Joseph Haydn: Δύο κουαρτέτα εγχόρδων

Αν και συνήθως μας διαφεύγει, ωστόσο οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι στις κορυφαίες θέσεις των μεγάλων λόγιων συνθετών της Δύσης συγκαταλέγεται ο Αυστριακός πολυγραφότατος συνθέτης Franz Joseph Haydn (1732-1809), ένας δημιουργός που ταυτίστηκε με την έννοια του μουσικού κλασικισμού και στο μακρό του βίο ευτύχησε να αποτελέσει τον κινητήριο μοχλό για το ξεδίπλωμα του ταλέντου των δύο άλλων μεγάλων εκπροσώπων της κλασικής περιόδου της μουσικής (1750-1820), δηλαδή του Μότσαρτ και του Μπετόβεν.

Ο πολυγραφότατος λοιπόν Χάιντν μας χάρισε ένα  κολοσσιαίο έργο απλωμένο σε όλες τις μουσικές φόρμες, ιδιαίτερα όμως έγραψε Συμφωνίες (φτάνουν τις 104), Κουαρτέτα Εγχόρδων (συνολικά 84), Κοντσέρτα (ξεχωρίζουν τα δύο κοντσέρτα για βιολοντσέλο και το δημοφιλές κοντσέρτο για τρομπέτα), Όπερες, Λειτουργίες, Σονάτες για πιάνο και δυο έξοχα Ορατόρια στο ύφος του Μεσσία του Χέντελ (Εποχές, Δημιουργία).

Ο Χάιντν, όπως και ο Χέντελ, έζησε πολλά χρόνια και στην αγγλική πρωτεύουσα, όπου μάλιστα συνέθεσε και τον τελευταίο και λαμπρότερο κύκλο συμφωνιών του, τις περίφημες 12 "Συμφωνίες του Λονδίνου", αριθμός 93-104. Την ίδια εποχή (τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνα) στο Λονδίνο συνέθεσε και τους μεγάλους κύκλους Κουαρτέτων Εγχόρδων του με αριθμό καταλόγου Op. 71-77. Η φόρμα του Κουαρτέτου Εγχόρδων (δυο βιολιά, βιόλα, βιολοντσέλο) αποτελεί προνομιακό πεδίο του συνθέτη, αφού θεωρείται ο κύριος θεμελιωτής του είδους, πάνω στα πρότυπα του οποίου βασίστηκαν και οι αντίστοιχες συνθέσεις του Μότσαρτ, αλλά και τα πρώιμα κουαρτέτα του Μπετόβεν.

Από τις μεγάλες λοιπόν σειρές Κουαρτέτων Εγχόρδων του Χάιντν ξεχωριστή θέση κατέχει ο κύκλος των έξι κουαρτέτων έργο 76 που συντέθηκε στο διάστημα 1796-1797 και αφιερώθηκε στον Ούγγρο κόμη Joseph Georg von Erdődy. Το τρίτο κουαρτέτο της σειράς, το επιλεγόμενο και "Αυτοκρατορικό", περιλαμβάνει το περίφημο αργό μέρος (Poco Adagio) που γράφτηκε για τον αυτοκράτορα της Αυστρίας, ενώ πάνω στη μελωδία του βασίζεται ο σημερινός εθνικός ύμνος της Γερμανίας. Γενικά η φόρμα του κουαρτέτου περιλαμβάνει τετραμερή ανάπτυξη με γοργά τα δύο ακριανά μέρη, ένα αργό δεύτερο μέρος, ενώ το τρίτο είναι σε ρυθμό μενουέτου. Θα λέγαμε ότι σε σχέση με την εξωστρέφεια των πολυάριθμων συμφωνιών του, τα κουαρτέτα του Χάιντν εκφράζουν μιαν εσωστρέφεια και μια διαλεκτική επικοινωνία των μουσικών μεταξύ τους, αλλά και με το ακροατήριό τους.

Από τις αμέτρητες ηχογραφήσεις των Κουαρτέτων Εγχόρδων Op.76 του συνθέτη σας προτείνω μια ωραία εκτέλεση του 1980 από το οργανικό σύνολο Quartett Collegium Aureum με όργανα εποχής. Η συγκεκριμένη έκδοση περιλαμβάνει τα Κουαρτέτα αρ. 3 και 5, αμφότερα συντεθειμένα το 1797.

Πάσχα των Ελλήνων...

Καλή Ανάσταση!

Καλό Πάσχα σε όλους!!!

