Johann Sebastian Bach: Καντάτα του κυνηγιού, BWV 208 (TELDEC/1963)

Στις 31 Μαρτίου 1685, πριν από 239 δηλαδή χρόνια ακριβώς, γεννήθηκε μία από τις μεγαλύτερες μουσικές ιδιοφυίες όλων των εποχών, κατά πολλούς μάλιστα η κορυφαία όλων, ο Γερμανός συνθέτης και οργανίστας Johann Sebastian Bach (1685-1750), ο λεγόμενος και Μεγάλος Κάντορας, εκλεκτό τέκνο μεγάλης μουσικής οικογένειας που μας χάρισε κι άλλους σπουδαίους συνθέτες, ένας υποδειγματικός δημιουργός απόλυτα αφοσιωμένος σε όλη τη ζωή του στη μουσική δημιουργία, η οποία είναι ογκωδέστατη, καθώς υπερβαίνει τους χίλιους τίτλους με συνθέσεις που κάποιες φορές ξεπερνούν σε διάρκεια τις δύο ώρες! 

Μέσα στο τεράστιο και πολυποίκιλο αυτό έργο ξεχωριστή θέση έχουν οι φωνητικές του συνθέσεις (ορατόρια, καντάτες, μοτέτα), το μεγαλύτερο μέρος των οποίων έχει θρησκευτικό περιεχόμενο. Ειδικότερα οι καντάτες του Μπαχ είναι ένας ευρύτατος κύκλος συνθέσεων που ξεπερνούν τις 200! Πρόκειται για συνθέσεις μεσαίας διάρκειας με εναλλασσόμενα μέρη (ρετσιτατίβα, άριες, χορωδιακά και οργανικά μέρη) με θεματολογία αντλημένη κατά κανόνα από μικρά βιβλικά επεισόδια.

Στο μεγάλο αυτό corpus, εκτός από τις θρησκευτικές καντάτες, βρίσκουμε και μια μικρότερη κατηγορία αποτελούμενη από κοσμικές καντάτες, των οποίων η θεματολία έχει αντληθεί είτε από την αρχαία μυθολογία, είτε και από τη ζωή των διαφόρων ευγενών, τους οποίους υπηρέτησε κατά καιρούς ο συνθέτης. Μια τέτοια καντάτα είναι και η επονομομαζόμενη "Καντάτα του Κυνηγιού" που φέρει τον αριθμό καταλόγου BWV 208 και γράφτηκε το 1713 για τα γενέθλια του Δούκα Christian zu Saxe-Weissenfels πάνω σε κείμενο του αυλικού ποιητή Salomon Franck. Το θέμα της καντάτας αναφέρεται στον μυθικό ήρωα Ενδυμίωνα και στον σφοδρό έρωτα που ενέπνευσε στη θεά του κυνηγιού Άρτεμη. Το έργο αναπτύσσεται σε 15 μέρη με συνεχείς αφηγηματικές γέφυρες (recitativi) ανάμεσα στις υπέροχες ερωτικές άριες που αποδίδουν μια σοπράνο (στο ρόλο της Άρτεμης), ένας τενόρος (ως Ενδυμίων) κι ένας μπάσος (ως Πάνας).

Η ηχογράφηση που σας παρουσιάζω έγινε στις αρχές της δεκαετίας του '60 με την Ορχήστρα Δωματίου του Άμστερνταμ που διευθύνει ο Ολλανδός μαέστρος Andre Rieu*. Συμμετέχει η Χορωδία Μοντεβέρντι του Αμβούργου και οι σολίστες: Erna Spoorenberg (σοπράνο), Tom Brand (τενόρος) και Jaqgues Villisech (μπάσος). Στην ορχήστρα συμμετέχουν μεταξύ άλλων και οι σπουδαίοι σολίστες Franz Bruggen (φλάουτο με ράμφος) και Gustav Leonhardt (τσέμπαλο).

