Παράσχος Μανιάτης: Αντίκοσμος (1988)

Πριν από μερικά χρόνια είχαμε παρουσιάσει ένα σπάνιο δίσκο μελοποιημένης ποίησης με τίτλο Νοσταλγία (1983) που εκδόθηκε στη Σουηδία κι έφερε την υπογραφή του συνθέτη Παράσχου Μανιάτη. Επανέρχομαι λοιπόν σήμερα στον παραγνωρισμένο από το ελληνικό κοινό αυτόν συνθέτη, για να δούμε και το υπόλοιπο δισκογραφημένο του έργο, αλλά κυρίως για να γνωρίσουμε καλύτερα μια σημαντική προσωπικότητα διεθνούς εμβέλειας που είναι κάτι πολύ περισσότερο από απλό συνθέτη τραγουδιών.

Ο Παράσχος (Πάρης) Μανιάτης γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1957, ενώ έκανε σημαντικές σπουδές στον τομέα της Μηχανολογίας στη Σουηδία και στις ΗΠΑ και ανέπτυξε ακαδημαϊκή δραστηριότητα επί σειρά ετών μέχρι την πιο πρόσφατη στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Παράλληλα είχε και ολοκληρωμένες μουσικές σπουδές στη βυζαντινή και ευρωπαϊκή μουσική στο Εθνικό Ωδείο και το Ωδείο Αθηνών, αλλά και στο Πανεπιστήμιο Webster του Σεντ Λούις στις ΗΠΑ. Η ευρεία μουσική του κατάρτιση τού έδωσε τη δυνατότητα να αναπτύξει ένα πολυσύνθετο και ετερόκλητο συνθετικό έργο που περιλαμβάνει συνθέσεις λόγιου ύφους (συμφωνίες, κοντσέρτα, μουσική δωματίου, πιανιστικά έργα), αλλά και πληθώρα κύκλων τραγουδιών, πολλά από τα οποία βασίζονται σε ποιητικά κείμενα. Δυστυχώς το μεγαλύτερο μέρος αυτού του έργου παραμένει ανέκδοτο, αν και έχει επανειλημμένα παρουσιστεί σε ζωντανές εμφανίσεις του συνθέτη, κυρίως στην ιδιαίτερη πατρίδα του, όπου δε σταμάτησε ποτέ να επιστρέφει και να αποτίει τον απαραίτητο φόρο τιμής επιλέγοντας μάλιστα συχνά να μελοποιεί Λέσβιους ποιητές ή να αξιοποιεί το ντόπιο μουσικό δυναμικό στις συναυλίες του.

Αφού λοιπόν μας έδωσε το 1983 ένα πρώτο δείγμα της μελοποιητικής του ευχέρειας με το άλμπουμ Νοσταλγία που προαναφέραμε, ο επόμενος δισκογραφικός σταθμός του Παράσχου Μανιάτη ήρθε το 1988 με το έργο Anticosmos (Αντίκοσμος) που αποτελεί ανεξάρτητη παραγωγή και ανήκει στο πεδίο της λόγιας δημιουργίας. Πρόκειται για έναν κύκλο δώδεκα μικρών συνθέσεων (η διάρκειά τους κυμαίνεται από 2,5 μέχρι 8 λεπτά) για σόλο πιάνο που συνιστούν το έργο 4 στον κατάλογο της επίσημης εργογραφίας του. Στοχαστικές μελωδίες με ισχυρό λυρικό φορτίο μας μεταφέρουν σε ένα κόσμο ονειρικό, πέρα από το πεδίο των αισθήσεων, έναν αντίκοσμο που αναδύεται αίφνης ως φιλόξενο καταφύγιο της κρυμμένης μας ευαισθησίας, η οποία μοιάζει να ακουμπά εκεί νωχελικά και εξαγνισμένη από την τριβή της καθημερινότητας. Χαρακτηριστικοί είναι κάποιοι τίτλοι: "Εωθινή ηχώ", "Κοσμογονία", "Μεσουράνηση", "Νέμεση", "Φωτονεφέλη".

Το έργο ερμηνεύει με άριστη τεχνική η αξιόλογη πιανίστρια Ερμιόνη Νάστου, μια δραστήρια μουσικός με καταγωγή από την Ήπειρο, εγκατεστημένη από παιδί στην Αθήνα, όπου είχε την τύχη να μελετήσει πιάνο δίπλα σε σημαντικούς δασκάλους, ενώ το 1977 βρέθηκε στη Σοβιετική Ένωση κι έκτοτε αποτελεί σταθερό μέλος του συλλόγου Εμείς που σπουδάσαμε στο Σοσιαλισμό. Είναι αξιοσημείωτο ότι η εκλεκτή αυτή πιανίστρια καταπιάστηκε και με τον τομέα της Αρχιτεκτονικής, πράγμα που φανερώνει ότι έχει παράλληλο βίο με αυτόν του συνθέτη και μηχανολόγου-οικονομολόγου Παράσχου Μανιάτη, με τον οποίο κάποια στιγμή διασταυρώθηκαν οι καλλιτεχνικές τους πορείες!

