Σάββατο 16 Νοεμβρίου 2019

Μάνος Λοΐζος: Τραγούδια του δρόμου (1974)

Αμέσως μετά την κυκλοφορία του "Καλημέρα Ήλιε" κι ενώ ήδη είχαμε μπει στη μεταπολίτευση, ο Μάνος Λοΐζος ξαναμπαίνει στο στούντιο για την ηχογράφηση ενός νέου κύκλου τραγουδιών που θα ονομαστεί "Τραγούδια του Δρόμου". Με το δίσκο αυτό ολοκληρώνω σήμερα την πολιτική τριλογία του συνθέτη ("Καλημέρα ήλιε", "Τραγούδια του δρόμου", "Τα νέγρικα"), αφιερωμένη στην αυριανή επέτειο του Πολυτεχνείου.
Ήδη από τα μέσα του '60 ο συνθέτης, άγνωστος ακόμη, σχεδίαζε δύο φιλόδοξους κύκλους τραγουδιών που σκόπευε να τους ονομάσει "Τα εργατικά" και "Τα μεταπολεμικά", βασισμένους σε στίχους του Γιάννη Νεγρεπόντη, της Κωστούλας Μητροπούλου και του φίλου του Φώντα Λάδη. Και πράγματι έγραψε αρκετά τραγούδια για το σκοπό αυτό, όπως "Ο δρόμος", που μάλιστα ηχογραφήθηκε με την υπέροχη Σούλας Μπιρμπίλη, "Τ' ακορντεόν", "Τρίτος Παγκόσμιος" και "Στρατιώτης". Στα χρόνια της Δικτατορίας συνέχισε να γράφει τραγούδια ανάλογου περιεχομένου, άλλα σε δικούς του στίχους κι άλλα σε στίχους του στενού του φίλου Λευτέρη Παπαδόπουλου. Όλο αυτό το διάσπαρτο υλικό παρέμενε ανέκδοτο και αναξιοποίητο και ακριβώς αυτό αποτέλεσε και το περιεχόμενο του δίσκου "Τραγούδια του δρόμου". 
Δε χρειάζεται να γράψουμε και πολλά αξιολογικά σχόλια για τον αριστουργηματικό αυτό κύκλο, μιας και τα περισσότερα τραγούδια του είναι πλέον κλασικά και δεν έπαψαν ποτέ να ακούγονται, ιδιαίτερα μάλιστα σε πολιτικές εκδηλώσεις, φεστιβάλ πολιτικών νεολαιών, σχολικές γιορτές κλπ. Το εμβληματικό τραγούδι "Ο δρόμος" είναι αυτό που έδωσε και τον τίτλο στο δίσκο, μαζί με το ομότιτλο "Τραγούδι του δρόμου" σε ποίηση F.G. Lorca και ελληνική απόδοση Νίκου Γκάτσου, το οποίο μάλιστα είναι και το πρώτο πρώτο τραγούδι που είχε ηχογραφήσει το 1962 ο συνθέτης με ερμηνευτή τον Γιώργο Μούτσιο. Και τα δυο αυτά τραγούδια εδώ τα ερμηνεύει με απαράμιλλη ευαισθησία ο ίδιος ο συνθέτης που διέθετε εξαιρετικά εκφραστική φωνή. Και είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις που οι δεύτερες εκτελέσεις ξεπερνούν τις πρώτες! Να επισημάνω επίσης ότι το χορωδιακό τραγούδι "Δώδεκα παιδιά" εδώ ακούγεται σε τρίτη εκτέλεση, αφού προηγήθηκαν άλλες δύο, μία φωνητική και μία οργανική, στο δίσκο "Καλημέρα ήλιε". 
Ο δίσκος στο σύνολό του έχει πανέμορφα τραγούδια, όλα με άμεσες αναφορές στην πρόσφατη ιστορία του τόπου από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια ίσαμε τα χρόνια της Δικτατορίας. Πολλά απ' αυτά ακούστηκαν πολύ και ταυτίστηκαν με ιδεολογικούς και πολιτικούς αγώνες στα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια. Τους στίχους υπογράφουν οι Κωστούλα Μητροπούλου, Γιάννης Νεγρεπόντης, Λευτέρης Παπαδόπουλος και ο ίδιος ο συνθέτης, ενώ το τραγούδι του Λόρκα αποτελεί τη μοναδική συνεργασία του Λοΐζου με τον μεγάλο στιχουργό Νίκο Γκάτσο. Τα περισσότερα τραγούδια τα ερμηνεύει ο συνθέτης και μαζί του οι καινούργιοι τότε τραγουδιστές Βασίλης Παπακωνσταντίνου και Αλέκα Αλιμπέρτη. 
Προσωπικά από τον σπουδαίο αυτό δίσκο έχω μια ξεχωριστή αδυναμία στα τέσσερα τραγούδια που έχουν στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου ("Ο αρχηγός", "Μη με ρωτάς", "Συρματοπλέγματα", "Θα κλείσω το παράθυρο"). Τρυφερές μπαλάντες εξαίσιας μελωδικής έμπνευσης με φόντο ένα σκοτεινό περιβάλλον καταδίωξης και θανάτου. Και τα τέσσερα θα μπορούσαν άνετα να αποτελέσουν το ιδανικό soundtrack μιας ταινίας με θέμα το συγκλονιστικό χρονικό εκείνων των τριών ημερών που κατέληξαν στην τραγωδία του Πολυτεχνείου!