Joseph Haydn: Symphonies Nos 100 & 104 (EMI/1987)

Θα αφιερώσουμε τις δυο τελευταίες ημέρες του Μάρτη σε δυο κορυφαίες μορφές της ευρωπαϊκής λόγιας μουσικής, τον Γερμανό Johann Sebastian Bach και τον Αυστριακό Joseph Haydn που γεννήθηκαν και οι δυο στις 31 Μαρτίου, αν και τους χωρίζει σημαντική χρονική απόσταση, αφού ο πρώτος αποτελεί τη δεσπόζουζα μορφή της περιόδου του Μπαρόκ (1600-1750) και ο δεύτερος την πατριαρχική μορφή της Κλασικής Περιόδου (1750-1820).

Ο Franz Joseph Haydn (1732-1809) ανήκει στη χρυσή τριάδα των μεγάλων συνθετών της Κλασικής Περιόδου, την οποία συμπληρώνουν οι μεγάλοι συνθέτες και μαθητές του Wolfgang Amadeus Mozart και Ludwig van Beethoven. Ο Χάυντν υπήρξε από τους πολυγραφότερους συνθέτες όλων των εποχών και μας κληροδότησε κολοσσιαίο και πολυεπίπεδο έργο, από το οποίο ξεχωρίζουν οι πάνω από 100 Συμφωνίες του, τα δεκάδες Κουαρτέτα Εγχόρδων και τα μεγάλα ορατόρια (Η Δημιουργία, Οι Εποχές). Οι δώδεκα τελευταίες Συμφωνίες του, υπ' αριθμόν 93-104, αποτελούν μια ξεχωριστή ενότητα με την ιδιαίτερη ονομασία "Συμφωνίες του Λονδίνου", καθώς γράφτηκαν στη διάρκεια της παραμονής του συνθέτη στην Αγγλική πρωτεύουσα, την οποία επισκέφτηκε τουλάχιστον δύο φορές.

Η ξεχωριστή αναλογική έκδοση της EMI που σας παρουσιάζω σήμερα περιλαμβάνει δύο από τις Συμφωνίες αυτές: Τη Συμφωνία αρ. 100 που φέρει και την ιδιαίτερη ονομασία "Στρατιωτική" λόγω του εμβατηριακού ρυθμού του 2ου μέρους της (Allegretto), η μελωδία του οποίου είναι δανεισμένη από ένα παλιότερο Κοντσέρτο για Λύρα του συνθέτη. Το έργο γράφτηκε στο διάστημα 1793-1974 και αναπτύσσεται στην κλασική τετραμερή μορφή: Adagio/Allegro - Allegretto - Menuetto (Moderato) - Finale (Presto). Επίσης τη Συμφωνία αρ. 104 που επονομάζεται και "Συμφωνία του Λονδίνου", η οποία γράφτηκε στο Λονδίνο το 1795 και πρωτοεκτελέστηκε στις 4 Μαΐου της ίδιας χρονιάς στο King's Theatre υπό τη διεύθυνση του συνθέτη. Τα μέρη του έργου: Adagio/Allegro - Andante - Menuetto (Allegro) - Finale (Spirituoso).

Η συγκεκριμένη εκτέλεση των δύο έργων δεν είναι στην αυθεντική συμφωνική τους γραφή, αλλά σε μια πανέμορφη διασκευή για Φλάουτο και Κουαρτέτο Εγχόρδων που έκανε ο Johann Peter Salomon (1745-1815), ένας υπερδραστήριος Γερμανός βιολονίστας και συνθέτης που είχε την πρωτοβουλία να καλέσει τον Χάυντν στο Λονδίνο και να υποστηρίξει έμπρακτα το έργο του. Εδώ παίζει φλάουτο ο Γερμανός φλαουτίστας Hans-Martin Linde και συμμετέχει το οργανικό σχήμα Linde-Consort. Πεντακάθαρη ηχογράφηση του 1987 με όργανα εποχής που δίνουν μια κρυστάλλινη υφή στο τελικό ηχόχρωμα.