Λένα Παππά: Μελοποιημένα ποιήματα (1977-2024)

Έφυγε από τη ζωή πριν από μερικές ημέρες η σημαντική μεταπολεμική ποιήτρια Λένα Παππά (1932-2025), επί χρόνια εργαζόμενη στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας δίπλα στον συγγραφέα και ακαδημαϊκό Παντελή Πρεβελάκη. Στα γράμματα πρωτοεμφανίστηκε το 1956 με την ποιητική συλλογή "Ποιήματα", για να ακολουθήσουν δεκάδες άλλες ποιητικές συλλογές, αλλά και πεζογραφήματα (διηγήματα και μυθιστορήματα) που της χάρισαν πληθώρα τιμητικών διακρίσεων και βραβείων.

Στην ελληνική δισκογραφία η Λένα Παππά έχει μια ενδιαφέρουσα παρουσία και σ' αυτή θα σταθούμε μ' αυτό το μικρό αφιέρωμα. 14+1. Τόσα είναι τα μελοποιημένα ποιήματα της Λένας Παππά που πέρασαν στην επίσημη δισκογραφία, χωρίς να υπολογίζονται βέβαια οι επανεκτελέσεις μερικών από αυτά. Το πρώτο δισκογραφικό της φανέρωμα ήρθε το 1977 με το τραγούδι "Αν είμαι" που μελοποίησε ο Μίμης Πλέσσας για τον προσωπικό δίσκο Πες μου της Βασιλικής Λαβίνας. Μεσολάβησαν δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια μέχρι να την ξαναδούμε στην ελληνική δισκογραφία και μάλιστα πολύ πιο δυναμικά αυτή τη φορά, όταν οι σπουδαίοι Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας συμπεριέλαβαν τρία μελοποιημένα ποιήματά της ("Του έρωτα", "Το δωμάτιο", "Παλιά καλοκαίρια") στο άλμπουμ Της αγάπης μαχαιριά (1994), τραγούδια μάλιστα που γνώρισαν και αρκετές επανεκτελέσεις (Γιώργος Νταλάρας, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Χρήστος Δάντης, Μιχάλης Τζουγανάκης κ.ά.).

Την πιο συστηματική πάντως μελοποιητική δουλειά πάνω στο ποιητικό έργο της Λένας Παππά πιστώνεται ο καλός τραγουδοποιός Γιάννης Νικολάου, ο οποίος μας έδωσε ένα πρώτο δείγμα το 1997 με το τραγούδι "Πάει καιρός" από τον προσωπικό δίσκο της Καλλιόπης Βέττα Στη χώρα των ασμάτων. Την επόμενη χρονιά ο Νικολάου παρουσίασε ένα σώμα επτά μελοποιημένων ποιημάτων της Λένας Παππά στο δίσκο του Κακό παιδί ("Το κακό παιδί", "Αν", "Το κρίνο", "Μοίρα", "Νύχτα", Άνεμοι", "Χρώματα"), από τα οποία δύο ("Μοίρα", "Χρώματα") συμπεριέλαβε σε δεύτερη δική του εκτέλεση στο άλμπουμ Μπάντα του δρόμου (2004), ενώ άλλο ένα ("Το κρίνο") ερμήνευσε σε δεύτερη εκτέλεση και ο Παντελής Θαλασσινός στο άλμπουμ Οι άγγελοι του έρωτα (2005) μαζί με το πρωτότυπο "Πικρό τραγούδι".

Αξιοσημείωτο, τέλος, είναι ότι ο Πάνος Κατσιμίχας συμπεριέλαβε δύο στίχους της ποιήτριας στο τραγούδι του "Μην κοιτάζεις πίσω" από το δίσκο του Μπαλάντες των πολυκατοικιών (2004), ενώ μόλις το 2024 ο Γιώργος Αλτής μας έδωσε το τραγούδι "Μου λες θα φύγεις" με τη φωνή της Πέγκυς Ζάρρου που εκδόθηκε από το μουσικό περιοδικό Μετρονόμος.

