Τρίτη 3 Μαΐου 2022

Ο "άλλος" Μικρούτσικος: Slow Motion, Guitar Concerto, The Hell of a Season (1998)

Εδώ έχουμε έναν ακόμη λόγιο δίσκο του Θάνου Μικρούτσικου που αναδεικνύει τις αρετές του στην καθαρή συμφωνική γραφή μέσα από τρία σημαντικά έργα, εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους, γραμμένα για διαφορετικές αφορμές και ηχογραφημένα ζωντανά στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τα έργα:
1. Slow Motion (Αργή Κίνηση), σύνθεση του 1990 για ορχήστρα εγχόρδων. Έργο που θυμίζει έντονα το αριστουργηματικό "Cantus in memoriam Benjamin Britten" του Εσθονού συνθέτη Arvo Part. Ερμηνεύει η Καμεράτα - Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τη διεύθυνση του Αλέξανδρου Μυράτ.
2. Κοντσέρτο για Κιθάρα και Ορχήστρα, σύνθεση του 1992 που γράφτηκε κατόπιν παραγγελίας από το Διεθνές Φεστιβάλ Κιθάρας της Λιέγης και αναπτύσσεται στην τυπική μορφή των τριών μερών, χωρίς ειδική επισήμανση κάθε μέρους. Ο αξιόλογος Έλληνας κιθαριστής Κώστας Κοτσιώλης είναι ο σολίστ, ενώ την Ορχήστρα της Κόρντοβα διευθύνει ο σημαντικός Κουβανός συνθέτης, κιθαριστής και μαέστρος Leo Brouwer.
3. The Hell of a Season (Η Κόλαση μιας Εποχής), σύνθεση του 1989, μια εξαιρετική συμφωνική τοιχογραφία του Θάνου Μικρούτσικου που γράφτηκε για τη 200η επέτειο της Γαλλικής Επανάστασης. Τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Αρμενίας διευθύνει ο Loris Tjeknavorian.

Δευτέρα 2 Μαΐου 2022

Ο "άλλος" Μικρούτσικος: For Sax & Strings & Love & Dreams (1998)

Ο συγκεκριμένος δίσκος περιλαμβάνει τρία σημαντικά έργα του Θάνου Μικρούτσικου που ανήκουν καθαρά στην κατηγορία της λόγιας μουσικής. Πρόκειται για τα έργα:
i. For Sax & Strings & Love & Dreams, έργο για σαξόφωνο και έγχορδα.
ii. Warna για σοπράνο, κρουστά, πλήκτρα και έγχορδα.
iii. Irreproachable Death (Ανεπίληπτος θάνατος) για φωνή και σεξτέτο πνευστών.
Τα τρία αυτά έργα ηχογραφήθηκαν στο υπερσύγχρονο κέντρο ηχοληψίας του Μεγάρου Μουσικής, όπου γίνονται όλες οι ηχογραφήσεις της Καμεράτας, συνήθως με έργα Ελλήνων συνθετών. Η παρούσα ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 1996-1997.
Τα δύο πρώτα έργα, ηχογραφημένα τον Ιούλιο του 1997, εκτελούνται από τη σπουδαία Καμεράτα, Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τη διεύθυνση του Αλέξανδρου Μυράτ. Στο πρώτο έργο, που γράφτηκε το 1996, σολίστ στο σαξόφωνο είναι ο Θεόδωρος Κερκέζος. Το δεύτερο έργο ("Warna") αποδίδεται στα γαλλικά και βασίζεται σε κείμενα του Βέλγου Paul Willems, του οποίου επίσης ήταν τα κείμενα στο έργο του συνθέτη "Νύχτα με σκιές χρωματιστές" (1987). Σολίστ η σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου (στα γαλλικά). Το έργο είναι παλιότερο, αφού γράφτηκε το 1984 και αναθεωρήθηκε το 1996 για την παρούσα ηχογράφηση. Εξαιρετικά φωνητικά και μελωδίες σε ύφος μπαρόκ στοιχειοθετούν ένα μικρό αριστούργημα, που περιμένει τη δικαιωματική του αναγνώριση από τους μουσικόφιλους. Προσέξτε ιδιαίτερα το υπέροχο θέμα του πέμπτου μέρους ("J' habiterai la ville...").
Το τρίτο έργο, γραμμένο στα 1996, έχει ελληνικό τίτλο "Ο ανεπίληπτος θάνατος" και βασίζεται σε ποίηση του Άγγελου Σικελιανού (1884-1951). Ερμηνεύει και πάλι η Σόνια Θεοδωρίδου, αυτή τη φορά στην ελληνική γλώσσα, συνοδευόμενη από ένα υπέροχο σεξτέτο πνευστών (το προνομιακό σχήμα του συνθέτη) υπό τη διεύθυνση του έμπειρου Νίκου Τσούχλου. Η ηχογράφηση του έργου πραγματοποιήθηκε στο ΜΜΑ τον Ιούλιο του 1996.
Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο δίσκος κυκλοφόρησε στη διεθνή αγορά από την αξιόλογη ιταλική δισκογραφική εταιρία AGORA, στον κατάλογο της οποίας έχουν συμπεριληφθεί τα τελευταία χρόνια αρκετά έργα Ελλήνων συνθετών.

