Πέτρος Ταμπούρης: Τα πορφυρά καμπάγια (1993)

Ο Πέτρος Ταμπούρης, αφού ολοκλήρωσε ευδόκιμα την προϋπηρεσία του πλάι σε καταξιωμένους δημιουργούς, όπως ο Νίκος Ξυδάκης,  προχώρησε σε πιο προσωπικά δημιουργικά πεδία και μας χάρισε μια σειρά από ενδιαφέροντες κύκλους τραγουδιών στη διάρκεια της δεκαετίας του '90: Έρθεις, δεν έρθεις (1991), Τα πορφυρά καμπάγια* (1993), Χάδια και καρφιά (1995) και Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου (1998).

Από τη σειρά αυτή τα "Πορφυρά Καμπάγια" είναι ο δίσκος που ακούστηκε περισσότερο και προσωπικά τον θεωρώ και τον καλύτερο, γιατί περιλαμβάνει πολύ όμορφα τραγούδια γεμάτα χυμούς, μελωδικά ευρήματα και έξοχη ενορχήστρωση. 

Μεγάλο προσόν του δίσκου είναι οι στίχοι του Θοδωρή Γκόνη, του σημαντικότερου στιχουργού της νεότερης γενιάς, που χαρακτηρίζεται από πρωτότυπη θεματολογία και ευρηματικότητα που γεφυρώνει με αφοπλιστική φυσικότητα το παρελθόν και το παρόν μέσα από την πολύ εκλεκτική χρήση του ελληνικού λόγου σε συνδυασμό με μιαν εντυπωσιακή εικονοπλαστική φαντασία.

Θαυμάσιοι ερμηνευτές των τραγουδιών επίσης στέκονται ο Γεράσιμος Ανδρεάτος και η Αναστασία Μουτσάτσου, ενώ σε ένα τραγούδι συμμετέχει η Ελευθερία Αρβανιτάκη.

Ο δίσκος εμπλουτίζεται και με δύο ορχηστρικές συνθέσεις, από τις οποίες η πρώτη είναι ένα πανέμορφο κομμάτι με εξαίσια ρυθμική ανάπτυξη της μελωδίας.

Πέτρος Ταμπούρης, Κωστής Παλαμάς: Ο δωδεκάλογος του γύφτου (1998)

Πριν επανέλθει στο προσκήνιο μετά τη μακρόχρονη σιωπή του ο συνθέτης Λουκάς Θάνος με τον κύκλο μελοποιημένων ποιημάτων "Ο δωδεκάλογος του γύφτου" (2016) του Κωστή Παλαμά, είχε προηγηθεί ένας άλλος δημιουργός της νεότερης γενιάς που είχε καταπιαστεί με το ίδιο ποιητικό έργο.

Αναφέρομαι στον συνθέτη. σολίστα στο κανονάκι, ενορχηστρωτή και μουσικό ερευνητή Πέτρο Ταμπούρη που παρουσίασε τον ομώνυμο κύκλο το 1998, αν και η πρώτη του επαφή με την παλαμική ποίηση ανατρέχει στο 1991 και στο δίσκο του "Έρθεις, δεν έρθεις". Ωστόσο με τον "Δωδεκάλογο του Γύφτου" μας δίνει μια πιο ολοκληρωμένη δουλειά πάνω στο έργο του ποιητή επικεντρωμένη στον συγκεκριμένο εμβληματικό ποιητικό κύκλο.

