Τετάρτη 25 Δεκεμβρίου 2019

Υμνοι και Κάλαντα Χριστουγέννων: Άναρχος Θεός καταβέβηκεν... (2001)

Χριστούγεννα 2019 και αρχή του χριστιανικού Δωδεκαημέρου που ολοκληρώνεται τα Θεοφάνια στις 6 Ιανουαρίου με την καινούργια χρονιά.
Συμβαδίζοντας λοιπόν με το κλίμα και το πνεύμα των ημερών σήμερα στο Δισκοβόλο μπορείτε να γνωρίσετε μια υπέροχη έκδοση από το "Μελωδικό Καράβι" που έγινε το 2001 (με μια μικρή επιφύλαξη για την ακρίβεια της χρονολογίας). Ο τίτλος της είναι: "Άναρχος Θεός καταβέβηκεν...", παρμένος από βυζαντινά χριστουγεννιάτικα κάλαντα που περιέχονται στην έκδοση, η οποία περιλαμβάνει ένα πολύ όμορφο μικρό βιβλίο 50 σελίδων κι έναν ψηφιακό δίσκο.
Ο ψηφιακός δίσκος μοιράζεται σε δυο ενότητες. Η πρώτη έχει ένα πολύ ενδιαφέρον αφιέρωμα στη βυζαντινή υμνογραφία των ημερών και η δεύτερη μια μικρή ανθολογία με παραδοσιακά κάλαντα από διάφορες περιοχές του ελληνισμού (Μικρασία, Θράκη, Πελοπόννησος, νησιά). Τους ύμνους ερμηνεύει η χορωδία Μελωδούντες που την αποτελούν νέοι ιεροψάλτες με επικεφαλής τον πρωτοψάλτη Κωνσταντίνο Μπελάλη. Τα κάλαντα ερμηνεύει η νεανική χορωδία Επάλξεις που διευθύνει η Ιωάννα Ανδριανού.
Το μικρό βιβλίο της έκδοσης περιέχει όλα τα κείμενα των ύμνων και των καλάντων, καθώς και πολλά ακόμη ενδιαφέροντα κείμενα που αναφέρονται στο Δωδεκαήμερο μαζί με πλήθος πανέμορφων εικόνων.

Τρίτη 24 Δεκεμβρίου 2019

Βασίλης Βασιλειάδης: 12 Μεγάλες Επιτυχίες (1971)

Περνάω σ' έναν άλλο ιδιαίτερο λαϊκό δημιουργό, συνθέτη, τραγουδιστή, εκτελεστή και σόουμαν. Μιλώ για τον Βασίλη Βασιλειάδη (1927-2010), δεινό εκτελεστή του αρμόνιου, με το οποίο τον γνωρίσαμε μέσα από παλιές κινηματογραφικές ταινίες και με το οποίο συμμετείχε σε αμέτρητες ηχογραφήσεις δικών του ή ξένων τραγουδιών. Παρά την έντονη εξωστρέφεια που χαρακτήριζαν τις ζωντανές του εμφανίσεις, επρόκειτο για έναν αξιόλογο και σοβαρό μουσικό με σπουδές μάλιστα πιάνου και αρμονίας στο Εθνικό Ωδείο. 
Το 1964 ηχογράφησε το πρώτο του τραγούδι με τίτλο "Στο σταυροδρόμι" με πρώτο ερμηνευτή τον Αντώνη Ρεπάνη. Την ίδια εποχή συνεργάστηκε πολύ με τον Πάνο Γαβαλά και στη συνέχεια με τον Στέλιο Καζαντζίδη, με τη φωνή του οποίου υπέγραψε μερικά πολύ μεγάλα σουξέ ("Υπάρχει και Θεός", "Το μωρό μου", "Δεν σε πιστεύω", "Κι οι άντρες κλαίνε"), ενώ με τη φωνή της Χαρούλας Αλεξίου έχει καταγραφεί το ωραιότερο ίσως τραγούδι του, το δυνατό ζεϊμπέκικο "Όταν πίνει μια γυναίκα" (σε δεύτερη πάντως εκτέλεση).
Το 1971 η Minos εξέδωσε ένα άλμπουμ με "12 Μεγάλες Επιτυχίες" που περιλαμβάνει μερικά από τα πιο πετυχημένα τραγούδια του συνθέτη από το πλούσιο λαϊκό ρεπερτόριο της εταιρίας. Δώδεκα ενδιαφέροντα τραγούδια που αποτυπώνουν και το ευρύ μουσικό φάσμα των τραγουδιών του συνθέτη που δεν είχε δυσκολία να προσαρμοστεί με τα μουσικά γούστα της κάθε εποχής γράφοντας ακόμη και σε ρυθμούς σέικ ("Θα σου κάνω καψωνάκι"). Από τα πιο όμορφα τραγούδια της συγκεκριμένης ανθολογίας είναι το κλασικό χασάπικο "Στου Χαρακόπου και στην Καλλιθέα" με τη φωνή του Δημήτρη Ευσταθίου. 

