Οι Μούσες του Βασίλη Τσιτσάνη (1996)

Σήμερα θα σταθούμε σε μια πολύ ενδιαφέρουσα έκδοση από το αρχείο της Minos-EMI που κυκλοφόρησε το 1996 με το τεύχος 13 του περιοδικού Μετρό. Το ένθετο αυτό ψηφιακό άλμπουμ περιλαμβάνει 14 τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη, όλα ερμηνευμένα από γυναικείες φωνές και γιαυτό ο δίσκος πήρε τον τίτλο «Οι μούσες του Βασίλη Τσιτσάνη».

Το υλικό του άλμπουμ διακρίνεται σαφώς σε δύο άτυπες ενότητες, μία με αυθεντικές ηχογραφήσεις από την εποχή των 78 στροφών του γραμμοφώνου κι άλλη μία με ηχογραφήσεις (σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση) από την όψιμη περίοδο του συνθέτη, δηλαδή από τα τέλη της δεκαετίας του '60 και μετά. Στην πρώτη περίπτωση ανήκουν οι κλασικές φωνές μιας Μαρίκας Νίνου, μιας Σωτηρίας Μπέλλου, μιας Ιωάννας Γεωργακοπούλου, μιας Στέλλας Χασκίλ, μιας Άννας Χρυσάφη, μιας Καίτης Γκρέυ και μιας Νταίζης Σταυροπούλου, ενώ στη δεύτερη περίπτωση έχουμε σημαντικές φωνές που λάμπρυναν το ελληνικό πεντάγραμμο κατά τις δεκαετίες του '60 και '70, όταν πια οι ηχογραφήσεις καταγράφονταν στις 45 και 33 στροφές, δηλαδή τη Χαρούλα Λαμπράκη, τη Βίκυ Μοσχολιού, τη Δήμητρα Γαλάνη, την Αλεξάνδρα και τη Λιζέτα Νικολάου. 

Δε λείπουν τα μεγάλα τραγούδια του εμβληματικού δημιουργού («Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα», «Σαν απόκληρος γυρίζω», «Η Σεράχ», «Αργοσβήνεις μόνη», «Κάθε βράδυ λυπημένη», «Απόψε στις ακρογιαλιές»), αλλά ανάμεσά τους περιλαμβάνονται και κάποια λιγότερο γνωστά, όπως το ζεϊμπέκικο «Μαζί μου δεν ταιριάζεις» που ηχογραφήθηκε τη μέρα που έμπαιναν οι Γερμανοί στην Αθήνα το 1941 (αν και φυσικά κυκλοφόρησε αρκετά χρόνια αργότερα). Το υπέροχο αργό ζεϊμπέκικο «Δεν είναι όνειρο η ζωή» (ηχογραφημένο το 1968) που κλείνει το δίσκο δίνει την ευκαιρία στη Βίκυ Μοσχολιού για μια αξεπέραστη ερμηνεία αποδεικνύοντας ταυτόχρονα τη μεγάλη προσαρμοστικότητα του συνθέτη στο νέο ήχο του ελληνικού τραγουδιού. 

Τα περισσότερα τραγούδια έχουν στίχους του ίδιου του συνθέτη, ενώ ο Κώστας Βίρβος υπογράφει  τους στίχους τριών τραγουδιών («Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα», «Περιπλανώμενη ζωή, «Η σκιά μου κι εγώ») και ο Νίκος Λούπας τους στίχους του χαριτωμένου «Τσολιά».

Ο Μανώλης Μητσιάς τραγουδά Βασίλη Τσιτσάνη και Μάνο Χατζιδάκι (2010)

Ο τρίτος κορυφαίος ερμηνευτής - της ίδιας γενιάς με τον Γιώργο Νταλάρα και τον Γιάννη Πάριο - που επιχείρησε μια εκτεταμένη προσέγγιση στο έργο του Βασίλη Τσιτσάνη, σε δεύτερη πάντα εκτέλεση, ήταν ο Μανώλης Μητσιάς, ένας διαχρονικός ερμηνευτής ταυτισμένος με το λεγόμενο «έντεχνο» λαϊκό τραγούδι, αλλά με συχνές προσφυγές και στις αυθεντικές πηγές του λαϊκού τραγουδιού. 

Το 2010 λοιπόν από τη Legend εκδόθηκε το διπλό ψηφιακό άλμπουμ «Από τον Τσιτσάνη στον Χατζιδάκι» που περιλαμβάνει ζωντανά ηχογραφημένο υλικό από παλιότερες συναυλίες του Μανώλη Μητσιά με τη σπουδαία Ορχήστρα Νυκτών Εγχόρδων του Δήμου Πατρέων υπό τη διεύθυνση του αρχιμουσικού της Θανάση Τσιπινάκη. Συγκεκριμένα, η έκδοση έχει περιλάβει 42 συνολικά τραγούδια σε διαλεκτική διάταξη με συνθέσεις του βάρδου του λαϊκού τραγουδιού Βασίλη Τσιτσάνη και του κορυφαίου «έντεχνου» συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι. Τα τραγούδια του Τσιτσάνη ανθολογήθηκαν από μια διπλή συναυλία αφιερωμένη στο έργο του με τίτλο «Σου λέω λόγια μαγικά» που δόθηκε στο Συνεδριακό Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών στις 18 και 19 Δεκεμβρίου 2001, ενώ τα τραγούδια του Χατζιδάκι από μια μεταγενέστερη συναυλία με τίτλο «Της γης το χρυσάφι» που δόθηκε στον ίδιο χώρο στις 17 Δεκεμβρίου 2007.

Η ιδέα της διαπλοκής του ετερόκλητου αυτού υλικού σε ένα εναιαίο σύνολο δεν προκαλεί καμία απορία για όσους παρακολουθούν τη διαδρομή στο τραγούδι του σπουδαίου ερμηνευτή. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι ο Μανώλης Μητσιάς υπήρξε ισόβιος συνοδοιπόρος του Μάνου Χατζιδάκι ήδη από τα πρώτα χρόνια της παρουσίας του στο ελληνικό πεντάγραμμο έχοντας πλουτίσει το προσωπικό του ρεπερτόριο με δεκάδες δικά του αριστουργηματικά τραγούδια. Και είναι γνωστή η απεριόριστη εκτίμηση που είχε ο μεγάλος συνθέτης για το έργο του Βασίλη Τσιτσάνη, για τον οποίο είχε δηλώσει κάποια στιγμή: «Πιστεύω ότι ο Τσιτσάνης είναι η μετεμψύχωση ενός Μπαχ, ενός Μπετόβεν, ενός Μότσαρτ. Αυτός ο καλλιτέχνης, χωρίς να ξέρει να βάλει στο πεντάγραμμο ούτε μια νότα, δημιουργεί αριστουργήματα! Τραγούδια που αν τα πάρουν ως βάση μεγάλοι σύγχρονοι μουσουργοί, θα συνθέσουν έργα υψηλής τέχνης...»! Λίγα χρόνια αργότερα η μεγάλη αυτή κουβέντα του Μάνου Χατζιδάκι γνώρισε μια απολύτως πειστική επιβεβαίωση με το βαρυσήμαντο ορχηστρικό έργο του Σταύρου Ξαρχάκου «Τσιτσάνη διάλογοι» (2004).

Οι ερμηνείες του Μανώλη Μητσιά είναι λιτές, σχεδόν τελετουργικές και καταφέρνουν να αναδείξουν τη φρεσκάδα και και τη διαχρονική ομορφιά των σπουδαίων αυτών τραγουδιών. Διόλου τυχαία ο Λευτέρης Παπαδόπουλος στο ένθετο σημείωμά του επισημαίνει: «Τα ’χω ακούσει χίλιες φορές αυτά τα τραγούδια με λαϊκή ορχήστρα, όπου κυριαρχούν τα μπουζούκια. Με μαντολίνα, όμως ποτέ. Τ’ άκουσα τώρα. Και έμεινα άφωνος! Άφησα για το τέλος τον Μανώλη Μητσιά. Αυτόν το μεγάλο τραγουδιστή, που δεν έχει ηλικία, όπως δεν έχει ηλικία το πάθος. Ωραιότερο Μητσιά δεν έχω απολαύσει στη ζωή μου! Φωνή αντρική, χλωρή, σχεδόν εφηβική, που μοσχοβολάει Ελλάδα και καλεί σε γιορτές, πανηγύρια, αλλά και ξαφνικούς εσπερινούς. Και όλη αυτή η πανδαισία, όχι σε κονσέρβα, αλλά μαγνητοφωνημένη από ζωντανή συναυλία». 

Να προσθέσω απλώς ότι στην ερμηνεία των τραγουδιών συμμετέχει το φωνητικό σύνολο Ηχώ. Το εξώφυλλο της έκδοσης κοσμεί μια όμορφη ζωγραφιά του Γιώργου Σταθόπουλου. 

Γιάννης Πάριος: Ο δικός μου Βασίλης Τσιτσάνης (2013)

Άλλος ένας μεγάλος Έλληνας ερμηνευτής που δοκίμασε τις φωνητικές του δυνατότητες στα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη είναι ο Γιάννης Πάριος, ο μεγάλος ερωτικός του τραγουδιού μας, ο οποίος άλλωστε είχε ήδη δοκιμάσει τη φωνή του στο ακριβό μουσικό υλικό του Μίκη Θεοδωράκη που είχε αποφέρει το διπλό άλμπουμ «Ο ερωτικός Θεοδωράκης» (2001) από ζωντανή ηχογράφηση μεγάλης συναυλίας στο Λυκαβηττό.