Χρυσόστομος Σταμούλης: Γελάς (2020)

Το 2020 ο Χρυσόστομος Σταμούλης μας έδωσε την τελευταία ως τώρα δισκογραφική του δουλειά με τίτλο Γελάς που εκδόθηκε και πάλι σε μορφή βιβλίου με ένθετο τον ψηφιακό δίσκο από τις Εκδόσεις Αρμός. Είναι κι αυτή μια δουλειά που ακολουθεί τα χνάρια της προηγούμενης κατάθεσης του αξιόλογου συνθέτη, του κύκλου τραγουδιών Αγάπη σ' αγαπάω που είχε κυκλοφορήσει το 2013. Κι αν μ' εκείνη τη δουλειά ο δημιουργός μας χάρισε απλόχερα τα συναισθήματα αγάπης που πλημμύριζαν τα τραγούδια του, αυτή τη φορά μας χαρίζει ένα πλούσιο μπουκέτο με ανθισμένα χαμόγελα δείχνοντας έτσι την αισιόδοξη φύση του και την ισχυρή του κατάφαση στο φαινόμενο της ζωής και της ανθρώπινης επικοινωνίας.

Πρόκειται για ένα κύκλο τραγουδιών που βασίζονται και πάλι στον ποιητικό λόγο είτε με δικά του κείμενα, είτε με κείμενα σημαντικών νεωτερικών μας ποιητών, όπως ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, ο Γιώργος Σαραντάρης και ο Τάκης Βαρβιτσιώτης, μαζί με στίχους από την "Εκκλησιαστή" (ένα από τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης), αλλά και του Κύπριου Παναγιώτη Θωμά και του σύγχρονου στιχουργού Μάνου Ορφανουδάκη. Συνολικά ο δίσκος περιλαμβάνει δεκατρία κομμάτια, από τα οποία το ένα ("Λοξό καράβι") αποδίδεται σε δυο εκδοχές, άλλα δύο μέρη ("Σαν γέλασα", "Έχω δει τον ουρανό") είναι πεζά και τα διαβάζει ο συνθέτης, ενώ δύο τραγούδια αποδίδονται σε δεύτερη εκτέλεση, δηλαδή το "Λιταία πύλη" (από τον ομώνυμο δίσκο του 1998) και το "Κατάλευκο πουλί" (από το δίσκο Αγάπη σ' αγαπάω).

Τα τραγούδια ερμηνεύει μια θαυμάσια ομάδα νέων και παλιότερων ερμηνευτών και συγκεκριμένα ο Αλέξανδρος Τζουγανάκης, η Γεωργία Νταγάκη, ο Ανδρέας Καρακότας, ο Γεράσιμος Ανδρεάτος, η Λιζέτα Καλημέρη, ο Γιώργος Καλογήρου και ο Νίκος Ξυδάκης. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκαν ο Θάνος Σταυρίδης, ο Δημήτρης Λάππας, ο Κωνσταντίνος Δημηνάκης και ο συνθέτης. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν στο στούντιο Cue Productions της Θεσσαλονίκης κατά το διάστημα 2018-2020. Η έκδοση είναι υψηλής αισθητικής στα γνωστά πλέον στάνταρ που μας έχει συνηθίσει ο συνθέτης.

Χρυσόστομος Σταμούλης: Αγάπη σ' αγαπάω (2013)

Ο ορχηστρικός δίσκος Metamorphosis (2007) του Χρυσόστομου Σταμούλη έκλεινε με τον υπέροχο "Ύμνο της αγάπης" του Απόστολου Παύλου. Κι ακριβώς από την ίδια θεματική αφετηρία μοιάζει να γεννιέται η επόμενη δουλειά του αξιόλογου συνθέτη με τίτλο Αγάπη σ' αγαπάω που κυκλοφόρησε το 2013 σε μορφή βιβλίου από τις Εκδόσεις Αρμός.

Πρόκειται για έναν θαυμάσιο κύκλο οκτώ τραγουδιών με στίχους κυρίως του ίδιου του συνθέτη (πέντε τραγούδια) κι από ένα της Σόνιας Κούμουρου και του Παναγιώτη Θωμά, ενώ η κορύφωση του έργου έρχεται στο φινάλε με τη μελοποιημένη απόδοση στίχων του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη από το διήγημά του "Έρωτας στα χιόνια", γραμμένο το 1896, το οποίο μαζί με άλλα διηγήματα του μεγάλου Σκιαθίτη πεζογράφου έχει αποθανατίσει με την εμβληματική της ανάγνωση η σπουδαία ηθοποιός μας Σαπφώ Νοταρά σε παλιότερη ραδιοφωνική καταγραφή.