Δευτέρα 23 Δεκεμβρίου 2019

Μάρκος Βαμβακάρης: Αφιέρωμα στον Μάρκο (1972)

Δε θα μπορούσε ποτέ να είναι επαρκής η δισκογραφική παρουσίαση του κλασικού λαϊκού τραγουδιού, δίχως μια ξεχωριστή αναφορά στον πατριάρχη του είδους, τον Συριανό ρεμπέτη τραγουδοποιό Μάρκο Βαμβακάρη (1905-1972), ο οποίος θεμελίωσε το απαξιωμένο αυτό μουσικό είδος πάνω σε στέρεες βάσεις και στάθηκε διαχρονικά μια σταθερή πηγή έμπνευσης για όλους τους κατοπινούς δημιουργούς, ακόμη κι αυτούς που αποτέλεσαν τη γενιά του λεγόμενου "έντεχνου" τραγουδιού της δεκαετίας του '60.
Φυσικά ο Μάρκος και όλοι οι προπολεμικοί συνοδοιπόροι του δημιούργησαν το εν πολλοίς ανεξερεύνητο έργο τους κάτω από άθλιες συνθήκες ζώντας οι ίδιοι στην απόλυτη ανέχεια, αλλά και αντιμετωπίζοντας όχι μόνο την κοινωνική απαξίωση, αλλά και τις απαγορεύσεις του νόμου, μέχρι να αξιωθούν μιας πρώτης αναγνώρισης από τη μεριά της αστικής κοινωνίας μόλις το 1949 με την περίφημη ομιλία ενός άλλου μουσικού του λόγιου χώρου που είχε όμως ανοιχτό μυαλό δίχως προκαταλήψεις. Κι αυτός φυσικά δεν ήταν άλλος από τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος ανέτρεξε στο κλειδαμπαρωμένο θησαυροφυλάκιο του ρεμπέτικου και ιδιαίτερα στο έργο του Μάρκου Βαμβακάρη αντλώντας από εκεί ακατέργαστα διαμάντια, τα οποία αξιοποίησε με τον δικό του τρόπο σε πολλά έργα του ("Έξι λαϊκές ζωγραφιές", "Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη", "Λειτουργικά", "Ο σκληρός Απρίλης του '45", "Τα πέριξ").
Ο Μάρκος Βαμβακάρης έγραψε πάμπολλα τραγούδια πάνω σε ποικίλους ρυθμούς, αλλά οι κορυφαίες του στιγμές ήταν τα υποδειγματικά χασάπικα και ζεϊμπέκικα που ηχογραφούσε ασταμάτητα στους παλιούς δίσκους γραμμοφώνου στα χρόνια του '30 και '40. Στο ξεκίνημα της δεκαετίας του '60, ως γνωστόν, το ρεμπέτικο, που στο μεταξύ είχε μεταλλαχθεί σε αστικό λαϊκό τραγούδι, επανήλθε στην επικαιρότητα με τις μεγάλες επανεκτελέσεις που ηχογραφήθηκαν στις εταιρίες Columbia και Odeon με νέους τραγουδιστές και νέες ενορχηστρώσεις. Στο κύμα αυτών των αναβιώσεων πάλι ο Μάρκος ήταν παρών, έστω κι αν οι εταιρίες δεν πολυνοιάζονταν για τους δημιουργούς, οι οποίοι συχνά εκλιπαρούσαν για λίγα ψίχουλα από τα πνευματικά δικαιώματα των τραγουδιών τους που συχνά έσπαγαν τα ταμεία με τη μεγάλη τους επιτυχία. Κάπως έτσι θυμήθηκε τον Μάρκο και ο Σταύρος Ξαρχάκος, όταν αποφάσισε να ενορχηστρώσει ο ίδιος μερικά από τα κλασικά του τραγούδια για τον υπέροχο δίσκο "Μάρκος ο δάσκαλός μας" (1968).

