχάκος. Συμμετέχουν επίσης αφηγητές, τελάλης, αυλικοί και χωρικοί. Το έργο ξεκινά με μια εντυπωσιακή ορχηστρική εισαγωγή, της οποίας το βασικό θέμα επανέρχεται διαρκώς μέσα στο έργο σαν ένα είδος λάιτ μοτίβ. Στο κλείσιμο έχουμε το θαυμάσιο τραγούδι "Μπροστά πηγαίνει ο λαός" ("Αναπαράσταση") με τον Νίκο Ξυλούρη, το οποίο περιλαμβάνεται επίσης και στο δίσκο "Συμφωνία της Γιάλτας και της πικρής αγάπης τα τραγούδια" (1976).

Τετάρτη 1 Ιουνίου 2022

Σταύρος Ξαρχάκος: Κόκκινα τριαντάφυλλα για μένα (1974)

Ο δίσκος "Κόκκινα τριαντάφυλλα για μένα" περιλαμβάνει τη μουσική και τα τραγούδια που έγραψε ο Σταύρος Ξαρχάκος για την ομώνυμη θεατρική παράσταση πάνω στο σπουδαίο τετράπρακτο έργο του Ιρλανδού συγγραφέα Σον Ο΄Κέισι σε μετάφραση και στίχους του Παύλου Μάτεσι που ανέβασε το 1974 ο θίασος του Κώστα Καρρά στο Θέατρο Αλάμπρα.
Ο Σον Ο΄Κέισι (Sean O'Casey, 1880-1964) γεννήθηκε και μεγάλωσε στις φτωχογειτονιές του Δουβλίνου ασκώντας διάφορα χειρωνακτικά επαγγέλματα για την επιβίωσή του, πράγμα που δεν του επέτρεψε να αποκτήσει ποτέ κανονική σχολική μόρφωση. Από νωρίς δραστηριοποιήθηκε στην εθνική ιρλανδική υπόθεση της ανεξαρτησίας και στο εργατικό κίνημα. Τα πρώτα του κείμενα ήταν πολιτικά άρθρα με έντονα μαχητικό χαρακτήρα. Νωρίς ανακάλυψε και καλλιέργησε την αγάπη του για το θέατρο παρακολουθώντας διάφορες παραστάσεις στο Abbey Theater, που είχε αναδειχθεί σε πραγματικό εργαστήρι της ιρλανδικής δραματουργίας από τις αρχές του 20ου αιώνα. Το πρώτο του θεατρικό έργο ανέβηκε το 1923 ("Η σκιά ενός αντάρτη"), ενώ το 1926 παρουσίασε το σημαντικό "Το αλέτρι και τ' άστρα", το οποίο ανέβασε και το Θέατρο Τέχνης την περίοδο 1955-56. Στη συνέχεια έγραψε πολυάριθμα έργα που γνώρισαν μεγάλη επιτυχία. Το έργο του "Η Ήρα και το Παγώνι" γύρισε σε ταινία ο Άλφρεντ Χίτσκοκ (1930), ενώ το 1970 το ανέβασε στην ελληνική σκηνή ο θίασος Παξινού-Μινωτή. Το διασημότερο έργο του ωστόσο είναι το "Κόκκινα Τριαντάφυλλα για μένα" που γράφτηκε το 1942 κι αναφέρεται σε μια μεγάλη απεργία Ιρλανδών εργατών, στην οποία συμμετείχε και ο συγγραφέας.
Ο Σταύρος Ξαρχάκος συνέθεσε ένα μουσικό έργο με μεγάλη έμπνευση και εντυπωσιακές ρυθμικές και μελωδικές στιγμές είτε στη φόρμα του κλασικού τραγουδιού είτε σε φόρμα οργανική. Αρκετά τραγούδια ερμηνεύονται από χορωδία. Ξεχωρίζει το αριστουργηματικό ομώνυμο τραγούδι, από τα κορυφαία που έγραψε ποτέ ο Σταύρος Ξαρχάκος, το οποίο ερμηνεύει ο Κώστας Καρράς, αλλά το απογείωσε στη δεύτερη εκτέλεσή του η μοναδική ερμηνεία της Δήμητρας Γαλάνη. Ο Βασίλης Τενίδης αποδίδει υπέροχα με την κιθάρα του διάφορες παραλλαγές των βασικών θεμάτων του έργου, ενώ σε μια παραλλαγή του ομότιτλου τραγουδιού ακούγεται ο σπουδαίος ηθοποιός του κλασικού θεάτρου Σπύρος Κωνσταντόπουλος.
Βασικό μειονέκτημα του δίσκου η παρουσία του ηθοποιού Κώστα Καρρά ως βασικού ερμηνευτή των τραγουδιών. Έχω την εντύπωση ότι ο χρόνος δεν δικαίωσε την επιλογή αυτή, γιατί τα τραγούδια έχουν ένα χαρακτήρα επικολυρικό και απαιτούν σύνθετες φωνητικές δυνατότητες που δεν διαθέτει ο συγκεκριμένος ηθοποιός. Απόδειξη είναι και η ερμηνεία της Γαλάνη, που προανέφερα, αλλά και του Νίκου Ξυλούρη, ο οποίος απέδωσε σε δεύτερη εκτέλεση κάποια από τα τραγούδια αυτού του έργου με τρόπο ασύγκριτο. Όλες αυτές οι δεύτερες (αλλά πολύ σπουδαιότερες) εκτελέσεις των τραγουδιών με Ξυλούρη και Γαλάνη περιλαμβάνονται στο διπλό κύκλο τραγουδιών "Η Συμφωνία της Γιάλτας και της Πικρής Αγάπης τα Τραγούδια" (1976).