Το Θείο Πάθος και η Ανάσταση μέσα από τον "Μεσσία" του Χέντελ

Δίπλα στην πατριαρχική μορφή του Johann Sebastian Bach, του μεγαλύτερου λόγιου συνθέτη θρησκευτικής μουσικής, στέκεται επάξια ένας δεύτερος κορυφαίος Γερμανός συνθέτης που ωστόσο το έργο του το δημιούργησε κυρίως εκτός Γερμανίας. 

Πρόκειται για τον Georg Friederich Händel (1685-1759) που γεννήθηκε στο Halle της Γερμανίας την ίδια χρονιά που ήρθε στον κόσμο και ο Μπαχ. Το 1712 εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Λονδίνο, όπου και ανέπτυξε μεγάλη μουσική δραστηριότητα που τον ανήγαγε στον διασημότερο συνθέτη της εποχής. Το τεράστιο έργο του περιλαμβάνει συνθέσεις που καλύπτουν όλα τα μουσικά πεδία, αλλά κυρίως ξεχωρίζουν τα υπέροχα concerti grossi και πάνω απ' όλα τα μεγαλειώδη ορατόρια που του εξασφάλισαν μιαν ισχυρή υστεροφημία, αφού εξακολουθούν να παίζονται σε κάθε γωνιά του πλανήτη και να ηχογραφούνται ασταμάτητα από μεγάλους καλλιτέχνες και δισκογραφικές εταιρείες.

Από τα σημαντικά αυτά ορατόρια του Χέντελ διασημότερο και δημοφιλέστερο παραμένει διαχρονικά ο εμβληματικός Μεσσίας του ("Messiah"), έργο με αριθμό καταλόγου HWV 56. Πρόκειται για μεγάλη σύνθεση διάρκειας περίπου δυόμισι ωρών γραμμένη στη φόρμα της ιταλικής όπερας, με εισαγωγή, άριες, ρετσιτατίβα (απαγγελίες), χορωδιακά και οργανικά μέρη, βασισμένη σε λιμπρέτο του Charles Jennens που δανείστηκε ακόμη και αυτούσια αποσπάσματα από τη Βίβλο, αλλά και Ψαλμούς από το αγγλικανικό Προσευχητάριο.

Το έργο χωρίζεται σε τρία μέρη, από τα οποία το πρώτο περιλαμβάνει τις προφητείες του Ησαΐα, το δεύτερο περιγράφει το Θείο Πάθος (είναι το μέρος που έχει για επίλογό του το περίφημο "Αλληλούια"), ενώ το τρίτο μέρος αναφέρεται στην Ανάσταση και την Ανάληψη του Χριστού. Το κείμενο φυσικά έχει αφαιρέσει τις δραματικές περιγραφές των γεγονότων, ώστε να περιοριστεί σε καθαρά αφηγηματικό χαρακτήρα χωρίς δράση που θα το μετέτρεπε σε όπερα.

Η σύνθεση του έργου έγινε το 1741, ενώ η πρώτη δημόσια εκτέλεσή του πραγματοποιήθηκε στο Δουβλίνο στις 13 Απριλίου του 1742 αποσπώντας διθυραμβικά σχόλια, ώστε έκτοτε να επιβληθεί ως το δημοφιλέστερο ορατόριο όλων των εποχών. Και πράγματι, πρόκειται για ένα συναρπαστικό έργο που περιλαμβάνει πανέμορφες μελωδικές και χορωδιακές στιγμές που δε χρειάζεται ιδιαίτερη μουσική παιδεία, για να τις απολαύσει ο καθένας. Ακούστε, για παράδειγμα, τα μέρη: "Ev'ry valley...", "And the glory of the Lord", "For unto us a Child is born", "Lift up your Heads" και φυσικά το εξαίσιο "Hallelujah", για να καταλάβετε τι εννοώ!

Από τις αμέτρητες ηχογραφήσεις του έργου προτείνω μια λαμπρή εκτέλεση του 1982 με ορχήστρα οργάνων εποχής, ώστε να αποδίδεται με όσο γίνεται πιο πιστό τρόπο ο ήχος της εποχής του συνθέτη. Την κορυφαία λοιπόν ορχήστρα του είδους English Baroque Soloists διευθύνει ο διάσημος Άγγλος αρχιμουσικός sir John Eliot Gardiner με τη συμμετοχή της άξιας χορωδίας Monteverdi Choir, ενώ στα σολιστικά φωνητικά μέρη συμμετέχουν οι: Margaret Marshall (σοπράνο), Catherine Robbin (μεσόφωνος), Charles Brett (κοντρατενόρος), Anthony Rolfe-Johnson (τενόρος), Robert Hale (μπάσος) και ο ανήλικος τενόρος Saul Quirke.