Κυριακή 1 Μαΐου 2022

Ο "άλλος" Μικρούτσικος: Music for Two (1992)

Άλλος ένας εξαιρετικός δίσκος με υλικό από την "άλλη" όψη της μουσικής προσωπικότητας του Θάνου Μικρούτσικου. Ο τίτλος του, "Music for Two" (Μουσική για Δύο, που θυμίζει τον τίτλο "Όπερα για Έναν"), προσδιορίζει άμεσα τη μορφολογική δομή αυτών των συνθέσεων, καθώς πρόκειται για τρία έργα μουσικής δωματίου προορισμένα για δύο, διαφορετικούς κάθε φορά, ερμηνευτές (όργανα ή φωνή). Στη μουσική τους ουσία πρόκειται για συνθέσεις που αναπτύσσονται με τους αυστηρούς κανόνες της λόγιας μουσικής στη φόρμα του duo, δηλαδή της σονάτας για δύο όργανα, ενώ ταυτόχρονα υιοθετούν και αυτοσχεδιαστικά στοιχεία που αντλούνται από τη δεξαμενή της jazz μουσικής.
Ο δίσκος περιλαμβάνει τα εξής έργα:
α) Ντούο για βιολί και πιάνο, έργο γραμμένο το 1990 με πρώτους ερμηνευτές τον Δημήτρη Βράσκο στο βιολί και τη Νέλλη Σεμιτέκολο στο πιάνο. Αντιγράφω από το εσώφυλλο της έκδοσης: "...Στο έργο συνυπάρχουν διαφορετικά μουσικά στοιχεία, τα οποία δημιουργούν όμως ένα ομοιογενές και εξαιρετικά δραματικό σύνολο, τόσο από μουσικής πλευράς όσο και από εννοιολογικής. Μπορούμε να φανταστούμε ότι η «Μουσική για δύο» δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια καθολική ερωτική εικόνα, όπου συνυπάρχουν με την ίδια ένταση, η ταύτιση και η απώθηση, η σύγκρουση και η ένωση, το βύθισμα και η ανύψωση, ο διαρκής διάλογος του αρσενικού και του θηλυκού".
β) Εικόνες για μέτζο σοπράνο και φλάουτο, ένας ασυνήθιστος συνδυασμός που γράφτηκε το 1984 και προέκυψε από το βασικό υλικό της μουσικής για το ποιητικό έργο του Paul Claudel «La Cantate a trios voix» (Καντάτα για τρεις φωνές). Όπως διαβάζουμε στο ένθετο, το έργο παρουσιάστηκε από το Nouveau Theatre de Belgique (Νέο Θέατρο του Βελγίου) και το σκηνοθέτη Henri Ronse (όπως και το έργο "Νύχτα με σκιές χρωματιστές" που αναφέραμε χθες) σε μια μικτή θεατρική-μουσική παράσταση για πέντε ερμηνευτές (τρεις ηθοποιούς, μία μεσόφωνο κι έναν φλαουτίστα). Στο διάστημα 1984-1989 το έργο παίχτηκε επανειλημμένα σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις (Βρυξέλλες, Λυών, Γενεύη, Λωζάνη κ.ά.) με μέτζο-σοπράνο τις Lucienne Van Deyck, Lieve Jansen και Judith Vindevogel και φλαουτίστες τους Johan Rycken και Marc Grauwels. Στην παρούσα ηχογράφηση το έργο ερμηνεύεται από τη Lieve Jansen και τον Johan Rycken. Παρά τη βαθιά θρησκευτικότητα που χαρακτηρίζει το κείμενο του Κλοντέλ, το έργο ουσιαστικά κυριαρχείται από το ερωτικό συναίσθημα. Ακόμη και η επίκληση "Mon Dieu" στην πραγματικότητα έχει πάρει χαρακτήρα ερωτικής επίκλησης!
γ) Ντούο για άλτο σαξόφωνο και ηλεκτρικό μπάσο, σύνθεση του 1985, που αρχικά εκδόθηκε το 1986 ως μέρος του αναλογικού δίσκου "Duo for Alto Sax & Electric Bass-Opera for One", για τον οποίο έχουμε ήδη μιλήσει. Το έργο συμπεριλήφθηκε επίσης και στο δίσκο "Music Stories" (2003). Σολίστες ο David Lynch και ο Γιώργος Φακανάς.