Η φωνή του Γιάννη Πάριου βέβαια έχει αγαπηθεί κυρίως για τις αισθαντικές της ερμηνείες στο ερωτικό τραγούδι, αλλά ο σημαντικός αυτός ερμηνευτής δε διστάζει να ξανοιχτεί και σε άλλα πεδία κατά καιρούς, όπως είχε κάνει παλιότερα με τις εμβληματικές ερμηνείες των νησιώτικων τραγουδιών, αλλά και με την έκπληξη της συνεργασίας του με τον Μίκη Θεοδωράκη που προαναφέραμε. Με το καθαρόαιμο λαϊκό τραγούδι όμως δεν είχε κάποια προϊστορία, μέχρι να αποφασίσει να παρουσιάσει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών επί τρεις συνεχόμενες βραδιές, από τις 23 ως τις 25 Απριλίου 2013, ένα πρόγραμμα αφιερωμένο αποκλειστικά στον μεγάλο βάρδο του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού Βασίλη Τσιτσάνη (1915-1984), το οποίο ηχογραφήθηκε ζωντανά και κυκλοφόρησε σχεδόν αμέσως σε διπλό ψηφιακό δίσκο από τη Minos-EMI, ενώ διανεμήθηκε μέσω της εφημερίδας Real News.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 30 συνολικά τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που καλύπτουν ένα χρονικό διάστημα σχεδόν 40 χρόνων, από τα τέλη της δεκαετίας του '30 ως τα μέσα της δεκαετίας του '70, αφού ο μεγάλος συνθέτης δεν έπαψε ποτέ να είναι ενεργός μέχρι και το τέλος της ζωής του. Ο Ντίνος Γεωργούντζος ενορχήστρωσε το υλικό, το οποίο ξεκινάει με μια οργανική εισαγωγή, εν είδει οπερατικής ουβερτούρας, όπου διαπλέκονται οι μελωδίες μερικών από τα γνωστότερα τραγούδια του Τσιτσάνη. Μπουζούκι παίζουν ο Σπύρος Ιωαννίδης και ο Θοδωρής Κατσαρός, ενώ ένα πέρασμα κάνει με τον κλαρίνο του και ο Βασίλης Σαλέας. Στα φωνητικά συμμετέχουν ο Κώστας Αναγνώστου και η Ελένη Βαλτετσιώτη, καθώς και η οκταμελής Χορωδία του Κυριάκου Τσολάκη. Οι ερμηνείες του Γιάννη Πάριου είναι εκφραστικές και ισορροπημένες, χωρίς φωνητικές υπερβολές, αν και το χρώμα της φωνής του είχε πλέον χάσει τη γλυκύτητα του παρελθόντος. 

Γιώργος Νταλάρας: Αφιέρωμα στον Βασίλη Τσιτσάνη (2003)

18 Ιανουαρίου σήμερα, μια σημαδιακή μέρα, αφού η μοίρα το θέλησε μια τέτοια μέρα να έρθει στη ζωή, αλλά και να φύγει από αυτήν ο πρωτομάστορας του αυθεντικού λαϊκού μας τραγουδιού Βασίλης Τσιτσάνης (1915-1984). Έχουμε ήδη αναφερθεί επανειλημμένα και αναλυτικά στο μέγιστο αυτόν δημιουργό, ο οποίος μας κληροδότησε έναν αληθινό θησαυρό έξοχων λαϊκών τραγουδιών από το 1936 που βρέθηκε στην Αθήνα ίσαμε το τέλος της ζωής του, καθώς δεν έπαψε ποτέ να γράφει καινούργια τραγούδια, να τα παίζει ο ίδιος στους χώρους όπου εμφανιζόταν με την ορχήστρα του και να τα ηχογραφεί ασταμάτητα με νεότερους ερμηνευτές.

Το μικρό μας αφιέρωμα στον μεγάλο δημιουργό θα επικεντρωθεί σε μια σειρά νεότερων εκτελέσεων των τραγουδιών του από κορυφαίους Έλληνες ερμηνευτές. Η αρχή θα γίνει με τον Γιώργο Νταλάρα, έναν ερμηνευτή μπολιασμένο με τα γνήσια νάματα του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού, με το οποίο ξεκίνησε και στο οποίο επιστρέφει διαρκώς στη μεγάλη του μέχρι σήμερα διαδρομή στο ελληνικό τραγούδι. Από τις πάμπολλες ηχογραφήσεις που μας έδωσε κατά καιρούς με υλικό από τη χρυσή εποχή του ρεμπέτικου ασφαλώς ξεχωρίζουν δύο εμβληματικές εκδόσεις, πρώτα το διπλό άλμπουμ «50 Χρόνια Ρεμπέτικο» (1975) και λίγο αργότερα το θεματικό άλμπουμ «Ρεμπέτικα της Κατοχής» (1980).

Το 2003 λοιπόν από τη Minos-EMI κυκλοφόρησε το τριπλό ψηφιακό άλμπουμ «Αφιέρωμα στον Βασίλη Τσιτσάνη» με τον υπότιτλο «Ό,τι κι αν πω δε σε ξεχνώ». Το κύριο μέρος της έκδοσης (δύο ψηφιακοί δίσκοι) περιλαμβάνει 45 τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη σε ζωντανή ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Φίλων της Μουσικής του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών από μια σειρά αφιερωματικών παραστάσεων που παρουσιάστηκαν κατά το διάστημα 14-18 Φεβρουαρίου 2001 σε μια πολύ επιμελημένη παραγωγή που σκηνοθέτησε ο Σταμάτης Φασουλής και συμμετείχαν οι ηθοποιοί Σούλα Αθανασιάδου, Γιάννης Σκαραγκάς και Βαγγέλης Χατζηδημητρίου. Ο Γιώργος Νταλάρας επέλεξε το μουσικό υλικό των παραστάσεων αυτών και διασκεύασε κατάλληλα κάποια από τα τραγούδια του μεγάλου βάρδου. Ο ίδιος ήταν ο βασικός ερμηνευτής, ενώ έπαιξε κατά περίσταση και μπουζούκι, μπαγλαμά και κιθάρα. Δίπλα του οι σημαντικοί νεότεροι ερμηνευτές Γεράσιμος Ανδρεάτος και Ελένη Τσαλιγοπούλου, ενώ διακριτική συμμετοχή είχε η Γιώτα Δρακιά και η υπέροχη Παιδική Χορωδία του Δημήτρη Τυπάλδου. Μπουζούκι έπαιξαν ο Μανώλης Καραντίνης, ο Μανώλης Πάππος και ο Γιώργος Κοντογιάννης, ενώ την ενορχηστρωτική επιμέλεια είχε ο Κώστας Γανωσέλης.

Την έκδοση συμπληρώνει ένας τρίτος ψηφιακός δίσκος με τίτλο: «Η μάγισσα της Αραπιάς και άλλα παραμύθια...». Το υλικό του δίσκου αυτού συγκροτούν ανέκδοτες καταγραφές τραγουδιών του Τσιτσάνη που ερμηνεύει ο ίδιος μαζί με τον Γιώργο Νταλάρα από ανεπίσημες ηχογραφήσεις της περιόδου 1979-1983 που διέθετε στο αρχείο του ο σπουδαίος παραγωγός και ρέκτης του ρεμπέτικου τραγουδιού Κώστας Χατζηδουλής. Στο σπάνιο αυτό υλικό περιλαμβάνεται κι ένα παλιότερο ηχητικό ντοκουμέντο με τη φωνή του Βασίλη Τσιτσάνη που τραγουδά σε πρόβα το τραγούδι «Πέρα στα κάστρα του Γεντί», το οποίο ακούμε στην ολοκληρωμένη του μορφή από τον Γιώργο Νταλάρα από νεότερη ηχογράφηση του 2001.

Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Καβάφη (1985)

Η πρόσφατη γενέθλια επέτειος του ηθοποιού και σκηνοθέτη Δημήτρη Μαλαβέτα (γεννήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 1939), στον οποίο αναφερθήκαμε και στη χθεσινή παρουσίαση του δίσκου με απαγγελίες ποιημάτων του Κωστή Παλαμά, μας δίνει την ευκαιρία να σταθούμε και στη δεύτερη ανάλογη έκδοση με τη δική του φωνή σε απαγγελίες ποιημάτων που κυκλοφόρησε λίγο νωρίτερα από την προηγούμενη. 

Πρόκειται για το άλμπουμ «Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Κώστα Καβάφη», το οποίο στην αναλογική του έκδοση κυκλοφόρησε το 1985 από τη United Records του Κώστα Γιαννίκου, για να γνωρίσει δύο ψηφιακές επανεκδόσεις, μία το 1998 από τη Legend κι άλλη μία το 1998 από τη Lyra. Το άλμπουμ περιλαμβάνει 22 συνολικά αναγνώσεις ποιημάτων του ολιγογράφου Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Π. Καβάφη (1863-1933) ανθολογημένων από το μικρό ποιητικό του corpus με επιλογές από όλες τις θεματικές κατηγορίες (ερωτικά, ιστορικά, διδακτικά). Μεταξύ αυτών και τα εμβληματικά: «Η πόλις» και «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον» (τα οποία μελοποίησε έξοχα ο Δήμος Μούτσης στην «Τετραλογία» του), «Κεριά», «Θερμοπύλες», «Επέστρεφε» (που μελοποίησε επίσης εξαιρετικά ο Θάνος Μικρούτσικος στο «Ο γέρος της Αλεξάνδρειας»), «Μέρες του 1903» (μνημειώδης η μελοποίηση του από τον Μάνο Χατζιδάκι στον «Μεγάλο Ερωτικό»), «Περιμένοντας του βαρβάρους», «Ας φρόντιζαν», «Ομνύει», «Ιθάκη» και άλλα.

Τις αισθαντικές αναγνώσεις του Δημήτρη Μαλαβέτα συνοδεύει διακριτική πιανιστική υπόκρουση από τον λόγιο συνθέτη και πιανίστα Κωνσταντίνο Κυδωνιάτη (1908-1996), δάσκαλο και μέντορα του Σταμάτη Σπανουδάκη, ο οποίος πήρε τη σκυτάλη από το δάσκαλό του συνθέτοντας με τη σειρά του την μουσική υπόκρουση του επόμενου δίσκου του Δημήτρη Μαλαβέτα με ποίηση του Κωστή Παλαμά.

Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Κωστή Παλαμά (1986)

Ολοκληρώνουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον κορυφαίο ποιητή Κωστή Παλαμά (1959-1943) με άλλη μια ενδιαφέρουσα έκδοση που περιλαμβάνει αναγνώσεις ποιημάτων του. Πρόκειται για το αναλογικό άλμπουμ «Ο Δημήτρης Μαλαβέτας διαβάζει Κωστή Παλαμά» που κυκλοφόρησε το 1986 από τη United Records του γνωστού παραγωγού Κώστα Γιαννίκου.

Ο Δημήτρης Μαλαβέτας (1939-1988), ο οποίος έφυγε πρόωρα από τη ζωή με αυτοχειρία στις 13 Ιανουαρίου του 1988, υπήρξε ένας αξιόλογος θεατρικός ηθοποιός και σκηνοθέτης που πέρασε από το Εθνικό Θέατρο, εμφανίστηκε και στην Επίδαυρο με έργα του κλασικού ρεπερτορίου, ενώ κατά τη δεκαετία του '70 και μετέπειτα καταπιάστηκε συστηματικά με το μιούζικαλ σε έργα, όπως: «Γλυκιά Ίρμα», «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι», «Ορφέας και Ευρυδίκη», «Εβίτα» και άλλα. Είχε επίσης και μια ενδιαφέρουσα δισκογραφική δραστηριότητα συνεργαζόμενος με συνθέτες, όπως ο Γιώργος Κουρουπός, ο Γιάννης Σπανός και ο Μίμης Πλέσσας με συμμετοχή στους δίσκους: «Ελένη, τραγούδι από την Ιλιάδα» (1965), «Η γλυκιά Ίρμα» (1972) και «Λουκιανού Διάλογοι» (1979). Λίγα χρόνια μάλιστα πριν δώσει τέλος στη ζωή του είχε καθιερώσει τακτικές εμφανίσεις στη μπουάτ Τιπούκειτος με απαγγελίες ποιημάτων, στο πλαίσιο των οποίων ηχογράφησε και δύο κύκλους με ποιήματα δύο κορυφαίων μας ποιητών, εντελώς διαφορετικού ύφους και με ανταγωνιστική μεταξύ τους σχέση, του Κ.Π. Καβάφη και του Κωστή Παλαμά.

Ο δίσκος λοιπόν που είναι αφιερωμένος στον Κωστή Παλαμά περιλαμβάνει δεκαέξι συνολικά ποιήματα ανθολογημένα από τις κυριότερες ποιητικές συλλογές του: «Λόγος και αντίλογος», «Ίαμβοι και ανάπαιστοι», «Καημοί της Λιμνοθάλασσας», «Η φλογέρα του βασιλιά», «Δειλοί και σκληροί στίχοι», «Σατιρικά γυμνάσματα», «Ασάλευτη ζωή», «Τα μάτια της ψυχής μου», «Ο τάφος», «Ασάλευτη ζωή» και «Δωδεκάλογος του Γύφτου». Ευαίσθητες κι εκφραστικές απαγγελίες που συνοδεύονται από ατμοσφαιρικά μουσικά θέματα συμφωνικού ύφους με την υπογραφή του Σταμάτη Σπανουδάκη.

Ο Κωστής Παλαμάς διαβάζει ποίησή του (ηχογράφηση 1930)

Σήμερα έχουμε ένα σημαντικό ηχητικό ντοκουμέντο που διασώζει τη φωνή του μεγάλου ποιητή Κωστή Παλαμά με απαγγελίες ποιημάτων του που έχουν καταγραφεί σε δίσκους φωνογράφου. Συγκεκριμένα, από το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο της Μέλπως Μερλιέ διασώζεται μια ηχογράφηση με τη φωνή του ποιητή, την οποία κατέγραψε ο Γάλλος ελληνιστής Hubert Pernod. Η Μέλπω Μερλιέ (1889-1979), πραγματικό όνομα Μέλπω Λογοθέτη, σύζυγος του Γάλλου λαογράφου Οκτάβιου Μερλιέ, υπήρξε η ίδια σπουδαία μουσικολόγος, πιανίστρια και λαογράφος που αφιέρωσε όλη τη δραστηριότητά της στην καταγραφή και φωνογράφηση ελληνικών παραδοσιακών τραγουδιών από κάθε γωνιά του ελληνισμού κληροδοτώντας μας το εμβληματικό επώνυμο αρχείο της. 

Στα πολύτιμα λοιπόν αυτά αρχεία υπάρχει και η καταγραφή της φωνής του Κωστή Παλαμά, ο οποίος αποδέχθηκε χωρίς μεγάλη προθυμία την πρόταση να φωνογραφηθεί η απαγγελία μερικών ποιημάτων του με τη δική του φωνή. Η ηχοληψία πραγματοποιήθηκε το 1930 και περιλαμβάνει αναγνώσεις επιλεγμένων ποιημάτων από τις ποιητικές συνθέσεις «Ο τάφος» (έργο του 1898 γραμμένο με αφορμή τον ξαφνικό θάνατο του γιου του ποιητή Άλκη), «Η ασάλευτη ζωή» (1904), «Ο δωδεκάλογος του γύφτου» (1907) και «Καημοί της λιμνοθάλασσας» (1912). Ο ηχολήπτης του ιστορικού αυτού ντοκουμέντου αναφέρει σχετικά: «Στην πρώτη αυτή ηχογράφηση, ο ποιητής ήρθε λίγο συναχωμένος. Εξάλλου τον ενοχλούσε λίγο που έπρεπε να μιλήσει μπροστά από ένα μηχάνημα, και όχι μπροστά στο κοινό. Η φυσική του ντροπαλότητα και η αίσθηση ότι η φωνή του δεν ήταν τόσο καλή όσο παλιά προστέθηκαν στις υλικές δυσκολίες. Στο νο 3090 έκανε ένα λάθος ανάγνωσης: φωνή, αντί για φωτιά. Θεώρησα καλό να διατηρήσω όλες τις ηχογραφήσεις που η καθεμία τους είναι ενδιαφέρουσα από μόνη της».

Οι ιστορικές αυτές ηχογραφήσεις εκδόθηκαν για πρώτη φορά σε δίσκο 33 στροφών από τη Lyra (Διόνυσος) το 1965 στο πλαίσιο της σειράς Ελληνικά Ποιήματα, η οποία αφιέρωσε στον ποιητή δύο δίσκους που περιλαμβάνουν πέρα από το συγκεκριμένο ηχητικό ντοκουμέντο και μια σειρά αναγνώσεων παλαμικών ποιημάτων από τον λογοτέχνη και εμβληματικό κριτικό λογοτεχνίας Γιάννη Κατσίμπαλη (1899-1978).

Κωστής Παλαμάς, Σπύρος Σαμάρας: Ολυμπιακός Ύμνος (1999)

Με το άλμπουμ «Δεν ξέρω παρά να τραγουδώ» (2004) γνωρίσαμε την πλούσια λυρική πλευρά του μεγάλου μας ποιητή Κωστή Παλαμά (1859-1943). Ωστόσο υπάρχει και η άλλη πλευρά του, η επική και μεγαλόπνοη, αυτή που αντλεί την έμπνευσή της από τα μεγάλα εθνικά θέματα, η οποία και έχει τη μεγαλύτερη συμβολή στην εδραίωση του ποιητή στην πρωτοκαθεδρία μεταξύ των ομοτέχνων του στην εποχή του, αλλά και στην ακαταμάχητη υστεροφημία του στις επόμενες γενιές μέχρι τις μέρες μας.

Θα δούμε λοιπόν σήμερα ένα πειστικό δείγμα αυτής της πλευράς του μέσω μιας ποιητικής σύνθεσης που έμελλε να του δώσει το διαβατήριο για το παγκόσμιο κοινό. Αναφέρομαι βέβαια στη σύνθεση του επικού ποιήματος «Αρχαίο πνεύμ' αθάνατο» κατόπιν παραγγελίας του συγγραφέα Δημητρίου Βικέλα (1835-1908), ο οποίος διετέλεσε πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής μετά την ιστορική απόφαση της αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων που επρόκειτο να διεξαχθούν στην Αθήνα το 1896. Ο ποιητής έγραψε ένα μνημειώδες ποίημα με καίριους στίχους που επικαλούνται το "αρχαίο πνεύμα" με τη βαρυσήμαντη ιδεολογική σημειολογία που συγκροτείται από διαχρονικές αξίες, όπως η ευγενής άμιλλα, η παιδεία, η καλαισθησία και το φιλειρηνικό και ανιδιοτελές πνεύμα. Ιδού η πρώτη στροφή:

Ἀρχαῖο πνεῦμα ἀθάνατο, ἀγνέ πατέρα

τοῦ ὡραίου, τοῦ μεγάλου καί τοῦ ἀληθινοῦ,

κατέβα, φανερώσου κι ἄστραψε ἐδῶ πέρα

στή δόξα τῆς δικής σου γῆς καί τ’ οὐρανοῦ.

Το σπουδαίο αυτό κείμενο μελοποίησε ο διαπρεπής συνθέτης της Επτανησιακής Σχολής Σπυρίδων Σαμάρας (1861-1917) σε ύφος παιάνα για χορωδία και μεγάλη ορχήστρα. Ο ίδιος ο συνθέτης διηύθυνε το έργο στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του 1896 στο Παναθηναϊκό Στάδιο έχοντας στη διάθεσή του ένα επιβλητικό μουσικό σύνολο που αριθμούσε σχεδόν 400 μέλη από φιλαρμονικές και χορωδίες με τη σύμπραξη του Στρατού και του Ναυτικού! Στον ίδιο μάλιστα χώρο επανεκτελέστηκε το έργο και στην τελετή έναρξης των Αγώνων του 1906 που πραγματοποιήθηκαν και πάλι στην Αθήνα. Αν και στις επόμενες πέντε δεκαετίες φάνηκε να παραμερίζεται το έργο από τις διάφορες διοργανώσεις των Αγώνων, τελικά το 1958, ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του Τόκιο, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή αποφάσισε οριστικά την καθιέρωσή του ως επίσημου Ολυμπιακού Ύμνου κι έκτοτε σηματοδοτεί το επίσημο εναρκτήριο λάκτισμα όλων των ολυμπιακών διοργανώσεων μέχρι και σήμερα.