Miklós Rózsa: Ben-Hur (πλήρες soundtrack)

Η Μεγάλη Εβδομάδα και το θείο Πάθος αποτελούν μια καλή ευκαιρία να θυμηθούμε τα μεγάλα θρησκευτικά έργα που μας χάρισαν οι λόγιοι συνθέτες από τα χρόνια της Αναγέννησης και δώθε, με κορωνίδα φυσικά τα αξεπέραστα "Κατά Ματθαίον Πάθη" του Μπαχ, γραμμένα στην ύστερη περίοδο του Μπαρόκ. Μας δίνεται επίσης η ευκαιρία να θυμηθούμε και τα εμβληματικά κινηματογραφικά έπη που γυρίστηκαν από τον αμερικάνικο και ευρωπαϊκό κινηματογράφο με ιδιαίτερη άνθηση στη δεκαετία του '50, όταν το Χόλιγουντ και τα μεγάλα στούντιο των κινηματογραφικών του κολοσσών (κυρίως της MGM) επένδυσαν τεράστια κεφάλαια σε λαμπερές υπερπαραγωγές με θεματολογία αντλημένη από τη Βίβλο και την ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής και Ρωμαϊκής Εποχής.

Από τις μεγάλες αυτές παραγωγές (Quo Vadis, The Robe, Demetrius & the Gladiators, The Ten Commandments, Ben-Hur, Barabbas, The Bible), αναμφισβήτητα ξεχωρίζουν οι δυο ταινίες με πρωταγωνιστή τον Charlton Heston, πρώτα η ταινία του αρχιμάστορα του είδους Cecil  B. deMille "The Ten Commandments" (1956) και πάνω απ' όλες ο αγέραστος "Ben-Hur" (1959) που σκηνοθέτησε ο κορυφαίος και πολυβραβευμένος σκηνοθέτης William Wyler (Wuthering Heights, Mrs. Miniver, The Best Years of Our Lives, Roman Holiday, Ben-Hur).

Η ταινία "Ben-Hur", βασισμένη στο μυθιστόρημα του Lew Wallace, απέσπασε 11 βραβεία όσκαρ, κατακτώντας ένα ρεκόρ αξεπέραστο για πολλές δεκαετίες. Το θέμα της αναφέρεται στις συγκλονιστικές περιπέτειες ενός Εβραίου στα χρόνια της σταύρωσης του Χριστού, όπου το θείο Πάθος διαπλέκεται με αρκετές σκηνές και επηρεάζει έμμεσα την εξέλιξη της ιστορίας. 

Η ταινία ωστόσο διαθέτει, πέρα από το εξαιρετικό καστ σπουδαίων ηθοποιών (Charlton Heston, Jack Hawkins, Stephen Boyd, Cathy O' Donell) και τις συναρπαστικές σκηνές (ναυάγιο της γαλέρας, αρματοδρομία κλπ), ένα επιπλέον ακαταμάχητο προσόν: Τη μουσική του κορυφαίου κινηματογραφικού συνθέτη Miklos Rosza (1907-1995), ουγγρικής καταγωγής με μεγάλη καριέρα σε πολλές χώρες και κυρίως στην Αμερική, όπου εργάστηκε συστηματικά από το 1940 και μετά επενδύοντας μουσικά πάνω από εκατό ταινίες και αποσπώντας συνολικά τρία βραβεία όσκαρ.

Ο Ρόζα μας χάρισε ένα αριστουργηματικό soundtrack για τον Ben-Hur, μια γιγαντιαία σύνθεση πολλαπλών μουσικών θεμάτων που καλύπτει ολοκληρωμένα μια ταινία συνολικής διάρκειας 222 λεπτών! Κατά τα πρότυπα των μεγάλων επικών ταινιών, έχουμε κι εδώ ανεξάρτητα συμφωνικά θέματα ως εισαγωγή και γέφυρες (ιντερμέδια) μεταξύ των μεγάλων σκηνών, ενώ κάθε κίνηση σχεδόν της ταινίας συνοδεύεται από την ανάλογη μουσική πινελιά. 