Με το έργο αυτό ο Κωστής Παλαμάς (1859-1943) διακηρύσσει την υποταγή των στενών εθνικιστικών και κοινωνικών δογματισμών σε ένα πνεύμα παγκόσμιας ειρήνης και συνεννόησης με απώτερο σκοπό το "ταίριασμα της καρδιάς και του νου με τα πάντα της ζωής". Με άλλα λόγια τη διττή προσέγγιση του κόσμου με τον τρόπο της τέχνης και της επιστήμης. Το έργο εκδόθηκε για πρώτη φορά από το τυπογραφείο της "Εστίας" το 1907, λίγο πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους και τη διακυβέρνηση του τόπου από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, η οποία οδήγησε στη δημιουργία του μεγάλου ελληνικού κράτους της Συνθήκης των Σεβρών (1920). Ο ποιητής μοιάζει να έχει προβλέψει αυτές τις εξελίξεις. Ο 8ος Λόγος ονομάζεται "Προφητικός" και περιγράφει με αδρές εικόνες το παρόν αλλά και το μέλλον του τόπου, ο οποίος, αφού βυθιστεί στο χάος και κατρακυλήσει "στου Κακού τη σκάλα", θα ξαναγεννηθεί και πάλι φορώντας "τα φτερά τα πρωτινά" του. Δεν ξέρω αν όλα αυτά δημιουργούν κάποιους συνειρμούς και με τις μέρες που περνάει σήμερα ο τόπος μας!

Λουκάς Θάνος, Κωστής Παλαμάς: Ο δωδεκάλογος του γύφτου (2016)

Λέγαμε τις δυο προηγούμενες ημέρες για την περίπτωση του συνθέτη Λουκά Θάνου και την εντελώς ιδιαίτερη σχέση του με το ελληνικό τραγούδι και τη δισκογραφία. Ο δίσκος "Σάλπισμα" (1980) θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα ισχυρό εφαλτήριο για την καθιέρωσή του στα μουσικά μας πράγματα, αλλά παραδόξως αυτό δεν συνέβη, αφού ο συνθέτης τα επόμενα χρόνια περιορίστηκε σε ελάχιστες ηχογραφήσεις και μάλιστα σε εντελώς διαφορετικά πεδία έκφρασης δείχνοντας να χάνεται από το ελληνικό πεντάγραμμο οριστικά και να αφοσιώνεται στα ενδιαφέροντά του για το χορό και το θέατρο.

Κι όμως, ξαφνικά πριν από πέντε χρόνια. το 2016, ο Λουκάς Θάνος έκανε μια δυναμική επιστροφή με έναν νέο κύκλο μελοποιημένης ποίησης που μοιάζει να πηγάζει μέσα από εκείνη την πρώτη του επαφή με το τραγούδι στη δεκαετία του '70! Γιατί ο δίσκος "Ο δωδεκάλογος του γύφτου" που εκδόθηκε από τη Minos/EMI δεν είναι παρά η φυσική συνέχεια και μια μετεξελιγμένη εκδοχή του δίσκου "Σάλπισμα", έστω κι αν μεσολάβησαν σχεδόν 40 χρόνια! Κι αν το "Σάλπισμα" σφραγίστηκε με την εμβληματική ερμηνεία ενός Νίκου Ξυλούρη, ο καινούργιος δίσκος διαθέτει τη φωνή ενός Γιάννη Χαρούλη που δεν είναι μυστικό πια ότι αποτελεί ένα ετεροχρονισμένο alter ego του μεγάλου κρητικού βάρδου!

Ο κύκλος λοιπόν μελοποιημένης ποίησης "Ο δωδεκάλογος του γύφτου" στηρίζεται στη σημαντική ομότιτλη ποιητική σύνθεση του μεγάλου ποιητή Κωστή Παλαμά (1859-1943), η οποία εκδόθηκε το 1907 και είναι η πρώτη μιας σειράς μεγάλων λυρικών δημιουργιών του ποιητή, πριν από τη "Φλογέρα του βασιλιά" ή τους "Καημούς της λιμνοθάλασσας". Ο συνθέτης άγγιξε με σεβασμό κι ευαισθησία το ποιητικό σώμα δημιουργώντας όμορφες μελωδικές στιγμές με παραδοσιακούς χρωματισμούς που ζωντανεύει άμεσα και λειτουργικά η εξαιρετική ερμηνεία του Γιάννη Χαρούλη. Σημειώνω ότι αυτή είναι η δεύτερη μελοποίηση του παλαμικού έργου, αφού το 1998 πρώτος ο Πέτρος Ταμπούρης μας είχε παρουσιάσει το δικό του "Δωδεκάλογο".