Κυριακή 22 Δεκεμβρίου 2019

Πάνος Γαβαλάς: Η Χρυσή Εποχή (1954-1961), αρ.5 (1985)

Η εξαιρετική δισκογραφική σειρά "Η Χρυσή Εποχή", που εκδόθηκε από τη Minos/Margophone κατά τη διετία 1984-85, περιλαμβάνει συνολικά 19 δίσκους αφιερωμένους στους μεγάλους καλλιτέχνες (συνθέτες και τραγουδιστές) της Odeon κατά τη δεκαετία του '50, όπως ο Πάνος Γαβαλάς, ο Νίκος Γούναρης, η Σωτηρία Μπέλλου, η Στέλλα Χασκίλ, ο Φώτης Πολυμέρης, ο Στράτος Παγιουμτζής, η Άννα Χρυσάφη, η Μαριάννα Χατζοπούλου, η Μαίρη Λίντα, ο Βαγγέλης Περπινιάδης και άλλοι. 
Απ' όλους αυτούς τους σπουδαίους καλλιτέχνες τη μερίδα του λέοντος καταλαμβάνει ο Πάνος Γαβαλάς με συνολικά πέντε δίσκους (υπ' αριθμόν 1,2,3,5,15) που καλύπτουν επαρκώς την πρώτη περίοδο του τραγουδιστή μέχρι το ξεκίνημα της δεκαετίας του '60.
Ο πέμπτος δίσκος λοιπόν του τραγουδιστή περιλαμβάνει δεκατέσσερα λαϊκά τραγούδια, γνωστά κι άγνωστα, γραμμένα από σημαντικούς δημιουργούς, όπως οι: Γιάννης Παπαϊωάννου, Απόστολος Καλδάρας, ο Θόδωρος Δερβενιώτης, ο Μπάμπης Μπακάλης, ο Γιώργος Ζαμπέτας, ο Σταύρος Τζουανάκος, ο Τόλης Χάρμας και ο Νίκος Μεϊμάρης. Ο δίσκος μάλιστα ξεκινάει με μια ωραία επανεκτέλεση του κλασικού τραγουδιού "Είμαι άντρας" των Μάνου Χατζιδάκι και Αλέκου Σακελλάριου από την ταινία "Λατέρνα. φτώχεια και φιλότιμο" (1955), όπου το ερμήνευσαν οι ηθοποιοί Βασίλης Αυλωνίτης και Μίμης Φωτόπουλος, ενώ την ίδια εποχή το ερμήνευσε και ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Σάββατο 21 Δεκεμβρίου 2019

Πάνος Γαβαλάς: Η Χρυσή Εποχή (1954-1961), αρ.2 (1984)