Η έκδοση είναι εξαιρετική από κάθε άποψη, καθώς συνδυάζει αρμονικά την ποίηση, τον πεζό λόγο, τη ζωγραφική και τη μουσική. Έχουμε δηλαδή ένα μουσικό βιβλίο που πέρα από τους στίχους των τραγουδιών περιέχει και άλλα ενδιαφέροντα λογοτεχνικά κείμενα. Φυσικά το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της έκδοσης είναι το ένθετο ψηφιακό δισκάκι με τα οκτώ χαμηλόφωνα τραγούδια του συνθέτη που ξεχειλίζουν από λυρισμό και ευαισθησία. Ο ίδιος χαρακτηρίζει τη δουλειά του ως "μια ιστόρηση της αγάπης με κείμενα, τραγούδια και ζωγραφιές". Το βιβλίο περιλαμβάνει μια ποικιλία κειμένων με κοινό άξονα την αναφορά στο κορυφαίο συναίσθημα της αγάπης και με βαρυσήμαντες υπογραφές, όπως του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη που προαναφέραμε, αλλά και του Σολομώντα, του Όσκαρ Ουάιλντ, του Μάνου Χατζιδάκι, του Τάσου Λειβαδίτη, του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, του Τάκη Βαρβιτσιώτη και άλλων. Την εικαστική επιμέλεια της έκδοσης είχαν οι Κύπριοι ζωγράφοι Χρίστος Πίτσιλλος και Ανδρέας Νικολάου.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν τρεις εκλεκτοί εκπρόσωποι της νεότερης τραγουδιστικής γενιάς, η Μελίνα Κανά, ο Γεράσιμος Ανδρεάτος και ο Απόστολος Ρίζος. Δεύτερη φωνή η Κωνσταντίνα Τεντόγλου. Στην ενορχήστρωση μαζί με τον συνθέτη συνέπραξαν ο Θάνος Σταυρίδης και ο Δημήτρης Λάππας. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν στο υπερσύγχρονο στούντιο ηχοληψίας του ΑΠΘ την άνοιξη του 2013. Τη μετάφραση του σολομώντειου κειμένου έκανε ο Κύπριος ποιητής Κυριάκος Χαραλαμπίδης.

Χρυσόστομος Σταμούλης: Metamorphosis (2007)

Την ίδια εκείνη χρονιά (2007) που μας έδωσε το δίσκο Το τραγούδι του ερωδιού με τη μουσική για το ντοκιμαντέρ "Πρέσπα, ο τόπος της εύλαλης σιωπής" του Ιωάννη Λ. Παπακαρμέζη, ο συνθέτης Χρυσόστομος Σταμούλης παρουσίασε μια δεύτερη συνεργασία με τον σκηνοθέτη, ο οποίος αυτή τη φορά λειτούργησε με την ιδιότητα του εκδότη και παραγωγού, και το αποτέλεσμα ήταν ένας ορχηστρικός δίσκος με τον αγγλόφωνο (άγνωστο γιατί) τίτλο Metamorphosis που κυκλοφόρησε από την ILP Productions. 

Στην ιδιαίτερη αυτή δουλειά ο συνθέτης ξεδιπλώνει προσωπικές μνήμες και οικογενειακές στιγμές που τις ντύνει με όμορφες οργανικές μελωδίες παίζοντας επιδέξια με τα ηχοχρώματα που άλλοτε παραπέμπουν στην Ανατολή κι άλλοτε αποκτούν συμφωνικές προεκτάσεις. Για το σκοπό αυτό επιστρατεύτηκε κι ένα ορχηστρικό οπλοστάσιο ανάμικτο με μουσικά όργανα ανατολίτικων χρωμάτων (φλογέρα, ούτι, κανονάκι, νέι, λύρα, μπεντίρ, τουμπελέκι, ντέφι) και ακουστικά όργανα της δυτικής μουσικής (κιθάρα, μαντολίνο, όμποε, τσέμπαλο, φλάουτο, λαούτο, κλαρινέτο, βιολί, βιολοντσέλο και κρουστά). Ο Αντώνης Σουσάμογλου επιμελήθηκε την ενορχήστρωση υπογράφοντας μάλιστα και ως συνθέτης το θέμα "Ήχοι φτερών". Ο συνθέτης σημειώνει: "Ο δίσκος αυτός που αλλιώς ξεκίνησε και αλλιώς κατέληξε, καθώς υπέστη και αυτός μια μικρή μεταμόρφωση, είναι αποτέλεσμα της αγάπης πολλών ανθρώπων. Θα έλεγα πως πρόκειται για μια γιορταστική, αλλά χαμηλόφωνη λιτανεία στιγμών, στην οποία συμμετέχουν μυστικά τραγουδιστές, μουσικοί, τεχνικοί του ήχου, φίλοι σιωπηλοί…".