Νίκος Τσιριγώτης: Παιδικά τραγούδια (2024)

Έχω τη χαρά να παρουσιάσω σήμερα ένα υπέροχο κύκλο παιδικών τραγουδιών του πολυτάλαντου ερασιτέχνη (με την αυθεντική έννοια του όρου) συνθέτη και μαέστρου από τη Μυτιλήνη Νίκου Τσιριγώτη, για τη σπουδαία δουλειά του οποίου έχουμε μιλήσει ήδη αρκετές φορές εδώ στο Δισκοβόλο, πάντα με αφορμή και κάτι καινούργιο που παρουσίαζε, έστω κι αν πεισματικά επιμένει να λειτουργεί εκτός των εμπορικών πλαισίων αγνοώντας τις σειρήνες και τους πειρασμούς που συχνά τον προσεγγίζουν, προτιμώντας να προσφέρει ανιδιοτελώς το ταλέντο του στην τοπική κοινωνία της Λέσβου.

Τα "Παιδικά τραγούδια" εκδόθηκαν πολύ πρόσφατα στη Μυτιλήνη σε ανεξάρτητη έκδοση και παραγωγή και αποτελούν έναν ευρύ και χορταστικό κύκλο από είκοσι συνολικά τραγούδια (επιλεγμένα από έναν ακόμη ευρύτερο κύκλο) παιδικού προσανατολισμού, τα οποία πρόσφατα (το περασμένο Σάββατο) παρουσιάστηκαν ζωντανά στο τοπικό κοινό σε μια μεγάλη μουσικοποιητική βραδιά που διοργάνωσε το 2ο ΓΕΛ της Μυτιλήνης με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Λογοτεχνίας. Οι στίχοι των τραγουδιών βασίστηκαν σε παιδικά ποιήματα ντόπιων κυρίως στιχουργών (Δημ. Νικορέτζος, Β. Σταυρακέλλης, Γ. Παπάνης, Μάρω Ματθαίου, Χρυσ. Γελαγώτης, Ε. Βαρβαρέσσου), αλλά και του γνωστού σκηνοθέτη και τραγουδοποιού Ανδρέα Θωμόπουλου, καθώς και του εμβληματικού Λέσβιου ποιητή Αργύρη Εφταλιώτη (1849-1923). Η θεματολογία τους αναφέρεται στην καθημερινότητα των παιδιών, στις ευαισθησίες, αλλά και στις παραμυθένιες φαντασιώσεις τους. Τρυφερές μελωδίες και ευφάνταστα ρυθμικά θέματα χαρακτηρίζουν τη μουσική των τραγουδιών που παίζονται όλα στο ιδιόκτητο στούντιο του συνθέτη από τον ίδιο με τη βοήθεια της ηλεκτρονικής τεχνολογίας, χωρίς αυτό να ενοχλεί στο ελάχιστο τον τελικό ήχο που ακούμε. Ο ίδιος επίσης συμμετέχει και ως ερμηνευτής, μαζί με τη Χρύσα Βέκιου και την κόρη του Αμέρσσα Τσιριγώτη με τη συμμετοχή μιας πλειάδας άλλων ερασιτεχνών ερμηνευτών (Α. Μυλωνά, Χ. Μουρατίδης, Κ. Γούναρης, Ν. Βερβενιώτης).

Ο συνθέτης και συγγραφέας Στέφανος Φευγαλάς αναλύοντας τη δουλειά του Νίκου Τσιριγώτη σημειώνει μεταξύ άλλων: 

Σπύρος Μιχαηλίδης: Piano Bar (1985)

Το 1985 κυκλοφόρησε από τη Lyra το διπλό αναλογικό άλμπουμ "Piano Bar" αποκλειστικά με σόλο πιάνο που ερμηνεύει ο πιανίστας Σπύρος Μιχαηλίδης στη μοναδική, εξ όσων γνωρίζω, προσωπική δισκογραφική του κατάθεση.