Σάββατο 30 Απριλίου 2022

Ο "άλλος" Μικρούτσικος: Στον Μάνο Λοΐζο & Νύχτα με σκιές χρωματιστές (1987)

Από τη Minos κυκλοφόρησε το 1987 ένας πολύ ξεχωριστός λόγιος δίσκος του Θάνου Μικρούτσικου που περιλαμβάνει δύο κύκλους τραγουδιών σε ύφος κλασικού lied, αποδεικνύοντας πολύ πειστικά τις λόγιες καταβολές του συνθέτη, αλλά και το σταθερό ενδιαφέρον του για τον μελοποιημένο ποιητικό λόγο.
Η έκδοση περιλαμβάνει τα έργα: 
α) Στον Μάνο Λοΐζο. Το έργο γράφτηκε στο διάστημα 1982-84, λίγο μετά τον πρόωρο θάνατο του Μάνου Λοΐζου (στον οποίο και είναι αφιερωμένο), με τον οποίο πάντως ο Μικρούτσικος πρόλαβε να συνεργαστεί το 1981 σε μια σειρά ιστορικών συναυλιών με τη συμμετοχή και του Χρήστου Λεοντή. Πρόκειται για έναν σύντομο κύκλο τεσσάρων τραγουδιών βασισμένων σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη για βαθύφωνο, φαγκότο και πιάνο. Το έργο αποδίδεται στα αγγλικά με βάση την έγκυρη μετάφραση των Edmund Keely και Philip Sherrard. Το ερμηνεύει ο βαθύφωνος Φραγκίσκος Βουτσίνος, ενώ ο Σπύρος Καζιάνης παίζει φαγκότο και ο Θάνος Μικρούτσικος πιάνο.
β) Νύχτα με σκιές χρωματιστές. Έργο γραμμένο στο διάστημα 1983-4 για το Εθνικό Θέατρο των Βρυξελλών, όπου παρουσιάστηκε σε σκηνοθεσία του Henri Ronse, στον οποίο και είναι αφιερωμένο. Έχει τη μορφή σουίτας τραγουδιών για μέτζο σοπράνο με συνοδεία κουαρτέτου εγχόρδων (δυο βιολιά, βιόλα, βιολοντσέλο) και βασίζεται σε κείμενα του Βέλγου θεατρικού συγγραφέα Paul Willems (1912-1997). Ξεχωρίζει το αριστουργηματικό "Δείπνο στου 'Archistrate' με τη βασίλισσα του Σαβά" με την υπέροχη γοργή μελωδία του κουαρτέτου. Ερμηνεύει (στα γαλλικά) η μεσόφωνος Iren Jarsky και τη συνοδεύει το σπουδαίο Κουαρτέτο Εγχόρδων Razumowsky. Το έργο, ηχογραφημένο ζωντανά, έχει συμπεριληφθεί και στη νεότερη έκδοση "Στο δρόμο για τις Βρυξέλλες" (2015).

