Μίκης Θεοδωράκης, Γιάννης Κότσιρας: Το Άξιον Εστί / Πνευματικό Εμβατήριο (2002)

Η επισκόπηση των δισκογραφικών φανερωμάτων του «Άξιον Εστί» συνεχίζεται με άλλη μια ζωντανή ηχογράφηση του έργου, τη δεύτερη ιστορικά που πραγματοποιήθηκε στο Ηρώδειο, όπου για πρώτη φορά το 1988 ο Μίκης Θεοδωράκης είχε παρουσιάσει το έργο  με τη φωνή του Γιώργου Νταλάρα. Αυτή τη φορά εμπιστεύτηκε μια διαφορετική «λαϊκή» φωνή που ο ίδιος τουλάχιστον θεωρούσε αντάξια ενός τόσο απαιτητικού έργου. Πρόκειται για τον Γιάννη Κότσιρα που τότε ακόμη - καθώς η συναυλία πραγματοποιήθηκε στις 21 Μαΐου 2001 - βρισκόταν στην αρχή της καριέρας του, αν και ήδη είχε κατακτήσει μια ευρύτατη δημοφιλία με τα τραγούδια της Ευανθίας Ρεμπούτσικα και του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου.

Η συναυλία λοιπόν αυτή στο Ηρώδειο ήταν μοιρασμένη σε δυο μεγάλες ενότητες, καθεμιά από τις οποίες περιλάμβανε κι ένα μεγάλο έργο μελοποιημένης ποίησης του Μίκη Θεοδωράκη. Το πρώτο μέρος ήταν αφιερωμένο στο «Πνευματικό Εμβατήριο», καταγραμμένο και ως «Αρκαδία V», που συνέθεσε ο Μίκης το 1969 κατά την περίοδο του κατ' οίκον περιορισμού του στο ορεινό χωριό Ζάτουνα της Αρκαδίας. Το έργο είναι βασισμένο στην επική ποιητική σύνθεση του Άγγελου Σικελιανού κι εκδόθηκε το 1945, όταν η Ελλάδα έβγαινε από τη λαίλαπα της γερμανικής κατοχής αναζητώντας απεγνωσμένα μια ελπίδα για αναγέννηση. Το μελοποιημένο έργο ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά το καλοκαίρι του 1970 στο Λονδίνο με παρόντα τον ελεύθερο πλέον συνθέτη και πρώτους ερμηνευτές τη Μαρία Φαραντούρη, τον Αντώνη Καλογιάννη και τον Γιάννη Θεοχάρη. Στην εκτέλεση του 2001 εκτός από τον Γιάννη Κότσιρα, έλαβαν μέρος ο βαρύτονος Ανδρέας Κουλουμπής και η μεσόφωνος Ιωάννα Φόρτη, ενώ τη διεύθυνση της ορχήστρας είχε ο Ανδρέας Πυλαρινός.

Το δεύτερο μέρος της συναυλίας στο Ηρώδειο ήταν αφιερωμένο στο «Άξιον εστί», το μελοποιημένο αριστούργημα του Οδυσσέα Ελύτη που αριθμούσε ήδη πάμπολλες εκτελέσεις τα προηγούμενα χρόνια, ελληνικές και ξένες, στις οποίες ήρθε να προστεθεί και η συγκεκριμένη με τον Γιάννη Κότσιρα στο ρόλο του λαϊκού τραγουδιστή, τον Ανδρέα Κουλουμπή στο ρόλο του ψάλτη και τον Γιάννη Φέρτη στο ρόλο του αφηγητή. Την Ορχήστρα "Μίκης Θεοδωράκης" διηύθυνε ο ίδιος ο Μίκης, ενώ συμμετείχε η Χορωδία της ΕΡΤ υπό τη διεύθυνση του Αντώνη Κοντογεωργίου, η Ανδρική Χορωδία της Εμπορικής Τράπεζας, η Νεανική Χορωδία του Λεοντείου Λυκείου της Νέας Σμύρνης και η Χορωδία του Λυκείου Ελληνίδων. Στο φινάλε της συναυλίας ο ίδιος ο Μίκης ερμήνευσε τα δυο εμβληματικά τραγούδια του «Άξιον Εστί» («Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ», «Ένα το χελιδόνι»).

Σημειώνει ο Μίκης στο εσώφυλλο της έκδοσης: «Το "Πνευματικό Εμβατήριο" και το "Άξιον Εστί" κυκλοφορούν με νέους ερμηνευτές. Είναι η τρίτη, αν δεν κάνω λάθος, ελληνική έκδοση του έργου μέσα σε σαράντα περίπου χρόνια κι αυτό το γεγονός από μόνο του δείχνει τη σημασία, το βάρος και την ευθύνη του εγχειρήματος. Θέλω να υπογραμμίσω και να εξάρω την παρουσία του Γιάννη Κότσιρα χωρίς φυσικά να υποτιμώ την αξία και τη συμβολή των άλλων συντελεστών. Όμως ο ρόλος του Λαϊκού Τραγουδιστή υπήρξε και είναι ρόλος – κλειδί γι’ αυτά τα δύο Λαϊκά Ορατόρια ακριβώς γιατί αφ’ ενός επιβεβαιώνει με τον καλλίτερο τρόπο την πεμπτουσία του λαϊκού μουσικού στοιχείου και αφ’ ετέρου τα «παντρεύει» μέσω της μαγείας που εξασκεί η γνήσια λαϊκή φωνή και ερμηνεία με το πλατύ κοινό της χώρας μας. Μετά τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τον Γιώργο Νταλάρα έρχεται τώρα να σταθεί στο πλάι τους άξιος συνεχιστής ο Γιάννης Κότσιρας».

Οδυσσέας Ελύτης, Μίκης Θεοδωράκης: Το Άξιον Εστί (Πανεπιστήμιο Κρήτης, 1999)

Στις 31 Μαΐου 1996 επί πρυτανείας του αείμνηστου καθηγητή Γιώργου Γραμματικάκη το Πανεπιστήμιο Κρήτης απένειμε το Χρυσό Μετάλλιο του ιδρύματος στον μεγάλο Έλληνα συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη τιμώντας τα 70 χρόνια του (που είχαν συμπληρωθεί την προηγούμενη χρονιά), ενώ ένα μήνα αργότερα, την 1η Ιουλίου, το ίδιο πανεπιστήμιο είχε την πρωτοβουλία μιας μεγάλης συναυλίας αφιερωμένης στον συνθέτη. Επιλέχθηκε το εμβληματικό έργο «Το Άξιον Εστί» σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, το οποίο εκτελέστηκε στο Κηποθέατρο Νίκος Καζαντζάκης του Ηρακλείου, ενώ την επόμενη ημέρα η συναυλία επαναλήφθηκε και στο Θέατρο Ερωφίλη του Ρεθύμνου.

Πρόκειται για μία μάλλον άγνωστη εκτέλεση του σπουδαίου έργου, η οποία ωστόσο απέσπασε την απόλυτη επιδοκιμασία του συνθέτη που την κατέταξε στις τρεις καλύτερες του έργου του (μαζί με την ιστορική πρώτη του 1964 και τη ζωντανή εκτέλεση στο Ηρώδειο το 1988). Την ευθύνη της συναυλίας είχε η Χορωδία Φραγκίσκος Λεονταρίτης του Πανεπιστημίου Κρήτης υπό τη διεύθυνση του Γιώργου Ψαρουδάκη, ενώ συνέπραξαν η Μικτή Χορωδία του Δήμου Ηρακλείου (διευθυντής ο Γιάννης Κιαγιαδάκης) και η Μικτή Χορωδία του Δήμου Ρεθύμνου (διευθυντής ο Μπάμπης Πραματευτάκης). Στο ρόλο του τραγουδιστή ο Γιώργος Χυντηράκης, ψάλτης ο σπουδαίος βαρύτονος Ανδρέας Κουλουμπής και αφηγητής ο Βαγγέλης Στεφανάκης. Τη Μικρή Συμφωνική Ορχήστρα διηύθυνε ο Μύρων Μιχαηλίδης, τότε καλλιτεχνικός διευθυντής του Πολιτιστικού Κέντρου Ηρακλείου. Μπουζούκι έπαιξαν ο Γιάννης Λυδάκης και ο Μανώλης Ταμπακάκης, σαντούρι ο Πέτρος Ταμπούρης, κιθάρα ο Νίκος Παπακωνσταντίνου, κρουστά ο Γιώργος Παντερμαράκης και πιάνο ο David McClurkin.

Οδυσσέας Ελύτης, Μίκης Θεοδωράκης: Το Άξιον Εστί (1988)

Το «Άξιον Εστί» των Μίκη Θεοδωράκη και Οδυσσέα Ελύτη αξιώθηκε και μιας μεγάλης σειράς «ελληνικών» επανεκτελέσεων ζωντανά ηχογραφημένων παρουσία κοινού είτε στο Ηρώδειο, είτε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, είτε και σε πανεπιστημιακά αμφιθέατρα. 

Από τις επανεκτελέσεις αυτές η πρώτη και γνωστότερη είναι αυτή που ηχογραφήθηκε στο Θέατρο Ηρώδου του Αττικού στις 17 Σεπτεμβρίου 1988 σε μια συναυλία που έδωσε ο Μίκης Θεοδωράκης με σκοπό να ενισχύσει οικονομικά την προσπάθεια ανέγερσης νέου Μουσείου της Ακρόπολης, έργο ζωής της τότε υπουργού πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη. Μάλιστα η Μελίνα μεσολάβησε να παραχωρηθεί ο ιερός χώρος του Ηρωδείου στον μεγάλο συνθέτη, κάτι θα γινόταν για πρώτη φορά για «αριστερό» καλλιτέχνη, αφού ο χώρος αυτός στο παρελθόν ήταν διαθέσιμος αποκλειστικά και μόνο για καλλιτέχνες του συντηρητικού ιδεολογικού χώρου! Τον είχαν άλλωστε αρνηθεί ευθέως στον Μίκη παλιότερα αναγκάζοντάς τον να δηλώσει σε διεθνή μέσα ενημέρωσης ότι θα εγκατέλειπε την Ελλάδα, πράγμα που ενόχλησε αφάνταστα την τότε κυβέρνηση που έσπευσε ως αντάλλαγμα να του παραχωρήσει το θέατρο Λυκαβηττού! Γελοιότητες!