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει το φινάλε του δίσκου, όπου περιέχεται ένα φωνητικό θέμα που αποτελεί μελοποίηση του περίφημου "Ύμνου της αγάπης" του Απόστολου Παύλου σε νεοελληνική απόδοση της Αναστασίας Δεληαργύρη-Φωτίου. Το ερμηνεύει ο Μανώλης Χατζημανώλης, ενώ τα αφηγηματικά μέρη αποδίδει ο σπουδαίος ηθοποιός του ΚΘΒΕ Δημήτρης Καρέλλης λίγους μήνες μόλις πριν φύγει απροσδόκητα από τη ζωή. Επίσης τα φωνητικά (βοκαλισμός) στο θέμα "Αισθήσεις" αποδίδουν η Νικολέττα Δημητρίου και ο Νίκος Σπανός. Τις ακουαρέλες που κοσμούν την προσεγμένη έκδοση σχεδίασε και πάλι ο Νικόλας Μπλιάτκας.

Χρυσόστομος Σταμούλης: Το τραγούδι του ερωδιού (2007)

Το 2007 στάθηκε η παραγωγικότερη χρονιά για τον Χρυσόστομο Σταμούλη, αφού είχε διπλή δισκογραφική παρουσία, πράγμα εντελώς σπάνιο για τους δικούς του ρυθμούς, μία με μια οργανική δουλειά κι άλλη μία με μουσική και τραγούδια για σκηνική λειτουργία.

Η σκηνική δουλειά που προανέφερα έχει τίτλο Το τραγούδι του ερωδιού και συνιστά και τη δεύτερη συνεχόμενη συνεργασία του συνθέτη με τον σκηνοθέτη και εκδότη Ιωάννη Λ. Παπακαρμέζη, με τον οποίο είχε συνεργαστεί δυο χρόνια νωρίτερα για τη μουσική επένδυση του ντοκιμαντέρ ...Και τα μάτια τους στάζουν Καππαδοκία (2005). Αυτή τη φορά η δουλειά του σκηνοθέτη στράφηκε στις εσχατιές της βορειοδυτικής Ελλάδας, στη μεθοριακή γραμμή με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία, όπου δεσπόζει ο υδάτινος όγκος της λίμνης Πρέσπας, ανταποκρινόμενος σε κάλεσμα της τοπικής Μητρόπολης. Τίτλος του ντοκιμαντέρ: "Πρέσπα, ο τόπος της εύλαλης σιωπής". Το υλικό μάλιστα του ντοκιμαντέρ εκδόθηκε και σε μορφή βιβλίου. 

Η ομορφιά του τοπίου άρρηκτα δεμένη με τους μύθους και θρύλους που τη συντροφεύουν μαζί με τη γοητευτική χλωρίδα και πανίδα της περιοχής έδωσαν ισχυρή ώθηση στην έμπνευση του συνθέτη, ο οποίος συνέθεσε ένα συναρπαστικό έργο αποτελούμενο κυρίως από οργανικά θέματα πλημμυρισμένα από αέρινες μελωδίες που μοιάζουν να ξεπετάγονται αυθόρμητα μέσα από τις μικρές σπηλιές της λίμνης σαν τον αγέρα που χαϊδεύει νωχελικά τα ήρεμα νερά της. Ενδιάμεσα χώρεσαν και τρία όμορφα τραγούδια ("Τραγούδι του ερωδιού", "Τραγούδι των παιδιών", "Άγιος Έρωτας") σε στίχους του συνθέτη που ερμηνεύουν ο Γιώργος Καλογήρου, ο Μιχάλης Παπαζήσης, ο Φώτης Θεοδωρίδης και παιδική χορωδία υπό την καθοδήγηση της Ιωσηφίνας Κατωφλίδου, συζύγου του συνθέτη. 

Την ενορχήστρωση επιμελήθηκαν ο συνθέτης και ο Μανόλης Ανδρουλιδάκης καταφεύγοντας σε μια ελεύθερη οργανική σύνθεση με ακουστικά όργανα ανάμικτα ενίοτε με φυσικούς ήχους του περιβάλλοντος, ενώ δε λείπουν και οι χαρακτηριστικοί ήχοι των χάλκινων πνευστών που αποτελούν σήμα κατατεθέν της περιοχής. Η έκδοση, εξαιρετικά προσεγμένη και καλαίσθητη, περιλαμβάνει πολύ ενδιαφέροντα κείμενα που υπογράφουν ο σκηνοθέτης και ο συνθέτης, λεπτομερείς πληροφορίες για κάθε μουσικό θέμα και θαυμάσια εικαστική φροντίδα με ωραιότατες ακουαρέλες που ζωγράφισε ο Νικόλας Μπλιάτκας.