Παρασκευή 29 Απριλίου 2022

Ο "άλλος" Μικρούτσικος: Ντούο για Σαξόφωνο & Όπερα για Έναν (1986)

Άλλος ένας ιδιαίτερος δίσκος που αποκαλύπτει με εμφαντικό τρόπο την πολυδιάστατη προσωπικότητα του Θάνου Μικρούτσικου. Ένας δίσκος με έργα αυτοσχεδιαστικού χαρακτήρα που αποδίδονται με δύο "φωνές", είτε στο διαλεκτικό σχήμα δύο μουσικών οργάνων, είτε στο συνδυασμό οργανικής και ανθρώπινης φωνής.
Ο δίσκος "Duo for Alto Saxophone & Electric Bass / Opera for One" εκδόθηκε το 1986 από την Εταιρεία Νέας Μουσικής και παραμένει (κατά το ήμισυ) μόνο σε αναλογική μορφή. Και λέω κατά το ήμισυ, αφού το "Duo" συμπεριλήφθηκε το 1992 στον ψηφιακό δίσκο "Music for Two", αλλά και στο δίσκο "Music Stories" του 2003.
Το "Duo για άλτο σαξόφωνο και ηλεκτρικό μπάσο" γράφτηκε το 1985 και παίχτηκε τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς στην Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας, ενώ είχε και διεθνή απήχηση, καθώς παίχτηκε επίσης και σε πόλεις της Βραζιλίας το 1987. Το έργο αποτελεί μια πρωτότυπη προσαρμογή των δύο αυτών οργάνων της τζαζ μπάντας στη φόρμα του κλασικού "Ντούο" με ανάπτυξη σε τρία μέρη που επισημαίνονται ως: Moderato - Largo - Presto. Ο συνθέτης κατάφερε να δημιουργήσει ένα ευφάνταστο έργο υψηλών δεξιοτεχνικών απαιτήσεων με αναφορές στο μπαρόκ και το δωδεκαφθογγισμό του Arnold Schoenberg ως τη τζαζ του Charlie Mingus. Εξαιρετικοί οι δυο σολίστες David Lynch (άλτο σαξόφωνο) και Γιώργος Φακανάς (ηλεκτρικό μπάσο). Το έργο είναι αφιερωμένο στον Καρλ Μαρξ και τον Πολ Νιούμαν!
Το δεύτερο έργο του δίσκου έχει τίτλο "Όπερα για Έναν" και είναι γραμμένο για φωνή και σόλο φλάουτο. Η σύνθεσή του έγινε το 1983-84 και πρωτοπαίχτηκε στις Βρυξέλλες τον Σεπτέμβρη του 1984 με τον διάσημο Βέλγο φλαουτίστα Marc Grauwels, στον οποίο και είναι αφιερωμένο. Ο ίδιος ο φλαουτίστας παίζει διάφορους τύπους φλάουτου, ενώ συγχρόνως τραγουδά (στα γαλλικά), χορεύει και παίζει μποξ, όπως απαιτεί το πρωτότυπο κείμενο με τίτλο "Το ξύλινο ανθρωπάκι" που έγραψε ο Γιώργος Μανιώτης και απέδωσε στα γαλλικά η Σεσίλ Ιγγλέση-Μαργέλλου. Όπως εξηγεί ο συνθέτης, "...η αξία του έργου έγκειται στη δυνατότητα που δίνει σ' έναν αποκλειστικά ερμηνευτή να διηγηθεί μία ιστορία με όλους τους δυνατούς τρόπους...".

Πέμπτη 28 Απριλίου 2022

Ο "άλλος" Μικρούτσικος: Ευριπίδης IV (1980)