Λουκάς Θάνος, Νίκος Ξυλούρης: Μνήμες από το Σάλπισμα (2021)

Ο Λουκάς Θάνος, όπως λέγαμε και χθες, αποτελεί μιαν εντελώς ιδιόμορφη καλλιτεχνική προσωπικότητα. Μετά την έκδοση του κλασικού δίσκου "Σάλπισμα" (1978/80) ο ίδιος εξαφανίστηκε ουσιαστικά από το μουσικό προσκήνιο για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, μέχρι το 2016 που επανεμφανίστηκε με μελοποιημένη ποίηση του Κωστή Παλαμά ("Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου") κι αφού σε όλο αυτό το ενδιάμεσο μακρό διάστημα περιορίστηκε σε ελάχιστες ηχογραφήσεις σε εντελώς διαφορετικά μουσικά πεδία ("Αναστροφή", "Jazzburger").

Φαίνεται λοιπόν ότι η βαριά σκιά εκείνης της πρώτης του δισκογραφικής στιγμής με τη στιβαρή ερμηνεία του Νίκου Ξυλούρη ακολουθούσε τον συνθέτη σε όλο του το βίο, πράγμα που επιβεβαιώθηκε κιόλας επίσημα με την πρόσφατη επιστροφή του στο παλιό εκείνο υλικό. 

Συγκεκριμένα, πριν από μερικούς μήνες εκδόθηκε από την ετικέτα Σείστρον των εκδόσεων Αεράκης ένας ψηφιακός δίσκος με τίτλο "Μνήμες". Κι αυτές ακριβώς οι "μνήμες" μας επαναφέρουν στο "Σάλπισμα" και όλο το παρασκήνιο της προετοιμασίας και έκδοσης του εμβηματικού δίσκου.

Πρόκειται λοιπόν για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ηχητικό ντοκουμέντο που περιλαμβάνει πρόχειρες ηχογραφήσεις από τις πρόβες του δίσκου, αλλά και ανέκδοτο υλικό που έμεινε τελικά εκτός δίσκου. Για την ακρίβεια, πρόκειται για τρία μελοποιημένα ποιήματα των Κωστή Παλαμά, Κώστα Βάρναλη και Γιάννη Ρίτσου, με τα οποία ξεκινά η έκδοση και τα οποία δεν είχαν ενσωματωθεί στο "Σάλπισμα". Στο κλείσιμο μάλιστα του δίσκου βρίσκουμε κι ένα ραδιοφωνικό ντοκουμέντο από τη διαφήμιση του δίσκου "Σάλπισμα", όταν τελικά κυκλοφόρησε το 1980 κι αφού ήδη ο μεγάλος κρητικός βάρδος είχε φύγει από τη ζωή.

Λουκάς Θάνος, Νίκος Ξυλούρης: Σάλπισμα (1978/80)

Ο Λουκάς Θάνος (γενν. 1954) αποτελεί μιαν εντελώς ιδιότυπη περίπτωση δημιουργού με πολύπλευρο φάσμα ενδιαφερόντων που απλώνονται από τη μουσική, ως το χορό και τη σκηνοθεσία. Από τα εφηβικά του ήδη χρόνια, στα τέλη της δεκαετίας του '60, καταπιάστηκε με τη μελοποίηση Ελλήνων ποιητών με ιδιαίτερη έμφαση στον Κώστα Καρυωτάκη. Με εκλεκτό υλικό λοιπόν στις αποσκευές του από το διάστημα 1969-1972 έκανε το πρώτο του δισκογραφικό φανέρωμα στα τέλη της δεκαετίας του '70 που έμελλε να σημαδέψει βαθιά την ελληνική δισκογραφία.

Το 1976 λοιπόν ο Λουκάς Θάνος μπήκε στο στούντιο και ηχογράφησε τον κύκλο μελοποιημένων ποιημάτων "Σάλπισμα" με ερμηνευτή τον Νίκο Ξυλούρη! Πρόκειται φυσικά για έναν δίσκο κλασικό που αποτελεί πλέον δίσκο αναφοράς μιας χρυσής εποχής για το ελληνικό τραγούδι. Συγχρόνως όμως πρόκειται για μια εργασία που γνώρισε πολλά προσκόμματα μέχρι να κυκλοφορήσει στην αγορά, αφού ο αρχικός προγραμματισμός της έκδοσής του το 1978 για κάποιο ανεξήγητο λόγο ακυρώθηκε, παρόλο που σχεδόν παντού αναφέρεται ως έτος κυκλοφορίας αυτή η χρονιά! Στην πραγματικότητα όμως ο δίσκος εκδόθηκε το 1980, αμέσως μετά τον πρόωρο θάνατο του μεγάλου βάρδου, πράγμα που θα έλεγα ότι δεν τιμά και τόσο τη δισκογραφική εταιρία που είχε τα δικαιώματα της έκδοσης!