Το αξιοσημείωτο με τη συγκεκριμένη έκδοση είναι ότι την παραγωγή και επιμέλεια του δίσκου υπογράφει ο μεγάλος συνθέτης Σταύρος Ξαρχάκος, ο οποίος στο εσώφυλλο μας δίνει τις σχετικές εξηγήσεις: "Ο Σπύρος Μιχαηλίδης ανήκει σ' εκείνη την ολιγάριθμη ομάδα βιρτουόζων που επεμβαίνουν στη μουσική δημιουργία επιδημιουργώντας, φορτίζοντας δηλαδή το έργο με τη δική τους ερμηνευτική οπτική, αποτέλεσμα μιας σπουδαίας τεχνικής και μιας μόνιμης επαφής με το χώρο της έμπνευσης του δημιουργού. Το Piano Bar είναι ένας δίσκος με μελωδίες και ρυθμούς από τον ατέλειωτο θησαυρό της μουσικής φιλολογίας, συγκροτημένος με τρόπο που να περνάει μέσα στον ακροατή χωρίς να εξαφανίζεται σαν απλή ακουστική εμπειρία, αλλά να κατοχυρώνεται σαν μουσικό άκουσμα που χαρακτηρίζει εποχές, ιδέες, προτάσεις ζωής και τρόπους επαφής με την ομορφιά της τέχνης...".

Η γνωριμία του Ξαρχάκου με τον πιανίστα Σπύρο Μιχαηλίδη ανατρέχει μια δεκαετία πίσω, όταν είχαν συνεργαστεί στον ορχηστρικό δίσκο "Χωρίς λόγια" (1974). Το περιεχόμενο της νέας τους συνεργασίας επιβεβαιώνει απόλυτα τις σκέψεις του συνθέτη, καθώς έχουμε να κάνουμε με ένα πλούσιο μελωδικό υλικό που λειτουργεί σαν αληθινό καλειδοσκόπιο της ελληνικής και διεθνούς μουσικής που δημιουργήθηκε μέσα στον 20ο αιώνα. Κάθε ένας από τους δύο δίσκους της έκδοσης αποτελεί και μια αυτοτελή ενότητα, μία για τη διεθνή μουσική και μία για την ελληνική. Η πρώτη ενότητα μοιράζεται στις υποενότητες: α) Κινηματογραφικά, β) Ξένα τραγούδια. Συνολικά 14 παγκόσμιες κινηματογραφικές μελωδίες, μέσα στις οποίες χώρεσαν και δύο ελληνικές, μία του Τάκη Μωράκη για την ταινία "Το παιδί και το δελφίνι" ("Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη") και μία του Μάνου Χατζιδάκι για την ταινία "Ποτέ την Κυριακή" ("Τα παιδιά του Πειραιά"), καθώς και 16 διάσημες ξένες μελωδίες παιγμένες σε συνεχή ροή ως σουίτες. Η "ελληνική" ενότητα χωρίζεται αντίστοιχα στις υποενότητες: α) Ελληνικά τραγούδια δεκαετίας '40-'50 (επικεντρώνεται στο "ελαφρό" τραγούδι της εποχής, ενώ απουσιάζει πλήρως το ρεμπέτικο και λαϊκό), β) Ελληνικά τραγούδια εικοσαετίας '60-'80 (με συνθέσεις των Μάνου Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Γιάννη Σπανού και Σταύρου Ξαρχάκου).

Φώτης Αγγουλές: Μελοποιημένα ποιήματα (1977-2005)

Σαν σήμερα, πριν από 60 ακριβώς χρόνια, στις 27 Μαρτίου 1964 έφυγε πρόωρα από τη ζωή ο ποιητής και αγωνιστής Φώτης Αγγουλές (1911-1964), κατά κόσμον Φώτης Χονδρουλάκης, ο λεγόμενος και ποιητής της προσφυγιάς, αφού κι ο ίδιος έζησε την απάνθρωπη αυτή εμπειρία, καθώς γεννήθηκε στον Τσεσμέ της Μ. Ασίας, αλλά μετά την Καταστροφή βρέθηκε πρόσφυγας στη Χίο, όπου και ξεκίνησε τις πρώτες ποιητικές του απόπειρες εργαζόμενος ως τυπογράφος και δημοσιογράφος, ενώ αργότερα στρατολογήθηκε στη Μέση Ανατολή, όπου συνέχισε τα δημοσιογραφικά και ποιητικά του ενδιαφέροντα και τελικά πέθανε από τις κακουχίες το 1964 σε ηλικία 53 μόλις ετών.