H πολυδιάστατη μουσική προσωπικότητα του Θάνου Μικρούτσικου μπορούσε να κινείται με την ίδια άνεση και έμπνευση σε όλα τα μουσικά πεδία, από το απλό τραγούδι, μέχρι τον αυτοσχεδιασμό, τη τζαζ και τη λόγια μουσική, ακόμη και στις πρωτοποριακές της εκδοχές. Στην πλούσια δισκογραφία του περιλαμβάνεται ήδη σημαντικός αριθμός λόγιων συνθέσεων, ενώ αρκετές παραμένουν ακόμη ανέκδοτες. 
Σ' αυτή λοιπόν τη λιγότερο προβεβλημένη πλευρά του μεγάλου μας συνθέτη, την αυτοσχεδιαστική και λόγια (αυτή που πιο λαϊκά τη λέμε "κλασική"), επικεντρώνεται το νέο μας αφιέρωμα.
Είδαμε ήδη στα πρώτα του έργα ("Καντάτα για τη Μακρόνησο", "Μουσική πράξη στον Μπρεχτ") την ευχέρεια του Μικρούτσικου να εισάγει ακόμη και σε απλούς κύκλους τραγουδιών στοιχεία πρωτοποριακής μουσικής, χωρίς να αποτελούν επιδημευμένες προσθήκες, αλλά να δένουν οργανικά με το σύνολο. Το πρώτο ολοκληρωμένο όμως δείγμα τέτοιας μουσικής γραφής αποτέλεσε η κυκλοφορία του έργου "Ευριπίδης IV" το 1980, σύνθεσης για εννέα εκτελεστές, από τους οποίους οι τέσσερις είναι τραγουδιστές, μία αφηγήτρια και τέσσερα σόλο ακουστικά όργανα, δηλαδή φαγκότο, κόρνο, τρομπέτα και πιάνο. Το έργο βασίζεται σε αποσπάσματα από δύο τραγωδίες του Ευριπίδη, τον "Ορέστη" σε μετάφραση Άγγελου Τερζάκη και τον "Ίωνα" σε μετάφραση Τάσου Ρούσου. Γράφτηκε μετά από παραγγελία του Δήμου Ανωγείων, όπου και εκτελέστηκε για πρώτη φορά στις 15 Αυγούστου 1979.
Συμμετέχουν: Μίσα Ικεούτσι (σοπράνο), Μαριέλλη Σφακιανάκη (άλτο), Κωνσταντίνος Παλιατσάρας (τενόρος), Αντώνης Κοντογεωργίου (βαρύτονος), Ειρήνη Ιγγλέση (αφηγήτρια). Συμμετέχουν επίσης οι μουσικοί: Σπύρος Καζιάνης (φαγκότο), Βαγγέλης Σκούρας (κόρνο), Σωκράτης Άνθης (τρομπέτα), Θάνος Μικρούτσικος (πιάνο).

Τετάρτη 27 Απριλίου 2022

Joseph Haydn: Τρίο για Baryton

Κατά την περίοδο της υπηρεσίας του στην αυλή του οίκου Εστερχάζι (δεκαετία του 1760) στη μικρή πόλη Άιζενσταντ (κοντά στη Βιέννη) ο μεγάλος συνθέτης Franz Joseph Haydn έγραψε πληθώρα έργων κατά παραγγελία, μεταξύ των οποίων και μια μεγάλη σειρά Τρίο για Baryton (βαρύτονο), ένα έγχορδο στο μέγεθος περίπου του βιολοντσέλου, παρόμοιο με τη Viola da gamba, το οποίο παιζόταν στα χρόνια της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, αλλά στη συνέχεια χάθηκε από την ομάδα των εγχόρδων. Για το όργανο αυτό μας άφησε επίσης μια μεγάλη σειρά συνθέσεων και ο σύγχρονος του Χάιντν Ιταλός συνθέτης Luigi Tomasini (1741-1808).
Υπολογίζεται ότι ο Χάιντν έγραψε κάπου 175 συνθέσεις για baryton, από τις οποίες οι 126 είχαν τη μορφή τρίο (baryton, βιόλα και βιολοντσέλο). Ο λόγος για την υπερπαραγωγή έργων για το συγκεκριμένο όργανο φαίνεται πως ήταν η επιθυμία του πρίγκιπα Νικολάου Εστερχάζι, αφού ο ίδιος ήταν δεξιοτέχνης του οργάνου. Αυτό πάντως το γεγονός δεν αποτέλεσε τροχοπέδη για τον συνθέτη, αλλά μάλλον πηγή έμπνευσης, καθώς μας έδωσε αυτή τη μεγάλη σειρά σύντομης διάρκειας έργων πλημμυρισμένων με ωραίους ρυθμούς και μια διάθεση διασκεδαστική και εξωστρεφή.
Ένα ωραίο απάνθισμα από αυτή τη μεγάλη σειρά συνθέσεων του Χάιντν μας δίνει μια ενδιαφέρουσα έκδοση της RCA που κυκλοφόρησε το 1969 και περιλαμβάνει τέσσερα τρίο για baryton, τα υπ' αριθμόν 44, 45, 60 και 70, όλα με τριμερή ανάπτυξη και με κυρίαρχους τους γοργούς ρυθμούς. Παίζουν οι μουσικοί: Johannes Koch (baryton), Ulrich Koch (βιόλα), Reinhold Johannes Buhl (βιολοντσέλο).