Στη συγκεκριμένη λοιπόν εκτέλεση το ρόλο του λαϊκού τραγουδιστή είχε ο Γιώργος Νταλάρας, παλιότερος ήδη συνεργάτης του συνθέτη από την εποχή των «18 Λιανοτράγουδων» (1974) και του «Ραντάρ» (1981). Στο ρόλο του ψάλτη ο βαρύτονος Ανδρέας Κουλουμπής και αφηγητής ο ηθοποιός Νικήτας Τσακίρογλου. Την Αθηναϊκή Συμφωνική Ορχήστρα διηύθυνε φυσικά ο συνθέτης, ενώ συμμετείχε και Μικρή Λαϊκή Ορχήστρα με επικεφαλής τους μεγάλους δεξιοτέχνες του μπουζουκιού και διαχρονικούς συνεργάτες του συνθέτη Κώστα Παπαδόπουλο και Λάκη Καρνέζη. Συμμετείχαν επίσης ο Τάτσης Αποστολίδης στο βιολί, ο Σωτήρης Ταχιάτης στο βιολοντσέλο και ο Νίκος Γκίνος στο κλαρινέτο. Έλαβε μέρος και το Αθηναϊκό Χορωδιακό Σύνολο υπό τη διεύθυνση της Έλλης Νικολαΐδου. Επισημαίνουμε ότι στα μέρη του «Ναοί στο σχήμα τ' ουρανού» και «Δοξαστικόν» για πρώτη φορά έχουμε συμμετοχή λαϊκού τραγουδιστή. 

Αξίζει να παραθέσουμε σχετικό κείμενο που έγραψε ο συνθέτης για τη συγκεκριμένη μεγάλη συναυλία που επανέφερε στο προσκήνιο το εμβληματικό αυτό αριστούργημα: 

«Είκοσι πέντε χρόνια πέρασαν από την πρώτη ηχογράφηση του έργου. Σε μια εποχή μεγάλης έντασης σαν τη σημερινή που κάνει τη φωνή του ποιητή και το έργο του μουσικού ν’ ακούγεται πολύ αχνά, πιστεύω ότι η εκτέλεση του «Άξιον Εστί» στο Ηρώδειο, με τους καινούργιους του ερμηνευτές, αποτελεί σταθμό για την καριέρα του έργου, γιαυτό αποφάσισα την ηχογράφησή του. Η ηχογράφηση έγινε χωρίς τη βοήθεια πολυκάναλων μαγνητοφώνων, έτσι ώστε να μην είναι δυνατή καμιά επεξεργασία στο στούντιο. Ήθελα η συναυλία αυτή να καταγραφεί με όλη την αλήθεια της ζωντανής εκτέλεσης, όπου ακούγεται ακόμα κι η ανάσα του κοινού. Ο Γιώργος Νταλάρας ερμηνεύοντας το «Άξιον Εστί» δικαιώθηκε για την αγάπη του στο έργο και την επιμονή του να ξανακουστεί και δικαιώθηκα κι εγώ που τον πίστεψα απ' την αρχή. Η Μελίνα Μερκούρη εμπνευσμένη από το πνεύμα της Ακρόπολης μας βρήκε συμπαραστάτες στην προσπάθειά της. Εμείς της οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ για την ευαισθησία της και την πρωτοβουλία να αναλάβει την παραγωγή και τη διοργάνωση των συναυλιών αυτών, θέτοντας τις υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού». 

Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι στην ίδια συναυλία παίχθηκε και ο κύκλος «Romancero gitano» σε ποίηση Federico Garcia Lorca με τον Κώστα Κοτσιώλη στην κιθάρα και ερμηνευτές τη Μαρία Φαραντούρη και τον Πέτρο Πανδή.

Οδυσσέας Ελύτης, Μίκης Θεοδωράκης: Το Άξιον Εστί (γερμανική έκδοση, 1983)

Άλλη μια πολύ ενδιαφέρουσα ξένη ερμηνεία του αριστουργηματικού έργου «Το Άξιον Εστί» σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και μουσική του Μίκη Θεοδωράκη έχει σειρά σήμερα. Πρόκειται για μια «γερμανική» εκτέλεση σε μετάφραση του Dirk Mandel που ηχογραφήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 1982 στην αίθουσα Gewandhaus της Λειψίας, ενώ λίγους μήνες νωρίτερα με τους ίδιους συντελεστές είχε παρουσιαστεί ζωντανά στη Δρέσδη στα πλαίσια του ετήσιου μουσικού φεστιβάλ της τότε ανατολικογερμανικής πόλης.

Στην συγκεκριμένη έκτέλεση έλαβαν μέρος ο βαθύφωνος Gunther Emmerlich (στο ρόλο του λαϊκού τραγουδιστή), ο βαρύτονος Gothart Stier (στο ρόλο του ψάλτη) και ο Friedrich Wilhelm Junge (στο ρόλο του αφηγητή). Μπουζούκι έπαιξε ο Λάκης Καρνέζης και σαντούρι το Erik Kross. Συμμετείχε η Ορχήστρα της Μουσικής Ακαδημίας της Δρέσδης "Carl Maria von Weber" υπό τη διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη, καθώς και η Παιδική Χορωδία της Φιλαρμονικής της Δρέσδης, η Χορωδία Beethoven της Δρέσδης και η Χορωδία ΕΟS Kreuzschule της Δρέσδης. Συνολικά έλαβαν μέρος 500 εκτελεστές!

Το ηχογράφημα αυτό αρχικά κυκλοφόρησε σε διπλό αναλογικό δίσκο το 1983 από την Eterna, ενώ γνώρισε και δύο μεταγενέστερες ψηφιακές επανεκδόσεις, μία το 1998 από τη Berlin Classics και μία το 2005 από την Edel Classics ως πρώτο μέρος ενός ευρύτερου πακέτου έξι συνολικά ψηφιακών δίσκων αφιερωμένων στο συμφωνικό έργο του Μίκη Θεοδωράκη.

Οδυσσέας Ελύτης, Μίκης Θεοδωράκης: Το Άξιον Εστί (σουηδική έκδοση, 1980)

Συμπληρώνονται σήμερα 30 χρόνια από το θάνατο του κορυφαίου Έλληνα ποιητή Οδυσσέα Ελύτη (1911-1996), ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 18 Μαρτίου 1996 αφήνοντας πίσω του μια βαριά ποιητική παρακαταθήκη σφραγισμένη μάλιστα με τη διεθνή αναγνώριση που επικυρώθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1979. 

Έχουμε μιλήσει επανειλημμένα για το σπουδαίο έργο του ποιητή και για τη δυναμική παρουσία του στην ελληνική δισκογραφία μέσα από τις δεκάδες μελοποιήσεις ολοκληρωμένων ποιητικών κύκλων ή και σκόρπιων ποιημάτων του, ώστε δε βρίσκω το λόγο να τα επαναλάβουμε πάλι εδώ. Αν βέβαια κάτι ξεχωρίζει λίγο περισσότερο μέσα σ' αυτό το ανεκτίμητο θησαυροφυλάκιο είναι η επική ποιητική σύνθεση «Το Άξιον Εστί» που εκδόθηκε το 1959 από τον εκδοτικό οίκο Ίκαρος και στάθηκε ο βασικός λόγος για την απονομή του μεγάλου βραβείου της Σουηδικής Ακαδημίας. 

Θα χτίσουμε λοιπόν το μικρό μας αφιέρωμα στον ποιητή πάνω σ' αυτό το εμβληματικό αριστούργημα, το οποίο αξιώθηκε μιας εξίσου εμβληματικής μελοποίησης από τον Μίκη Θεοδωράκη σε μορφή λαϊκού ορατορίου, η οποία ξεκίνησε στο Παρίσι το 1960 και ολοκληρώθηκε στην Αθήνα το 1963, για να γνωρίσει την πρώτη δημόσια εκτέλεσή του στις 24 Μαΐου 1964 για λογαριασμό του ΡΙΚ της Κύπρου, ενώ λίγους μήνες αργότερα, στις 19 Οκτωβρίου 1964, παρουσιάστηκε και στην Αθήνα στο Θέατρο Rex με τους βασικούς συντελεστές (Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Μάνος Κατράκης, Θεόδωρος Δημήτριεφ, Χορωδία Θάλειας Βυζαντίου) που συμμετείχαν και στην ιστορική πρώτη δισκογραφική έκδοση του έργου που κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά από την EMI Columbia.

Το αφιέρωμά μας λοιπόν περιλαμβάνει μερικές έγκυρες μεταγενέστερες επανεκτελέσεις του έργου, δύο ξένες (μία σουηδική και μία γερμανική) και κάποιες ελληνικές (σε ζωντανή ηχογράφηση). Η πρώτη από αυτές είναι η λεγόμενη «σουηδική» και έχει ένα ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον, αφού πρόκειται για την εκτέλεση που παρουσιάστηκε κατά την τελετή απονομής του Νόμπελ στον ποιητή και ηχογραφήθηκε λίγο αργότερα (26 Νοεμβρίου 1979) στην Stocholm Konserthaus της Σουηδίας. Η εκτέλεση έγινε στη σουηδική γλώσσα σε μετάφραση του Ingemar Rhedin με Σουηδούς καλλιτέχνες και ορχήστρα, ενώ ο δίσκος εκδόθηκε το 1980 και ανατυπώθηκε για την ελληνική αγορά από τη Lyra. Τα φωνητικά μέρη αποδίδουν οι Björn Thulin και Rolf Leanderson, ενώ αφηγητής είναι ο Björn Gedda. Μπουζούκι παίζουν ο Ale Moller και ο Χρήστος Μητρέντζης. Συμμετέχουν οι ορχήστρες Göteborgs Ungdomssymfoniorkester και Konserthuset, Stockholm, καθώς και η χορωδία Collegium Musicum υπό τη διεύθυνση του Sam Claeson. 

Μίμης Πλέσσας: Δημήτρης Ποταμίτης (2009)

Θα κλείσουμε κάπου εδώ αυτόν τον κύκλο με τη θεατρική μουσική του Μίμη Πλέσσα επιστρέφοντας στον άνθρωπο που μας έδωσε την αφορμή γι' αυτό το αφιέρωμα, τον σπουδαίο θεατράνθρωπο Δημήτρη Ποταμίτη (1945-2003), με τον οποίο ο μεγάλος συνθέτης είχε πολύχρονη και ιδιαίτερα γόνιμη συνεργασία, όπως είδαμε άλλωστε στην παρουσίαση του δίσκου με τη μουσική της παράστασης «Η φάρμα των ζώων». Το άλμπουμ «Δημήτρης Ποταμίτης», ενταγμένο στη θεατρική σειρά των αφιερωμάτων της Legend στον Μίμη Πλέσσα, περιλαμβάνει τη μουσική που έγραψε ο συνθέτης για δυο θεατρικές παραστάσεις που σκηνοθέτησε ο Δημήτρης Ποταμίτης. 