Παρασκευή 15 Νοεμβρίου 2019

Μάνος Λοΐζος: Τα νέγρικα (1975)

Ο τρίτος από τους λεγόμενους "μαύρους" δίσκους του Μάνου Λοΐζου κυκλοφόρησε το 1975, ένα χρόνο μετά τα "Τραγούδια του δρόμου". Πρόκειται για τα "Νέγρικα", έναν κύκλο τραγουδιών που ξεχωρίζει μέσα στο σύνολο της δισκογραφίας του συνθέτη για τον εντελώς ιδιαίτερο ήχο που έδωσε στην ενορχήστρωση. Ροκ ήχοι, ηλεκτρικές κιθάρες και όργανα παρμένα από το χώρο του αυθεντικού μπλουζ μαζί με ανάλογους ρυθμούς έχουν υιοθετηθεί στην έκφραση αυτών των ιδιαίτερων τραγουδιών. Είναι ο μόνος επίσημος δίσκος του συνθέτη, απ' όπου απουσιάζει εξολοκλήρου το μπουζούκι, εξαιρουμένου φυσικά του μεταθανάτιου "Γράμματα στην αγαπημένη".
Πρέπει μάλιστα να διευκρινίσουμε ότι η αρχική γραφή του έργου είχε γίνει στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας, αλλά χρειάστηκε να περάσουν σχεδόν δέκα χρόνια μέχρι να εκδοθούν σε δίσκο, γιατί ο συνθέτης επιθυμούσε διακαώς να έχει στη διάθεσή του τη Μαρία Φαραντούρη ως ερμηνεύτρια, πράγμα που δεν μπορούσε να γίνει νωρίτερα.
Πιο συγκεκριμένα, η πρώτη παρουσίαση των τραγουδιών είχε γίνει σε συναυλία που πραγματοποιήθηκε στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά στα τέλη του 1966. Τα ερμήνευσαν η νεαρή τότε Μαρία Φαραντούρη και ο Γιώργος Μούτσιος, ενώ εναλλακτικά στις συναυλίες που ακολούθησαν συμμετείχε και ο Διονύσης Σαββόπουλος, στενός φίλος του Λοΐζου εκείνη την εποχή. Η έλευση του δικτατορικού καθεστώτος λίγους μήνες αργότερα ακύρωσε τα σχέδια για την ηχογράφηση των τραγουδιών. Με τη μεταπολίτευση ο συνθέτης έσπευσε να ηχογραφήσει όλο το πολιτικό υλικό που είχε συγκεντρωθεί στα δύσκολα χρόνια. Πρώτα λοιπόν ηχογραφήθηκαν τα "Τραγούδια του Δρόμου" κι αμέσως μετά πήραν σειρά "Τα Νέγρικα". 
Οι στίχοι των τραγουδιών ανήκουν στον Γιάννη Νεγρεπόντη, για τον οποίο ξαναμιλήσαμε πρόσφατα με αφορμή τα "Μικροαστικά" του Λουκιανού Κηλαηδόνη. Ο στιχουργός προσπάθησε με καθαρή διάθεση, χωρίς πάντως να αποφύγει και κάποιες στερεότυπες κοινοτοπίες ή μελοδραματισμούς, να απεικονίσει διάφορες εκφάνσεις του αγώνα για επιβίωση της "νέγρικης" ράτσας μέσα από τις ανεξάντλητες δοκιμασίες της καταπίεσης από τους λευκούς με φόντο την αμερικάνικη ρατσιστική κοινωνία της παλιότερης εποχής. 
Την ερμηνεία επωμίστηκε δικαιωματικά η Μαρία Φαραντούρη, της οποίας η φωνή έτσι κι αλλιώς είχε συνδεθεί εξαρχής μ' αυτό το υλικό και ήταν απόλυτα ταιριαστή με το ύφος των τραγουδιών. Δίπλα της με μικρή συμμετοχή εμφανίζεται ως τραγουδιστής ο Μανώλης Ρασούλης, λίγο πριν εκδηλώσει το πηγαίο ταλέντο του στη στιχουργική.

Πέμπτη 14 Νοεμβρίου 2019

Μάνος Λοΐζος: Καλημέρα ήλιε (1973)