Χρυσόστομος Σταμούλης: Καππαδοκία (2005)

Αραιή, αλλά σταθερή και αδιάλειπτη είναι η δισκογραφική παρουσία του Χρυσόστομου Σταμούλη, ο οποίος χρειάστηκε επτά χρόνια από την πρώτη του κατάθεση (Λιταία Πύλη) μέχρι να παρουσιάσει τη δεύτερη προσωπική του δουλειά με πλήρη τίτλο "...και τα μάτια τους στάζουν Καππαδοκία" που εκδόθηκε το 2005 σε ανεξάρτητη παραγωγή της Θεσσαλονίκης υπό την ετικέτα ILP Productions. Το υλικό του δίσκου περιλαμβάνει τη μουσική και τα τραγούδια που έγραψε για το ομώνυμο ντοκιμαντέρ του Ιωάννη Λ. Παπακαρμέζη, το οποίο αναφέρεται στις χαμένες μικρασιατικές πατρίδες επικεντρώνοντας στον ελληνισμό της Καππαδοκίας, στην καρδιά της Μικρασιατικής γης. 

Από τα 21 θέματα του δίσκου τα δώδεκα είναι φωνητικά (τραγούδια) και βασίζονται σε ποιήματα του Σαμιώτη ποιητή Γιώργου Θέμελη (1900-1976), του Κύπριου Κυριάκου Χαραλαμπίδη (1940- ) και του συνθέτη. Μια εξαίσια πλημμυρίδα εμπνευσμένων μελωδιών κατακλύζει το έργο σε ένα ύφος έντονα ελεγειακό που φορτίζει το θυμικό του ακροατή προκαλώντας συναισθήματα βαθιάς συγκίνησης. Η μουσική του Σταμούλη χαρακτηρίζεται από ηχοχρωματισμούς βγαλμένους κατευθείαν από την πλούσια ελληνική λαϊκή ή θρησκευτική παράδοση. 

Ερμηνευτές των τραγουδιών είναι ο Παντελής Θεοχαρίδης, ο Μανώλης Χατζημανώλης, ο Γεράσιμος Ανδρεάτος, ο Αργύρης Μπακιρτζής, ο Γιώργος Καλογήρου και το μουσικό σχήμα Τρίφωνο. Συμμετέχει και πάλι η Χορωδία Νέων Ιωάννης Χρυσόστομος που διευθύνει ο συνθέτης, καθώς και το ένα έκτακτο Φωνητικό Σύνολο. Κείμενα διαβάζει με πολύ εκφραστικό ύφος ο εκλεκτός ηθοποιός Γιώργος Μιχαλακόπουλος που μας είχε δώσει πειστικά δείγματα της αφηγηματικής του ικανότητας λίγο παλιότερα συμμετέχοντας στο δίσκο του Γιώργου Τσαγκάρη Φυσάει (1993) βασισμένο σε ποίηση του Τάσου Λειβαδίτη. Τις ενορχηστρώσεις υπογράφουν ο Χρυσόστομος Σταμούλης, ο Μανόλης Ανδρουλιδάκης και ο Βασίλης Κασούρας. Το εικαστικό μέρος της έκδοσης επιμελήθηκε ο Νικόλας Μπλιάτκας.

Χρυσόστομος Σταμούλης: Λιταία Πύλη (1998)

Γενέθλια ημέρα η σημερινή για έναν εκλεκτό δημιουργό από την άτυπα λεγόμενη Σχολή της Θεσσαλονίκης, τον Χρυσόστομο Σταμούλη που γεννήθηκε στην Άφυτο της Χαλκιδικής στις 2 Αυγούστου του 1964 και μας πρωτοσυστήθηκε ως συνθέτης μόλις το 1998 με το άλμπουμ Λιταία Πύλη, ένα κρυφό διαμαντάκι της ελληνικής δισκογραφίας που αξίζει να ανασύρουμε από την αφάνεια και να χαρούμε την παραγνωρισμένη ομορφιά του. 