Η πρώτη από αυτές ήταν η θεατρικοποιημένη διασκευή του μυθιστορήματος «Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι», του μοναδικού που έγραψε ο μεγάλος Ιρλανδός δραματουργός Όσκαρ Ουάιλντ, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1890, σε μια εποχή που αντιμετώπισε έντονες αντιδράσεις από τη συντηρητική βικτωριανή ηθική για το τολμηρό του περιεχόμενο, τον περίφημο αρχετυπικό μύθο του πορτρέτου και της αναζήτηση της αιώνιας νεότητας, όπως το μακρινό του πρότυπο, ο Φάουστ του Γκαίτε, στις αρχές του ίδιου αιώνα. Το έργο ανέβηκε από το Θέατρο Έρευνας του Δημήτρη Ποταμίτη κατά την περίοδο 1976-1977 σε θεατρική διασκευή Ροζίτας Σώκου, ενώ στη συνέχεια παίχθηκε και στο Θέατρο της Δευτέρας του ΕΙΡΤ κι εντάχθηκε και στη σειρά εκπομπών Από το Ελληνικό και Ξένο Δραματολόγιο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, όπου μεταδόθηκε τον Ιούλιο του 1977. Συμμετείχαν οι ηθοποιοί: Δημήτρης Ποταμίτης, Τρύφων Καρατζάς, Άννα Αδριανού, Πάνος Χατζηκουτσέλης, Χρήστος Κωνσταντόπουλος, Γιώργος Χριστοδούλου, Μάκης Ρευματάς. Εδώ ακούμε ένα μέρος της ατμοσφαιρικής μουσικής που συνέθεσε ο Μίμης Πλέσσας με τον Δημήτρη Ποταμίτη να αποδίδει τα αφηγηματικά μέρη.

Το δεύτερο έργο είναι ο «Γάμος του Φίγκαρο», μια παλιά κωμωδία σε μορφή τριλογίας που έγραψε το 1778 ο Γάλλος θεατρικός συγγραφέας Μπομαρσέ εμπνέοντας μάλιστα δύο δημοφιλέστατες κωμικές όπερες, μία του Μότσαρτ («Οι γάμοι του Φίγκαρο») και μία του Ροσίνι («Ο κουρέας της Σεβίλλης»). Ο Δημήτρης Ποταμίτης διασκεύασε το έργο στα ελληνικά κι εγραψε τους στίχους των τραγουδιών που έντυσε μουσικά ο Μίμης Πλέσσας για την παράσταση του έργου, το οποίο παρουσιάστηκε στο Θέατρο Λυκαβηττού τον Ιούλιο του 1981 στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών. Τα τραγούδια ερμήνευσαν οι ηθοποιοί της παράστασης.

Μίμης Πλέσσας: Το παλκοσένικο ανθεί, αρ.2 (2009)

Σήμερα θα σταθούμε στο δεύτερο άλμπουμ με τίτλο «Το παλκοσένικο ανθεί» (αρ. 2) που εξέδωσε η Legend το 2009, πάντα με μουσική για το θέατρο του μεγάλου συνθέτη Μίμη Πλέσσα. 

Το άλμπουμ περιλαμβάνει μουσική του συνθέτη για δύο ακόμη θεατρικές παραστάσεις, από τις οποίες παλιότερη είναι το έργο «Ουτοπία» σε κείμενο και στίχους του Κώστα Βίρβου, το οποίο μάλιστα εκδόθηκε αμέσως και σε αυτοτελή έκδοση το 1976 από την EMI Columbia. Εδώ ο Βίρβος εμπνέεται από τα διαχρονικά αρχέτυπα της φαντασιακής λογοτεχνίας, όπως η «Ατλαντίδα» και η «Πολιτεία» του Πλάτωνα και η «Νεφελοκωκκυγία» του Αριστοφάνη, αλλά και η νεότερη «Ουτοπία» του Thomas Mor και η μελλοντολογική λογοτεχνία του Ιουλίου Βερν ως το εφιαλτικό «1984» του George Orwell. Η μουσική του Μίμη Πλέσσα μας χαρίζει μια εμπνευσμένη ποπ όπερα που ερμηνεύουν οι ηθοποιοί και τραγουδιστές της παράστασης, όπως:  Βάσια Ζήλου, Αλέξης (Κώστας Μπίγαλης), Χρήστος Γριτσόπουλος, Ιορδάνης Χατζηιωάννου, Σοφία Χρήστου και Μηνάς Κωνσταντόπουλος.

Το δεύτερο έργο του άλμπουμ είναι και πάλι μια παιδική θεατρική παράσταση με τίτλο «Το παραμύθι με τα αινίγματα» (ή: «Η βασίλισσα με τα αινίγματα») βασισμένο σε κέιμενο του Γιώργου Οικονομίδη που αφηγείται την ιστορία ενός φιλομαθούς παλικαριού που ξεκινά μια σειρά περιπλανήσεων, ώσπου ανακαλύπτει τον έρωτα προσπαθώντας να κατακτήσει μια πριγκίπισσα. Το κείμενο διασκεύασε κατάλληλα και σκηνοθέτησε ο Μανούσος Μανουσάκης σε συνεργασία με το θεατρικό σχήμα Θίασος του Ονείρου, ένα σχήμα που είχε μια ενδιαφέρουσα θεατρική δραστηριότητα κατά τις δεκαετίες του '80 και '90 επικεντρωμένο κυρίως στο παιδικό και μουσικό θέατρο. Τα αφηγηματικά μέρη του έργου αποδίδει η Δέσποινα Μανουσάκη, ενώ τραγουδούν κι εδώ οι ηθοποιοί της παράστασης: Δημήτρης Πετρόπουλος, Τζώνυ Θεοδωρίδης, Κώστας Πανουργιάς, Κατερίνα Γούναρη, Γωγώ Κώνστα και Ευαγγελία Βαλσαμά. 

Μίμης Πλέσσας: Το παλκοσένικο ανθεί (2009)

Με τίτλο «Το παλκοσένικο ανθεί» εκδόθηκαν δύο ψηφιακά άλμπουμ μέσα στο 2009 από τη Legend με θεατρική μουσική του Μίμη Πλέσσα. Το πρώτο από τα άλμπουμ αυτά περιλαμβάνει μουσική που συνέθεσε ο πολυγραφότατος συνθέτης για δύο παιδικές παραστάσεις που παρουσιάστηκαν κατά την περίοδο 1982-1983 από τον θεατρικό όμιλο Θίασος 81. 

Εδώ αξίζει να επισημάνουμε ότι το συγκεκριμένο θεατρικό σχήμα δημιουργήθηκε το 1981 με πρωτεργάτες τους ηθοποιούς Νανά Νικολάου, Νίκο Δαφνή και Γιώργο Μιχαλάκη σε μια προσπάθεια ανεξάρτητης δραστηριότητας στο χώρο του παιδικού θεάτρου που είχε συνεχή παρουσία για πάνω από είκοσι χρόνια και είχε συνεργασίες με εκλεκτούς συγγραφείς, όπως ο Ευγένιος Τριβιζάς, αλλά και συνθέτες, όπως ο Νότης Μαυρουδής, ο Μίμης Πλέσσας, ο Σάκης Τσιλίκης, ο Μίνως Μάτσας κ.ά..

Ο δίσκος λοιπόν καταγράφει την πλούσια μουσική του Μίμη Πλέσσα για τις παιδικές παραστάσεις «Ο Μάγος του Οζ» και «Μια φορά κι ένα νερό». Και οι δυο παραγωγές ήταν πλημμυρισμένες με τραγούδια βασισμένα σε στίχους του παλιού αγωνιστή και ποιητή Δημήτρη Ραβάνη-Ρεντή (1925-1996). Το έργο «Ο Μάγος του Οζ» φυσικά αποτελεί θεατρική διασκευή του παιδικού μυθιστορήματος του Lyman Frank Baum που γράφτηκε το 1900, ενώ το 1939 έγινε η βάση του ομώνυμου χολιγουντιανού μιούζικαλ με σκηνοθεσία του Βίκτορ Φλέμινγκ και πρωταγωνίστρια τη Τζούντι Γκάρλαντ. Στη μουσική της παράστασης ο συνθέτης συνεργάστηκε με τον γιο του Αντώνη Πλέσσα. Τα τραγούδια ερμηνεύουν οι ηθοποιοί της παράστασης, όπως: Τάκης Χρυσούλης, Βασίλης Καΐλας, Νανά Νικολάου, Νίκος Δαφνής και Αλίκη Αλεξανδράκη. Η μουσική του έργου πρωτοκυκλοφόρησε σε ανεξάρτητη έκδοση το 1982 από την ετικέτα Ρυθμός.

Μίμης Πλέσσας: Μάγεψέ με κι άσε με να ονειρευτώ (2009)

Άλλη μια σημαντική έκδοση της Legend με θεατρική μουσική του Μίμη Πλέσσα στο πλαίσιο της μεγάλης σειράς που έδωσε στην κυκλοφορία το 2009 η συγκεκριμένη δισκογραφική εταιρεία έχει σήμερα το λόγο. Με γενικό τίτλο «Μάγεψέ με κι άσε με να ονειρευτώ» η έκδοση μας προσφέρει τη μουσική για δύο θεατρικές παραστάσεις βασισμένες σε κείμενα αρχαίων ποιητών, του νεότερου ρήτορα και σατιρικού συγγραφέα Λουκιανού (2ος αι. μ.Χ.) και του κορυφαίου δραματικού ποιητή της κλασικής Αθήνας Αισχύλου (5ος αι. π.Χ.).

Το πρώτο μέρος της έκδοσης περιλαμβάνει το έργο «Λουκιανού διάλογοι», βασισμένο σε ευφάνταστα κείμενα του Λουκιανού στην εύστοχη νεοελληνική απόδοση-διασκευή του λαϊκού στιχουργού Κώστα Βίρβου. Το έργο ανέβηκε στο Θέατρο Άννας Συνοδινού στο Λυκαβηττό το καλοκαίρι του 1979 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαλαβέτα με τη συμμετοχή μιας πλειάδας εκλεκτών ηθοποιών και τραγουδιστών, όπως: Δημήτρης Μαλαβέτας, Δημήτρης Ψαριανός, Μαρία Τζομπανάκη, Πέμυ Ζούνη, Δήμητρα Χατούπη, Σάκης Μπουλάς, Κώστας Μπίγαλης, Κατιάνα Μπαλανίκα, Σοφία Σεϊρλή, Μέμη Σπυράτου και πολλοί άλλοι. Στη γυναικεία μάλιστα χορωδία έχουμε ονόματα όπως της Ξανθίππης Καραθανάση, της Σοφίας Βόσσου, της Ελίνας Παπανικολάου και της Κλεοπάτρας. Τα τραγούδια της παράστασης έγραψε ο Μίμης Πλέσσας στη δεύτερη μάλιστα δουλειά του πάνω σε κείμενα του Λουκιανού με τη συνεργασία του Κώστα Βίρβου, αφού είχε προηγηθεί ο κύκλος «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι» (1974). Αξιοσημείωτο είναι ότι και τα τραγούδια της παράστασης «Λουκιανού διάλογοι» εκδόθηκαν επίσης σε δίσκο το 1979 από τη Lyra.