Παραμένουμε στον μεγάλο λαϊκό τραγουδιστή Πάνο Γαβαλά και στην ιστορική σειρά "Η χρυσή εποχή" που εκδόθηκε κατά τη διετία 1984-1985 από τη Minos (Margo) περιλαμβάνοντας ένα ευρύ αφιέρωμα στην πρώτη τραγουδιστική περίοδο του καλλιτέχνη (1954-1961), όταν ηχογραφούσε σε δίσκους 78 και 45 στροφών για την Odeon Parlophone, σε μια εποχή που ακόμη επισκίαζε την πορεία του η κυριαρχική παρουσία του Στέλιου Καζαντζίδη και του Γρηγόρη Μπιθικώτση.
Ο δεύτερος από τους πέντε δίσκους της σειράς περιλαμβάνει δεκατέσσερα ορθόδοξα λαϊκά τραγούδια, αρκετά με δική του μουσική, αλλά και συνθέσεις γνωστών λαϊκών δημιουργών, όπως ο Κώστας Καπλάνης, ο Στέλιος Χρυσίνης, ο Γεράσιμος Κλουβάτος, ο Νίκος Μεϊμάρης και άλλοι. 
Ο Πάνος Γαβαλάς ερμηνεύει εξαιρετικά ένα μάλλον μέτριο υλικό που δεν ανέδειξε κάποιες ξεχωριστές επιτυχίες. Ο Απόστολος Καλδάρας και η Μαίρη Λίντα τον συνοδεύουν σε ένα τραγούδι ο καθένας. Δεν έχει έρθει ακόμη η εποχή που η Ρία Κούρτη θα γίνει η αχώριστη σεκόντο φωνή του τραγουδιστή.

Τετάρτη 18 Δεκεμβρίου 2019

Πάνος Γαβαλάς: Η Χρυσή Εποχή (1954-1961), αρ.1 (1984)

Ο μεγάλος λαϊκός τραγουδιστής Πάνος Γαβαλάς (1926-1988) νομίζω πως είναι το τρίτο αναντικατάσταστο μέλος της αγίας τριάδας του λαϊκού μας τραγουδιού της μεταρεμπέτικης εποχής, δίπλα στον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τον Στέλιο Καζαντζίδη. Η πορεία του στο ελληνικό πεντάγραμμο για τρεις τουλάχιστον δεκαετίες υπήρξε λαμπρή με πολύ μεγάλες επιτυχίες κατά καιρούς, ιδιαίτερα στη δεκαετία 1955-1965, συνεργαζόμενος με όλους τους μεγάλους λαϊκούς συνθέτες, όπως ο Απόστολος Καλδάρας, ο Μανώλης Χιώτης, ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Γιώργος Ζαμπέτας, ο Σταύρος Τζουανάκος, ο Γεράσιμος Κλουβάτος, ο Βασίλης Βασιλειάδης, ο Νίκος Μεϊμάρης και πολλοί άλλοι. 
Το πρώτο του τραγούδι το ηχογράφησε το 1951 και ήταν το γνωστό "Πέφτουν τα φύλλα απ' τα κλαδιά" του Γιώργου Μητσάκη, ενώ το 1955 ηχογράφησε την πρώτη δική του σύνθεση, το υπέροχο "Σιγανοψιχάλισμα". Στα χρόνια του '60 είχε και σποραδικές συνεργασίες με συνθέτες του λεγόμενου "έντεχνου" χώρου με μερικά εμβληματικά τραγούδια, όπως το θρυλικό "Κάθε λιμάνι και καημός" του Γιώργου Κατσαρού και κυρίως το αριστουργηματικό "Όνειρο δεμένο" του Σταύρου Ξαρχάκου, αλλά και το "Ένα πρωινό στον Πειραιά" του Μίκη Θεοδωράκη. Τέσσερα τραγούδια από την πολύχρονη καριέρα του νομίζω πως κατέχουν τα πρωτεία: "Σιγανοψιχάλισμα", "Οι γλάροι", "Κάθε λιμάνι και καημός", "Όνειρο δεμένο". 

Τρίτη 17 Δεκεμβρίου 2019

Απόστολος Καλδάρας, Στ. Κόκοτας: Τελευταία νύχτα (1977)