Βέβαια ο συγκεκριμένος δημιουργός δεν είναι κάποιος τυχαίος μουσικός που απλώς δεν ευτύχησε να κάνει μεγάλο όνομα. Γιατί ο Χρυσόστομος Σταμούλης αποτελεί σημαντική πνευματική μορφή της Θεσσαλονίκης, εν ενεργεία καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, με σοβαρές σπουδές στο φλάουτο και τη μουσική θεωρία στο Μακεδονικό Ωδείο, ενώ έχει ήδη στο ενεργητικό του και σοβαρό συγγραφικό έργο, αλλά και μουσική δραστηριότητα ως διευθυντής του νεανικού χορωδιακού και ορχηστρικού σχήματος "Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος" της Θεσσαλονίκης. Μετά την παρθενική του δισκογραφική εμφάνιση το 1998, συνέχισε να μας δίνει σε αραιά χρονικά διαστήματα κι άλλες αξιόλογες δουλειές, όπως οι μουσικές του επενδύσεις για τα ντοκιμαντέρ Καππαδοκία (2005) και Το τραγούδι του ερωδιού (2007), το οργανικό Metamorphosis (2007), αλλά και οι κύκλοι τραγουδιών Αγάπη σ' αγαπάω (2013) και Γελάς (2020).

Η Λιταία Πύλη είναι ένα άλμπουμ με μελωδικό πλούτο ανάμικτο με λαϊκούς και νεορεμπέτικους απόηχους και κυρίως με ένα καίριο ποιητικό υπόβαθρο, πάνω στο οποία χτίστηκαν οι μελωδίες των τραγουδιών. Παρόλο που είναι εμφανής ένας θρησκευτικός προσανατολισμός, αυτό γίνεται μ' ένα ανοιχτό πνεύμα και με μια διάθεση βαθύτερης ανθρώπινης επικοινωνίας. Η επιλογή των στίχων φανερώνει την απουσία κάθε θρησκοληπτικής εμμονής. Μια ψυχική ανάταση αναδίνεται στο άκουσμα αυτών των τρυφερών τραγουδιών. Ο ίδιος ο συνθέτης έγραψε στίχους, αλλά αξιοποίησε και ποιήματα του Βαγγέλη Βαρβαρέσου, του Παναγιώτη Λάιου, του Βενιζέλου Χριστοφορίδη και της Μαριλένας Φακέττι. Σημαντική στιγμή του δίσκου αποτελεί η μελοποίηση του "Πέμπτου Ευαγγελίου" του Άγγελου Σικελιανού (1884-1951), ενώ η κορύφωση έρχεται στο τέλος μ' έναν ωραιότατο μικρό κύκλο μελοποιημένων ποιημάτων του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη (1908-1993), εμβληματικής πνευματικής μορφής της μεταπολεμικής Θεσσαλονίκης, από την ποιητική συλλογή "Ο πεθαμένος και η ανάσταση" (1944). 

Τα τραγούδια αποδίδουν πολύ εκφραστικά οι τρεις νέοι τότε ερμηνευτές Πέτρος Γαϊτάνος, Μανώλης Χατζημανώλης και Μιχάλης Παπαζήσης. Συμμετέχει η Χορωδία Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος υπό τη διδασκαλία του συνθέτη και της Ελένης Μουμτζή, καθώς και το παιδικό της τμήμα που διευθύνει η Ιωσηφίνα Κατωφλίδου-Σταμούλη. Το τραγούδι "Χρώματα" ερμηνεύει η Μαριάννα Γκιουλέκα, ενώ το τραγούδι "Οδοιπόρος" είναι αφιερωμένο στον Σταύρο Κουγιουμτζή. Το εξώφυλλο φιλοτέχνησε η Ανδρομάχη Βουτσινά. Ένας συνολικά θαυμάσιος δίσκος, άδικα παραγκωνισμένος από την πλημμύρα των αναλώσιμων σουξέ.

100 Χρόνια Μίκης Θεοδωράκης: ΙV. Ο Πολιτικός Μίκης

Άφησα τελευταία την κατηγορία των επικών και πολιτικών τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη, όχι γιατί ανάμεσά τους δεν περιλαμβάνονται και μερικές σπουδαίες μουσικές στιγμές, αλλά κυρίως γιατί ήθελα να δώσω το προβάδισμα στις άλλες πτυχές του πολύπλευρου αυτού δημιουργού, οι οποίες - πλην της καθαρώς λαϊκής - παραμένουν στην άκρη υποτιμημένες, χωρίς να έχουν φωτιστεί όσο θα τους άξιζε και χωρίς να έχει εκτιμήσει επαρκώς την αξία τους το ευρύ κοινό, παρόλο που εκεί κυρίως κρύβονται τα αληθινά διαμάντια της μουσικής του.