Η έντονα αγωνιστική ποιητική γραφή του Φώτη Αγγουλέ πλημμυρισμένη με μια διάχυτη λυρική διάθεση γνώρισε μάλλον απροσδόκητη απήχηση στο χώρο της μελοποιημένης ποίησης στα μεταπολιτευτικά χρόνια, με αποτέλεσμα να έχουμε μια μεγάλη σειρά μελοποιήσεων βασισμένων στο έργο του αρχής γενομένης το 1977 από τον Πάνο Τζαβέλλα με το δίσκο "Πορεία μες στη νύχτα", ενώ με τον ίδιο τίτλο και την ίδια χρονιά (με αναθεωρημένη επανέκδοση το 1981) και ο Θωμάς Μπακαλάκος καταπιάστηκε με τον ποιητή. Την καλύτερη πάντως και πιο εκτενή μουσική προσέγγιση στο ποιητικό έργο του Φώτη Αγγουλέ αποτελεί ο κύκλος "14 Τραγούδια" (1979) του Πάνου Τριανταφυλλίδη με έξι μελοποιημένα ποιήματα, ανάμεσα στα οποία το υπέροχο "Μείνε". Το 1983 επίσης ο Παράσχος Μανιάτης μελοποίησε άλλα πέντε ποιήματα του Αγγουλέ στο δίσκο "Νοσταλγία", ενώ μεμονωμένα ποιήματά του βρίσκουμε διάσπαρτα σε αρκετές άλλες δισκογραφικές δουλειές με μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, του Μιχάλη Τερζή, του Γιάννη Μαρκόπουλου, του Βασίλη Παπανικολάου, του Παντελή Θαλασσινού και του Πάρι Περυσινάκη.

Από την ενδιαφέρουσα λοιπόν αυτή μελοποιητική παραγωγή έφτιαξα ένα αντιπροσωπευτικό μουσικό πορτρέτο του ποιητή με είκοσι τραγούδια, τα περισσότερα γραμμένα σε λυρικό ύφος, φροντίζοντας να καλύπτεται όσο το δυνατόν μεγαλύτερο φάσμα του έργου του και γιαυτό, παρόλο που πολλά ποιήματά του (π.χ. "Νανούρισμα") εμφανίζουν πολλαπλές μελοποιήσεις, απέφυγα να συμπεριλάβω κάποιο ποίημα περισσότερες από μία φορές. Τα ερμηνεύουν κυρίως νέες και διόλου εμπορικές ή φθαρμένες γυναικείες φωνές, όπως: Νατάσσα Παπαδοπούλου, Ηρώ Κουτούβαλη, Σοφία Μιχαηλίδου, Χαρούλα Καβουρματσίδη, Λίλα Αδαμάκη, δίπλα σε πιο γνωστά ονόματα, όπως: Γιώργος Ζωγράφος, Πάνος Τζαβέλλας, Θωμάς Μπακαλάκος, Λιζέττα Νικολάου, Παντελής Θαλασσινός και Παντελής Θεοχαρίδης. 

Λάκης Παππάς: Δέκα χρόνια... τραγούδια (1962-1971)

Συμπληρώνονται σήμερα δέκα ακριβώς χρόνια από το θάνατο του Λάκη Παππά (1938-2014), ενός πολύ αισθαντικού ερμηνευτή και τραγουδοποιού που είχε έντονη παρουσία στα μουσικά μας πράγματα κατά τη δεκαετία 1962-1971 και στη συνέχεια χάθηκε από τη δισκογραφία επί μία εικοσαετία, για να επανεμφανιστεί το 1990 με τον κύκλο "Τραγούδια ερωτικά και χαμηλόφωνα" που έμελλε να είναι και το κύκνειο δισκογραφικό του άσμα.

Αρκετά χρόνια πριν συνδεθεί η πορεία του με το νεοκυματικό περιβάλλον ο Λάκης Παππάς είχε μια ιδιαίτερα σημαντική συνεργασία με τον Μάνο Χατζιδάκι συμμετέχοντας ήδη από το 1959 στην παράσταση "Παραμύθι χωρίς όνομα" του Ιάκωβου Καμπανέλλη που ανέβασε ο θίασος Βασίλη Διαμαντόπουλου και Μαρίας Αλκαίου. Η γνωριμία αυτή επανέφερε στο προσκήνιο και τα παλιότερα ξεχασμένα τραγούδια του μεγάλου συνθέτη από την ιστορική παράσταση "Ματωμένος Γάμος" του Λόρκα το 1947 από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν κι όλο αυτό κατέληξε στην ηχογράφηση του εμβληματικού δίσκου "Ματωμένος Γάμος / Παραμύθι χωρίς όνομα" το 1965 με αποκλειστικό ερμηνευτή τον Λάκη Παππά.