Επί της ουσίας τώρα: Δε νομίζω πως χρειάζεται να παραβιάσω θύρες ανοιχτές τονίζοντας την ομορφιά αυτού του δίσκου κι ας μην εκτιμήθηκε δεόντως στην αρχή. Πρόκειται στ' αλήθεια για μια πολύ όμορφη δουλειά από κάθε άποψη. Πρώτα πρώτα είναι ο καίριος ποιητικός λόγος των τραγουδιών με τις υπογραφές μεγάλων μας ποιητών, όπως ο Κώστας Βάρναλης, ο Κώστας Καρυωτάκης και ο Άρης Αλεξάνδρου, μαζί με δυο τραγούδια σε ποίηση του συνθέτη. Ειδικά η "Μπαλάντα του κυρ Μέντιου" με τον ευρηματικό και καίρια συμβολικό λόγο του, αναδείχθηκε σε ένα από τα πιο διαχρονικά και πολυτραγουδισμένα ελληνικά τραγούδια, έστω κι αν χρειάστηκε η παραμορφωτική μεσολάβηση ενός Νότη Σφακιανάκη, για να περάσει το τραγούδι στο ευρύ κοινό!

Τα τραγούδια του Μίκη και του Γιάννη Θεοδωράκη (1960-2001)

Μέσα στην αχανή εργογραφία του Μίκη Θεοδωράκη κρύβονται αμέτρητες τρυφερές  και βαθιά λυρικές στιγμές που ίσως δεν έχουν φωτιστεί όσο τους αξίζει, καθώς η επική πλευρά του συνθέτη μοιάζει να έχει επισκιάσει σχεδόν ολοκληρωτικά την πολυδιάστατη υπόσταση της μουσικής αυτού του μεγαλοφυούς δημιουργού. Και ακριβώς σ' αυτό το δημιουργικό πεδίο του που κινείται στο ημίφως μοιάζουν σαν μικρές πυγολαμπίδες οι στιγμές που η τέχνη του μεγάλου συνθέτη συναντήθηκε με την ευαίσθητη ποιητική γραφή του αδελφού του Γιάννη Θεοδωράκη (1932-1996), δημοσιογράφου και ποιητή, που ο Μίκης υπεραγαπούσε και που αρκετές φορές στη μακρά διαδρομή του έντυσε μουσικά δικούς του στίχους δημιουργώντας μερικά από τα πιο αισθαντικά και τρυφερά του τραγούδια.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε βέβαια ότι ο πρώτος πρώτος κύκλος τραγουδιών του Μίκη, γραμμένος αρκετά χρόνια πριν από τον "Επιτάφιο", ήταν οι "Λιποτάκτες", τέσσερα τραγούδια σε ποίηση Γιάννη Θεοδωράκη που μελοποιήθηκαν στο διάστημα 1952-1957! Αυτή ήταν η μοναδική αποκλειστική συνεργασία των δύο αδελφών, ενώ στη συνέχεια οι συναντήσεις τους ήταν σποραδικές σε ευρύτερους κύκλους μαζί με τραγούδια άλλων στιχουργών και ποιητών, όπως ένα τραγούδι ("Λειτουργία") στον κύκλο "Αρχιπέλαγος" (1960) και φυσικά η υπέροχη λυρική μελωδία της "Φαίδρας" (1962) που αποθανατίστηκε από την αξεπέραστη ερμηνεία της Μελίνας Μερκούρη.