Η έκδοση συμπληρώνεται με τη μουσική του Μίμη Πλέσσα για μία παράσταση της τραγωδίας «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου που διδάχθηκε το 467 π.Χ. και κέρδισε το πρώτο βραβείο. Η συγκεκριμένη παράσταση ανέβηκε τη σεζόν 1986-1987 σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Δημήτρη Βλάσση γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία, ενώ αξιώθηκε και διεθνούς περιοδείας. Η πλούσια μουσική του Μίμη Πλέσσα περιλαμβάνει μια σειρά χορωδιακών τραγουδιών που αποδίδουν ηθοποιοί της παράστασης.

Μίμης Πλέσσας: Στιγμές θεάτρου, αρ.1 (2009)

Από την ίδια σειρά της Legend με μουσική και τραγούδια για τον κινηματογράφο και το θέατρο του χαλκέντερου συνθέτη Μίμη Πλέσσα εκδόθηκε το 2009 και το θεατρικό άλμπουμ «Στιγμές Θεάτρου», αρ.1, με τη μουσική για θεατρικές παραστάσεις του 1975, ένα χρόνο μετά τη Μεταπολίτευση, όταν ο συνθέτης βρισκόταν στο απόγειο του δημιουργικού του οίστρου συνεχίζοντας να γράφει ακατάπαυστα μουσική για τον κινηματογράφο, αλλά και αλλεπάλληλους κύκλους τραγουδιών παράλληλα με τη σταθερή ενασχόλησή του με τη θεατρική σκηνή, η οποία παρέμενε κατά κανόνα έξω από τα φώτα της δημοσιότητας.

Ο δίσκος περιλαμβάνει κυρίως τη μουσική και τα τραγούδια της δίπρακτης μουσικής επιθεώρησης «Ο γενικός γραμματεύς», μιας παλιάς μουσικής κωμωδίας που είχε γράψει το 1893 ο Ηλίας Καπετανάκης (1858-1922). Η παράσταση ανέβηκε το 1975 στο Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Ντίνου Δημόπουλου, σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Μιγάδη και χορογραφία της Μαρίας Χορς. Στη διανομή των ρόλων συμμετείχαν εκλεκτοί ηθοποιοί του Εθνικού Θεάτρου, όπως ο Γιάννης Αργύρης, ο Βασίλης Κανάκης, η Μιράντα Ζαφειροπούλου, ο Θόδωρος Μορίδης, ο Νάσος Κεδράκας, ο Γιώργος Τσιτσόπουλος και ο Δημήτρης Μαλαβέτας. Η μουσική επένδυση του έργου από τον Μίμη Πλέσσα είναι πλημμυρισμένη από τραγούδια σε στίχους του Ντίνου Δημόπουλου που ερμηνεύουν οι ηθοποιοί της παράστασης.

Συμπληρωματικά ο δίσκος περιλαμβάνει κι ένα μικρό μέρος (ένα οργανικό θέμα και δυο σύντομα τραγουδάκια) από τη μουσική του συνθέτη για την παράσταση της κλασικής κωμωδίας του αρχαίου κωμωδιογράφου Μένανδρου (4ος αι. π.Χ.) «Ο δύσκολος», της μοναδικής που σώζεται πλήρης από το τεράστιο έργο του ποιητή, η οποία παίχτηκε στα Λήναια το 316 π.Χ. Το έργο ανέβηκε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος το 1975 σε σκηνοθεσία Μιχάλη Μπούχλη και σκηνικά και κοστούμια επίσης του Γιάννη Μιγάδη, όπως και στην προηγούμενη παράσταση που προαναφέραμε. Έπαιξαν οι ηθοποιοί Βασίλης Γκόπης, Δημήτρης Ναζίρης, Πόπη Άλβα, Γιώργος Λέφας, Γιώργος Βλαχόπουλος και άλλοι. Τα δυο τραγούδια της παράστασης που έχουν περιληφθεί στο δίσκο ερμηνεύουν οι ίδιοι οι ηθοποιοί.

Μίμης Πλέσσας, Δημήτρης Ποταμίτης: Η φάρμα των ζώων (2009)

Σαν σήμερα, πριν από 81 χρόνια, στις 13 Μαρτίου 1945 γεννήθηκε στη Λεμεσσό της Κύπρου ο σπουδαίος θετράνθρωπος Δημήτρης Ποταμίτης (1945-2003), ο οποίος μεγάλωσε στην Αμμόχωστο κι εγκαταστάθηκε από το 1962 στην Αθήνα για σπουδές στη φιλοσοφική σχολή και στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου, όπου αξιώθηκε να έχει δασκάλους μεταξύ άλλων την Κατίνα Παξινού και τον Άγγελο Τερζάκη, ενώ στη συνέχεια είχε την ευκαιρία να αναπτύξει μια ζηλευτή θεατρική δραστηριότητα, αρχικά πλάι σε μυθικά πρόσωπα, όπως ο Μάνος Κατράκης, η Κατίνα Παξινού, ο Θάνος Κωτσόπουλος και η Έλσα Βεργή, για να εδραιώσει την παρουσία του στο θεατρικό γίγνεσθαι της πρωτεύουσας από το 1972 και μετά μέσα από την ίδρυση του περίφημου Θεάτρου Έρευνας, όπου σκηνοθέτησε επί τριάντα σχεδόν συνεχή χρόνια δεκάδες κλασικά έργα του ελληνικού και διεθνούς ρεπερτορίου.

Το αλληγορικό αριστούργημα του Τζορτζ Όργουελ «Η φάρμα των ζώων» (γραμμένο το 1945) σε θεατρική διασκευή του Πίτερ Χολ ανέβηκε στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου (Κοτοπούλη) κατά τη σεζόν 1993-1994 σκηνοθετημένο από τον Δημήτρη Ποταμίτη με τη συμμετοχή σπουδαίων ηθοποιών, όπως: Μαρία Αλκαίου, Γιώργος Μούτσιος, Βιβέτα Τσιούνη, Σπύρος Φασιανός, Γιώργος Μπαγιώκης, Μαρία Σκουλά και άλλοι. Τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης έγραψε ο Μίμης Πλέσσας και τα ερμήνευσε ο επταμελής Χορωδία Φίλων της Μοντέρνας Μουσικής του Δημήτρη Παπαδημητρίου. Την ελληνική απόδοση του κειμένου έκανε ο Ερρίκος Μπελιές, ενώ τα αφηγηματικά μέρη της παράστασης απέδωσαν ο συνθέτης και η σύζυγός του Λουκίλα Καρρέρ. 

Το μουσικό υλικό της παράστασης εκδόθηκε για πρώτη φορά σε ψηφιακό δίσκο το 2009 ενταγμένο στη μεγάλη διπλή σειρά Μουσική και τραγούδια του Μίμη Πλέσσα (μία για τον κινηματογράφο και μία για το θέατρο) που εξέδωσε η δισκογραφική εταιρεία Legend ως δεύτερο μέρος της ενότητας Στιγμές Θεάτρου.

Γιώργος Μαρίνος: Πορτρέτο (1980)

Έφυγε χθες από τη ζωή ο Γιώργος Μαρίνος (1939-2026), ένας πολυσχιδής και πολυτάλαντος καλλιτέχνης, ηθοποιός, ερμηνευτής και χαρισματικός σόουμαν, ο οποίος σπούδασε υποκριτική στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου και του Γιώργου Θεοδοσιάδη, ενώ την πρώτη επίσημη εμφάνισή του έκανε το 1962 συμμετέχοντας ως ηθοποιός και τραγουδιστής στην ιστορική παράσταση «Οδός Ονείρων», όπου αξιώθηκε να ερμηνεύσει το ομότιτλο τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι στην πρώτη του εκτέλεση. Παράλληλα είχε αρχίσει να εμφανίζεται σποραδικά και στον ελληνικό κινηματογράφο σε ταινίες, όπως: «Η αυγή του θριάμβου» (1960), «Ο τρίτος δρόμος» (1963), «Για τη καρδιά της ωραίας Ελένης» (1967), «Όμορφες μέρες» (1970) κ.ά. Την απόλυτη πάντως καταξίωση γνώρισε κατά τη δεκαετία του '70 μέσα από την πολύχρονη συνεχή παρουσία του στη μπουάτ Μέδουσα ως ευρηματικός σόουμαν, πρωτοπόρος του είδους του στην Ελλάδα, αλλά και με προγράμματα στην τηλεόραση.

Ο Γιώργος Μαρίνος διέθετε πολύ εκφραστική φωνή κι αυτό τον βοήθησε να έχει μια ιδιαίτερα εκτεταμένη δισκογραφική παρουσία είτε με σκόρπια 45άρια (κατά τη δεκαετία του '60), είτε με ζωντανές ηχογραφήσεις, αλλά και αρκετές προσωπικές δουλειές ή συμμετοχές σε δουλειές διαφόρων συνθετών. Οι πιο αξιόλογοι δισκογραφικοί του σταθμοί ήταν οι εξής: «Μια ζωντανή παρουσίαση» (1970), «Σκηνές και εικόνες» (1972), «Παράσταση» και «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι» (1974), «Η αγωγή του πολίτου» (1975), «Ροζ προκηρύξεις» (1976), «Τα χαμένα χρόνια» (1977), «Γιώργος Μαρίνος» (1979), «Ό,τι ανεβαίνει κατεβαίνει» (1982), «Μόνο άντρες» (1983), «Στον αστερισμό της Μέδουσας» (1984), «Αυτός ο Γιώργος» (1991) και «Ο παίκτης» (1993).