Η ολοκληρωμένη εκδοχή του σημαντικού αυτού soundtrack εκδόθηκε το 1959 παράλληλα με την προβολή της ταινίας κι επανεκδόθηκε ψηφιακά σε διπλό δίσκο το 1996 σε πολυτελή έκδοση με πολυσέλιδο συνοδευτικό βιβλιαράκι. Περιλαμβάνει συνολικά 88 μουσικά θέματα, τα περισσότερα με καθαρά συμφωνικό χαρακτήρα, τα οποία ερμηνεύει η Συμφωνική Ορχήστρα της MGM υπό τη διεύθυνση του συνθέτη. 

Ας γιορτάσουμε την 21η Απριλίου με αντάρτικα τραγούδια!

Αποφράδα επέτειος η σημερινή, καθώς συμπληρώνονται 55 χρόνια από τη θλιβερή εκείνη νύχτα που τα τανκς προκάλεσαν την κατάλυση του παραπαίοντος δημοκρατικού πολιτεύματος επιβάλλοντας ένα ολοκληρωτικό καθεστώς που κράτησε τον τόπο στο σκοτάδι για επτά ολόκληρα χρόνια και κατέληξε στη διπλή τραγωδία του Πολυτεχνείου και της Κύπρου.

Αντί λοιπόν άλλων ιστορικών αναλύσεων για ένα θέμα έτσι κι αλλιώς υπερκορεσμένο, θα ήθελα σήμερα να κάνω ένα αφιέρωμα στη μαύρη επέτειο με ...αντάρτικα τραγούδια! Τραγούδια βγαλμένα από μιαν άλλη σκοτεινή περίοδο της νεότερης ιστορίας μας από αυτές που διανθίζουν την πολύπαθη πορεία του ελληνισμού σε όλο του τον ιστορικό βίο. Άλλωστε μέσα στον 20ο αιώνα το απριλιανό καθεστώς δεν ήταν η μοναδική μαύρη σελίδα του τόπου μας. Είχαν προηγηθεί οι στυγνές δικτατορίες ενός Κονδύλη, ενός Πάγκαλου κι ενός Μεταξά. Ήρθε και η απάνθρωπη γερμανική Κατοχή και ο τραγικός εμφύλιος που στιγμάτισε βαθιά τον πολιτικό μας βίο και δημιούργησε αγεφύρωτα ρήγματα στον κοινωνικό ιστό.

Αν κάτι ωστόσο μένει από τέτοιες σκοτεινές διαδρομές κι αποκτάει μιαν υπεραξία μέσα στο χρόνο είναι η μετουσίωση της τραγωδίας σε έκφραση πνευματική και καλλιτεχνική, όπως είναι η μουσική. Και το τραγούδι που πηγάζει μέσα από τέτοιες εμπειρίες έχει τη δύναμη να ξεφεύγει από τις στενές επικαιρικές του αφορμές και να διασπά το χρόνο αποκτώντας μια διαχρονική αξία, ώστε πλέον να αφορά κάθε εποχή.

Έχουμε ξαναμιλήσει για τα αντάρτικα τραγούδια |εδώ, εδώ, εδώ, εδώ|, αυτό το ιδιαίτερο είδος αγωνιστικού τραγουδιού που δεν μπορεί να το κατατάξει κανείς σε κάποιο συγκεκριμένο μουσικό ρεύμα, αφού μοιάζει να διατρέχει ποικίλα μουσικά πεδία, από το δημοτικό τραγούδι ως την πολιτική μπαλάντα, ενώ συχνά δανείζεται μελωδίες από γνωστά και δημοφιλή τραγούδια του διεθνούς ρεπερτορίου.

Η συγκεκριμένη συλλογή με τον λιτό τίτλο "Αντάρτικα" πρωτοκυκλοφόρησε το 1972 στη Γαλλία με τον γαλλικό υπότιτλο "Chants des partisans grecs", ενώ στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 1981. Περιλαμβάνει αυθεντικό υλικό από ιστορικές ηχογραφήσεις αντάρτικων τραγουδιών που χρονολογούνται από τα χρόνια του εμφυλίου μέχρι τα χρόνια της δικτατορίας. Η παλιότερη ηχογράφηση είναι του 1945 με το τραγούδι "Το αετόπουλο" του λόγιου συνθέτη και αγωνιστή Αλέκου Ξένου (1912-1995), ενώ ακούγονται και αυθεντικές φωνές ανταρτών. Συμμετέχει επίσης ο Μίκης Θεοδωράκης ερμηνεύοντας τον "Ύμνο του ΕΛΑΣ" και το τραγούδι "Του μικρού χωριού".