Από τις ποικίλες δισκογραφημένες εγγραφές του έργου έχω επιλέξει μια εξαίρετη ηχογράφηση που κυκλοφόρησε από τη Motivo το 1999. Το ηχογράφημα περιλαμβάνει την εκτέλεση του Ύμνου σε διπλή εκδοχή, μία φωνητική και μία ορχηστρική, καθώς και μια σειρά ξενόγλωσσων αναγνώσεων του κειμένου στις πέντε βασικές ευρωπαϊκές γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, ισπανικά και γερμανικά). Το φωνητικό μέρος αποδίδει η σπουδαία Παιδική Χορωδία του Δημήτρη Τυπάλδου, ενώ συμμετέχει το πολυμελές Συγκρότημα Μουσικής Δωματίου «Νικόλαος Μάντζαρος» σε ενοργάνωση του Κωνσταντίνου Σαμοΐλη.

Κωστής Παλαμάς: Δεν ξέρω παρά να τραγουδώ (2004)

13 Ιανουαρίου σήμερα και μια ξεχωριστή επέτειος μας δίνει την αφορμή να περάσουμε σε έναν άλλο σημαντικό Έλληνα ποιητή. Στις 13 λοιπόν Ιανουαρίου του μακρινού 1859 γεννήθηκε στην Πάτρα από Μεσολογγίτες γονείς ο Κωστής Παλαμάς (1859-1943), πατριαρχική μορφή της λεγόμενης «Νέας Αθηναϊκής Σχολής» της λογοτεχνίας μας ή αλλιώς «Γενιάς του 1880» και κορυφαία πνευματική προσωπικότητα των νεοελληνικών γραμμάτων με ογκωδέστατο ποιητικό (κυρίως) έργο δομημένο σε μια μεγάλη σειρά μεγαλόπνοων ποιητικών συλλογών («Τραγούδια της πατρίδος μου», «Τα μάτια της ψυχής μου», «Ίαμβοι και ανάπαιστοι», «Η ασάλευτη ζωή», «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου», «Η φλογέρα του βασιλιά», «Οι καημοί της λιμνοθάλασσας», «Ο τάφος», «Η πολιτεία και η μοναξιά», «Βωμοί» κ.ά.), αλλά και σημαντικά πεζά, θεατρικά ή δοκιμιακά κείμενα που τον κατέστησαν ως την αδιαμφισβήτητα κυρίαρχη μορφή της προπολεμικής πνευματικής ζωής του τόπου μας. Η προσφιλής του θεματολογία ανέτρεχε στην ελληνική ιστορική μνήμη αναδεικνύοντας με μεγαλόπνοη γραφή τις λαμπερές, αλλά και σκοτεινές στιγμές της διαχρονικής διαδρομής του έθνους, ενώ παράλληλα συνέθεσε και πληθώρα έργων καθαρά λυρικής πνοής που αποτύπωναν την καθημερινότητα και τις μικροχαρές και πίκρες των απλών ανθρώπων. Το ακαταμάχητο κύρος της προσωπικότητάς του συνέβαλε αποφασιστικά και στην εδραίωση της απλής λαϊκής γλώσσας (της λεγόμενης «δημοτικής») ως κυρίαρχης γλώσσας της ελληνικής λογοτεχνίας σε πλήρη αντιδιαστολή με την επίσημη γλώσσα του κράτους που εκείνη την εποχή ήταν η λόγια εκδοχή της («καθαρεύουσα»).

Είναι αξιοσημείωτη η διαχρονική δημοφιλία της παλαμικής ποίησης στο μουσικό πεδίο. Στο λόγιο χώρο ο Επτανήσιος συνθέτης Σπύρος Σαμάρας ήταν αυτός που μελοποίησε το 1896 το ποίημα «Αρχαίο πνεύμ' αθάνατο», το οποίο γράφτηκε για τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες της νεότερης εποχής και το 1958 καθιερώθηκε ως ο επίσημος ύμνος του παγκόσμιου αυτού θεσμού, ενώ ο Μανόλης Καλομοίρης έγραψε σημαντικά έργα βασισμένα στην ποίηση του Κωστή Παλαμά («Μαγιοβότανα», «Κάποια λογάκια», «Τραγούδια για φωνή και πιάνο»). Στο χώρο του απλού τραγουδιού ήδη από τη δεκαετία του '30 ο νεαρός τότε Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε αρκετά ποιήματα του Παλαμά (που δισκογραφήθηκαν πολύ αργότερα), αλλά στην επίσημη δισκογραφία πρώτος ο Γιάννης Σπανός παρουσίασε δυο θαυμάσιες μελοποιήσεις στις πρώτες του «Ανθολογίες» («Μια πίκρα», «Άφκιαστο κι αστόλιστο»), για να ακολουθήσουν ολοκληρωμένοι κύκλοι από τους συνθέτες Βασίλη Αρχιτεκτονίδη («Δυο κύκλοι»), Μιχάλη Τερζή («Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο / Έξι τραγούδια σε ποίηση Παλαμά», «Όλη τη μουσική μες στην αγάπη βάλε»), Πέτρο Ταμπούρη («Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου»), Λουκά Θάνου («Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου»), μαζί με πληθώρα μεμονωμένων μελοποιήσεων από πολλούς συνθέτες της παλιότερης και νεότερης γενιάς (Νότης Μαυρουδής, Χρήστος Λεοντής, Σωκράτης Βενάρδος, Μιχάλης Τραγουδάκης, Αντώνης Πελεκάνος, Σταμάτης Κραουνάκης, Μιχάλης Κουμπιός, Βασίλης Παπανικολάου, Νένα Βενετσάνου, Δημήτρης Παπαδημητρίου, Ορφέας Περίδης κ.ά.).

Θα ξεκινήσουμε λοιπόν το μικρό μας αφιέρωμα στον δισκογραφημένο Παλαμά με ένα εξαιρετικό άλμπουμ που εξέδωσε το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) το 2004, προϊόν ενός ειδικού αφιερώματος του πανεπιστημίου στον ποιητή με αφορμή την επέτειο των 60 χρόνων από το θάνατό του. Πρόκειται για μια μεγάλη παραγγελία σε νέους Έλληνες τραγουδοποιούς για σύνθεση καινούργιων τραγουδιών βασισμένων στο ποιητικό έργο του Παλαμά που έγινε με πρωτοβουλία του τότε πρύτανη και γνωστού γλωσσολόγου Γεωργίου Μπαμπινιώτη, με σκοπό όλο αυτό το υλικό να παρουσιαστεί ζωντανά στο πλαίσιο των πολιτιστικών εκδηλώσεων με τίτλο «Τεχνών Επίσκεψις στο Παλαιό Πανεπιστήμιο» που διοργανώνονται κάθε χρόνο σε ειδικό χώρο στην Πλάκα. Η συγκεκριμένη λοιπόν εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου του 2003, όπου και ηχογραφήθηκε ζωντανά κι εκδόθηκε σε ψηφιακό δίσκο από το ίδιο το πανεπιστήμιο με τίτλο «Δεν ξέρω παρά να τραγουδώ».

Πρόκειται για μια εξαίρετη από κάθε άποψη έκδοση σε μορφή πολυσέλιδου βιβλίου (περίπου 100 σελίδων μικρού μεγέθους) που περιλαμβάνει βαρυσήμαντα κείμενα του Γεωργίου Μπαμπινιώτη, του Κώστα Γεωργουσόπουλου και του καθηγητή του ΕΚΠΑ Ιωσήφ Βιβιλάκη, μαζί με πλούσιο υλικό για το ποιητικό έργο του Παλαμά, αλλά και για τους καλλιτέχνες που συμμετέχουν στο όλο εγχείρημα. Ο ψηφιακός δίσκος είναι γενναιόδωρος σε περιεχόμενο, αφού περιλαμβάνει δεκαεννέα συνολικά πρωτότυπα τραγούδια γραμμένα από αντίστοιχο αριθμό τραγουδοποιών της νεότερης γενιάς, οι οποίοι επέλεξαν μερικά από τα ελάσσονα και χαμηλόφωνα ποιήματα μέσα από το τεράστιο corpus του ποιητή, αναδεικνύοντας έναν διάχυτο λυρισμό που κρύβεται πίσω από τις μεγαλόπνοες ποιητικές συνθέσεις του. 

Μεταξύ των εκλεκτών αυτών τραγουδοποιών βρίσκουμε ονόματα, όπως: Γιώργος Ανδρέου, Φοίβος Δεληβοριάς, Κωστής Ζευγαδέλλης, Νίκος Ζούδιαρης, Σταμάτης Κραουνάκης, Κώστας Λειβαδάς, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Νίκος Ξυδάκης, Ορφέας Περίδης και Μελίνα Τανάγρη. Οι ίδιοι μάλιστα ερμηνεύουν στις περισσότερες περιπτώσεις τα τραγούδια τους, ενώ συμμετέχουν και αρκετοί αξιόλογοι ερμηνευτές, όπως οι: Βικτωρία Ταγκούλη, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Ανδρέας Καρακότας, Μαρία Σπυροπούλου και Σταύρος Ψαρουδάκης. Τα τραγούδια αποδίδονται με λιτότατη οργανική συνοδεία, ένα πιάνο ή μια κιθάρα. Το συνολικό ακρόαμα δημιουργεί μια υπέροχη μυσταγωγία.