Μετά τα "Μικροαστικά" ένας ακόμη δίσκος που πέρασε από τη λογοκρισία στη χαλαρή περίοδο του 1973 ήταν ο δίσκος "Καλημέρα ήλιε" του Μάνου Λοΐζου, που κυκλοφόρησε λίγες ημέρες μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, τον Δεκέμβρη του 1973 (αν και συχνά αναφέρεται ως έτος έκδοσης το 1974).
Είχαν προηγηθεί οι τρεις υπέροχοι λαϊκοί δίσκοι ("Ο Σταθμός", "Θαλασσογραφίες", "Να 'χαμε, τι να 'χαμε"), οι οποίοι ήδη είχαν εδραιώσει την παρουσία του συνθέτη στο δισκογραφικό προσκήνιο. Όλες αυτές οι πρώτες καταθέσεις του είχαν τους ίδιους συνεργάτες, τόσο στους στίχους (Λευτέρης Παπαδόπουλος), όσο και στους ερμηνευτές (Γιάννης Καλατζής, Γιώργος Νταλάρας) κι έτσι ο ανήσυχος δημιουργός θέλησε να ανανεώσει τη δουλειά του επωφελούμενος μάλιστα από την ψευδεπίγραφη και σύντομη προσπάθεια του καθεστώτος για κάποια φιλελευθεροποίηση και χαλάρωση των ασφυκτικών περιορισμών της λογοκρισίας.
Ήταν η ίδια εποχή που βρήκαν την ευκαιρία να επιστρέψουν από την αυτοεξορία τους στο εξωτερικό πολλοί πνευματικοί δημιουργοί. Ένας απ' αυτούς ήταν και ο ποιητής Δημήτρης Χριστοδούλου, ήδη πολύ γνωστός στο χώρο του τραγουδιού από τις σημαντικές συνεργασίες του στα χρόνια του '60 με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Κώστα Χατζή, τον Χρήστο Λεοντή και τον Γιώργο Ζαμπέτα. Μέσα στο 1973 μάλιστα είχε ήδη κυκλοφορήσει ο δίσκος του "Για μια σταγόνα αλάτι" με μουσική του Μίμη Πλέσσα. Δικούς του λοιπόν στίχους αποφάσισε να μελοποιήσει ο Μάνος Λοΐζος για την καινούργια του δουλειά. 
Έτσι προέκυψε ο εξαιρετικός κύκλος τραγουδιών "Καλημέρα Ήλιε" (ο πρώτος από τους τρεις "μαύρους" δίσκους του Λοΐζου, μαζί με τα "Τραγούδια του δρόμου" και τα "Νέγρικα") με δώδεκα υπέροχα τραγούδια, από τα οποία τα δύο έχουν στίχους του ίδιου του συνθέτη, ενώ υπάρχει κι ένα οργανικό θέμα. Πρόκειται για τραγούδια σκοτεινά με μια διάχυτη διάθεση πικρίας και απογοήτευσης, που αντανακλούν έντονα το περιρρέον κλίμα της δύσκολης εκείνης εποχής. Οι αναφορές στα πολιτικά πράγματα είναι επίμονες, αλλά πάντα υπαινικτικές για τον φόβο των Ιουδαίων. Γιαυτό συχνά στίχοι πολιτικής στόχευσης ντύνονται τον μανδύα του ερωτικού τραγουδιού. 
Ο δίσκος κλείνει εντυπωσιακά με το ομότιτλο τραγούδι σε στίχους του ίδιου του συνθέτη, το οποίο ανατρέπει το κυρίαρχο κλειστοφοβικό κλίμα του υπόλοιπου έργου και δίνει ένα δυναμικό σύνθημα για τη "νέα" εποχή. Το τραγούδι αυτό, παρόλο που γράφτηκε με παιχνιδιάρικη διάθεση για χάρη της κόρης του συνθέτη Μυρσίνης, μετατράπηκε σε εμβληματικό παιάνα τα μεταγενέστερα χρόνια, ενώ η δημοτικότητά του έγινε αφορμή να κερδίσει ολόκληρη η δουλειά ευρεία αποδοχή κι ας μην είναι αυτό το καλύτερο τραγούδι του δίσκου! Θυμάμαι, έφηβος τότε, ήμουν γοητευμένος από τη μελωδία του "Μια καλημέρα", ενώ αργότερα "κόλλησα" στα τραγούδια "Ας μην είχες τόσα λάθη", "Όταν σε είδα να ξυπνάς" και - πάνω απ' όλα - το εξαίσιο "Με φάρο το φεγγάρι", μια μελαγχολική μπαλάντα έξοχης ποιητικής γραφής, που τη θεωρώ ως την κορύφωση του δίσκου:
Τις λέξεις μου τις έχασα χαράματα στο δρόμο  |  σε μια στροφή τα γράμματα τα πήρε μια βροχή  |  και τα φιλιά π' αστράφτανε στα χείλη απ' τον πόνο  |  γίναν πανιά και άλμπουρα χωρίς επιστροφή...
Ερμηνευτές του δίσκου ήταν δύο καινούργιοι τραγουδιστές, ο Κώστας Σμοκοβίτης και η Αλέκα Αλιμπέρτη. Η τελευταία έμοιαζε σαν υποκατάστατο της Μαρίας Φαραντούρη και ίσως γι' αυτόν το λόγο δεν μπόρεσε τελικά να σταθεί για πολύ στο χώρο, παρά τη θαυμάσια φωνή της. Συμμετείχε επίσης η Χάρις Αλεξίου, στην πρώτη της συνεργασία με τον συνθέτη, ενώ ο ίδιος ο Λοΐζος ερμηνεύει υποβλητικά το πιο μελαγχολικό τραγούδι του σπουδαίου αυτού δίσκου.

Τετάρτη 13 Νοεμβρίου 2019

Λουκιανός Κηλαηδόνης: Μικροαστικά (1973)