Οι πρώτοι τους δίσκοι: Δήμητρα Γαλάνη

Δηλώνω χωρίς περιστροφές λάτρης της φωνής της Δήμητρας Γαλάνη. Αυτή μαζί με τη Βίκυ Μοσχολιού και τη Μαρία Φαραντούρη είναι  σίγουρα οι τρεις αγαπημένες μου ελληνίδες τραγουδίστριες. Από τη χρυσή αυτή τριάδα η Γαλάνη είναι η νεότερη. Γεννημένη το 1952 ήταν μόλις 17 ετών, μαθήτρια ακόμη, όταν το 1969 έκανε το δισκογραφικό της ντεμπούτο με δύο υπέροχα τραγούδια του Δήμου Μούτση ("Κάποιο τρένο", "Βράδιασε"), αμφότερα σε στίχους του Νίκου Γκάτσου από τον κύκλο "Ένα χαμόγελο".

Ο πρώτος προσωπικός της δίσκος με τίτλο, κατά τα ειωθότα, το όνομά της κυκλοφόρησε το 1972 με υλικό σταχυολογημένο από τα τρία πρώτα χρόνια της δισκογραφικής της παρουσίας, κυρίως από ηχογραφήσεις για τις 45 στροφές. Τα μισά τραγούδια ανήκουν στους Μάνο Χατζιδάκι και Νίκο Γκάτσο από τους δύο θαυμάσιους κύκλους τραγουδιών που ηχογραφήθηκαν την εποχή της απουσίας του συνθέτη από την Ελλάδα, δηλαδή την "Επιστροφή" (1970), με ενορχηστρωτή τον Δήμο Μούτση, και "Της γης το χρυσάφι" (1971), με ενορχηστρωτή τον Γιάννη Σπανό. Οι δύο αυτοί χαρισματικοί ενορχηστρωτές υπογράφουν και τη σύνθεση δύο τραγουδιών του δίσκου: Ο Δήμος Μούτσης το "Ρήνα Κατερίνα" σε στίχους Νίκου Γκάτσου και ο Γιάννης Σπανός το υπέροχο "Με πνίγει ετούτη η σιωπή" σε στίχους Κώστα Κωτούλα, ένα τραγούδι που την ίδια εποχή ερμήνευσε με μεγάλη επιτυχία και η Μαρινέλλα. Και τα δύο αυτά τραγούδια πρωτοκυκλοφόρησαν το 1969 σε δίσκους 45 στροφών. 

Ο δίσκος ωστόσο παρουσιάζει κι ένα ειδικό ενδιαφέρον με τέσσερα τραγούδια που φέρουν την υπογραφή του συνθέτη Βασίλη Δημητρίου. Πρόκειται για τραγούδια παραδοσιακά σε έντεχνη διασκευή από τον συνθέτη που μοιάζουν να συνεχίζουν ένα δρόμο που είχε ανοίξει μερικά χρόνια νωρίτερα ο Νίκος Χουλιαράς φωτίζοντας αυτά τα αγιασμένα τραγούδια με εντελώς διαφορετική οπτική, καθώς είχαν υπερφορτωθεί σε βαθμό αλλοίωσης από την ευκαιριακή και επιδεικτική κατάχρησή τους στα χρόνια της Επταετίας. Τα τραγούδια "Άστραψε η Ανατολή" και "Χαλασιά μου" είχαν ήδη κυκλοφορήσει μαζί το 1971 σε δίσκο 45 στροφών, ενώ τα άλλα δύο ("Μαρία με τα κίτρινα", "Πού τον πουλάν τον έρωτα") κυκλοφόρησαν παράλληλα σε 45άρι την ίδια χρονιά που συμπεριλήφθηκαν και στον προσωπικό δίσκο της τραγουδίστριας. Το πρώτο μάλιστα γνώρισε εκείνη την εποχή μεγάλη εμπορική επιτυχία κι αποτέλεσε ισχυρό εφαλτήριο για την καταξίωση της ερμηνεύτριας.

Οι πρώτοι τους δίσκοι: Μανώλης Μητσιάς

Ο πρώτος προσωπικός δίσκος του Μανώλη Μητσιά κυκλοφόρησε το 1971 με τίτλο το όνομά του και περιλαμβάνει τις μεγάλες επιτυχίες του από τα πρώτα χρόνια της δισκογραφικής του παρουσίας μέσα από δίσκους των 45 στροφών ή από τις συμμετοχές του σε μεγάλους δίσκους. 