Πριν από την κυκλοφορία όμως αυτού του δίσκου ο Λάκης Παππάς είχε κι άλλες συνεργασίες με τον συνθέτη. Συμμετείχε το 1962 στη μουσική παράσταση "Οδός ονείρων", όπου ερμήνευε δυο τραγούδια ("Μανούλα μου", "Κυρ Μιχάλης") σε στίχους του Ιάκωβου Καμπανέλλη, ενώ ακολούθησαν και κάποιες ηχογραφήσεις σε δεύτερη εκτέλεση των τραγουδιών "Τ' αστέρι του Βοριά" και "Μια Παναγιά" σε στίχους Νίκου Γκάτσου από το soundtrack "America America" (1963), καθώς και κάποιων τραγουδιών από τον θεατρικό κύκλο "Καπετάν Μιχάλης" (1966).

Από τις αρχές της δεκαετίας του '60 ο Λάκης Παππάς είχε συνδέσει τη μουσική του δραστηριότητα με το χώρο των μπουάτ της Πλάκας (ξεκίνησε από τη μπουάτ Τιπούκειτος), όπου μάλιστα από τα μέσα της ίδιας δεκαετίας άρχισε να παρουσιάζει και δικές του συνθέσεις σε νεοκυματικό ύφος. Το πρώτο δικό του τραγούδι ήταν το αγαπημένο "Πάει κι αυτή η Κυριακή" σε στίχους Γιάννη Αργύρη που ηχογραφήθηκε το 1965 ενορχηστρωμένο από τον Σταύρο Ξαρχάκο, αν και έγινε γνωστότερο στη μεταγενέστερη εκτέλεση με τη φωνή της Πόπης Αστεριάδη. Όλα τα δικά του τραγούδια τελικά συγκεντρώθηκαν στη συλλογή "Πάει κι αυτή η Κυριακή" που εκδόθηκε από τη Lyra το 1971, όπου ο ίδιος μοιράζεται την ερμηνεία των τραγουδιών με την Πόπη Αστεριάδη. Εκείνη η χρονιά, το 1971, έμελλε να είναι και η πιο παραγωγική του, αφού παράλληλα έλαβε μέρος και στους κύκλους τραγουδιών "Του Μαυριανού και της αδερφής του" του Γιώργου Κοτσώνη και "Αγωνιστές της Λευτεριάς" του Νίκου Μαμαγκάκη. Στη συνέχεια χάθηκε, όπως είπαμε, από το δισκογραφικό προσκήνιο και περιορίστηκε σε ζωντανές νυχτερινές εμφανίσεις...

Νίκος Μαμαγκάκης: Αγωνιστές της Λευτεριάς (2006)

Το 1971, με αφορμή τη συμπλήρωση 150 χρόνων από τον μεγάλο ξεσηκωμό του 1821, το χουντικό καθεστώς είχε διοργανώσει μια σειρά πανηγυρικών εκδηλώσεων ακραίου εθνικιστικού παροξυσμού που διαστρέβλωνε παρά αναδείκνυε το αληθινό μήνυμα του συγκλονιστικού αυτού γεγονότος. 

Την ίδια χρονιά ο σπουδαίος συνθέτης Νίκος Μαμαγκάκης, εμφανώς έξω από αυτό το κλίμα, πρότεινε μια διαφορετική οπτική του 1821 με τον κύκλο τραγουδιών "Αγωνιστές της Λευτεριάς", ένα ελάχιστα ακουσμένο έργο με καθαρό ελληνικό χρώμα εμποτισμένο από τα αυθεντικά νάματα της παράδοσής μας που αξιοποιούσε με σεβασμό τον βαθιά ελληνικό λόγο ενός Γιώργου Σεφέρη με τα ποιήματα "Αγιανάπα" και "Μπαλλάδα", κι ενός Παντελή Πρεβελάκη με τα ποιήματα "Ο Κρητικός" και "Παντέρμη Κρήτη", μαζί με έξι λιτά πορτρέτα των πιο διαπρεπών αγωνιστών της Επανάστασης σχεδιασμένα από τον ποιητή και στιχουργό Δημήτρη Ιατρόπουλο.