Προς τα τέλη της δεκαετίας του '70 και στις αρχές του '80 εντοπίζεται η πιο πυκνή συνεργασία των δύο αδελφών με αρκετά τραγούδια που περιλήφθηκαν στους κύκλους "Οκτώβρης 78" (1978) με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, "Ταξίδι μέσα στη νύχτα" (1978) και "Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο" (1980) με τη Μαργαρίτα Ζορμπαλά, "Δελτίο καιρού" (1980) με τη Μαρία Δημητριάδη και "Χαιρετισμοί" (1982) με τη Δήμητρα Γαλάνη. 

Μετά τον πρόωρο θάνατο του Γιάννη Θεοδωράκη ο Μίκης επανήλθε στην ποίησή του ενσωματώνοντας άλλα δυο τραγούδια με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη στο δίσκο "Άσματα" (1998), για να κλείσει αυτή η διαδρομή το 2001 με την ολοκληρωμένη επανεκτέλεση του έργου "Τραγούδι του νεκρού αδελφού" (2001), όπου προστέθηκε το θεατρικό τραγούδι "Το ταγκό του εφιάλτη" ερμηνευμένο από τον Γιάννη Μπέζο και τον Δημήτρη Μπάση.

Η Χούντα και ο Μίκης Θεοδωράκης: Τεκμήρια (2005)

Η γη των Χανίων έχει την ξεχωριστή τιμή να φιλοξενεί πλέον το σώμα του Μίκη Θεοδωράκη, όπως ήταν και η στερνή του επιθυμία. Και είναι η νομαρχιακή αυτοδιοίκηση της περιοχής που φρόντισε αρκετά χρόνια νωρίτερα, το 2005, με αφορμή τα 80χρονα του εκλεκτού της τέκνου να εκδώσει ένα ψηφιακό δίσκο με το χαρακτηριστικό τίτλο "Τεκμήρια", αφιερωμένο αποκλειστικά στις δύσκολες μέρες που έζησε ο μεγάλος συνθέτης στα χρόνια της επτάχρονης δικτατορίας των Συνταγματαρχών.

Ο δίσκος έχει συγκεντρώσει σπάνιο ηχητικό υλικό που αποτυπώνει ιδιαίτερες στιγμές του συνθέτη, όταν από την αρχή του καθεστώτος βρέθηκε στοχοποιημένος ως επικίνδυνος κομμουνιστής, πράγμα που είχε αποτέλεσμα την ολοκληρωτική απαγόρευση του έργου του, αλλά και τις βασανιστικές περιπέτειες που γνώρισε ο ίδιος και η οικογένειά του, πότε στη φυλακή, πότε στην απομόνωση στο ορεινό χωριό Ζάτουνα της Αρκαδίας.

Η έκδοση μας διασώζει ακριβές προσωπικές στιγμές του συνθέτη, όπως τις αφηγείται ο ίδιος σε πρόχειρες ηχογραφήσεις, όπου περιλαμβάνονται και αρκετά τραγούδια που συνέθεσε στο διάστημα της απομόνωσής του, κυρίως από τη σειρά "Αρκαδίες", μαζί με άλλα τραγούδια αγωνιστικού χαρακτήρα που αργότερα ηχογραφήθηκαν και κυκλοφόρησαν σε δίσκους.

Στο δίσκο επίσης περιέχεται κι ένα σπάνιο μουσικό ντοκουμέντο που περιλαμβάνει μια φωνητική σύνθεση για συμφωνική ορχήστρα του σημαντικού Γερμανού συνθέτη Paul Dessau, παλιού συνεργάτη του Bertolt Brecht, που γράφτηκε πάνω στο κείμενο της προκήρυξης του χουντικού υπουργού Οδυσσέα Αγγελή, με την οποία ανακοινώθηκε η απαγόρευση της μουσικής του Θεοδωράκη!

Ο ανέκδοτος Θεοδωράκης στο Δισκοβόλο

Λέω να αρκεστούμε για την ώρα σ' αυτά τα ανέκδοτα έργα του Μίκη Θεοδωράκη μέσα από το αχαρτογράφητο ουσιαστικά πέλαγος της αχανούς εργογραφίας του. 