Από τη γόνιμη συνεργασία του Γιώργου Μαρίνου με τη δισκογραφική εταιρεία Polydor (Philips) κατά το διάστημα 1970-1974 ανθολογήθηκαν μερικές χαρακτηριστικές ερμηνευτικές στιγμές  του κι αποτέλεσαν το υλικό ενός «Πορτρέτου» του που εξέδωσε η εταιρεία το 1980. Το άλμπουμ περιλαμβάνει δεκατέσσερα τραγούδια σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση, από τα οποία σχεδόν τα μισά είναι ζωντανά ηχογραφημένα και προέρχονται από το δίσκο «Μια ζωντανή παρουσίαση» (1970). Πρόκειται για συνθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι, του Γιώργου Κριμιζάκη, του Βασίλη Κουμπή, του Δημήτρη Νήρα και του Γιώργου Δασκαλόπουλου. Περιλαμβάνονται επίσης τραγούδια του μακροχρόνιου συνεργάτη του Νίκου Δανίκα από το άλμπουμ «Σκηνές και εικόνες» (1972), καθώς και του Μίμη Πλέσσα από το δίσκο «Λουκιανού Νεκρικοί Διάλογοι» (1974), αλλά και σκόρπια τραγούδια (κυρίως από τις 45 στροφές) του Γιάννη Σπανού, του Άκη Πάνου και του Γιάννη Μαρκόπουλου. Σε κάποια τραγούδια συμμετέχει ως δεύτερη φωνή η Κατιάνα Μπαλανίκα.

Δόμνα Σαμίου: Σουραύλι (1974)

Από το 1973 η Δόμνα Σαμίου ξεκίνησε την αποκλειστική της συνεργασία με τη μεγάλη δισκογραφική εταιρεία EMI Columbia, η οποία κάλυψε ολόκληρη τη δεκαετία του '70 και στάθηκε ιδιαίτερα γόνιμη με μια σειρά προσωπικών δίσκων ιστορικής πια σημασίας, πάντα επικεντρωμένων βέβαια στην παραδοσιακή μας μουσική. Ο πρώτος καρπός αυτής της συνεργασίας υπήρξε το σπουδαίο άλμπουμ «Έχε γεια Παναγιά» και ακολούθησε την επόμενη χρονιά ο δίσκος «Σουραύλι», ο οποίος μάλιστα είχε και διεθνή διανομή με μια γαλλική επανέκδοση στο πλαίσιο της σειράς της Columbia "Great Solos" (1975).

Όπως λέγαμε και χθες, η Δόμνα Σαμίου δεν περιορίστηκε στο ρόλο της ερμηνεύτριας που την έκανε γνωστή κι αγαπημένη σε ολόκληρο τον ελληνισμό, αλλά από πολύ νωρίς επιδόθηκε στη μελέτη, καταγραφή και συλλογή παραδοσιακού υλικού απ' όλη την Ελλάδα λειτουργώντας ως συστηματική μουσικολόγος και συχνά δημοσιοποιώντας τους καρπούς των ερευνών της μέσα από αμέτρητες ραδιοφωνικές παραγωγές που είχε αρχίσει να επιμελείται και να παρουσιάζει ήδη από τη δεκαετία του '50. Η συγκεκριμένη λοιπόν έκδοση ανήκει σ' αυτή την πτυχή της δραστηριότητάς της, αφού έχουμε να κάνουμε αποκλειστικά με οργανικό υλικό χωρίς την ανάγκη φωνητικής ερμηνείας, παρά μονάχα με δεξιοτέχνες παραδοσιακών οργάνων που η ίδια επέλεξε, εναρμόνισε και διηύθυνε. Ειδικότερα μάλιστα έχουμε να κάνουμε με σκοπούς χορευτικούς ή καθιστικούς που έχουν για κεντρικό ηχητικό φορέα τον «αυλό» στις ποικίλες εκδοχές του, δηλαδή τη φλογέρα (σουραύλι), το κλαρίνο, τη γκάιντα, τη μαντούρα, την πίπιζα κια άλλα. Έχουν επιλεγεί σκοποί από τη Μακεδονία (Φλώρινα), τη Θράκη, τη Θεσσαλία, τη Ρούμελη, την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και τη Σμύρνη.

Σε ένα τέτοιο δίσκο προφανώς οι κύριοι πρωταγωνιστές είναι οι σολίστες των παραδοσιακών οργάνων που συνεργάστηκαν με τη Δόμνα Σαμίου. Φλογέρα και πίπιζα παίζει ο Αριστείδης Βασιλάρης, κλαρίνο ο Κυριάκος Κωστούλας, καβάλι και γκάιντα ο Θεόδωρος Κεκές, μαντούρα ο Αντώνης Περιστέρης, κανονάκι ο Νίκος Στεφανίδης, σαντούρι ο Αριστείδης Μόσχος, βιολί ο Αλέκος Αραπάκης, λαούτο ο Σταύρος Αδριανός, νταούλι ο Ηλίας Βασιλάκης και τουμπελέκι ο Μαθιός Μπαλαμπάνης. Το καλαίσθητο εξώφυλλο επιμελήθηκε ο ζωγράφος Ράλλης Κοψίδης.

Δόμνα Σαμίου: Στης πικροδάφνης τον ανθό (1976)

Η εμβληματική θεραπαινίδα της ελληνικής παράδοσης Δόμνα Σαμίου (1928-2012) έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα, στις 10 Μαρτίου 2012, αφήνοντας πίσω μια βαριά παρακαταθήκη μέσα από τη συστηματική και ισόβια σχεδόν ενασχόλησή της με τους θησαυρούς του παραδοσιακού μας τραγουδιού είτε ως μελετήτρια και συλλέκτρια, είτε ως ερμηνεύτρια, είτε και ως παραγωγός αμέτρητων ραδιοφωνικών εκπομπών από τα μέσα της δεκαετίας του '50 που έκανε την επίσημη εμφάνισή της στα μουσικά μας πράγματα. Η πρώτη ολοκληρωμένη της δισκογραφική δουλειά με τίτλο «Ταξίδι στην Ελλάδα» εκδόθηκε το 1964, ενώ από τις αρχές της επόμενης δεκαετίας είχε συνεχή δισκογραφική παρουσία, αρχικά με ιστορικά άλμπουμ, όπως τα «Έχε γεια Παναγιά» (1973), «Σουραύλι» (1974), «Ελληνικά κάλαντα» (1974), «Στης πικροδάφνης τον ανθό» (1976) και «Ξενιτεμένο μου πουλί» (1979), και στη συνέχεια με πάμπολλες άλλες ηχογραφήσεις σε στούντιο ή ζωντανά από συναυλίες της, συνήθως με θεματικό χαρακτήρα.

Μία τέτοια σημαντική δισκογραφική κατάθεση της Δόμνας Σαμίου αποτελεί και το άλμπουμ «Στης πικροδάφνης τον ανθό» που εκδόθηκε το 1976 από την EMI Columbia. Το περιεχόμενό του είναι ένα μικρό απάνθισμα παραδοσιακών τραγουδιών από διάφορες περιοχές της ελληνικής επικράτειας με την ιστορική της έννοια, όπως: Ήπειρος, Δωδεκάνησα και Κάρπαθος, Κρήτη, Μακεδονία, Μυτιλήνη, Κύπρος, Νάξος και Κυκλάδες. Η επιλογή καλύπτει όχι μόνο γεωγραφικά, αλλά και μουσικολογικά ένα ευρύ φάσμα της ελληνικής παράδοσης με μια ποικιλία ρυθμών και θεμάτων που εντάσσονται ωστόσο αρμονικά σε ένα ομοιογενές σύνολο. Τραγούδια ερωτικά, αλλά και περιπαικτικά, άλλοτε επίσης αφηγηματικά (σαν τις παλιές παραλογές) ή ηρωικού περιεχομένου, τα οποία αποδίδει σεμνά και τελετουργικά η ίδια η Δόμνα Σαμίου με λιτή οργανική συνοδεία αυθεντικών παραδοσιακών οργάνων (κλαρίνο, ούτι, σαντούρι, βιολί, λαούτο, νταούλι, ντέφι) ή ακόμη και χωρίς οργανική συνοδεία σεβόμενη την αυθεντική τους μορφή, όπως επέζησαν στους τόπους καταγραφής τους.

Εκτός από την ίδια τη Δόμνα Σαμίου σε κάποια τραγούδια συμμετέχουν ερμηνευτικά ο Μανώλης Φιλιππάκης και ο Χρίστος Σίκκης μαζί με οκταμελή χορωδία, μέλος της οποίας είναι και ο γνωστός χατζιδακικός ερμηνευτής Ευτύχιος Χατζηττοφής. Κλαρίνο παίζει ο Ναπολέων Σααδεδήν, ούτι ο Πέτρος Καλύβας, βιολί ο Αλέκος Αραπάκης, σαντούρι ο Αριστείδης Μόσχος, λαούτο ο Δημήτρης Νομικός, νταούλι ο Γιώργος Ψαθάς και ντέφι ο Χρήστος Λήτος. Το εξώφυλλο του δίσκου κοσμεί έργο του λαϊκού ζωγράφου Σταμάτη Λαζάρου.

Νίκος Σκαλκώτας: Ο χορός των κυμάτων (Έργα για ορχήστρα) (2021)

Ένα χρόνο μετά την κυκλοφορία του Νεοκλασικού Σκαλκώτα από τη δισκογραφική εταιρεία Naxos εκδόθηκε ένα δεύτερο άλμπουμ από την ίδια εταιρεία με συμφωνικά έργα του Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949) υπό το γενικό τίτλο «Dance of the Waves» (Χορός των κυμάτων). Ο δίσκος περιλαμβάνει συνθέσεις της μεσαίας κυρίως δημιουργικής περιόδου του συνθέτη στο μεταίχμιο της διαμονής του σε Γερμανία και Ελλάδα.

Το κύριο σώμα του δίσκου καλύπτεται με τους 12 «Ελληνικούς Χορούς» της πρώτης σειράς από το σύνολο των 36 χορών που συνέθεσε ο Σκαλκώτας εμπνευσμένος από την ελληνική παράδοση ήδη ευρισκόμενος ακόμη στη Γερμανία και τους ολοκλήρωσε μετά τον επαναπατρισμό του στην Ελλάδα καλύπτοντας συνολικά μια ολόκληρη δημιουργική πενταετία (1931-1935). Όλοι οι χοροί επιγράφονται με βάση την τοπική τους προέλευση, ενώ αρκετοί χοροί έχουν την ίδια ονομασία, όχι γιατί έχουν την ίδια μελωδική βάση, αλλά γιατί έχουν την ίδια προέλευση. Γιαυτό και βρίσκουμε μέσα στο corpus των χορών αρκετούς «Κλέφτικους» ή «Κρητικούς» χορούς εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους.

Το δεύτερο έργο του δίσκου είναι το έξοχο μπαλέτο «Η θάλασσα», σύνθεση του 1949 βασισμένη στο πιανιστικό έργο «Η γη και η θάλασσα της Ελλάδας». Εδώ έχουν επιλεγεί τρία μέρη του έργου συγκροτώντας μια μικρή σουίτα με τους επιμέρους τίτλους: «Η τράτα», «Νυχτερινό», «Ο χορός των κυμάτων».