Με το δίσκο "Τελευταία νύχτα" ο Απόστολος Καλδάρας ολοκλήρωσε την "έντεχνη" περιπλάνησή του στο ελληνικό τραγούδι, πριν επανέλθει οριστικά στο φυσικό του χώρο, δηλαδή στο ορθόδοξο λαϊκό τραγούδι.
Αυτή τη φορά διάλεξε για αποκλειστικούς του συνεργάτες δύο ανθρώπους, με τους οποίους είχε συνδέσει τη νεότερη μουσική του ταυτότητα στις καλύτερες στιγμές του. Ο ένας ήταν ο μεγάλος στιχουργός Λευτέρης Παπαδόπουλος, ο συνεργάτης του στη δημιουργία του κορυφαίου "Βυζαντινού Εσπερινού" (1973), αλλά και αρκετών μεμονωμένων τραγουδιών ("Αχ, ο μπαγλαμάς", "Είμαστε το φτωχολόι" κ.ά.).
Ο άλλος ήταν ο Σταμάτης Κόκοτας, αποκλειστικός ερμηνευτής του δίσκου, με τον οποίο ο συνθέτης στο παρελθόν είχε δώσει μερικές μεγάλες επιτυχίες, όπως το περίφημο "Όνειρο απατηλό" στα χρόνια του '60. Η δεκαετία του '70 ήταν η περίοδος της απόλυτης καταξίωσης του Σταμάτη Κόκοτα με μεγάλες λαϊκές επιτυχίες που τραγουδήθηκαν πολύ. Η περίοδος ακμής του ολοκληρώθηκε λίγο πριν από το κλείσιμο της δεκαετίας με δύο πολύ καλούς προσωπικούς δίσκους. Ο ένας ήταν αυτός του Καλδάρα κι ένα χρόνο αργότερα ο δίσκος "Θα σου χρωστώ" του Γιώργου Χατζηνάσιου, ενώ η συνέχεια δεν ήταν ανάλογη και σταδιακά η πορεία του καλλιτέχνη πήρε την κατιούσα με την είσοδο στην επόμενη δεκαετία, αφού πρώτα ξανασυναντήθηκε με τον συνθέτη στο δίσκο "Ο Σταμάτης Κόκοτας τραγουδά Καλδάρα" (1980).

Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου 2019

Απόστολος Καλδάρας: Τα σήμαντρα (1976)

Η δεύτερη ολοκληρωμένη συνεργασία του Απόστολου Καλδάρα με τον στιχουργό Πυθαγόρα έρχεται το 1976 με τα "Σήμαντρα", τέσσερα χρόνια μετά τον εμβληματικό δίσκο "Μικρά Ασία".
Με το δίσκο αυτόν ο μεγάλος λαϊκός συνθέτης συνεχίζει έναν κύκλο έξι δισκογραφικών εργασιών, στις οποίες ανιχνεύονται στοιχεία "έντεχνης" τραγουδοποιίας, τόσο στο επίπεδο της μουσικής και στιχουργικής, όσο και στο επίπεδο ερμηνείας και ενορχήστρωσης, ιδίως με τη χαρακτηριστική για τον συνθέτη χρήση των ξύλινων πνευστών. Αναφέρομαι στα έργα: "Μικρά Ασία" (1972), "Βυζαντινός Εσπερινός" (1973), "Ροβινσώνες" (1974), "Σκόρπια φύλλα" (1975), "Τα σήμαντρα" (1976) και "Τελευταία νύχτα" (1977). Ένας δίσκος ανά έτος. Παράλληλα και κυρίως στη συνέχεια ο συνθέτης εξακολουθεί να δημιουργεί στο φυσικό του πεδίο του ορθόδοξου λαϊκού τραγουδιού συνεργαζόμενος με τραγουδιστές, όπως ο Μιχάλης Μενιδιάτης, ο Στράτος Διονυσίου, η Γλυκερία, ο Λάκης Χαλκιάς, ο Ηλίας Κλωναρίδης, ακόμη και η Κατερίνα Στανίση!
Πάντως ο δίσκος "Τα σήμαντρα" πατάει πολύ λιγότερο από τους δίσκους που προηγήθηκαν στην "έντεχνη" κατηγορία, γιατί τα τραγούδια του σε μεγάλο ποσοστό δείχνουν ήδη τη διάθεση του συνθέτη να επιστρέψει στο οικείο μουσικό του περιβάλλον. Έτσι πολλά τραγούδια του δίσκου έχουν καθαρά λαϊκό χρώμα τόσο σε ρυθμικό όσο και σε ενορχηστρωτικό επίπεδο. Οι στίχοι, όπως προείπαμε, υπογράφονται εξολοκλήρου από τον πολυγραφότατο Πυθαγόρα, αλλά δε θα έλεγα ότι ανήκουν στις καλύτερες στιγμές του. Άλλωστε λίγα τραγούδια του δίσκου ακούστηκαν και ελάχιστα άντεξαν στο χρόνο. Δύο ίσως αξίζουν το κόπο μιας παραπάνω αναφοράς, γιατί τα βρίσκω όντως ωραία. Πρώτα το τρυφερό "Γιατί πεθαίνουν τα πουλιά", καθώς επίσης και το ομώνυμο του δίσκου. 
Βασική ερμηνεύτρια των τραγουδιών είναι η σπουδαία Βίκυ Μοσχολιού, με την οποία ο Καλδάρας είχε πολύ γόνιμη συνεργασία στα χρόνια του '60 με μερικά αριστουργηματικά τραγούδια ("Ένα αστέρι πέφτει πέφτει", "Μην τα φιλάς τα μάτια μου", "Λες κι οργώνω μες στα βράχια", "Δεν ξέρω πόσο σ' αγαπώ", "Πήρα απ' τη νιότη χρώματα" κ.ά.). 