Λίγες μέρες πριν από την επέτειο του Πολυτεχνείου και σκέφτηκα να περάσω σε μια σειρά δίσκων με πολιτική απόχρωση, ώστε να κινούμαστε στο πνεύμα των ημερών. Κι ο πρώτος δίσκος που μου έρχεται στο μυαλό δεν είναι άλλος από τα περίφημα "Μικροαστικά" του Λουκιανού Κηλαηδόνη. 
Βρισκόμαστε λίγο πριν από την οριστική ανατροπή της Χούντας, μέσα στο σκληρό έτος 1973, τη  χρονιά του Πολυτεχνείου, όταν το δικτατορικό καθεστώς αίφνης φόρεσε - προσωρινά βέβαια - τον δημοκρατικό μανδύα αίροντας για λίγο τις ασφυκτικές απαγορεύσεις της λογοκρισίας. Μέσα σ' αυτήν την πρόσκαιρη ευκαιρία λοιπόν ξεπετάχτηκαν στην πιάτσα τα περίφημα "Μικροαστικά" του Λουκιανού Κηλαηδόνη και μάλιστα σε "προκλητικό" κόκκινο βινύλιο με τον αυτονόητο συμβολισμό του. Ήταν ο πρώτος "πολιτικός" δίσκος που εμφανίστηκε, ένα χρόνο πριν ξεσπάσει η καταιγίδα της θεοδωρακικής πλημμυρίδας.
Ο δίσκος περιλαμβάνει 14 απλά τραγούδια σε πρωτότυπες φόρμες, μακριά από το λαϊκό ύφος των δύο πρώτων δίσκων του συνθέτη ("Η πόλη μας", "Κόκκινη κλωστή"). Όλα σε στίχους του Γιάννη Νεγρεπόντη, σημαντικού ποιητή και δημοσιογράφου που είχε υποστεί τα πάνδεινα από το καθεστώς, ενώ ήταν αρκετά γνωστός ήδη στο χώρο από τα πρώτα του τραγούδια με τον Μάνο Λοΐζο, τα οποία - αν και ανέκδοτα - κυκλοφορούσαν ευρύτατα στα φοιτητικά στέκια κι αποτελούσαν μικρές εστίες αντίστασης. 
Στα "Μικροαστικά" ο Νεγρεπόντης απεικόνισε πολύ εύστοχα τις καθημερινές στιγμές του απλού και αμέτοχου, δηλαδή συνένοχου, ανθρωπάκου, με τις μικροαστικές του αδυναμίες και τις ταπεινές του φιλοδοξίες. Ο λόγος του ποιητή είναι αιχμηρός και συχνά ανελέητος, αν και μεταμφιεσμένος με τον παραπλανητικό μανδύα της σάτιρας. Ο συνθέτης πατώντας πάνω στην πολυσημία του λόγου επέλεξε μια γλώσσα που φλερτάρει ελεύθερα και χωρίς προκαταλήψεις με διάφορα μουσικά ιδιώματα, συχνά δυτικότροπα, χωρίς να διστάζει να επικαλεστεί ακόμη και ρετρό φόρμες, όταν αυτό επιβάλλεται από τη θεματολογία των στίχων, για να καταλήξει σε ένα διονυσιακό ροκ εν ρολ φινάλε με τη διαβολική του "Μάρω"!
Ιδού πώς βλέπει ο ίδιος ο Κηλαηδόνης το διάβημά του:
Μέσα στα "Μικροαστικά" μπορεί κανείς να βρει όλες τις μουσικές που άκουγα στα διαλείμματα των θερινών σινεμά των παιδικών μου χρόνων, στους διαδρόμους των πρώτων πολυκατοικιών που γνώρισα, σε σπίτια που γιόρταζαν κάτι, στις αναμεταδόσεις των παρελάσεων από το ραδιόφωνο. Μπορεί ακόμα να βρει την ατμόσφαιρα που υπήρχε διάχυτη τα χειμωνιάτικα απογεύματα με ήλιο στην Πανεπιστημίου έξω από το ΡΕΞ, στην ψηλοτάβανη εκείνη αίθουσα του Ιπποδρόμου του Δέλτα και στις ταινίες του Χόμφρεϊ Μπόγκαρτ. Έγραψα ακόμα μουσική για πράγματα που συνέβησαν πριν γεννηθώ και για άλλα πολύ σημερινά. Δεν νοσταλγώ, δεν «βγάζω» μιαν εποχή, ούτε προσπαθώ να συντηρήσω πράγματα που χάθηκαν. Λέω τη γνώμη μου πάνω σε όσα, χρόνια τώρα, μου λέγανε.
Βασικός ερμηνευτής του δίσκου είναι ο ίδιος ο Λουκιανός Κηλαηδόνης, κάμποσα χρόνια πριν αποφασίσει οριστικά να γίνει ο αποκλειστικός ερμηνευτής των τραγουδιών του. Μαζί του ο ηθοποιός του "Ελεύθερου Θεάτρου" Μίμης Χρυσομάλλης, καθώς επίσης και ο Λάκης Χαλκιάς, η Ιωάννα Κιουρτσόγλου και ο Νίκος Ρουσέας. Σε μια σπαρταριστή παρλάτα ακούγεται ο ηθοποιός Νίκος Σκυλοδήμος.
Δυο χρόνια αργότερα οι ίδιοι δημιουργοί μας έδωσαν τη συνέχεια των "Μικροαστικών" με το δίσκο "Απλά μαθήματα Πολιτικής Οικονομίας", που δεν είχε ωστόσο την ίδια πηγαία έμπνευση, ούτε ανάλογη απήχηση στο κοινό της εποχής.

Τρίτη 12 Νοεμβρίου 2019

Γιώργος Κατσαρός: Ο δρόμος για τα Κύθηρα (1973)