Το άλμπουμ συμπληρώνεται με τη «Σουίτα αρ.1» για μεγάλη ορχήστρα, έργο δωδεκαφθογγικής μουσικής που γράφτηκε στο Βερολίνο το 1929 και επανασυντέθηκε από μνήμης στην Αθήνα το 1935 δομημένο σε έξι μέρη (Overture, Tema con variazioini, Marcia, Ramanza, Siciliano, Finale). Το έργο δεν εκτελέστηκε ποτέ όσο ζούσε ο συνθέτης, καθώς η πρώτη του εκτέλεση πραγματοποιήθηκε μόλις το 1970 από τη Birmingham Symphony Orchestra.

Και πάλι τα έργα ερμηνεύονται από την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του Στέφανου Τσιαλή. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών τον Ιούλιο του 2019.

Νίκος Σκαλκώτας: Ο νεοκλασικός Σκαλκώτας (2020)

Με αφορμή τη σημερινή γενέθλια επέτειο του κορυφαίου λόγιου συνθέτη μας Νίκου Σκαλκώτα (1904-1949), ο οποίος ήρθε στη ζωή στις 8 Μαρτίου 1904 στη Χαλκίδα, είναι μια καλή ευκαιρία να ανοίξουμε μια παρένθεση στη συνεχή ροή δισκογραφικών εργασιών από το χώρο του απλού τραγουδιού, για να θυμηθούμε ότι αυτός ο τόπος γέννησε και μερικούς εξέχοντες δημιουργούς διεθνούς ακτινοβολίας που υπηρέτησαν το λόγιο πεδίο της μουσικής, ενίοτε μάλιστα ενταγμένοι στα πιο πρωτοποριακά ρεύματα της εποχής τους. 

Κι ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά ενσαρκώνει με τον πιο πειστικό τρόπο ο Νίκος Σκαλκώτας, ο οποίος ανατράφηκε σε ένα μουσικό οικογενειακό περιβάλλον και η ροπή του προς τη μουσική έμοιαζε περίπου νομοτελειακή. Ήδη στα δέκα του χρόνια βρέθηκε μαθητής στο Ωδείο Αθηνών, απ' όπου αποφοίτησε με δίπλωμα βιολονίστα, για να συνεχίσει τις σπουδές του στην Ανωτάτη Μουσική Σχολή του Βερολίνου, όπου μάλιστα βρέθηκε δίπλα στον Κουρτ Βάιλ, ενώ την ίδια εποχή άρχισε να συνθέτει και τα πρώτα έργα του συνδυάζοντας τις ελληνικές παραδοσιακές καταβολές του με πρωτοποριακά μουσικά ρεύματα, όπως η τζαζ και η ατονικότητα που εκείνη την εποχή είχε αρχίσει να κυριαρχεί στην ευρωπαϊκή μουσική με πρωτεργάτη τον μεγάλο Αυστριακό συνθέτη Άρνολντ Σένμπεργκ. Την έντονη μουσική του δραστηριότητα στη Γερμανία διέκοψε η άνοδος του Χίτλερ στην εξουσία, η οποία ανάγκασε τον συνθέτη να επαναπατριστεί το 1933 οριστικά και να αφιερώσει την υπόλοιπη ζωή του στη σύνθεση εργαζόμενος παράλληλα ως ταπεινός βιολονίστας στα πίσω αναλόγια της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών (που υπήρξε η μετεξέλιξη της ιστορικής Ορχήστρας του Ωδείου Αθηνών).

Παρά το περιορισμένο γενικά ενδιαφέρον της διεθνούς κλασικής δισκογραφίας για τους Έλληνες συνθέτες λόγιας μουσικής, η αλήθεια είναι ότι ο Νίκος Σκαλκώτας εδώ και μερικές δεκαετίες απολαμβάνει μιας ιδιαίτερης δημοφιλίας που μεταφράζεται σε δεκάδες ηχογραφήσεις έργων του που γίνονται κτήμα του διεθνούς μουσικόφιλου κοινού. Θυμίζω κυρίως τη γιγαντιαία εκδοτική προσπάθεια της σουηδικής εταιρείας Bis, η οποία έχει ήδη εκδώσει τα άπαντα του συνθέτη σε μια σειρά εκτελέσεων και ηχογραφήσεων υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών. Σχετικά πρόσφατα ο Σκαλκώτας πέρασε και στο ρεπερτόριο της εταιρείας Naxos, όπου έχουν εκδοθεί δύο πολύ ενδιαφέροντα άλμπουμ, στα οποία θα σταθούμε σ' αυτό το μικρό αφιέρωμα.

Το πρώτο λοιπόν χρονικά από αυτά τα άλμπουμ κυκλοφόρησε το 2020 με τίτλο «The Neoclassical Skalkottas» («Ο νεοκλασικός Σκαλκώτας») και περιλαμβάνει τέσσερις συνθέσεις νεοκλασικού ύφους γραμμένες τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνθέτη (1946-1949). Η πρώτη σύνθεση επιγράφεται «Μικρή Συμφωνία» σε σι ύφεση μείζονα για ορχήστρα και γράφτηκε το 1948. Πρόκειται για μια χαριτωμένη τετραμερή σύνθεση αποτελούμενη από τα μέρη: i. Andante sostenuto - Allegro, ii. Andante triste, iii. Scherzino - Molto vivace, iv. Vivacissimo (finale). Η δεύτερη σύνθεση έχει τίτλο «Κλασική Συμφωνία» για ορχήστρα πνευστών, δύο άρπες και κοντραμπάσο, γράφτηκε το 1947 ως ένα είδος σπονδής στην κλασική συμφωνία του 18ου αιώνα (Haydn, Mozart) και είναι επίσης τετραμερής με μια μικρή εισαγωγή που τη διαδέχονται τρία γοργά ρυθμικά μέρη, για να κλείσει με ένα εύθυμο εμβατήριο. Το τρίτο έργο ονομάζεται «Τέσσερις εικόνες» για ορχήστρα, είναι γραμμένο κατά το διάστημα 1948-1949 και μοιάζει περισσότερο με ποιμενική σουίτα προγραμματικού χαρακτήρα που περιγράφει τον κύκλο καλλιέργειας ενός αμπελιού από τη σπορά ως το θέρισμα και το πάτημα των σταφυλιών. Το έργο βασίστηκε σε μια πιανιστική σύνθεση με τίτλο «Η γη και η θάλασσα της Ελλάδας», από την οποία προέκυψε επίσης το αριστουργηματικό μπαλέτο «Η θάλασσα». Το άλμπουμ κλείνει με το «Αρχαίον ελληνικόν εμβατήριον», ένα σύντομης διάρκειας συμφωνικό κομμάτι για μικρή ορχήστρα που γράφτηκε στο διάστημα 1946-1947.

Τα έργα ερμηνεύει η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του αρχιμουσικού Στέφανου Τσιαλή. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν στο ηχογραφικό κέντρο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών από τον Ιούνιο ως τον Οκτώβριο του 2018.

Νίκος Πιτλόγλου: Ουράνιο τόξο (2004)

Λέγαμε χθες ότι το 2004, τη χρονιά των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ο Βασίλης Λέκκας παρουσίασε το διπλό ψηφιακό άλμπουμ «Όρθιοι», μαζί με το οποίο διανεμήθηκε κι ένα CD single με τίτλο «Ουράνιο τόξο» με μουσική του συνθέτη Νίκου Πιτλόγλου, ο οποίος γεννήθηκε το 1967 και σπούδασε πιάνο, σαξόφωνο και κιθάρα, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του '90 εμφανίστηκε στη δισκογραφία με μια σειρά παιδικών δίσκων, πριν αρχίσει να παρουσιάζει τραγούδια συνεργαζόμενος με γνωστούς ερμηνευτές, όπως η Μαρίζα Κωχ, ο Βασίλης Λέκκας, ο Παντελής Θαλασσινός, ο Παντελής Θεοχαρίδης, ο Μανώλης Μητσιάς κια άλλοι.

Το μικρής διάρκειας λοιπόν άλμπουμ «Ουράνιο τόξο» - τίτλο συνηθισμένο στην ελληνική δισκογραφία με ποικίλες κατά καιρούς ομότιτλες εκδόσεις (Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Μιχάλης Δέλτα, Έλενα Παπαρίζου, Μαρίζα Κωχ κ.ά.) - γράφτηκε με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες επικεντρωμένο στη βασική ιδέα της επιστροφής των Αγώνων στη γενέθλια γη τους και στην ανάδειξη του αυθεντικού Ολυμπιακού Πνεύματος, αιτήματα που βέβαια παραμένουν ανεκπλήρωτα. Ο συνθέτης έγραψε μια σειρά οργανικών θεμάτων που αποτελούν προέκταση του ομώνυμου τραγουδιού με στίχους του Γιάννη Γιαβάρα και ερμηνεία του Βασίλη Λέκκα. Μορφές της ελληνικής μυθολογίας και τελετουργικές έννοιες του αρχαίου ολυμπιακού πνεύματος αποτελούν τις ευθείες αναφορές που πηγάζουν από τα έξι οργανικά θέματα του έργου, το οποίο κλείνει με ένα δεύτερο τραγούδι που επίσης ερμηνεύει ο Βασίλης Λέκκας με συνοδεία παιδικής χορωδίας.

Αξιοσημείωτο είναι ότι  ο συνθέτης πολλά χρόνια αργότερα ένιωσε την ανάγκη να επανέλθει στο υλικό αυτής της δουλειάς και να το επεξεργαστεί εκ νέου εμπλουτίζοντάς το με πρόσθετα μέρη και στη μορφή αυτή κυκλοφόρησε σε δίσκο το 2017 με τίτλο «Ο Πήγασος και το ουράνιο τόξο».

Βασίλης Λέκκας: Όρθιοι (2004)

Το 2004, τη χρονιά των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας (και της κατάκτησης του Euro), ο σπουδαίος ερμηνευτής Βασίλης Λέκκας, κατά κόσμον Βασίλης Κατακές (γεννημένος στις Σέρρες το 1960), βρισκόταν στο απόγειο της προσωπικής του καριέρας έχοντας ήδη πίσω του εμβληματικές συνεργασίες με τους κορυφαίους συνθέτες Μάνο Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη και Γιάννη Μαρκόπουλο, αλλά και ιδαίτερα αξιόλογες συμπράξεις με νεότερους δημιουργούς, όπως ο Μιχάλης Τρανουδάκης, ο Γιάννης Σπάθας, ο Κώστας Καλδάρας, ο Γιώργος Τρανταλίδης, ο Χάρης Παπαδόπουλος και άλλοι αποδεικνύοντας ότι μπορούσε να κινείται με την ίδια ευκολία σε όλα τα πεδία του τραγουδιού, από το ροκ ή τη μπαλάντα ως το καθαρόαιμο λαϊκό.