Θα ήταν περιττολογία βέβαια να τονίσω κι εγώ το αγωνιστικό πνεύμα που διατρέχει το βίο και το έργο του συνθέτη από τα νεανικά του ήδη χρόνια, πράγμα άλλωστε που του κόστισε ακριβά σε εποχές ιδεολογικής μισαλλοδοξίας που επικράτησαν στον τόπο μας κατά την εμφυλιακή και μετεμφυλιακή περίοδο με αποκορύφωμα βέβαια τα σκοτεινά χρόνια της δικτατορίας των συνταγματαρχών. Τίποτε και ποτέ πάντως δε στάθηκε πραγματικό εμπόδιο για την πορεία αυτού του ελεύθερου πνεύματος, για να μην πω μάλιστα ότι οι ανελέητες διώξεις που υπέστη μάλλον πυροδότησαν πιο δυναμικά τον δημιουργικό του οίστρο και οδήγησαν στη σύνθεση σημαντικών έργων. 

Η αλήθεια είναι ότι το "πολιτικό" στοιχείο ήταν παρόν σε πολλά έργα του συνθέτη που δεν το έδειχναν αυτό και τόσο καθαρά, ακόμη κι αυτά που είχαν κυρίαρχη τη σφραγίδα του λαϊκού, όπως τα τραγούδια του Επιτάφιου (1960) και ασφαλώς το Τραγούδι του νεκρού αδελφού (1962) με τις συμβολικές αναφορές στον οδυνηρό εμφύλιο που είχε προηγηθεί. Το 1964 πάντως μας έδωσε ένα πιο ξεκάθαρου πολιτικού προσανατολισμού έργο, τη μουσική για το θεατρικό Ένας Όμηρος που αναφέρεται στον απελευθερωτικό αγώνα των Ιρλανδών κατά των Άγγλων, ενώ το πρώτο ακραιφνώς "πολιτικό" του δημιούργημα κατά την προδικτατορική εποχή ήταν η εμβληματική Ρωμιοσύνη (1966) σε ποίηση του Γιάννη Ρίτσου. Κατά τη διάρκεια του χουντικού καθεστώτος συνέθεσε σχεδόν αποκλειστικά έργα με πολιτικό και αγωνιστικό περιεχόμενο, όπως η μεγάλη σειρά των Αρκαδιών, η Κατάσταση Πολιορκίας, ο Ήλιος και ο Χρόνος, το Μυθιστόρημα, τα Τραγούδια του Ανδρέα, Τα λαϊκά, η Νύχτα θανάτου, το Πνευματικό Εμβατήριο, Τα τραγούδια του Αγώνα, Τα 18 Λιανοτράγουσα της πικρής πατρίδας και το Canto General. Τα έργα αυτά κατά κανόνα δισκογραφήθηκαν στο εξωτερικό (όσο διαρκούσε το ανελεύθερο καθεστώς) ή και στην Ελλάδα μετά την πτώση της δικτατορίας. Και φυσικά η Μεταπολίτευση έφερε ως κατακλυσμιαίο ξέσπασμα την απόλυτη αποθέωση των πολιτικών τραγουδιών του Μίκη επισκιάζοντας για ένα διάστημα κάθε άλλη μορφή τραγουδιού.

Η συλλογή που σας παρουσιάζω περιλαμβάνει 20 εμβληματικά πολιτικά και αγωνιστικά τραγούδια του μεγάλου συνθέτη ηχογραφημένα κατά το διάστημα 1966-1980, ξεκινώντας με τη Ρωμιοσύνη και το θεατρικό κύκλο Ένας όμηρος (στη δεύτερη εκτέλεση του 1966) και καταλήγοντας στην κινηματογραφική μουσική για την ταινία Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο (1980). Σημαντικοί ποιητές και στιχουργοί προσθέτουν βάρος με το κύρος του ποιητικού τους λόγου στα συγκεκριμένα τραγούδια, όπως οι: Ανδρέας Κάλβος, Άγγελος Σικελιανός, Γιώργος Σεφέρης, Γιάννης Ρίτσος, Μανόλης Αναγνωστάκης, Γιάννης Θεοδωράκης, Μάνος Ελευθερίου και Ιάκωβος Καμπανέλλης. Το όνομα της Μαρίας Φαραντούρη κυριαρχεί στο επίπεδο των ερμηνευτών, μαζί με άλλα σημαντικά ονόματα, όπως: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Στέλιος Καζαντζίδης, Αντώνης Καλογιάννης, Μαρία Δημητριάδη, Βασίλης Παπακωνσταντίνου και Μαργαρίτα Ζορμπαλά.