Υπάρχουν φυσικά πάμπολλα ακόμη ντοκουμέντα που διασώζουν εκτελέσεις ανέκδοτων έργων του, αλλά δυστυχώς το μεγαλύτερο κομμάτι αυτού του θησαυρού παραμένει άγνωστο και πιθανότατα δεν πρόκειται ποτέ ν' αξιωθούμε να το ακούσουμε.

Επιλογικά λοιπόν σ' αυτή τη μικρή αναδίφηση θα ήθελα να κάνω μια υπόμνηση και παλιότερων παρουσιάσεων στο Δισκοβόλο με ανέκδοτο υλικό, ώστε να υπάρχει μια συγκεντρωτική πλέον καταγραφή. Τις επισημαίνω με χρονολογική ταξινόμηση και με μια επιγραμματική αναφορά στο περιεχόμενο και τους βασικούς τους συντελεστές. Ιδού:

1965. Καταιγίδα: Ταινία πλημμυρισμένη με γνωστά τραγούδια του Μίκη που ερμηνεύει η Ντόρα Γιαννακοπούλου.

1966. Η ηλικία της γειτονιάς μου: Κύκλος τραγουδιών σε στίχους Μιχάλη Παπανικολάου που ερμηνεύει η Μαρίζα Κωχ.

1969. Αρκαδία ΙΧ "Η μητέρα του εξόριστου": Τραγούδι-ποταμός γραμμένο στη Ζάτουνα σε ποίηση Κώστα Καλαντζή. Ερμηνεύει ο Μίκης.

1970. Επιτάφιος: Η 5η κατά σειρά εκτέλεση του εμβληματικού κύκλου τραγουδιών (Μούσχουρη, Μπιθικώτσης, Λίντα, Χορωδία Τρικάλων). Τραγουδά η Φλέρυ Νταντωνάκη. Στο πιάνο ο Μάνος Χατζιδάκις.

1975. Χριστόφορος Κολόμβος: Μουσική για το θεατρικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Ερμηνεύει ο Πέτρος Πανδής.

1980. Περικλής, πρίγκιπας της Τύρου: Μουσική για το έργο του Σέξπιρ. Ερμηνεύει ο Γιώργος Μούτσιος.

2002. Les amants de Teruel: Το κλασικό μπαλέτο του Μίκη σε νέα εκτέλεση από την Εθνική Ορχήστρα της Ισπανίας.

Ο ανέκδοτος Θεοδωράκης: Μουσική για την ταινία "Προμηθέας" (1987)

Από τις αμέτρητες γενναιόδωρες χειρονομίες του Μίκη Θεοδωράκη σε νέους, ενίοτε απολύτως άσημους, καλλιτέχνες προέρχεται κι αυτό το ντοκουμέντο που παρουσιάζω σήμερα.

Πρόκειται για την ταινία-όπερα μικρού μήκους "Προμηθέας" που έγραψε και σκηνοθέτησε ο Κατερινιώτης δημιουργός Γιώργος Κεραμιδιώτης το 1987 πάνω στον κλασικό μύθο του Προμηθέα και της τιμωρίας του από τους θεούς για την προδοτική του πρωτοβουλία να χαρίσει στους ανθρώπους το πολύτιμο αγαθό της φωτιάς. 

Στο κεντρικό ρόλο ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς και μαζί του η Νατάσα Ζούκα με τους ηθοποιούς Αλέκο Ουδινότη, Ηλία Λογοθέτη, Νίκο Βρεττό και Τάσο Πανταζή.

Η μουσική που συνοδεύει την παρουσία του χορού στην ταινία ανήκει στον Μίκη Θεοδωράκη και προέρχεται από τη συμφωνική καντάτα "Κατά Σαδδουκαίων" που γράφτηκε το 1981 πάνω στο ομώνυμο ποιητικό έργο του Μιχάλη Κατσαρού. 

Στην ταινία επίσης ακούγεται ένα "Μοιρολόι" γραμμένο από τον Μιχάλη Τερζή και ερμηνευμένο από την Ελένη Βιτάλη.

Τη Χορωδία της Εστίας Πιερίδων Μουσών έχει διδάξει και διευθύνει ο Γιάννη Αδαμίδης, ενώ συμμετέχουν μουσικοί της Κ.Ο.Β.Ε.