Κυριακή 15 Δεκεμβρίου 2019

Απόστολος Καλδάρας: Λαϊκή παράδοση (1975)

Μαζί με τους πρωτότυπους κύκλους τραγουδιών "Σκόρπια φύλλα" και "Ρίζες και χρώματα", μέσα στο 1975 ο Απόστολος Καλδάρας υπέγραψε και μια τρίτη δισκογραφική εργασία, η οποία αυτή τη φορά εκδόθηκε από την Columbia, όπου θα συνεχίσει τα επόμενα χρόνια ο συνθέτης. 
Αναφέρομαι στο δίσκο "Λαϊκή παράδοση" που δεν περιλαμβάνει πρωτότυπο υλικό του συνθέτη, αλλά παλιά λαϊκά τραγούδια διασκευασμένα και ενορχηστρωμένα από τον ίδιο. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει δεκατρία λαϊκά τραγούδια από την πρώιμη φάση του ρεμπέτικου που ανάγεται στα βάθη του 19ου αιώνα μέχρι και τη δεκαετία του '30. Παλιότερο απ' όλα είναι το "Καλέ ντουντού" που φαίνεται να μας πηγαίνει πολύ πίσω στα χρόνια της Επανάστασης του '21! Κάποια άλλα αναφέρονται στην εποχή των "κουτσαβάκηδων" της Αθήνας και του διαβόητου αστυνομικού διευθυντή Μπαϊρακτάρη, άλλα προέρχονται από την περίφημη "Σμυρνέικη Σχολή" που μεταλαμπαδεύτηκαν στον ελλαδικό χώρο μετά την καταστροφή της Σμύρνης το 1922, ενώ μερικά ανήκουν στις απαρχές του κλασικού ρεμπέτικου στη δεκαετία του '30. Υπάρχει κι ένα "κανταδόρικο" ρεμπέτικο του Νίκου Γούναρη ("Μπρος στον Άγιο Σπυρίδωνα") που πρωτοηχογραφήθηκε μετά τον πόλεμο.
Η επιλογή των τραγουδιών έγινε από τον Απόστολο Καλδάρα σε συνεργασία με τον ερευνητή του ρεμπέτικου Κώστα Χατζηδουλή. Όλη την ενορχηστρωτική επιμέλεια είχε ο συνθέτης, ενώ στο μπουζούκι είναι ο Θανάσης Πολυκανδριώτης, στο σαντούρι ο Τάκης Σούκας και στο βιολί ο Γιώργος Κόρος, σε μια προσπάθεια του συνθέτη να κρατήσει όσο ήταν δυνατόν πιο πιστά το αυθεντικό αρχικό χρώμα των τραγουδιών.
Στην ερμηνεία των τραγουδιών επιστρατεύτηκαν δυο κορυφαίες λαϊκές φωνές, η Βίκυ Μοσχολιού και ο Μανώλης Μητσιάς, οι οποίοι είχαν ξανασυνατηθεί κι άλλες φορές δισκογραφικά, όπως στο "Σαββατόβραδο" (1970) του Γιάννη Σπανού, αλλά και στην "Πόλη μας" (1970) του Λουκιανού Κηλαηδόνη.