Επανέρχομαι στον πολυγραφότατο συνθέτη Γιώργο Κατσαρό, για να παρουσιάσω τον κορυφαίο - κατά τη γνώμη μου - προσωπικό του δίσκο, τον περίφημο Δρόμο για τα Κύθηρα που κυκλοφόρησε το 1973 από τη Philips. Είναι η χρονιά που ο συνθέτης είχε παρουσιάσει στην ίδια εταιρία τον επίσης δημοφιλή του δίσκο "Αλβανία" με τη Μαρινέλλα, αλλά και τα "Φθινοπωρινά" με τη Λίτσα Σακελλαρίου στη Minos.
Με το "Δρόμο για τα Κύθηρα" ο Κατσαρός δοκιμάζει τις δυνάμεις του σε ένα πιο "έντεχνο" ύφος, πιο μελωδικό κι ευαίσθητο, χωρίς πάντως να λείπουν και τα τραγούδια στο οικείο του ύφος με τους χαρακτηριστικούς γρήγορους ή εμβατηριακούς ρυθμούς. Σ' αυτό συνέβαλαν και οι φροντισμένοι στίχοι του Ηλία Λυμπερόπουλου που διακρίνονται από την τεχνική τους αρτιότητα κι από μια διάθεση συμβολικής έκφρασης, όπως χαρακτηριστικά μπορούμε να εντοπίσουμε στο ομότιτλο τραγούδι που εμφανώς επιστρατεύει τα "Κύθηρα" όχι ως γεωγραφικό, αλλά ως συμβολικό προσδιορισμό ενισχύοντας έτσι τους εύλογους συνειρμούς με τον επίσης ομότιτλο ζωγραφικό πίνακα του Αντουάν Βατό.
Το τραγούδι των τίτλων που επαναλαμβάνεται και στον επίλογο του δίσκου είναι ασφαλώς ένα πανέμορφο τρυφερό τραγούδι, ίσως το ωραιότερο που έγραψε ποτέ ο συνθέτης. Δίπλα σ' αυτό θα έβαζα το αισθαντικότατο "Ρούχο τον ίσκιο σου φορώ" κι ας είναι από τα λιγότερο ακουσμένα του δίσκου. Αδυναμία μου επίσης και το "Γιε μου, γιε μου, γιε μου". Πολλά από τα υπόλοιπα τραγούδια γνώρισαν επιτυχία, όπως το πολυακουσμένο "Νικολή, Νικολή", αλλά και τα: "Μάνα κι αγαπητικιά μου", "Μαντήλι κόκκινο", "Σαράντα οργιές η πίκρα μου", "Μηνά τη βράκα φόρεσε".
Βασικός ερμηνευτής του δίσκου είναι ο Δημήτρης Μητροπάνος που συνεχίζει στην "έντεχνη" γραμμή που είχε ξεκινήσει με τον "Άγιο Φεβρουάριο" λίγο νωρίτερα, πριν ευθυγραμμίσει τον βηματισμό του με το καθαρόαιμο λαϊκό ρεπερτόριο. Μαζί του η υπέροχη Χριστιάνα που ερμηνεύει τέσσερα τραγούδια με μοναδική εκφραστικότητα. Ο πίνακας του εξωφύλλου σχεδιάστηκε από τον Τάσο Ζωγράφο.

Δευτέρα 11 Νοεμβρίου 2019

Πρόσφυγες: Χυδαιότητα και ανθρωπιά, 2019 μ.Χ.

Κάνω μια μικρή παρένθεση εδώ στη συνεχή ροή δίσκων από την κλασική περίοδο του ελληνικού τραγουδιού (δεκαετίες '60 και '70), για να σταθώ λίγο στο φλέγον ζήτημα του καιρού μας, τις αθρόες εισροές προσφύγων από χώρες της Μέσης Ανατολής.
Κι επειδή έχω και προσωπική εμπλοκή στο θέμα με τη λειτουργία τάξης υποδοχής προσφυγόπουλων στο σχολείο μου, οφείλω να ομολογήσω τη συγκλονιστική εμπειρία που αποκομίζω καθημερινά από το υπέροχο χαμόγελο ευγνωμοσύνης των παιδιών αυτών και την απίστευτη επιθυμία τους να επικοινωνήσουν με όλα τα υπόλοιπα παιδιά του σχολείου μαθαίνοντας με ταχύτατο ρυθμό την ελληνική γλώσσα, αλλά και από την τεράστια αγκαλιά άδολης αγάπης που άνοιξαν τα Ελληνόπουλα του σχολείου, για να ενσωματώσουν τα κατατρεγμένα αυτά παιδιά στο δικό τους μικρόκοσμο.
Πόσο θλιβερή λοιπόν είναι η απέναντι πλευρά, αυτή που εκπέμπει ασταμάτητα μίσος και χυδαιότητα προς αυτούς τους ανθρώπους με αποκρουστικές δηλώσεις σαν κι αυτές διαφόρων απόμαχων ποδοσφαιριστών που δεν έχουν πώς να θυμίσουν τη θλιβερή ύπαρξή τους παρά εκτοξεύοντας τοξικές πομφόλυγες πασπαλισμένες με πατριδοκαπηλικές ιαχές!
Κι όμως, δεν είναι όλα μαύρα σ' αυτή την ξενοφοβική κοινωνία που ζούμε. Υπάρχουν και υγιείς φωνές που έρχονται να ενώσουν τη δική τους διαμαρτυρία με τη σιωπηρή κραυγή όλων εκείνων των άσημων ανθρώπων που παρακολουθούν αποσβολωμένοι αυτό το ρατσιστικό παραλήρημα. Πρώτος ο Ολυμπιονίκης μας Αλέξανδρος Νικολαΐδης που απάντησε με πολύ καίριο και σταράτο τρόπο στο χυδαιογράφημα γνωστού αστέρα του ποδοσφαίρου. Κι αμέσως μετά μια συγκλονιστική δήλωση του παλαίμαχου ποδοσφαιριστή Σάββα Κωφίδη που δημοσιεύτηκε στον "Ημεροδρόμο" με τίτλο "Μετανάστες, αδέρφια μας", η οποία νομίζω πως αξίζει να μεταφερθεί κι εδώ αυτούσια:
«Από τη μια υπάρχει η αξιοπρέπεια του Αφγανού, του Σύρου, του Έλληνα, του Γερμανού, του Ρώσου, του Πακιστανού, του ανθρώπου από οποιαδήποτε φυλή και από οποιαδήποτε μέρος της Γης που ψάχνει –  στην Ελλάδα και οπουδήποτε στον κόσμο – μια ζωή αντάξια της ανθρώπινης υπόστασής του. Από την άλλη υπάρχει ο εθνικοσοσιαλισμός, ο ρατσισμός, ο εθνικισμός που μισεί τους αδύναμους – από οποιαδήποτε φυλή και οποιαδήποτε χώρα – με πρόσχημα ότι είναι διαφορετικοί.
    Στην παρακμή και την ανηθικότητα που «ηθικολογεί» ψευδολογώντας, παραποιώντας, παραχαράσσοντας, διαστρεβλώνοντας έννοιες όπως «πατρίδα» και «πολιτισμός», η απάντηση είναι η αλήθεια. Και η αλήθεια είναι πως η διαφορετικότητα μεταξύ των ανθρώπων δεν είναι έγκλημα. Έγκλημα είναι ο μισανθρωπισμός. Που παριστάνει τον ιδιοκτήτη της πατρίδας μας και του πλανήτη για να μην επιτρέπει σε κατατρεγμένους ανθρώπους να αναπνέουν και να αναζητούν καταφύγιο πουθενά στον κόσμο.   Ούτε η Ελλάδα, ούτε ο πλανήτης ανήκουν στους φασίστες και στους μισανθρώπους. Οι μετανάστες, οι πρόσφυγες, όσους η ανάγκη οδήγησε εδώ κι εκεί, από όπου κι αν έρχονται, όπου κι αν πηγαίνουν, είναι το ίδιο αδέρφια μας, όπως τα αδέρφια μας οι Έλληνες μετανάστες. Κι επειδή είναι αδέρφια μας, ο τόπος μας είναι τόπος τους, και ο τόπος τους είναι τόπος μας.   Ελλάδα δεν είναι να «τσικνίζεις» τον πεινασμένο. Αθλητισμός δεν είναι να κλωτσάς τον χτυπημένο. Ουμανισμός δεν είναι η λογοκοπία της «φιλανθρωπίας». Είναι ο σεβασμός στον ανήμπορο, το χέρι να σηκωθεί στον πεσμένο, ένα πιάτο φαΐ στον κατατρεγμένο. Ό,τι χρώμα, θρησκεία, καταγωγή κι αν έχει.    Το μόνο απαραβίαστο σύνορο είναι η ανθρωπιά. Το μόνο διαβατήριο για να πορεύεται κανείς στον κόσμο του Ανθρώπου, είτε τρώει χοιρινό είτε όχι, είτε πιστεύει στο Χριστό είτε όχι, είναι η αλληλεγγύη σε όσους την χρειάζονται».