Γιάννης Κονταράτος, Ναπολέων Λαπαθιώτης: Χρονοτριβείο (2024)

Ολοκληρώνουμε σήμερα αυτό το μικρό αφιέρωμα στη δισκογραφική παρουσία του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1888-1944) με μια πολύ πρόσφατη έκδοση και μάλιστα τη μοναδική με περιεχόμενο αποκλειστικά αφιερωμένο στον ποιητή. Πρόκειται για τον κύκλο «Χρονοτριβείο» που κυκλοφόρησε το 2024 από τις Εκδόσεις Μετρονόμος με μουσική του νέου συνθέτη Γιάννη Κονταράτου, ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1993, σπούδασε στο Εθνικό Ωδείο  της Νέας Σμύρνης και πήρε πτυχίο κλασικού βιολιού, ενώ σήμερα διδάσκει στην ίδια σχολή. Ο Κονταράτος έχει ήδη μια ενδιαφέρουσα μουσική παρουσία συνεργαζόμενος με πολλούς νέους καλλιτέχνες, όπως ο Αλέξανδρος Εμμανουηλίδης, η Ρίτα Αντωνοπούλου, η Ματούλα Ζαμάνη, ο Νίκος Ζουρνής και άλλοι, για να μας δώσει τελικά το 2024 την πρώτη του προσωπική δουλειά με το συγκεκριμένο δίσκο μελοποιημένης ποίησης.

Ο δίσκος περιλαμβάνει 12 μέρη, από τα οποία τα εννιά αποτελούν μελοποιήσεις αντίστοιχων ποιημάτων του Λαπαθιώτη, ένα μάλιστα από αυτά («Πού πάμε») σε διπλή εκδοχή, ενώ το άλμπουμ συμπληρώνεται με δύο οργανικά μέρη. Τα τραγούδια έχουν έντονα μελωδικό χρώμα σε ύφος μπαλάντας με συνοδεία κυρίως κιθάρας, μερικά από τα οποία είναι πολύ όμορφα («Ψυχή της νύχτας», «Επιστροφή) και καταφέρνουν να αποδώσουν κατάλληλα την ατμόσφαιρα του ποιητικού λόγου. Ο ίδιος ο συνθέτης μας εξηγεί την οπτική του απέναντι στον ποιητή: «Ποιήματα με νοσταλγικό χαρακτήρα και όχι μόνο, τα οποία βρήκαν τη σειρά τους σε ένα νοητό αέναο κύκλο και ύστερα σαν μια ιστορία μελοποιήθηκαν. Έχοντας ως μέσο τους στίχους αυτούς, βρήκα τις λέξεις που χρειαζόμουν, τις λέξεις που έψαχνα για να εκφράσω μουσικά το πέρασμα του χρόνου. Όλον εκείνον τον πόνο και τη λησμονιά για τις στιγμές και τους ανθρώπους που δεν θα ξανασυναντήσουμε πια».

Παραδόξως πάντως οι τρυφερές μπαλάντες κάποιες στιγμές δίνουν τη θέση τους σε απροσδόκητα ηχητικά ξεσπάσματα, όπως στο μακροσκελές ορχηστρικό ιντερλούδιο («Φαντάσματα»), διάρκειας σχεδόν 15 λεπτών, όπου μάλιστα η ψιθυριστή ροή του λόγου καταπνίγεται από τα έντονα ηλεκτρονικά ηχοχρώματα καθιστώντας έτσι το λόγο δευτερεύον στοιχείο στην υπηρεσία του επιβλητικού ήχου! 

Ο ίδιος ο συνθέτης είναι ο βασικός ερμηνευτής των τραγουδιών, ενώ συμμετέχουν η Ασπασία Στρατηγού, ο Παντελής Νικηφόρος, η Ναταλία Λαμπαδάκη και ο Θοδωρής Κρητικός.

Δημήτρης Μαραμής: Κυριακές μες στο χειμώνα (2006)

Παραμένοντας στη δισκογραφία του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη θα σταθούμε σήμερα σε μια ακόμη αξιόλογη μουσική εργασία που βασίζεται σε μελοποιημένη ποίηση της γενιάς του συγκεκριμένου ποιητή. Πρόκειται για μια προσεγμένη έκδοση σε μορφή βιβλίου με ένθετο ψηφιακό δίσκο υπό το γενικό τίτλο «Κυριακές μες στο χειμώνα» που κυκλοφόρησε το 2006 από τις Εκδόσεις Σοκόλη-Κουλεδάκη. 

Το πενηντασέλιδο βιβλίο αποτελεί μια ανθολόγηση των κυριότερων ποιητών του Μεσοπολέμου, την οποία επιμελήθηκε ο Σωτήρης Τριβιζάς. Ανθολογούνται λοιπόν οι ποιητές: Κώστας Καρυωτάκης (1896-1928), Ναπολέων Λαπαθιώτης (1888-1944), Τέλλος Άγρας (1899-1944), Κώστας Ουράνης (1890-1953), Μαρία Πολυδούρη (1902-1930), Μήτσος Παπανικολάου (1900-1943), Γιώργος Κοτζιούλας (1909-1956) και Μίνως Ζώτος (1905-1932). Κοινό χαρακτηριστικό όλων των ποιητών αυτών είναι η διάχυτη πεσιμιστική διάθεση και μελαγχολία που διατρέχουν την ποίησή τους, ενώ είναι αξιοπρόσεκτο ότι όλοι τους πέθαναν πολύ νέοι.

Η έκδοση συνοδεύεται κι από ένα μικρό κύκλο τραγουδιών με τον ίδιο τίτλο που περιλαμβάνει έξι ποιήματα μελοποιημένα από τον συνθέτη και πιανίστα Δημήτρη Μαραμή, δύο του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη κι από ένα του Κώστα Καρυωτάκη, της Μαρίας Πολυδούρη, του Μήτσου Παπανικολάου και του Τέλλου Άγρα. Όμορφες μελωδίες και έντονος λυρισμός σε λιτή φόρμα με το πιάνο του συνθέτη και το βιολί του Γιώργου Παναγιωτόπουλου. Τα τραγούδια ερμηνεύει ο Κωνσταντίνος Κληρονόμος, ένας ευαίσθητος ερμηνευτής που αναδείχθηκε μέσα από τη «Δεύτερη Ακρόαση» (2004) της Μικρής Άρκτου.

Η δουλειά αυτή του Δημήτρη Μαραμή μοιάζει να λειτουργεί ως ενδιάμεσος κρίκος ανάμεσα στις δυο προσεγγίσεις του συνθέτη στον Federico Garcia Lorca, πρώτα με τα «Σονέτα του σκοτεινού έρωτα» (2004) κι αμέσως μετά με το ολοκληρωμένο άλμπουμ «Σκοτεινός έρωτας» (2007). Σε όλες αυτές τις δουλειές ο συνθέτης συνεργάστηκε με τον ποιητή και δοκιμιογράφο Σωτήρη Τριβιζά, με τον οποίο συνυπογράφει και την παραγωγή του παρόντος δίσκου.

Ανδρέας Α. Αρτέμης: Νυχτερινοί μονόλογοι (2001)

Άλλη μια ενδιαφέρουσα μουσική έκδοση με μελοποιημένο Λαπαθιώτη και άλλους ποιητές είναι η ανεξάρτητη κυπριακή παραγωγή «Νυχτερινοί μονόλογοι» που υπογράφεται από τον Κύπριο τραγουδοποιό και ποιητή Ανδρέα Α. Αρτέμη (Πάφος, 1962), που εκδόθηκε το 2001 με υλικό γραμμένο στα μέσα της δεκαετίας του '80 στην Αθήνα, όπου ζούσε τότε ο συνθέτης, ο οποίος αποτελεί μια σημαντική σύγχρονη φωνή της μαρτυρικής Μεγαλονήσου με πολύ ενδιαφέρον έργο που κατά κανόνα βασίζεται στο μελοποιημένο λόγο («Fontana amorosa», «Ο ερωτευμένος της Ρήγαινας», «Μελίσματα ήχων», «Μυθικό καλοκαίρι», «Λόγια της Κύπρου χάκινα», «Τρίλιες στο φως» κ.ά.).

Πρόκειται για μια μάλλον άγνωστη δουλειά που δεν στερείται ενδιαφέροντος, καθώς, αν και πρωτόλεια του δημιουργού, περιλαμβάνει εξολοκλήρου υλικό με μελοποιημένα ποιήματα παλιών Ελλήνων ποιητών, κυρίως της πρώτης μεσοπολεμικής γενιάς, κανείς από τους οποίους δεν βρίσκεται πια στη ζωή. Έχουμε λοιπόν τέσσερα ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1888-1944), δύο της Μαρίας Αγγελάκη (1923-1991) κι από ένα των Γεώργιου Δροσίνη (1859-1951), Μυρτιώτισσας (1883-1968), Κώστα Ουράνη (1890-1953), Ζωής Καρέλη (1902-1998), Μαρίας Πολυδούρη (1902-1930), Χριστόδουλου Γαλατόπουλου (1902-1953), Ρίτας Μπούμη-Παπά (1906-1983) και Κατίνας Παΐζη (1911-1980). 

Η μουσική έχει ύφος νοσταλγικό με ρετρό διάθεση και διάχυτο λυρισμό που αναδεικνύει το μελαγχολικό χρώμα των ποιητικών κειμένων. Είναι ένα «παιχνίδι ήχων και λέξεων», όπως σημειώνει ο συνθέτης στο εσώφυλλο της λιτής έκδοσης. Αισθαντικές ερμηνείες καταθέτουν η Αθηνά Χαραλαμπίδου, ο Γιώργος Ελευθερίου και ο ίδιος ο συνθέτης.