Τη σημαδιακή εκείνη λοιπόν χρονιά ο Βασίλης Λέκκας μας δίνει μια πολύ σημαντική προσωπική δουλειά με τίτλο «Όρθιοι», ένα διπλό ψηφιακό άλμπουμ με 29 συνολικά τραγούδια ηχογραφημένα στο στούντιο ή ζωντανά σε συναυλίες του ερμηνευτή. Η έκδοση χωρίζεται σε δύο ενότητες, μία για κάθε ψηφιακό δίσκο. Στο πρώτο μέρος έχουμε τραγούδια σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση που υπογράφουν οι συνθέτες: Νίκος Οικονόμου, Τζίμης Πανούσης, Γιάννης Σπάθας, Χάρης Παπαδόπουλος, Γιώργος Τρανταλίδης, Δημήτρης Πάνας και Νίκος Πιτλόγλου. Μάλιστα με τον τελευταίο ο ερμηνευτής συνεργάστηκε την ίδια χρονιά και στο cd single «Ουράνιο τόξο» που κυκλοφόρησε παράλληλα, αλλά και ενσωματωμένο στο άλμπουμ «Όρθιοι». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τρεις πρωτότυπες μελοποιήσεις ποιημάτων του Νίκου Καββαδία («Η μικρή χορεύτρια», «Guevara») και του Κώστα Καρυωτάκη («Γράμμα σε παλαιό συμφοιτητή) σε μουσική του Χάρη Παπαδόπουλου. Το δεύτερο μέρος είναι αφιερωμένο στους μεγάλους συνθέτες, με τους οποίους είχε συνεργαστεί στο παρελθόν ο Λέκκας, δηλαδή ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Γιάννης Μαρκόπουλος, και μαζί μ' αυτούς ο Γιώργος Ζαμπέτας και ο Σταύρος Ξαρχάκος.

Παραθέτω το πολύ ενδιαφέρον σημείωμα του μουσικού παραγωγού Αντώνη Μποσκοΐτη από το ένθετο βιβλιαράκι του δίσκου: «Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Γιάννης Μαρκόπουλος: Τρεις συνθέτες, των οποίων οι τροχιές διασταυρώθηκαν με αυτή του Βασίλη Λέκα μέσα στα 25 χρόνια πορείας του στο τραγούδι. Μαζί μ' αυτούς και ο Σταύρος Ξαρχάκος, με τον οποίο ο ερμηνευτής "συναντιέται" για πρώτη φορά. Πρόσωπα που όρισαν το τοπίο της σύχρονης μουσικής, κάνοντας ταυτόχρονα ευδιάκριτες τις ελληνικές ρίζες της και χτίζοντας τη νεότερη αισθητική με κετρικό κορμό το "περιθωριακό" ρεμπέτικο, το πλούσιο σε σε αναπνοή ριζίτικο, τον βυζαντινό απόηχο, την αυτόνομη δύναμη του εθνικού ύφους που ξανάδωσε φωνή στον, σχεδόν φιμωμένο από τη λατινογενή κομψότητα κόσμο του μεσοπολέμου. Δίπλα τους ο Γιώργος Ζαμπέτας που αποτελεί τον άμεσο αρμό της παλιάς σχολής του λαϊκού τραγουδιού με τη μεταγενέστερη και με τον οποίο ο Βασίλης Λέκκας ανέβηκε στο πάλκο σε ηλικία μόλις 15 ετών. Στην αντικρινή πλευρά, δύο άλλοι δημιουργοί, ο Σπάθας και ο Τρανταλίδης δίνουν το στίγμα του νεωτερισμού, καθώς προέρχονται από τους Socrates, την αφετηρία του ελληνικού rock, που άλλαξε τη φυσιογνωμία μιας εποχής. Φυσική τους συνέχεια, ο Τζίμης Πανούσης, που εκπροσωπεί το κλίμα της αμφισβήτησης και του σαρκασμού της "μεταπολεμικής" δεκαετίας του 1980. Ανάμεσα στον "Κεμάλ" που αποδίδεται με το πρωτογενές ύφος των "Reflections", το "Αν θυμηθείς τ' ονειρό μου", τραγούδι μιας εποχής που ο δημιουργός του είλκυε τους σπουδαιότερους ερμηνευτές της Ευρώπης και το "Ασίκικο πουλάκη" με τη σφραγίδα της ωριμότητάς του, παρεμβάλλονται τα ακούσματα κάποιων νέων συνθετών, όπως ο Χάρης Παπαδόπουλος, ο Νίκος Πιτλόγλου κι ο Δημήτρης Πάνας που αποτελούν συνέχεια του ελληνικού τραγουδιού και φανερώνουν ότι έπιασαν τόπο μέσα στις ψυχές "Τα Λόγια και τα Χρόνια τα Χαμένα"».

Ρασούλης, Παπαδόπουλος: Το τρένο φτάνει τελικά στην Κατερίνη (1998)

Πέρασαν κιόλας δεκαπέντε χρόνια από το θάνατο του εμβληματικού στιχουργού (και ερμηνευτή) Μανώλη Ρασούλη, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 5 Μαρτίου 2011 σε ηλικία μόλις 66 χρονών, αφού πρόλαβε στο μεταξύ να αφήσει ένα σημαντικό δισκογραφικό έργο μέσα από πάμπολλες συνεργασίες με εκλεκτούς συνθέτες, όπως ο Μάνος Λοΐζος, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Χρήστος Νικολόπουλος, η Βάσω Αλλαγιάννη, ο Πέτρος Βαγιόπουλος και άλλοι.

Από τις λιγότερες γνωστές, αλλά άκρως ενδιαφέρουσες συνεργασίες του Ρασούλη είναι κι αυτές με τον συνθέτη Χάρη Παπαδόπουλο, ο οποίος ανδρώθηκε στη Γερμανία πριν επαναπατριστεί οριστικά στην Ελλάδα και πρωτοεμφανιστεί στη δισκογραφία μόλις το 1998 με το άλμπουμ «Το τρένο φτάνει τελικά στη Κατερίνη», έναν κύκλο δώδεκα τραγουδιών και ενός επιλόγου (Intermezzo & Coda) βασισμένων αποκλειστικά σε στίχους του Μανώλη Ρασούλη. Άλλωστε και η δεύτερη ολοκληρωμένη δουλειά του συνθέτη («Μακρυγιάννης Κοντογιάννης κι η Ελλάδα», 2015) βασίζεται και πάλι σε στίχους του Ρασούλη, αν και εκδόθηκε μετά το θάνατο του στιχουργού.

Ο δίσκος παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και στο μουσικό του μέρος - ξεχωρίζει το υπέροχο «Ο μέσα μου Guevara» - και στο στιχουργικό, καθώς ο Ρασούλης εμπνέεται από μια απίθανη πολυμορφία γεγονότων και προσώπων που του δίνουν την ευκαιρία να εκθέσει ακόμη και την προσωπική του άκρως ομιχλώδη ιδεολογία. Το τραγούδι του τίτλου μοιάζει με ετεροχρονισμένη απάντηση του στιχουργού στο κλασικό τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη και του Μάνου Ελευθερίου «Το τρένο φεύγει στις οκτώ» που γράφτηκε στα χρόνια του χουντικού καθεστώτος και εντάχθηκε στον κύκλο «Τα λαϊκά» (1971/1974) με τη φωνή της Μαρίας Δημητριάδη, ενώ δέκα χρόνια αργότερα οι δυο δημιουργοί θέλησαν να δώσουν μια συνέχεια με το τραγούδι «Το τρένο δεν ξεκίνησε ποτέ για Κατερίνη» από το άλμπουμ «Δελτίο καιρού» (1980) πάλι με τη φωνή της Μαρίας Δημητριάδη. 

Τα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύουν ο Βασίλης Λέκκας, ο Γιώργος Λίζος, η Κατερίνα Σιάπαντα, η Σωτηρία Λεονάρδου, ο Αργύρης Μπακιρτζής, ο Κώστας Σιδέρης, ο Αλέξης Καραβέργος και ο Ορέστης Γεωργιάδης, ενώ συμμετέχουν ο συνθέτης και ο στιχουργός.

Νίκος Γούναρης: Αρχοντορεμπέτικα και λαϊκά (1995)

Αντλημένο από το πλούσιο αρχείο της Fidelity κυκλοφόρησε το 1992 από την PolyGram ένα αφιερωματικό άλμπουμ για τον Νίκο Γούναρη με τον τίτλο «Αρχοντορεμπέτικα και λαϊκά» και υπότιτλο «Τα ωραιότερά μου τραγούδια» (αρ.2) με 20 συνολικά αυθεντικές ηχογραφήσεις κλασικών τραγουδιών του μεγάλου τροβαδούρου της δεκαετίας του '50. Το υλικό αυτή τη φορά περιλαμβάνει τραγούδια εξωστρεφή που κινούνται σε πιο λαϊκά μονοπάτια: Αρχοντορεμπέτικα, χασάπικα, ζεϊμπέκικα, χασαποσέρβικα, τσιφτετέλια, συρτά, οριεντάλ, όλα μαζί σε ένα ετερόκλητο σύνολο που καταδεικνύει και το ερμηνευτικό εύρος του Νίκου Γούναρη, ο οποίος δε θέλησε ποτέ να περιχαρακώσει τη φωνή του στο χώρο το ρετρό μαλωδικού τραγουδιού που τον ανέδειξε.

Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού είναι επιλεγμένο από μια σειρά δίσκων 33 στροφών που εξέδωσε η Fidelity κατά το διάστημα 1965-1969, δηλαδή αμέσως μετά το θάνατο του ερμηνευτή. Πρόκειται για τα άλμπουμ: «Είμαι ερωτευμένος» (1965), «Μα γιατί να 'ναι όνειρο» (1965), «Τώρα που σε γνώρισα» (1966), «Τα πεταλάκια» (1967), «Γλυκά μου μάτια αγαπημένα» (1969). Η συλλογή συμπληρώνεται με εννέα ανέκδοτες ηχογραφήσεις που ερμηνεύει ο Νίκος Γούναρης συνοδευόμενος από το Τρίο Μπελκάντο. Όλα τα τραγούδια έχουν μουσική του ιδίου εκτός από δύο που υπογράφονται από τους μεγάλους μαστόρους του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού Γιώργο Μητσάκη («Δεν είμ' εγώ ο Γιώργος σου») και Μανώλη Χιώτη («Τα πεταλάκια»). Μπουζούκι παίζει ο Φώτης Γκόνης, ενώ τη διεύθυνση της λαϊκής ορχήστρας έχει ο Γιώργος Στρατής.