Κι επειδή εδώ μέσα συνηθίσαμε να μιλάμε με τη γλώσσα της μουσικής, ας ακούσουμε το κλασικό τραγούδι "Προσφυγιά" του Απόστολου Καλδάρα και του Πυθαγόρα από το δίσκο "Μικρά Ασία" (1972) που τραγούδησε ο Γιώργος Νταλάρας. 

Νίκος Καρβέλας: Μια χαρά, μια καημός (1974)

Ξέρω: Βλέποντας κάποιοι φίλοι του Δισκοβόλου το όνομα του συγκεκριμένου συνθέτη θα ένιωσαν τουλάχιστον έκπληξη και απορία, ίσως μάλιστα να βιάστηκαν να θυμώσουν κιόλας μαζί μου, γιατί αποφάσισα να παρουσιάσω ένα δίσκο που a priori είναι καταδικασμένος στην περιφρόνηση και την απαξίωση! Νά όμως που τα πράγματα πολλές φορές δεν είναι όπως τα νομίζουμε και η σημερινή μου παρουσίαση στοχεύει εν μέρει και στο να καταδείξει ότι οι προκαταλήψεις συχνά μας αποπροσανατολίζουν και μας οδηγούν σε λανθασμένα συμπεράσματα.
Αγαπητοί μου φίλοι, σήμερα περνάω στην "άλλη όχθη" του ελληνικού τραγουδιού, για να συναντήσω έναν πρωτοκλασάτο δημιουργό αυτού του χώρου, ο οποίος όμως εδώ μας συστήνεται με την πρωτόλεια δισκογραφική του κατάθεση που σαφέστατα τοποθετείται στην από 'δω όχθη! Μιλώ για το δίσκο "Μια χαρά, μια καημός" που κυκλοφόρησε το 1974 από τη Minos και είναι ο παρθενικός δίσκος του φιλόδοξου νεαρού συνθέτη Νίκου Καρβέλα, ο οποίος μέχρι τότε δραστηριοποιούνταν σε ροκ νεανικά συγκροτήματα, χωρίς να έχει καταφέρει να αποκτήσει αναγνωρίσιμο στίγμα. Μάλιστα διαβάζοντας την αυτοβιογραφία του Μάκη Μάτσα πληροφορήθηκα ότι ο φέρελπις συνθέτης είχε τη φιλοδοξία να γράψει τραγούδια για τους Μπιτλς και να κάνει διεθνή καριέρα, αλλά τελικά μάλλον συμβιβάστηκε στα όρια της εγχώριας μουσικής πραγματικότητας! 
Κι έτσι φτάσαμε στην πρώτη του αυτή ηχογράφηση με δώδεκα καλογραμμένα τραγούδια σε ένα εντελώς διαφορετικό ύφος από αυτό που ως εκείνη τη στιγμή υπηρετούσε ή αυτό που τον μετέτρεψε αργότερα σε ανεξάντλητη μηχανή παραγωγής σουξέ ευρείας κατανάλωσης. Πρόκειται για τραγούδια προσαρμοσμένα στο ελαφρολαϊκό ύφος της εποχής, στις παρυφές - θα έλεγα - του "έντεχνου"! Δεν επέμεινε βέβαια πολύ σ' αυτό το ύφος, αλλά συνέχισε τουλάχιστον ως το τέλος εκείνης της δεκαετίας να γράφει ανάλογα τραγούδια για τους κυριότερους ερμηνευτές που διέθετε στο οπλοστάσιό της η Minos (Άννα Βίσση, Γιάννης Καλατζής, Τόλης Βοσκόπουλος κ.ά.).
Τα περισσότερα τραγούδια του δίσκου είναι όμορφα και μελωδικά και κάποια γνώρισαν επιτυχία. Τα ερμηνεύουν - από τέσσερα ο καθένας - τρεις νέοι τότε τραγουδιστές που βρίσκονταν ακόμη στο ξεκίνημα της καριέρας τους: Ο Κώστας Σμοκοβίτης, ο Δημήτρης Κοντολάζος και η 17χρονη Άννα Βίσση, η οποία έκτοτε συνέδεσε στενά την καλλιτεχνική κι αργότερα την προσωπική της πορεία με τον συνθέτη. Θυμάμαι πως εκείνα τα χρόνια είχα ξεχωρίσει και αγαπούσα πολύ ένα από τα τραγούδια που ερμηνεύει η Βίσση, το τρυφερό "Κρύβαμε την αγάπη μας", το οποίο με συντρόφευε όμορφα στις εφηβικές μου φαντασιώσεις! Έχει κι άλλα ωραία τραγούδια ο δίσκος, όπως: "Στράτα τη στράτα", "Να 'σουν βρε κόσμε", "Σαν τα πεινασμένα περιστέρια", "Πολυξένη", "Ούτε ένα σ' αγαπώ", "Σάββατο Κυριακή", "Γιατί γελάς και παίζεις". Φαντάζομαι πως όσοι δεν έχουν ξανακούσει αυτά τα τραγούδια, θα βρεθούν μπροστά σε μια μικρή έκπληξη. Και απορία: Γιατί δε συνέχισε ο Καρβέλας σ' αυτή τη γραμμή και το 'ριξε στα εύπεπτα παιγνιοτράγουδα, τύπου "Χονολουλού" με τον Γιάννη Καλατζή στο δρόμο της παρακμής του, και άλλα παρόμοια στη συνέχεια... Ρητορικό ερώτημα;
Κλείνοντας πρέπει να αναφέρω ότι οι ενδιαφέροντες στίχοι ανήκουν στην αξιόλογη στιχουργό Βαρβάρα Τσιμπούλη (1947-1992), από τις λίγες γυναικείες παρουσίες στο πεδίο της στιχουργικής ακολουθώντας την παράδοση που δημιούργησε η μεγάλη Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, τη συνέχισε η Σώτια Τσώτου, για να ακολουθήσουν αργότερα αρκετές άλλες στιχουργοί με κορυφαία τη Λίνα Νικολακοπούλου. 
Τέλος, να αναφέρω ότι η ενορχήστρωση υπογράφεται από τον Τάσο Καρακατσάνη, ο οποίος εκείνα τα χρόνια είχε αυτή κυρίως τη μουσική ενασχόληση, πριν περάσει κι ο ίδιος στο πεδίο της σύνθεσης.