Είχε ξεκινήσει το 1968 με δυο τραγούδια του Ανδρέα Πρέζα ("Μεγάλο το παράπονο", "Της ευτυχίας το νερό"), ενώ την επόμενη χρονιά είχε την τύχη να συναντηθεί με τον Δήμο Μούτση που θα του δώσει την ευκαιρία να καθιερωθεί αμέσως στις κορυφαίες φωνές του ελληνικού πενταγράμμου. Ακολούθησε η γόνιμη συνεργασία του με τον Λουκιανό Κηλαηδόνη και στη συνέχεια η απογείωση της καριέρας του με τα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι.

Ο δίσκος λοιπόν αυτός αποτελεί μια συλλογή δώδεκα καταπληκτικών πραγματικά τραγουδιών, που σχεδόν στο σύνολό τους έγιναν επιτυχίες με διαχρονική μάλιστα αντοχή. Κορωνίδα όλων βέβαια το εμβληματικό "Στην Ελευσίνα μια φορά" του Δήμου Μούτση σε στίχους του ηθοποιού Βασίλη Ανδρεόπουλου. Ο Μούτσης έγραψε επίσης άλλα δυο υπέροχα τραγούδια, το δυνατό ζεϊμπέκικο "Αυτά τα χέρια" σε στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου και το "Μη ρωτάς" σε στίχους Νίκου Γκάτσου. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης τα δύο τραγούδια της Ελένης Καραΐνδρου ("Δεν είναι αυλή να δροσιστείς", "Έλα αύριο βράδυ στις εννιά"), από τα πρώτα πρώτα της συνθέτριας και από τα λιγοστά που έγραψε σ' αυτό το λαϊκό ύφος που μοιάζει πολύ με το ύφος του Κηλαηδόνη!

Τη μερίδα του λέοντος όμως στο δίσκο κατέχει ο Λουκιανός Κηλαηδόνης με πέντε ωραιότατα τραγούδια, που συνέβαλαν αποφασιστικά στην επιβολή του τραγουδιστή ως μεγάλου ονόματος στο χώρο. Τρία απ' αυτά ("Όσο αγαπιώμαστε τα δυο", "Μη χτυπάς σ' ένα σπίτι κλειστό", "Η φωτογραφία") προέρχονται από τον θεατρικό κύκλο "Η πόλη μας" (1970), ενώ τα άλλα δύο ("Αχ, Μαρία", "Κοίταξε να δεις") είχαν πρωτοκυκλοφορήσει στις 45 στροφές.

Το δίσκο συμπληρώνουν δύο ακόμη τραγούδια: Ένα του Γιάννη Σπανού με τίτλο "Το Μαρικάκι" από το μεγάλο δίσκο "Το Σαββατόβραδο" (1970) κι άλλο ένα του άγνωστου Βασίλη Γραμματικόπουλου με τίτλο "Κυριακή πρωί". Βεβαίως δεν περιλαμβάνονται τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι, αφού η (έμμεση) συνεργασία του τραγουδιστή μαζί του θα ξεκινήσει αμέσως μετά μέσα στην ίδια χρονιά με το δίσκο "Της γης το χρυσάφι".

Οι ερμηνείες του Μανώλη Μητσιά είναι στιβαρές και απόλυτα ισορροπημένες με δωρική λιτότητα και ακρίβεια, στοιχεία που ασφαλώς αποτέλεσαν τα πιο πειστικά τεκμήρια ενός σεμνού και διακριτικού καλλιτέχνη που είχε ήδη αρχίσει να χτίζει ένα ζηλευτό ρεπερτόριο, με το οποίο ελάχιστοι άλλοι συνάδελφοί του μπορούν να συγκριθούν, έστω κι αν έχουν γνωρίσει μεγαλύτερη εμπορική απήχηση ή προβολή από τα μέσα ενημέρωσης και τη διαφήμιση.

Οι πρώτοι τους δίσκοι: Πόπη Αστεριάδη

Αν η Καίτη Χωματά άνοιξε το δρόμο για το νεοκυματικό ερμηνευτικό ύφος, ήρθε αμέσως μετά μια άλλη βελούδινη κι απέραντα εκφραστική φωνή να επισφραγίσει αυτό το ύφος. 