Πολλά χρόνια αργότερα, όταν πια ο συνθέτης είχε δημιουργήσει τη δική του δισκογραφική εταιρεία (Ιδαία) επανεκδίδοντας σε καινούργιες εκτελέσεις όλα τα παλιότερα έργα του, επανήλθε και στον κύκλο "Αγωνιστές της Λευτεριάς" με μια εξαιρετικά λεπτοδουλεμένη επανεπεξεργασία όλου του έργου σε επίπεδο ενορχήστρωσης και ερμηνείας επιλέγοντας τρεις νεότερες ανδρικές φωνές, τον Παναγιώτη Λάλεζα, τον Παναγιώτη Παπαϊωάννου και τον Ανδρέα Σμυρνάκη, προσδίδοντας έτσι στο έργο μεγαλύτερη στιβαρότητα που μοιάζει να δικαιώνει απόλυτα το παραγνωρισμένο αυτό μουσικό διαμάντι της μουσικής μας.

Μάνος Μουντάκης: Ο γυρισμός (1985)

Ο Μάνος Μουντάκης (γενν. 1955), γιος του μεγάλου Κρητικού λυράρη και συνθέτη Κώστα Μουντάκη (1926-1991), συνθέτης και τραγουδιστής κι ο ίδιος, πρωτοεμφανίστηκε στη δισκογραφία το 1975 συμμετέχοντας ως ερμηνευτής στο δίσκο "Δόξα και θάνατος" του Βασίλη Δημητρίου και την επόμενη χρονιά στο δίσκο του πατέρα του "Αναφορά στον Καζαντζάκη", ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του '80 άρχισε να παρουσιάζει και προσωπικές του δουλειές κινούμενος πάντα στον οικείο κρητικό παραδοσιακό ήχο με μια πιο σύγχρονη ωστόσο οπτική ("Ο γυρισμός", "Λυρωδία", "'Εβγα ήλιε μου", "Οδύσσεια").

Το 1985 λοιπόν ο Μάνος Μουντάκης μας έδωσε την πρώτη συνθετική του εργασία με τίτλο "Ο γυρισμός", έναν κύκλο δέκα τραγουδιών και δύο οργανικών φινάλε σε κάθε πλευρά του δίσκου. Τα τραγούδια βασίζονται σε στίχους των Νίκου Στρατουδάκη, Ηλία Πολύδωρου και Μάριου Λαέρτη (από το θεατρικό του "Ο γυρισμός του Ζορμπά"), ενώ περιλαμβάνονται και τα μελοποιημένα ποιήματα "Θάλασσα" του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη και "Παιδικό" του Κώστα Καρυωτάκη. Τραγουδά ο ίδιος και συμμετέχει (σε δυο τραγούδια) η Εύα Γρηγοράκη. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο συνθέτης με τη σύμπραξη του Ανδρέα Γλυνιά. Στην ορχήστρα, πέρα από τα καθαρά παραδοσιακά όργανα (λύρα, λαούτο, μαντολίνο), έχουν προστεθεί φλάουτο, μπάσο και κρουστά δίνοντας ένα ηχόχρωμα με δυναμική γραμμή στις παρυφές του ροκ.

Ο δίσκος εκδόθηκε από την ανεξάρτητη εταιρεία Δισκογραφικός Συνεταιρισμός Καλλιτεχνών. Το εξώφυλλο σχεδίασε ο ζωγράφος Δημήτρης Ταλαγάνης.