Νίκος Γούναρης: Αξέχαστη εποχή (1982)

Συμπληρώνονται σήμερα 111 χρόνια από τη γέννηση του θρυλικού τροβαδούρου της δεκαετίας του '50, του Νίκου Γούναρη, ο οποίος ήρθε στον κόσμο στις 3 Μαρτίου 1915 στη Ζαγορά του Πηλίου, ενώ έφυγε πολύ νωρίς από τη ζωή τον Μάιο του 1965 στα 50 μόλις χρόνια του. Πρωτοεμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του '30 στο χώρο του λεγόμενου «ελαφρού» τραγουδιού, ενώ στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση. 

Μετά τον Εμφύλιο η παρουσία του στο ελληνικό πεντάγραμμο κατά τη δεκαετία του '50 ήταν θριαμβευτική, έτσι που ο Βασίλης Τσιτσάνης έφτασε να δηλώνει ότι όσο υπήρχε ο Γούναρης, το λαϊκό τραγούδι δε θα σήκωνε ποτέ κεφάλι! Είναι αλήθεια πάντως ότι ο Νίκος Γούναρης δεν ήταν περιχαρακωμένος στο χώρο αποκλειστικά του είδους που τον ανέδειξε, αλλά συχνά περνούσε τα άτυπα αυτά όρια ερμηνεύοντας μόνος του ή σε συνεργασία με το Τρίο Μπελκάντο ένα ευρύ ρεπερτόριο που συχνά αγκάλιαζε ακόμη και το λαϊκό («αρχοντορεμπέτικο»), αλλά και το δημοτικό τραγούδι, ενώ παράλληλα συνέθετε και τα δικά του τραγούδια πλημμυρισμένα από μελωδικά χρώματα, αλλά και συχνές εξωστρεφείς στιγμές με χιούμορ και περιπαικτική διάθεση.

Το 1982 η Columbia ανέσυρε από το αρχείο της μερικές από τις εμβληματικές ηχογραφήσεις του μεγάλου τροβαδούρου κι έδωσε στην κυκλοφορία ένα διπλό άλμπουμ με 28 τραγούδια υπό τον τίτλο «Αξέχαστη εποχή». Όλα τα τραγούδια προέρχονται φυσικά από δίσκους γραμμοφώνου που είχαν πρωτοκυκλοφορήσει κατά τη δεκαετία του '50 στις 78 στροφές. Τα περισσότερα έχουν δική του μουσική με στίχους δικούς του ή άλλων σημαντικών στιχουργών της εποχής, όπως ο Αλέκος Σακελλάριος, ο Χαράλαμπος Βασιλειάδης, ο Κώστας Κοφινιώτης, ο Θάνος Σοφός και άλλοι. Περιλαμβάνονται επίσης τραγούδια του Μιχάλη Σουγιούλ, του Αιμίλιου Σαββίδη, του Αλέκου Παναγιωτόπουλου και άλλων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν μερικές αλησμόνητες νοσταλγικές στιγμές, όπως: «Ένα βράδυ που 'βρεχε», «Γύρνα πάλι αγάπη μου», «Τρία χρόνια περάσανε», «Γλυκά μου μάτια αγαπημένα», «Άρχισαν τα όργανα», «Αυτός ο άλλος», «Πού να 'σαι τώρα αγαπημένη», «Τώρα που σε γνώρισα», με τη ζεστή κι εκφραστική φωνή του μεγάλου ερμηνευτή να σφραγίζει ανεξίτηλα τα υπέροχα αυτά τραγούδια. 

Σημειώνω ότι η πρώτη ψηφιακή επανέκδοση του αρχικού διπλού βινυλίου περιορίστηκε σε ένα ψηφιακό δίσκο με την ανάλογη όμως περικοπή μέρους του αρχικού υλικού κατά έξι τραγούδια, ενώ το 2004 αποκαταστάθηκε πλήρως το αρχικό υλικό με την έκδοση διπλού ψηφιακού δίσκου.

Μαρίκα Νίνου: Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου (1984)

Στο πλαίσιο της σημαντικής δισκογραφικής σειράς "Οι μεγάλοι του ρεμπέτικου" της MINOS-EMI κυκλοφόρησε το 1984 με τον αριθμό 19 ένα άλμπουμ με αυθεντικές εκτελέσεις ρεμπέτικων και λαϊκών τραγουδιών με τη φωνή της κορυφαίας ερμηνεύτριας Μαρίκα Νίνου από ηχογραφήσεις για δίσκους γραμμοφώνου που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1950-1955, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά και το συνολικό χρόνο της σύντομης καριέρας της στο ελληνικό λαϊκό πεντάγραμμο.

Η συλλογή περιλαμβάνει 16 τραγούδια με τον Βασίλη Τσιτσάνη φυσικά να κατέχει τη μερίδα του λέοντος με επτά συνολικά συνθέσεις, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τα υπέροχα «Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα» (τραγούδι του 1954 που λέγεται πως γράφτηκε τη στιγμή που είχε δρομολογηθεί η διάλυση της παράνομης ερωτικής της σχέσης με τον συνθέτη λίγο πριν αναχωρήσει για την Αμερική) και «Γεννήθηκα για να πονώ» στη συγκλονιστικότερη ίσως ερμηνεία που μας έδωσε σ' ολόκληρη την καριέρα της. Δυο τραγούδια υπογράφει ο Γεράσιμος Κλουβάτος που αποδίδονται με τη συνοδεία της λαϊκής ορχήστρας του Σπύρου Περιστέρη, κι από ένα τραγούδι ο Κώστας Καπλάνης, ο Μανώλης Χιώτης, ο Στέλιος Χρυσίνης και η ίδια η Μαρίκα Νίνου. 

Στο άλμπουμ περιλαμβάνονται επίσης και τρία ακόμη τραγούδια με ειδικότερο ενδιαφέρον, αφού τα δύο από αυτά προέρχονται από το είδος του λεγόμενου «αρχοντορεμπέτικου» («Η ταμπακιέρα», «Λόγια ανταλλάξαμε βαριά») με μουσική του Ιωσήφ Ριτσιάρδη και του Τώνη Μαρούδα, ενώ το τρίτο είναι το εμβληματικό «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» του Μάνου Χατζιδάκι από την ταινία «Στέλλα» (1955) σε άλλη μια συγκλονιστική ερμηνευτική στιγμή της Μαρίκας Νίνου. Σημειώνω ότι τα τραγούδια του Καπλάνη, του Χιώτη και του Χρυσίνη είναι ηχογραφημένα στην Αμερική, ενώ στο τραγούδι «Οι γυναίκες κρατάνε τα κλειδιά» μαζί με τη Νίνου τραγουδά ο Πάνος Γαβαλάς.

Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού (1977)

Από το 1949 χρονολογείται η μοιραία συνάντηση της Μαρίκας Νίνου με τον Βασίλη Τσιτσάνη, μια συνάντηση που σημάδεψε την καλλιτεχνική και προσωπική ζωή των δύο, αλλά και του ελληνικού τραγουδιού που εμπλουτίστηκε με μερικές δεκάδες υπέροχων τραγουδιών που έγιναν εμβληματικά χάρις στην βαθιά αισθαντική κι εκφραστική ερμηνεία που αξιώθηκαν από αυτή τη μεγάλη φωνή. Ο βασικός χώρος όπου εμφανίζονταν επί σειρά ετών οι δυο συνεργάτες ήταν το ιστορικό μαγαζί του Τζίμη του Χοντρού (Δημήτρη Μάρκου), το οποίο βρισκόταν στην οδό Αχαρνών κοντά στην πλατεία Βικτωρίας, όπου είχε αφήσει εποχή λίγο νωρίτερα η μικρασιάτισσα ερμηνεύτρια Σεβάς Χανούμ. 

Από την εποχή λοιπόν των εμφανίσεων του καλλιτεχνικού ζεύγους στο συγκεκριμένο μαγαζί διαζώζονται κάποιες ζωντανές ηχογραφήσεις που πιθανότατα πραγματοποιήθηκαν το 1955 με απλό μαγνητόφωνο της εποχής από πελάτη του μαγαζιού κι εκδόθηκαν σε δίσκο βινυλίου μόλις το 1977 και μάλιστα με τη μουσική επιμέλεια του Σταύρου Ξαρχάκου. Το άλμπουμ «Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού» περιλαμβάνει ένδεκα κλασικά ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια γραμμένα κατά το διάστημα 1950-1952. Έξι τραγούδια έχουν μουσική του Βασίλη Τσιτσάνη, δύο του Γιώργου Μητσάκη κι ένα του Γιάννη Παπαϊωάννου. Περιλαμβάνεται επίσης ένας τουρκόφωνος αμανές και το πολυτραγουδισμένο αρχοντορεμπέτικο «Το μονοπάτι» του Γιώργου Μουζάκη. Εξωστρεφείς ερμηνείες πλημμυρισμένες από το μπρίο της ερμηνεύτριας με αποκορύφωμα τη διονυσιακού οίστρου ερμηνεία του «Μπουφετζή» στο φινάλε με αυτοσχέδιους στίχους και με τη φωνητική συνοδεία μελών της ορχήστρας του Βασίλη Τσιτσάνη μαζί με τα ευτράπελα σχόλια της Νίνου για τους συνεργάτες της, αλλά και για τον μαγαζάτορα Τζίμη τον Χοντρό! 

Ιδού πώς περιγράφει την ιστορική αυτή ηχογράφηση ο Φίλιππος Δρακονταειδής στο οπισθόφυλλο του βινυλίου: «Το κέντρο Τζίμης ο Χοντρός καταστράφηκε από πυρκαγιά. Στη θέση του, στο τέλος της οδού Αχαρνών, βρίσκεται σήμερα το Πανόραμα. Στου Τζίμη του Χοντρού το μαγαζί τραγουδούσε με διαλείμματα, από το 1948 μέχρι το τέλος της ζωής της η Μαρίκα Νίνου.[…] Ετούτος ο δίσκος είναι αυτή ακριβώς η ζωντανή μαρτυρία που συμβαίνει να είναι και η μοναδική: πρόκειται για το συνηθισμένο πρόγραμμα μιας καθημερινής στα μέσα του 1955 στο κέντρο του Τζίμη του Χοντρού. Είναι η ηχογράφηση που έκαμε ερασιτέχνης θαμώνας του κέντρου μ’ ένα μαγνητόφωνο του καιρού εκείνου, έχοντας ακουμπήσει ένα μικρόφωνο κοντά στο πάλκο. Όλοι οι ήχοι είναι παρόντες: το σύνθημα της αρχής, το πέρασμα μιας μοτοσυκλέττας, οι παρεμβολές κι οι διακοπές των οργάνων, το σύνθημα του τέλους ("Ανοίχτε τα παράθυρα να φύγουν τα ντουμάνια…")».