Ο λόγος για την αγαπημένη Πόπη Αστεριάδη που συχνά την έχουμε τιμήσει σ' αυτές τις σελίδες, αλλά μας είχε ξεφύγει ως τώρα το επίσημο δσκογραφικό της ντεμπούτο με την πρώτη ολοκληρωμένη προσωπική της κατάθεση που ήρθε το 1968, αν και είχαν ήδη μεσολαβήσει τέσσερα χρόνια από το πρώτο δειλό της φανέρωμα στα μουσικά μας πράγματα. 

Θυμίζω ότι πρωτοεμφανίστηκε στα περίφημα "Νέα ταλέντα" του Γιώργου Οικονομίδη το 1964 μαζί με την πρώτη της εξαδέλφη ως ντουέτο με την ονομασία Πόπη-Λουκία ερμηνεύοντας το τραγούδι "Η πρώτη μας νύχτα" του Μίμη Πλέσσα. Λίγο αργότερα ηχογράφησε το πρώτο της 45άρι στη Lyra με δυο τραγούδια του Πάνου Σαββόπουλου (Ο χαμός, Μικρή αγαπημένη), για να ακολουθήσει μια πολύ ενδιαφέρουσα συνεργασία με τον Νίκο Μαμαγκάκη, αλλά και με αρκετούς άλλους συνθέτες με σκόρπιες ηχογραφήσεις για τις 45 στροφές, όπως ο Νότης Μαυρουδής, ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Μίμης Πλέσσας, ο Ηλίας Καραγιάννης, ο Γιώργος Κουρουπός (ή Κορνάρος), ο Σπήλιος Μεντής, ο Γιάννης Γκούμας, ο Νίκος Χουλιαράς, η Ντίνα Χατζηνικολάου, ο Κώστας Ξενάκης και βέβαια ο Γιάννης Σπανός που την αξίωσε να τη συμπεριλάβει στην ερμηνευτική ομάδα και των δύο εμβληματικών "Ανθολογιών" του (1967/1968).

Έτσι λοιπόν φτάσαμε στον πρώτο προσωπικό δίσκο της Πόπης Αστεριάδη που εκδόθηκε από τη Zodiac (θυγατρική της Lyra) το 1968 με τίτλο φυσικά το όνομά της. Κατά τα ειωθότα της εποχής, ο δίσκος δεν περιέχει πρωτότυπο υλικό, αλλά αποτελεί ένα συμμάζεμα από σκόρπιες ηχογραφήσεις που είχαν ήδη κυκλοφορήσει σε δίσκους 45 στροφών και είχαν κάνει γνωστό το όνομα της ερμηνεύτριας. 

Πρόκειται λοιπόν για μια ανθολογία δώδεκα τέτοιων στιγμών που κινούνται στο χαρακτηριστικό νεοκυματικό ύφος που τότε υποστήριζε η Lyra του Αλέκου Πατσιφά, με τρυφερές μπαλάντες λυρικού χρώματος σε μουσική, στίχους και οργανική συνοδεία, αλλά και κάποιες φευγαλέες λαϊκές αναλαμπές, όπως τα δυο τραγούδια του Γιώργου Κουρουπού (Τι να σου στείλω ξένε μου, Αγαπώ ένα παλικάρι). Περιλαμβάνονται φυσικά και τα δυο τραγούδια που ήδη είχαν ξεχωρίσει και σημείωσαν εμπορική επιτυχία, δηλαδή το αγαπημένο "Μια γιορτή" του Ηλία Καραγιάννη και το ποπ αποχρώσεων "Στου Φιλοπάππου" του Κώστα Ξενάκη. 

Ωστόσο προσωπικά ξεχωρίζω τέσσερα τραγούδια που τα κατατάσσω με σιγουριά στις κορυφαίες ερμηνευτικές στιγμές της Πόπης Αστεριάδη, αλλά και του Νέου Κύματος γενικότερα. Αναφέρομαι σε δυο τραγούδια του Γιάννη Σπανού πλημμυρισμένα με απέραντης ομορφιάς μελωδικά χρώματα, δηλαδή τη "Βροχή" σε ποίηση Τάκη Χατζηαναγνώστου (από την πρώτη "Ανθολογία") και "Σαν κάθε βράδυ" σε στίχους Γιώργου Παπαστεφάνου. Τα άλλα δυο τραγούδια υπογράφονται από τον Γιάννη Γκούμα και είναι το εξαίσιο "Μικρέ μου άνεμε" (το θεωρώ το ωραιότερο τραγούδι της Πόπης) και το τρυφερό "Σεπτέμβρη μήνα μου", αμφότερα σε ποίηση Δημήτρη Χριστοδούλου.