Άκος Δασκαλόπουλος: Μικρό πορτρέτο (1962-1976)

Στις 23 Μαρτίου 1937 γεννήθηκε ο στιχουργός και ποιητής Άκος (Κυριάκος) Δασκαλόπουλος, ο οποίος έφυγε από τη ζωή πρόωρα στις 25 Φεβρουαρίου 1998, μόλις στα 61 χρόνια του, έχοντας αφήσει πίσω του μια σπουδαία παρακαταθήκη στίχων για μερικά από τα πιο αγαπημένα και πολυακουσμένα ελληνικά τραγούδια κυρίως κατά τις δεκαετίες του '60 και '70 συνεργαζόμενος με τους περισσότερους και σημαντικότερους Έλληνες συνθέτες, όπως: Μίκης Θεοδωράκης, Γιάννης Μαρκόπουλος, Μίμης Πλέσσας, Νότης Μαυρουδής, Γιάννης Σπανός, Λίνος Κόκοτος, Γιάννης Γλέζος, Μιχάλης Τερζής και άλλοι.

Παρόλο που ο Δασκαλόπουλος μάς είναι οικείος πρωτίστως για το στιχουργικό του έργο, δεν πρέπει να μας διαφεύγει και η ευρύτερη πνευματική του δραστηριότητα, ιδιαίτερα στο χώρο της ποίησης, όπου μας έχει δώσει μια σειρά αξιόλογων ποιητικών συλλογών: Το σχήμα της απουσίας (1962), Το φύλλωμα (1970), Ερημονήσι (1976) και Διασκεδαστικός υλισμός (1991), αλλά και κάποια θεατρικά κείμενα και μεταφράσεις ξένων ποιητών, ενώ είχε δραστηριότητα και στο εκδοτικό πεδίο με την έκδοση του βραχύβιου περιοδικού Απρόοπτο στα τέλη του 1970.

Η πρώτη δισκογραφική εμφάνιση του Άκου Δασκαλόπουλου σημειώθηκε το 1962 με το κλασικό λαϊκό τραγούδι "Μέσα στα μαύρα σου μαλλιά" σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη από τη θεατρική παράσταση "Όμορφη πόλη". Μετά από ένα κενό μεσοδιάστημα τον βρίσκουμε το 1965 να συνεργάζεται με τον Γιάννη Μαρκόπουλο στα τραγούδια της ταινίας "No, mister Johnson" και στη συνέχεια έντονα ενεργό στο νεοκυματικό περιβάλλον με δεκάδες τραγούδια του που κυκλοφόρησαν από τη Lyra, κυρίως με μουσική του Μίμη Πλέσσα και βασικό ερμηνευτή τον Γιάννη Πουλόπουλο. Οι πρώτοι ολοκληρωμένοι κύκλοι τραγουδιών αποκλειστικά με δικούς του στίχους ήταν η "Γύφτισσα μέρα" (1970) του Γιώργου Κοντογιώργου και ο "Κήπος" (1971) του Λίνου Κόκοτου. Ακολούθησαν επίσης οι δίσκοι "Του έρωτα τ' αντάρτη" (1974) των Αμάραντου Αμαραντίδη και Μιχάλη Τερζή, καθώς και οι "Ζωγραφιές απ' τον Θεόφιλο" (1976) του Νότη Μαυρουδή. 

Με αραιότερους ρυθμούς συνέχισε να δίνει το παρών του και στις επόμενες δύο δεκαετίες, αλλά θεωρώ ότι το διάστημα 1962-1976 αποτελεί την περίοδο της μεγάλης του ακμής και γιαυτό στο μικρό αντιπροσωπευτικό πορτρέτο του στιχουργού που ετοίμασα, περιορίστηκα σε μια ενδεικτική σταχυολόγηση τραγουδιών από τη συγκεκριμένη περίοδο. Τα 24 τραγούδια που στοιχειοθετούν αυτό το μικρό πορτέτο του Άκου Δασκαλόπουλου είναι όλα από τα πιο αγαπημένα του ελληνικού πενταγράμμου κι ευτύχησαν να τραγουδηθούν από μεγάλους ερμηνευτές στην καλύτερη στιγμή της φωνητικής τους ακμής. Ιδού τα ονόματα: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Δούκισσα, Γιάννης Πουλόπουλος, Αρλέτα, Καίτη Χωματά, Μιχάλης Βιολάρης, Πόπη Αστεριάδη, Μαρινέλλα, Γιώργος Νταλάρας, Γιάννης Καλατζής, Άννα Βίσση, Αλεξάνδρα.