Τρίτη 26 Απριλίου 2022

Joseph Haydn: Συμφωνίες αρ. 94 & 101

Κατά την τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνα ο μεγάλος Αυστριακός συνθέτης Franz Joseph Haydn (1732-1809) έκανε δυο ακόμη ταξίδια στο Λονδίνο, προσκαλεσμένος αυτή τη φορά από τον ιμπρεσάριο Johann Peter Salomon. Οι επισκέψεις αυτές στάθηκαν η αφορμή να συνθέσει τον λαμπρό κύκλο των δώδεκα τελευταίων Συμφωνιών του από τις 104 συνολικά που συνέθεσε και γιαυτό ο κύκλος αυτός πήρε την ονομασία "Συμφωνίες του Λονδίνου" (αρ. 93-104) και αποτελεί την κορύφωση της συμφωνικής εργογραφίας του συνθέτη.
Η πιο δημοφιλής από τις δώδεκα αυτές Συμφωνίες είναι η υπ' αριθμόν 94, γνωστή με τον τίτλο "Συμφωνία της έκπληξης" ή (στα γερμανικά) "mit dem Paukenschlag" (με την κρούση των τυμπάνων), που οφείλεται στην αιφνιδιαστική και θορυβώδη είσοδο των τυμπάνων στο δεύτερο (αργό) μέρος, ένα ηχητικό εύρημα του συνθέτη που λέγεται ότι ίσως το επινόησε, προκειμένου να αποσπάσει την προσοχή του βαριεστημένου ακροατηρίου! Πρόκεται πάντως για μια υπέροχη συμφωνία που ακολουθεί την κανόνα της τετραμερούς ανάπτυξης με μια αργή εισαγωγή στο πρώτο μέρος πριν επιβληθεί το γοργό τέμπο, ενώ ακολουθεί το θαυμάσιο Andante του δευτέρου μέρους που προανέφερα, στη συνέχεια το απαραίτητο Menuetto και στο κλείσιμο ένα πολύ γοργό Allegro. Η Συμφωνία γράφτηκε το 1791, ενώ η πρώτη εκτέλεσή της πραγματοποιήθηκε στις 23 Μαρτίου του 1792 στο Λονδίνο.
H Συμφωνία αρ. 101 γράφτηκε το 1793/4 και πρωτοεκτελέστηκε στις 3 Μαρτίου 1794. Είναι γνωστή με την επωνυμία "Το ρολόι" που επίσης οφείλεται στο δεύτερο μέρος της (Andante), το οποίο αναπτύσσεται με ρυθμικό τόνο που ορίζεται από τον κοφτό ήχο δύο φαγκότων δίνοντας την αίσθηση του ήχου (τικ-τακ) των δεικτών του ρολογιού. Πανέμορφη και δημοφιλέστατη επίσης Συμφωνία σε τέσσερα μέρη με ανάλογη ανάπτυξη: Adagio-Presto - Andante - Menuetto - Vivace.
Από τις αμέτρητες εκτελέσεις των δημοφιλών αυτών έργων του Χάιντν έχω διαλέξει μια ιστορική ηχογράφηση του 1961 που φέρει την υπογραφή του Karl Richter (1926-1981), ενός σπουδαίου Γερμανού αρχιμουσικού, οργανίστα και τσεμπαλίστα που αφιέρωσε όλη τη ζωή του στο έργο του Bach, ιδιαίτερα όταν ίδρυσε την ιστορική Ορχήστρα Μπαχ του Μονάχου, την οποία διηύθυνε μέχρι τον πρόωρο θάνατό του. Σημειώνω ότι η ερμηνεία των Βραδεμβούργιων Κοντσέρτων του Μπαχ από τον Ρίχτερ αποτελεί αξεπέραστο σημείο αναφοράς στην εκτέλεσή τους διαχρονικά. Εδώ ο Ρίχτερ διευθύνει κατ' εξαίρεση τη μεγάλη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου και μας δίνει μια σημαντική ερμηνεία των δύο Συμφωνιών του Χάιντν, η οποία κυκλοφόρησε το 1962 από τη Deutsche Grammophon με αρκετές μεταγενέστερες επανεκδόσεις.