Στέλλα Γαδέδη: Κήποι της νύχτας (1996)

Μιλώντας χθες για τη δισκογραφική παρουσία του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη είχαμε την ευκαιρία να αναφερθούμε στην πρώτη συνθετική εργασία της κορυφαίας Ελληνίδα σολίστ του φλάουτου Στέλλας Γαδέδη (γενν. 1952), η οποία έχει καταγράψει στο ενεργητικό της αμέτρητες συμμετοχές στην Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ και στην Ορχήστρα των Χρωμάτων του Μάνου Χατζιδάκι, καθώς και εκατοντάδες ηχογραφήσεις στο στούντιο σε δουλειές άλλων έντεχνων και λόγιων συνθετών.

Το 1996 λοιπόν ο Σείριος του Μάνου Χατζιδάκι εξέδωσε το άλμπουμ «Κήποι της νύχτας» με 15 συνολικά "έντεχνες" συνθέσεις της Στέλλας Γαδέδη, στην παρθενική της εμφάνιση με την ιδιότητα αυτή, μια μουσική εργασία υψηλής αισθητικής βασισμένη αποκλειστικά σε μελοποιημένη ποίηση κυρίως ποιητών του Μεσοπολέμου, αλλά και άλλων (παλιότερων ή νεότερων). Η παρουσία του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1893-1944) είναι κυριαρχική με έξι μελοποιημένα ποιήματα («Τραγούδι το φθινόπωρο», «Λυπήσου», «Ένα τραγούδια της αυγής», «Μελαγχολία», «Γράμμα», «Τ' αηδόνι»). Τα υπόλοιπα ανήκουν στους ποιητές Ζαχαρία Παπαντωνίου (1877-1940), Λάμπρο Πορφύρα (1879-1932), Κώστα Καρυωτάκη (1896-1928), Γιώργο Σεφέρη (1900-1971) και Γιώργο Χρονά (1948-). Αξιοσημείωτο είναι ότι ο δίσκος περιλαμβάνει και δυο οργανικά θέματα, από τα οποία το ένα («Βαλς») μαζί με το τραγούδι «Πηνελόπη Δέλτα» - σε ποίηση της Αφροδίτης Ραΐλα - προέρχονται από το ομώνυμο ντοκιμαντέρ της Όλγας Μαλέα παραγωγής 1990 για την ΕΤ1. 

Όλος ο δίσκος είναι πλημμυρισμένος από λυρικές μελωδίες με έντονα νοσταλγικά ηχοχρώματα που τονίζονται επιδέξια από την εκλεπτυσμένη ενορχήστρωση που επιμελήθηκε ο Μηνάς Αλεξιάδης σε συνεργασία με τη συνθέτρια, η οποία μάλιστα ερμηνεύει και τα τραγούδια και παίζει φλάουτο. Στην ορχήστρα συμμετέχουν και άλλοι σημαντικοί σολίστες, μεταξύ των οποίων ο Γιώργος Μουλουδάκης στην κιθάρα, ο Θόδωρος Κερκέζος στο σαξόφωνο, ο Σωκράτης Άνθης στην τρομπέτα και ο Τάσος Κάζαγλης στο κοντραμπάσο. Οι ζωγραφικοί πίνακες που κοσμούν τη φροντισμένη έκδοση ανήκουν στην ίδια τη Στέλλα Γαδέδη.

Ναπολέων Λαπαθιώτης: Μελοποιημένα ποιήματα (1967-2024)

Στις 8 Ιανουαρίου 1944 κι ενώ ο τόπος ακόμη βρισκόταν κάτω από τη στυγνή γερμανική Κατοχή, έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος ποιητής της Γενιάς του Μεσοπολέμου Ναπολέων Λαπαθιώτης (1888-1944), της ίδιας γενιάς με τον Κώστα Καρυωτάκη, τον Τέλλο Άγρα, τη Μυρτιώτισσα και τη Μαρία Πολυδούρη. Ο πατέρας του, με καταγωγή από την Κύπρο, ήταν στρατιωτικός, ενώ η μητέρα του είχε στενή συγγένεια με τον Χαρίλαο Τρικούπη. Το πολιτικοστρατιωτικό οικογενειακό του περιβάλλον επηρέασε και τις προσωπικές του επιλογές, οι οποίες αρχικά τον έφεραν στην πλευρά του Βενιζέλου, ειδικά όταν ο πατέρας του είχε ενεργό άνάμιξη στο κίνημα της «Εθνικής Αμύνης» (1916), αλλά αργότερα προσχώρησε στο κομμουνιστικό κόμμα αναπτύσσοντας μάλιστα έντονη αρθρογραφία στο αριστερό περιοδικό «Πρωτοπόροι», ενώ στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης κατά των Γερμανών εντάχθηκε στις τάξεις του ΕΛΑΣ. Δυστυχώς οι βαθιές υπαρξιακές του ανασφάλειες τον έριξαν στο σκοτεινό κόσμο των ναρκωτικών και τελικά στην αυτοχειρία.

Έγραψε μεγάλο αριθμό ποιημάτων με έντονα λυρική και πεσιμιστική διάθεση, ενώ καταπιάστηκε και με την πεζογραφία, αλλά και με τον κριτικό και δοκιμιακό λόγο. Το σύνολο του ποιητικού του έργου εξέδωσε το 1964 ο ποιητής και δοκιμιογράφος Άρης Δικταίος. Είναι εντυπωσιακή πάντως η υστεροφημία που εξασφάλισε για τον ποιητή η δημοφιλία πολλών ποιημάτων του που πέρασαν στο ευρύ κοινό μέσα από τις δεκάδες μελοποιήσεων που κοσμούν την ελληνική δισκογραφία. Η αρχή έγινε με τρία υπέροχα τραγούδια του Γιάννη Σπανού στις δύο πρώτες Ανθολογίες του, για να πάρουν στη συνέχεια τη σκυτάλη πάμπολλοι άλλοι συνθέτες μας, παλιοί και νεότεροι, όπως ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Νίκος Μαμαγκάκης, ο Νότης Μαυρουδής, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ο Ορφέας Περίδης, ο Μιχάλης Κουμπιός, ο Δημήτρης Μαραμής και πολλοί άλλοι. Πάντως, ενώ η δισκογραφία του ποιητή είναι πλουσιότατη, στο σύνολό της σχεδόν περιορίζεται σε μεμονωμένα σκόρπια ποιήματα, με εξαίρεση το πρόσφατο άλμπουμ «Χρονοτριβείο» (2024) του Γιάννη Κονταράτου που περιλαμβάνει μελοποιημένα ποιήματα του Λαπαθιώτη, αλλά και ορχηστρικά θέματα εμπνευσμένα από την ποίησή του. Αξίζει πάντως να ξεχωρίσουμε το άλμπουμ της Στέλλας Γαδέδη «Κήποι της νύχτας» (1996) με έξι μελοποιημένα ποιήματα και το άλμπουμ του Ανδρέα Α. Αρτέμη «Νυχτερινοί μονόλογοι» με τέσσερα. Και βέβαια στο διαδίκτυο μπορεί κανείς να αλιεύσει πληθώρα μελοποιήσεων που παραμένουν εκτός δισκογραφίας, αλλά συχνά παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως μια θαυμάσια μελοποίηση του ποιήματος «Κλείσε τα παράθυρα»* από τον Λέσβιο συνθέτη Θόδωρο Ζουμπούλη, με τη δουλειά του οποίου θα ασχοληθούμε ξεχωριστά σε προσεχή μας παρουσίαση. 

Από την όμορφη αυτή τραγουδοποιητική ανθοφορία ασφαλώς κορυφαία στιγμή αποτελεί το αριστουργηματικό «Ερωτικό» του Νίκου Ξυδάκη με τη φωνή της Ελευθερίας Αρβανιτάκη, το οποίο μάλιστα γνώρισε και ενδιαφέρουσες ξένες διασκευές. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι το ποίημα «Στη φυλακή με κλείσανε» αναδείχθηκε άτυπα ως το "σουξέ" του ποιητή, αφού γνώρισε αλλεπάλληλες μελοποιήσεις, κατά κανόνα σε λαϊκό χρώμα, από μια σειρά συνθετών εντελώς ετερόκλητου μουσικού ύφους, όπως ο ρεμπέτης Τάκης Μπίνης, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Σταύρος Κουγιουμτζής, αλλά και ο Ορφέας Περίδης!

Νίκος Τσιριγώτης: Φύρδην μίγδην (2025)

Παραμένουμε στη Λέσβο, για να σταθούμε στην καινούργια δισκογραφική δουλειά του δραστήριου ντόπιου συνθέτη Νίκου Τσιριγώτη, με τον οποίο έχουμε καταπιαστεί ήδη πολλές φορές στο παρελθόν, πάντα με αφορμή κάποια από τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες μουσικές εργασίες του στο χώρο του τραγουδιού. 

Πολύ πρόσφατα λοιπόν, μέσα στο 2025, ο Νίκος Τσιριγώτης εξέδωσε στη Μυτιλήνη σε ανεξάρτητη παραγωγή έναν ευρύ κύκλο τραγουδιών με το χαρακτηριστικό τίτλο «Φύρδην μίγδην». Ο τίτλος αποδίδει το περιεχόμενο της έκδοσης που επί της ουσίας αποτελεί μια συλλογή σκόρπιων τραγουδιών που γράφτηκαν κατά την τελευταία τριετία με διαφορετικές κάθε φορά αφορμές, αλλά και με διαφορετικούς στιχουργούς και ερμηνευτές. Αυτός είναι και ο λόγος που η συλλογή δεν έχει εσωτερική ομοιογένεια ύφους, αλλά διακρίνεται από μια πολυποίκιλη εκφραστική αισθητική, γεγονός ωστόσο που πιστοποιεί την άνεση και ευχέρεια του συνθέτη στη διαχείριση της τραγουδοποιητικής φόρμας.