Κυριακή 10 Νοεμβρίου 2019

Λουκιανός Κηλαηδόνης: Η κόκκινη κλωστή (1972)

Έχοντας κάνει έντονα αισθητή την παρουσία του με το δίσκο "Η πόλη μας" (1970) ο Λουκιανός Κηλαηδόνης είχε την τύχη να συναντηθεί αμέσως μετά με τον μεγάλο στιχουργό Νίκο Γκάτσο και μαζί να ετοιμάσουν την επόμενη δουλειά που κυκλοφόρησε το 1972 με τίτλο "Η κόκκινη κλωστή". Και μίλησα για "τύχη", αφενός γιατί η συμπόρευση ενός νέου δημιουργού με έναν ογκόλιθο της στιχουργικής, όπως ο Νίκος Γκάτσος, αποτελούσε εξ ορισμού το ισχυρότερο εχέγγυο για τις πιο λαμπρές προοπτικές στο μουσικό πεδίο, και αφετέρου γιατί λίγοι υπήρξαν οι εκλεκτοί του μεγάλου στιχουργού: Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Σταύρος Ξαρχάκος, Δήμος Μούτσης. Απ' αυτούς πήρε τη σκυτάλη ο Κηλαηδόνης, ενώ ακολούθησαν ελάχιστες ακόμη συνεργασίες του: Γιώργος Χατζηνάσιος, Χριστόδουλος Χάλαρης, Βασίλης Δημητρίου και κάποιες μεταθανάτιες (Ανδριόπουλος, Παπαδημητρίου).
Ο δεύτερος λοιπόν δίσκος του Λουκιανού Κηλαηδόνη αποτελεί φυσική συνέχεια του πρώτου με τραγούδια σε λαϊκό και πάλι ύφος, πολλά από τα οποία ακούστηκαν πολύ. Είναι η λεγόμενη "λαϊκή" περίοδος του συνθέτη, η οποία θα ολοκληρωθεί με έναν τρίτο δίσκο στο ίδιο ύφος, τον "Περίπατο" (1976), πάλι με στίχους του Νίκου Γκάτσου.
Ο δίσκος περιλαμβάνει 13 καινούργια τραγούδια γραμμένα με κέφι κι ανάλαφρη διάθεση. Τα πιο πολλά έγιναν μεγάλα σουξέ, ιδιαίτερα τα: "Σπίτι μου" (από τα ωραιότερα τραγούδια του Κηλαηδόνη), "Ήρθατε σαν κύματα", "Μια Κυριακή του Μάρτη", "Μια Κεφαλονίτισσα", "Με γαρίφαλο στο πέτο". 
Τα τραγούδια ερμηνεύουν όμορφα ο Μανώλης Μητσιάς και η Δήμητρα Γαλάνη, αχώριστο δίδυμο εκείνον τον καιρό, στη δεύτερη δισκογραφική τους συνύπαρξη. Προηγήθηκε ο δίσκος "Της γης το χρυσάφι" (1971) του Μάνου Χατζιδάκι, ενώ ακολούθησαν οι δίσκοι "Έχει ο Θεός" (1973) του Γιώργου Χατζηνάσιου, "Αποχαιρετισμός" (1975) του Λίνου Κόκοτου και "Αθανασία" (1976) πάλι του Μάνου Χατζιδάκι. Χωρίς να υπολογίζω και κάμποσους ακόμη δίσκους, όπου συμμετείχαν οι δυο τους μαζί με άλλους τραγουδιστές.
Σημειώνω ότι μερικά από τα τραγούδια του δίσκου ("Μικρή Ζακυνθινιά", "Γκρεμός και βράχος", "Κάθε χρόνο, κάθε χρόνο") ηχογραφήθηκαν παράλληλα και με τη φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση και κυκλοφόρησαν στις 45 στροφές.