Δευτέρα 25 Απριλίου 2022

Joseph Haydn: Δύο κουαρτέτα εγχόρδων

Αν και συνήθως μας διαφεύγει, ωστόσο οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι στις κορυφαίες θέσεις των μεγάλων λόγιων συνθετών της Δύσης συγκαταλέγεται ο Αυστριακός πολυγραφότατος συνθέτης Franz Joseph Haydn (1732-1809), ένας δημιουργός που ταυτίστηκε με την έννοια του μουσικού κλασικισμού και στο μακρό του βίο ευτύχησε να αποτελέσει τον κινητήριο μοχλό για το ξεδίπλωμα του ταλέντου των δύο άλλων μεγάλων εκπροσώπων της κλασικής περιόδου της μουσικής (1750-1820), δηλαδή του Μότσαρτ και του Μπετόβεν.
Ο πολυγραφότατος λοιπόν Χάιντν μας χάρισε ένα  κολοσσιαίο έργο απλωμένο σε όλες τις μουσικές φόρμες, ιδιαίτερα όμως έγραψε Συμφωνίες (φτάνουν τις 104), Κουαρτέτα Εγχόρδων (συνολικά 84), Κοντσέρτα (ξεχωρίζουν τα δύο κοντσέρτα για βιολοντσέλο και το δημοφιλές κοντσέρτο για τρομπέτα), Όπερες, Λειτουργίες, Σονάτες για πιάνο και δυο έξοχα Ορατόρια στο ύφος του Μεσσία του Χέντελ (Εποχές, Δημιουργία).
Ο Χάιντν, όπως και ο Χέντελ, έζησε πολλά χρόνια και στην αγγλική πρωτεύουσα, όπου μάλιστα συνέθεσε και τον τελευταίο και λαμπρότερο κύκλο συμφωνιών του, τις περίφημες 12 "Συμφωνίες του Λονδίνου", αριθμός 93-104. Την ίδια εποχή (τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνα) στο Λονδίνο συνέθεσε και τους μεγάλους κύκλους Κουαρτέτων Εγχόρδων του με αριθμό καταλόγου Op. 71-77. Η φόρμα του Κουαρτέτου Εγχόρδων (δυο βιολιά, βιόλα, βιολοντσέλο) αποτελεί προνομιακό πεδίο του συνθέτη, αφού θεωρείται ο κύριος θεμελιωτής του είδους, πάνω στα πρότυπα του οποίου βασίστηκαν και οι αντίστοιχες συνθέσεις του Μότσαρτ, αλλά και τα πρώιμα κουαρτέτα του Μπετόβεν.
Από τις μεγάλες λοιπόν σειρές Κουαρτέτων Εγχόρδων του Χάιντν ξεχωριστή θέση κατέχει ο κύκλος των έξι κουαρτέτων έργο 76 που συντέθηκε στο διάστημα 1796-1797 και αφιερώθηκε στον Ούγγρο κόμη Joseph Georg von Erdődy. Το τρίτο κουαρτέτο της σειράς, το επιλεγόμενο και "Αυτοκρατορικό", περιλαμβάνει το περίφημο αργό μέρος (Poco Adagio) που γράφτηκε για τον αυτοκράτορα της Αυστρίας, ενώ πάνω στη μελωδία του βασίζεται ο σημερινός εθνικός ύμνος της Γερμανίας. Γενικά η φόρμα του κουαρτέτου περιλαμβάνει τετραμερή ανάπτυξη με γοργά τα δύο ακριανά μέρη, ένα αργό δεύτερο μέρος, ενώ το τρίτο είναι σε ρυθμό μενουέτου. Θα λέγαμε ότι σε σχέση με την εξωστρέφεια των πολυάριθμων συμφωνιών του, τα κουαρτέτα του Χάιντν εκφράζουν μιαν εσωστρέφεια και μια διαλεκτική επικοινωνία των μουσικών μεταξύ τους, αλλά και με το ακροατήριό τους.
Από τις αμέτρητες ηχογραφήσεις των Κουαρτέτων Εγχόρδων Op.76 του συνθέτη σας προτείνω μια ωραία εκτέλεση του 1980 από το οργανικό σύνολο Quartett Collegium Aureum με όργανα εποχής. Η συγκεκριμένη έκδοση περιλαμβάνει τα Κουαρτέτα αρ. 3 και 5, αμφότερα συντεθειμένα το 1797.