Το άλμπουμ είναι γενναιόδωρο, καθώς περιλαμβάνει 19 κομμάτια, από τα οποία τα 16 είναι κανονικά τραγούδια με στίχους διαφόρων Λέσβιων στιχουργών, ενώ τα υπόλοιπα τρία αποτελούν οργανικές συνθέσεις. Εικόνες και χρώματα του λεσβιακού τοπίου σε μια επίμονη κατάφαση στις ομορφιές και μικροχαρές της ζωής κι ένας διαρκής νόστος στις παιδικές και νεανικές μνήμες πλημμυρίζουν τα όμορφα αυτά τραγούδια που είναι ντυμένα με μελωδικά και ρυθμικά σχήματα απ' όλο το φάσμα της ελληνικής μουσικής φτάνοντας ως τα μικρασιατικά ακούσματα, αλλά και στη ρεμπέτικη παράδοση ανάμικτα με θαυμάσιες μελωδικές νησίδες. Κάποια από τα τραγούδια στηρίζονται σε μελοποιημένο ποιητικό λόγο, όπως τα «Λιανοτράγουδα της αγάπης» σε ποίηση του Στράτη Μυριβήλη, ενώ αξιορπόσεκτο είναι το τρυφερό χασάπικο «Τα μάτια σου» που έχει στίχους του γνωστού σκηνοθέτη και τραγουδοποιού Ανδρέα Θωμόπουλου, παλιού φίλου και συνεργάτη του συνθέτη.

Στην ερμηνεία των τραγουδιών έχει επιστρατευτεί ένα μεγάλο επιτελείο τοπικών ερμηνευτών, όπως: Μιχάλης Δήσσος, Κώστας Καλδέλλης, Αμέρσσα Τσιριγώτη, Χρύσα Βέκιου, Μυρσίνη Κουτσκουδή και άλλοι. Την ηχογράφηση και μίξη ήχου έκανε ο γιος του συνθέτη Γιάννης Τσιριγώτης.

Μαρία Βρανά-Παπάλα: Έξι τραγούδια για τη Σαπφώ (2024)

Κι από την Κύπρο ταξιδεύουμε σήμερα για το βόρειο Αιγαίο, για να σταθούμε στην αιολική γη της Λέσβου που συχνά μας έχει δώσει ωραίες αφορμές για την προβολή της τοπικής πολιτιστικής ζωής, η οποία και έντονη είναι και άκρως ενδιαφέρουσα. 

Την αφορμή αυτή τη φορά μας δίνει η σύγχρονη Λέσβια ποιήτρια Μαρία Βρανά-Παπάλα, η οποία γεννήθηκε στη Μυτιλήνη το 1968 και έχει αναδειχθεί σε μια αξιόλογη ποιητική φωνή με δυναμικό παρών τα τελευταία χρόνια, τόσο σε επίπεδο εκδοτικό, όσο και σε επίπεδο ζωντανών εκδηλώσεων με ποιητικό και μουσικό περιεχόμενο. Το 2022 εξέδωσε στη Μυτιλήνη την τρίτομη ποιητική συλλογή «Ανεμόεσσα Αιολίδα», ενώ παράλληλα παρουσίασε και μια συλλογή 18 στιχουργημάτων που έγιναν τραγούδια με γενικό τίτλο «Αιγαιοπελαγίτικα ρακοτράγουδα».

Πριν από ενάμιση χρόνο, τον Αύγουστο του 2024, η Μαρία Βρανά-Παπάλα εξέδωσε ένα ενδιαφέρον πόνημα αφιερωμένο στην αρχαία Λέσβια ποιήτρια Σαπφώ, η οποία έζησε και δημιούργησε το διαχρονικό λυρικό της έργο στο πρώτο μισό του 6ου αιώνα π.Χ. Το βιβλίο επιγράφεται «Σαπφώ: Λόγος και ποίηση» και συνδυάζει τον πεζό με τον έμμετρο λόγο, καθώς η συγγραφέας επιχειρεί μια αναλυτική βιογραφική και γραμματολογική προσέγγιση της ποιήτριας με διαλεκτική εναλλαγή πεζών και ποιητικών μερών. Τα ποιήματα αποτελούν συνθέσεις της ίδιας εμπνευσμένα από το βίο και την ποιητική γραφή της αρχαίας ποιήτριας. Την εικονογράφηση του βιβλίου έκανε η Ταξιαρχούλα-Ευφροσύνη Χριστιανού.

Αξιοσημείωτο είναι ότι έξι από τα ποιήματα αυτά έχουν μελοποιηθεί με ευαισθησία από τον στενό συνεργάτη της, συνθέτη και πιανίστα Αντώνη Σπούλο και στην έκδοση τα κείμενά τους συνοδεύονται από τον αντίστοιχο «κώδικα ταχείας απόκρισης» (QR Code), ώστε να μπορεί να τα ακούσει κιόλας ο αναγνώστης του βιβλίου. Τα ερμηνεύουν επτά ντόπιες φωνές και συγκεκριμένα οι: Αθηνά Πιπίνη, Ζαχαρούλα Ιωακείμ, Μαρία Γαλάνη, Επαμεινώνδας Χαραλαμπίδης, Πλουσία Ηλία, Κορνηλία Δεσλή και Χρύσα Βέκιου.

Μιχάλης Χριστοδουλίδης: Η καρδιά μου πεθυμώντα (2000)

Άλλη μια ξεχωριστή δισκογραφική δουλειά της Αλίκης Καγιαλόγλου κυκλοφόρησε το 2000 από την ΕΜΙ με τίτλο στην κυπριακή διάλεκτο «Η καρδιά μου πεθυμώντα», μιας και ο δίσκος περιλαμβάνει μουσική γραμμένη πάνω σε κυπριακή ποίηση από τον Κύπριο συνθέτη Μιχάλη Χριστοδουλίδη. 

Ο Μιχάλης Χριστοδουλίδης, γεννημένος στην Αμμόχωστο 1944, αποτελεί την επιφανέστερη σύγχρονη μουσική προσωπικότητα της μαρτυρικής Μεγαλονήσου, ενώ έχει ήδη μια αξιοπρόσεκτη δισκογραφία στην Ελλάδα από το 1984 που πρωτοεμφανίστηκε με το soundtrack της ταινίας «Η κάθοδος των εννέα», μια δισκογραφία σχεδόν εξολοκλήρου συνδεδεμένη με τον Γιώργο Νταλάρα («Ες γην εναλίαν Κύπρον», «Των αθανάτων», «Η άσφαλτος που τρέχει») και με δουλειές που στηρίζονται συνήθως σε κυπριακή ποίηση.

Ο δίσκος περιλαμβάνει έναν κύκλο δεκαπέντε ποιημάτων αγνώστου Κύπριου ποιητή που γράφτηκαν στα μέσα του 16ου αιώνα, σίγουρα πάντως πριν από το οριακό έτος 1571, τη χρονιά που η Κύπρος υποτάχθηκε στην τουρκική κατοχή μετά από ένα σχεδόν αιώνα βενετοκρατίας. Πάντως η περίοδος της παρουσίας των Βενετών στο νησί άφησε ισχυρό το αποτύπωμά της, καθώς συνέπεσε με την εποχή της μεγάλης Ιταλικής Αναγέννησης που επηρέασε και την Κύπρο. Φαίνεται μάλιστα ότι η ισχυρή παρουσία του μεγάλου Ιταλού ποιητή Πετράρχη (14ος αι.) επηρέασε και την κυπριακή ποίηση αφήνοντας έκδηλα τα σημάδια της σε μια ευρεία συλλογή ποιημάτων στην κυπριακή διάλεκτο που βρέθηκε στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας, στην οποία η Κύπρια ειδική μελετήτρια Θέμις Σιαπκαρά-Πιτσιλλίδου έδωσε τον τίτλο «Ρίμες αγάπης» αποδίδοντας έτσι το βασικό θεματικό κέντρο των συνολικά 156 ποιημάτων της συλλογής που απλώνονται σε σχεδόν 3000 στίχους. 

Από αυτή λοιπόν τη συλλογή έχει επιλεγεί το μελοποιημένο υλικό του δίσκου. Οι λυρικές μελωδίες του συνθέτη ζωντανεύουν το χαμένο κόσμο αυτών των παλιών ποιημάτων που βρίσκουν ιδιανικούς ερμηνευτές στο πρόσωπο της Αλίκης Καγιαλόγλου και του Κϋπριου Δώρου Δημοσθένους. Εύηχα ακουστικά όργανα (φλάουτο, όμποε, βιόλα, μαντολίνο, κιθάρα, κονταμπάσο και κρουστά) συγκροτούν τη λιτή ορχήστρα που διευθύνει ο συνθέτης. Η φροντισμένη έκδοση κοσμείται με ζωγραφικούς πίνακες του Μίλτου Παντελιά. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στο Ηχογραφικό Κέντρο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών σε παραγωγή του Balkan Music Forum, ενώ η έκδοση υποστηρίχθηκε από διάφορες χορηγικές προσφορές, όπως του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου, καθώς και του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τραπέζης Κύπρου.

Αλίκη Καγιαλόγλου: Αέρας φυσάει τα τραγούδια (1994)

Όπως μας θύμισε το σχόλιο κάποιου φίλου, αυτές τις ημέρες είχαμε κι άλλη μία σημαντική επέτειο, καθώς στις 2 Ιανουαρίου 1950 έφυγε από τη ζωή μια σπουδαία μορφή του προπολεμικού ελαφρού τραγουδιού και της οπερέτας, ο συνθέτης και μαέστρος Θεόφραστος Σακελλαρίδης (1883-1950), παραγωγικότατος δημιουργός με σπουδαία μουσική παρακαταθήκη, από την οποία ξεχωρίζει ασφαλώς η εμβληματική οπερέτα «Βαφτιστικός» που παίχτηκε το 1918, ενώ γυρίστηκε και σε κινηματογραφική ταινία το 1952 σκηνοθετημένη από τη Μαρία Πλυτά.