Σάββατο 9 Νοεμβρίου 2019

Λουκιανός Κηλαηδόνης: Η πόλη μας (1970)

Περνάω σήμερα σ' έναν άλλο σημαντικό συνθέτη που μας έδωσε σπουδαία δείγματα του ταλέντου του μέσα στη δεκαετία του '70. Ο λόγος λοιπόν για τον αγαπημένο, πολυτάλαντο, αλλά δυστυχώς μακαρίτη πλέον Λουκιανό Κηλαηδόνη (1943-2017).
Με τίτλο "Η Πόλη μας" κυκλοφόρησε το 1970 ο πρώτος του μεγάλος δίσκος, ενώ μέχρι εκείνη τη στιγμή η μόνη δισκογραφική του παρουσία περιορίζονταν σε δυο όμορφα τραγουδάκια ("Σ' αγαπώ", "Παίρνω την ανηφοριά") που ερμήνευσε ο Γιώργος Νταλάρας ένα χρόνο νωρίτερα για τον πρώτο προσωπικό του δίσκο.
Η αγάπη του συνθέτη για το θέατρο ήδη διαφαίνεται από αυτή την πρώτη του κιόλας ολοκληρωμένη δουλειά. Ο δίσκος πήρε το όνομά του από το ομώνυμο θεατρικό έργο της Κωστούλας Μητροπούλου (1933-2004), που παίχτηκε εκείνη τη χρονιά, στην καρδιά του δικτατορικού καθεστώτος. Ο συνθέτης έγραψε μια σειρά όμορφων και μελωδικών τραγουδιών σε λαϊκό ύφος που υπηρετούσαν την παράσταση, αλλά μπορούν άνετα να σταθούν και ανεξάρτητα από τη σκηνική τους λειτουργία. Οι στίχοι των τραγουδιών ανήκουν στην ίδια τη συγγραφέα, με εξαίρεση δύο ("Το καλοκαίρι σαν θαρθεί", "Όσο αγαπιόμαστε τα δυο"), που έχουν στίχους του Κηλαηδόνη, καθώς και το υπέροχο "Μη χτυπάς σ' ένα σπίτι κλειστό" που έχει στίχους του Μάνου Ελευθερίου, παρόλο που στο δίσκο αποδίδεται κι αυτό στον συνθέτη. Ο δίσκος κλείνει μ' ένα αργό ορχηστρικό θέμα με μελαγχολική διάθεση. Το λαϊκό χρώμα των τραγουδιών τονίζουν ιδιαίτερα τα χαρακτηριστικά μπουζούκια των δύο κορυφαίων δεξιοτεχνών, του Κώστα Παπαδόπουλου και του Λάκη Καρνέζη.
Τα τραγούδια περιγράφουν μικρές καθημερινές ιστορίες που συμβαίνουν σε μια φανταστική πόλη, που όμως θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε πόλη. Όπως διαβάζουμε στο σημείωμα του δίσκου, αυτή είναι μια πόλη αγάπη, μια πόλη καημός και μια πόλη μνήμη. Μια πόρτα, ένας αριθμός, ένας δρόμος. Αλλάζει το όνομα, αλλάζει ο χρόνος. Μια φωτογραφία παγώνει το χρόνο. Τα παιδιά παίζουν τον πόλεμο. Το παιχνίδι συγχέεται με τη ζωή και την αλήθεια. Τα παιδιά μεγαλώνουν, η γειτονιά μεταμορφώνεται. Η πόλη αλλάζει, αλλά τίποτε δε χάνεται, όπως συμβαίνει με τους ανθρώπους που μεγαλώνουν πολύ και καταλήγουν πάλι παιδιά, για να χωράνε ολόκληρο τον κόσμο στην καρδιά τους.
Βασικός ερμηνευτής του δίσκου είναι ο Μανώλης Μητσιάς που συμμετείχε και στην παράσταση. Ο σπουδαίος τραγουδιστής βρισκόταν ακόμη στα πρώτα του βήματα και τα τραγούδια αυτά συνέβαλαν αποφασιστικά στην καθιέρωσή του. Τα γυναικεία τραγούδια ερμηνεύει θαυμάσια η Βίκυ Μοσχολιού σε μια από τις τελευταίες της ηχογραφήσεις στην Columbia πριν μεταπηδήσει στη Philips. 
Όλα τα τραγούδια ακούστηκαν πολύ εκείνα τα χρόνια, αλλά ξεχώρισαν περισσότερο τα: "Καλοκαίρι σαν θαρθεί", "Όσο αγαπιώμαστε τα δυο", "Μη χτυπάς σ' ένα σπίτι κλειστό" και "Η φωτογραφία". Προσωπική μου αδυναμία πάντως το συναρπαστικό "Νανούρισμα" που κόντρα στον κανόνα είναι γραμμένο σε γοργό ρυθμό! 
Σημειώνω, τέλος, ότι κάποια από τα τραγούδια του δίσκου ακούγονται και στην ταινία "Κατηγορώ τη ζωή" (1972) του Παύλου Παρασχάκη ερμηνευμένα από την Ελένη Ροδά, χωρίς όμως οι εκτελέσεις αυτές να έχουν περάσει ποτέ στη δισκογραφία.