Γιάννης Σπανός, Καίτη Χωματά: Αποδημίες (1965)

Ξεκινώ σήμερα ένα μικρό αφιέρωμα στο δισκογραφικό ντεμπούτο μερικών εκλεκτών Ελλήνων ερμηνευτών της ευλογημένης γενιάς '60-'70, αν και βέβαια ο Δισκοβόλος φιλοξενεί ήδη πολλές τέτοιες πρωτιές διαφόρων ερμηνευτών, όπως του Γιώργου Ζωγράφου, του Μιχάλη Βιολάρη, της Αρλέτας, της Βίκυς Μοσχολιού, της Μαρινέλλας, του Σταμάτη Κόκοτα, του Γιώργου Νταλάρα, της Χαρούλας Αλεξίου, της Ελένης Βιτάλη κ.ά.

Και ξεκινώ με το δίσκο "Αποδημίες", έκδοση του 1965 από τη Lyra, που ιστορικά κατέχει διπλό ρόλο, γιατί σηματοδοτεί την πρώτη δισκογραφική εμφάνιση δύο κορυφαίων εκφραστών του Νέου Κύματος, του αγαπημένου συνθέτη Γιάννη Σπανού και της μούσας του εκείνη την πρώιμη εποχή Καίτης Χωματά.

Ο Γιάννης Σπανός είχε ξεκινήσει μερικά χρόνια νωρίτερα τη συνθετική του δραστηριότητα στη Γαλλία μελοποιώντας γάλλους ποιητές και συνεργαζόμενος με διάσημες φωνές, όπως η Juliette Greco. Με προτροπή του Γιώργου Παπαστεφάνου αποφάσισε να γράψει τα πρώτα ελληνικά του τραγούδια για λογαριασμό της νεοσύστατης εταιρίας του Αλέκου Πατσιφά, εγκαινιάζοντας το μουσικό ρεύμα του "Νέου Κύματος". Το πρώτο τραγούδι της συνεργασίας του με την Καίτη Χωματά ήταν το θαυμάσιο "Μια αγάπη για το καλοκαίρι" που κυκλοφόρησε σε 45άρι το 1964 και αποτέλεσε την απαρχή μιας πολύ γόνιμης συνεργασίας για μια 5ετία περίπου.

Οι "Αποδημίες" ήταν ο πρώτος ολοκληρωμένος δίσκος αυτής της συνεργασίας και αποτελεί τυπικό δείγμα του νεοκυματικού ύφους, δηλαδή της μελωδικής και χαμηλόφωνης μπαλάντας με μικρή οργανική συνοδεία. Το πρώτο μέρος του δίσκου είναι γραμμένο πάνω σε στίχους του Κώστα Γεωργουσόπουλου (μετέπειτα Κ.Χ. Μύρη), ενώ στο δεύτερο μέρος περιλαμβάνονται μερικά από τα γνωστότερα τραγούδια του συνθέτη της περιόδου αυτής σε στίχους του Γιώργου Παπαστεφάνου, της Ανθής Κασταλία και του Αλέξη Αλεξόπουλου: "Κι αν σ' αγαπώ, δε σ' ορίζω", "Τάχα γιατί", "Μικρό ταξίδι στο γιαλό" και "Όταν τη νύχτα", το οποίο στην ορχηστρική του εκδοχή είναι ένα εξαιρετικό κομμάτι και το βρίσκουμε, μαζί με τις μελωδίες αρκετών από τα υπόλοιπα τραγούδια, στο δίσκο "Οι μελωδίες του Γιάννη Σπανού" (ή: "Ο Γιάννης Σπανός παίζει Γιάννη Σπανό").

Η Καίτη Χωματά σφραγίζει αυτά τα τραγούδια με τις συναρπαστικές της ερμηνείες ανοίγοντας το δρόμο για ένα διαφορετικό ερμηνευτικό ύφος, σχεδόν εξομολογητικό, σαν να απευθύνεται σε μια μικρή φιλική παρέα, που θα βρει αρκετούς θιασώτες τα επόμενα χρόνια και ασφαλώς θα χαρακτηρίσει βαθιά το νεοκυματικό τραγούδι, του οποίου η ίδια θα καταγραφεί ως πιο χαρακτηριστική γυναικεία φωνή.