Το 1994 η εξαιρετική ερμηνεύτρια Αλίκη Καγιαλόγλου, η οποία έχει το προνόμιο να φιλοξενεί στο προσωπικό της ρεπερτόριο σημαντικές συνεργασίες με τους μεγάλους συνθέτες Μίκη Θεοδωράκη («Φαίδρα, τραγούδια αγάπης», 1985) και Μάνο Χατζιδάκι («Είδωλα», 1988, «Αντικατοπτρισμοί», 1993, «Η Αλίκη Καγιαλόγλου τραγουδάει Χατζιδάκι», 2002), παρουσίασε το άλμπουμ «Αέρας φυσάει τα τραγούδια» που περιλαμβάνει δεκαέξι όμορφες στιγμές από το χώρο του προπολεμικού ελαφρού τραγουδιού με μελωδίες από οπερέτες μαζί με παλιές αθηναϊκές καντάδες και κεφαλλονίτικες αριέτες. 

Δύο από τις μελωδίες αυτές ανήκουν στον Θεόφραστο Σακελλαρίδη, από τις οποίες η παλιότερη («Τον παλιό εκείνο τον καιρό») προέρχεται από την οπερέτα «Βαφτιστικός» (1918), ενώ η άλλη («Αχ, ξελογιάστρα») από την οπερέτα «Δις Σορολόπ» (1924). Περιλαμβάνονται επίσης και δύο υπέροχα τραγούδια του Νίκου Χατζηαποστόλου (1884-1941), άλλου σπουδαίου συνθέτη της εποχής και συνοδοιπόρου του Σακελλαρίδη, γνωστού κυρίως από την κλασική οπερέτα «Οι απάχηδες των Αθηνών». Το πολύ γνωστό τραγούδι του «Μοδιστρούλα» προέρχεται από την οπερέτα «Η γυναίκα του δρόμου» (1924). 

Ο δίσκος φιλοξενεί επίσης πανέμορφες κεφαλλονίτικες αριέτες («Απόψε την κιθάρα μου», «Γιαλό γιαλο», «Αψηλό μου κυπαρίσσι» κ.ά.), τη διαχρονική «Ξανθούλα» του Διονυσίου Σολωμού μελοποιημένη από τον Νικόλαο Μάντζαρο, καθώς και δημοφιλέστατες προπολεμικές αθηναϊκές καντάδες, όπως τα «Λαλούν τ' αηδόνια», «Κελαηδήστε ωραία μου πουλάκια», «Στης Πλάκας τις ανηφοριές» σε στίχους του ποιητή Τίμου Μωραΐτίνη και την περίφημη «Αμυγδαλιά» σε ποίηση του Γεώργιου Δροσίνη, όπως είδαμε στο χθεσινό μας αφιέρωμα. 

Η Αλίκη Καγιαλόγλου, διανύοντας την πιο ώριμη ερμηνευτική της φάση, καταθέτει ζεστές κι απόλυτα εκφραστικές ερμηνείες με την καθοριστική συμβολή του κιθαριστή Κώστα Γρηγορέα που τη συνοδεύει, ο οποίος μάλιστα πιστώνεται και τη θαυμάσια δουλειά της προσαρμογής των μελωδιών για κιθάρα και φωνή.

Γεώργιος Δροσίνης: Μελοποιημένα ποιήματα (1983-2016)

Πριν από 75 χρόνια ακριβώς, στις 3 Ιανουαρίου 1951, έφυγε από τη ζωή ένας μεγάλος Έλληνας ποιητής, εκπρόσωπος της λεγόμενης «γενιάς του 1880», συνοδοιπόρος και συμπατριώτης του ηγέτη εκείνης της γενιάς Κωστή Παλαμά. Ο λόγος για τον Γεώργιο Δροσίνη (1859-1951), ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά αντλούσε την καταγωγή του από το Μεσολόγγι. Υπήρξε πολυγραφότατος ποιητής, αλλά και πεζογράφος, με μια διάθεση να καταπιάνεται με πιο καθημερινά πράγματα σε σχέση με τον μεγάλο ομότεχνό του, αποφεύγοντας τις μεγαλοστομίες και τον ανούσιο ρητορισμό, με μια γλώσσα εμποτισμένη από τα αυθεντικά νάματα της απλής καθομιλούμενης δημοτικής. Η θεματολογία του είχε αφετηρία τις μικροχαρές της καθημερινής ζωής, τον έρωτα και τις διαπροσωπικές σχέσεις χωρίς να παρασύρεται σε στομφώδη ρομαντικά πάθη. Η αλήθεια είναι ότι η "βαριά σκιά του Κωστή Παλαμά", με τον οποίο διατηρούσε τακτική επαφή και άριστες σχέσεις, συνέβαλε στην υποτίμηση της ποιητικής του τέχνης, η οποία διέθετε όλα τα χαρίσματα ενός εμπνευσμένου δημιουργού. Ο απροκατάληπτος αναγνώστης μπορεί αυτό να το ανακαλύψει μέσα από τις πολυάριθμες ποιητικές του συλλογές («Ιστοί αράχνης», «Σταλακτίτες», «Ειδύλλια», «Φωτερά σκοτάδια» κ.ά.), αλλά και τα ηθογραφικά πεζά του κείμενα («Αμαρυλλίς», «Το βοτάνι της ζωής», «Έρση» κ.ά.), καθώς και την πληθώρα διηγημάτων και παραμυθιών, πολλά από τα οποία φιλοξενούνταν εν αφθονία στα παλιότερα ανθολόγια του δημοτικού σχολείου. Αξίζει πάντως θα θυμηθούμε ότι ποιητής αποτέλεσε τον κεντρικό ήρωα της παλιάς ελληνικής ταινίας «Ανθισμένη αμυγδαλιά» (1959) σε σκηνοθεσία Χρήστου Αποστόλου με πρωταγωνιστή τον Ανδρέα Μπάρκουλη. Ο τίτλος της ταινίας ήταν εμπνευσμένος από το γνωστότερο ίσως ποίημα του Δροσίνη, την «Αμυγδαλιά», η οποία μελοποιημένη σε μορφή αθηναϊκής καντάδας υπήρξε ένα από τα δημοφιλέστερα τραγούδια της προπολεμικής Αθήνας.

Κι ακριβώς η απλή, αλλά τόσο ζωντανή και οικεία γραφή του Δροσίνη με την πιστή προσήλωση στους τεχνικούς κανόνες της προσωδίας έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς συνθέτες μας να δημιουργήσουν όμορφα τραγούδια, αν και δεν καταγράφεται στη δισκογραφία καμία ολοκληρωμένη δουλειά αποκλειστικά με δική του ποίηση. Μόνο στην πιο πρόσφατη από αυτές, το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) σε μουσική Μιχάλη Κουμπιού, έχει μεγάλο μερίδιο ο ποιητής συμμετέχοντας με έξι συνολικά τραγούδια. Ο πρώτος πάντως συνθέτης στο χώρο του απλού τραγουδιού που μελοποίησε Δροσίνη ήταν - ποιος άλλος; - ο Μίκης Θεοδωράκης και μάλιστα στα πολύ νεανικά του χρόνια, όταν το 1939 (μόλις στα 14 χρόνια του) μελοποίησε τα ποιήματα «Τι θέλω» και «Εσπερινός» ανθολογώντας τα από τα αναγνωστικά της εποχής. Συστηματικότερη πάντως ενασχόληση με τον ποιητή παρατηρείται από τη δεκαετία του '80 και δώθε. Πρώτος ο Λέσβιος συνθέτης Παράσχος Μανιάτης συμπεριέλαβε δύο ποιήματα στο άλμπουμ «Νοσταλγία» (1983) και στη συνέχεια ο Νίκος Κυπουργός άλλο ένα στο soundtrack της ταινίας «Rom» (1989). Ακολούθησαν αρκετές σκόρπιες μελοποιήσεις τα επόμενα χρόνια από τους συνθέτες Βασίλη Παπανικολάου, Γιάννη Ζουγανέλη, Περικλή Κούκο, Ανδρέα Α. Αρτέμη, Νότη Μαυρουδή, Δημήτρη Παπαδημητρίου και Μιχάλη Κουμπιό.

Στην παρούσα ανθολογία είναι συγκεντρωμένα είκοσι μελοποιήσεις ποιημάτων του Γεώργιου Δροσίνη που πέρασαν στη δισκογραφία κατά το διάστημα 1983-2016. Η αρχή γίνεται με την πολυτραγουδισμένη «Αμυγδαλιά» που εδώ ερμηνεύει ο Αλίκη Καγιαλόγλου από το προσωπικό της άλμπουμ «Αέρας φυσάει τα τραγούδια» (1995). Ακολουθεί ένα παλιό τραγούδι («Της κοπέλας το νερό») σε μουσική του Σπύρου Σαμάρα (1861-1917), κορυφαίου εκπροσώπου της επτανησιακής μουσικής σχολής, εδώ ερμηνευμένο από τον βαρύτονο Παντελή Κοντό, ενώ η συλλογή κλείνει με τα έξι τραγούδια του Μιχάλη Κουμπιού από το άλμπουμ «Τα ψηλά βουνά» (2016) που προαναφέραμε. Αξιοσημείωτο είναι ότι δύο ποιήματα του Γεώργιου Δροσίνη δείχνουν να διεκδικούν τον τίτλο των πιο μελοποιημένων, δηλαδή το «Τι θέλω» (με τους περίφημους στίχους: "Δε θέλω του κισσού το πλάνο ψήλωμα, σε ξένα αναστηλώματα δεμένο...") που μελοποίησαν ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Παράσχος Μανιάτης, καθώς και παιδικό «Η αλεπού καλόγρια» που έχει γνωρίσει αλλεπάλληλες μελοποιήσεις: Νότης Μαυρουδής, Περικλής Κούκος, Γιάννης Ζουγανέλης και Γιάννης Γιοκαρίνης!

Καλή Χρονιά !!!