Αντώνης Καλογιάννης: Ιστορίες αγγέλων (1997)

Τέσσερα χρόνια μετά την «Αντίθετη πορεία» (1993) ο Αντώνης Καλογιάννης θα μας δώσει την τελευταία προσωπική του δισκογραφική κατάθεση με το άλμπουμ «Ιστορίες αγγέλων» που κυκλοφόρησε το 1997 από την Polydor. Με το δίσκο αυτό ο σπουδαίος ερμηνευτής, προδομένος πια και από τη φθορά της φωνής του, εγκαταλείπει τη δισκογραφία, σχεδόν 25 χρόνια πριν φύγει από τη ζωή.

Παρά τα φωνητικά προβλήματα πάντως ο δίσκος είναι ενδιαφέρων με μελωδικά χαμηλόφωνα τραγούδια, αλλά και πιο καθαρές λαϊκές στιγμές, όμορφα ενορχηστρωμένα από τον Νίκο Κούρο. Οκτώ από τα δεκατρία τραγούδια του άλμπουμ έχουν μουσική και στίχους του Γιάννη Δημητρά, τον οποίο μας είχε συστήσει ως ερμηνευτή πρώτος ο Μάνος Χατζιδάκις με τον κύκλο τραγουδιών «Ο οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι κι ο Αλιβιάδης» (1974). 

Από τα υπόλοιπα ταργούδια του δίσκου ένα έχει μουσική και στίχους του Γιάννη Πάριου, ενώ δυο ορθόδοξα λαϊκά τραγούδια του μεγάλου μπουζουξή Στέλιου Ζαφειρίου σε στίχους του Βαγγέλη Καλογιάννη είναι και οι ωραιότερες στιγμές του δίσκου, το ένα ζεϊμπέκικο («Ή στραβός είν' ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε») και το άλλο χασάπικο («Καισαριανή - Ομόνοια»). Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει ένα μελοποιημένο ποίημα του Μενέλαου Λουντέμη («Οι κερασιές θ' ανθίσουνε και φέτος») σε μουσική της Αναστασίας Παπαδημητρίου, το οποίο μας είχε γίνει γνωστό πολλά χρόνια παλιότερα με την ωραία μελοποίησή του από τον Σπύρο Σαμοΐλη στο άλμπουμ «Κραυγή στα πέρατα» (1976). Ο δίσκος συμπληρώνεται με τη δεύτερη εκτέλεση του τραγουδιού «Τα 'χω όλα» σε μουσική Γιώργου Καζαντζή και στίχους Μανώλη Ρασούλη από το δίσκο «Του ταξιδιού τα κίβδηλα» (1996).

Ο τίτλος του δίσκου, αλλά και τα ένθετα σχόλια για κάθε τραγούδι γραμμένα από τον ίδιο τον ερμηνευτή έχουν μια ποιητική διάθεση, καθώς γίνονται αναφορές σε ποιητές και άλλους δημιουργούς, αγαπημένους προφανώς του ίδιου (Οδυσσέας Ελύτης, Δημήτρης Χριστοδούλου, Τάσος Λειβαδίτης, Δημήτρης Λάγιος). Φροντισμένη έκδοση με πλούσιο ένθετο. Μπουζούκι παίζει και πάλι ο Γιάννης Μπιθικώτσης, ενώ στα φωνητικά συμμετέχουν ο Γιάννης Πάριος και ο Γιάννης Δημητράς.

Η δισκογραφία του '40

Η μεγάλη σημερινή επέτειος που μας θυμίζει ηρωικές ημέρες στο μέτωπο της Αλβανίας, αμέσως μετά τις μαύρες μέρες της γερμανικής κατοχής, αλλά και τη μεγάλη εθνική αντίσταση κατά του κατακτητή (1940-1944), φυσικό ήταν να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για πληθώρα τραγουδιών που γράφτηκαν είτε την ώρα των γεγονότων, είτε στα μεταγενέστερα χρόνια.

Στην πρώτη περίπτωση ανήκουν τα εμβληματικά τραγούδια της "τραγουδίστριας της νίκης" Σοφίας Βέμπο, τα οποία εν πολλοίς βασίστηκαν σε προϋπάρχουσες μελωδίες ελαφρών τραγουδιών, καθώς και μια πλούσια συγκομιδή με ρεμπέτικα τραγούδια γραμμένα από τους γνωστότερους δημιουργούς του είδους.

Στη δεύτερη περίπτωση συμπεριλαμβάνονται ουκ ολίγοι ολοκληρωμένοι κύκλοι τραγουδιών που κυκλοφόρησαν στις 33 στροφές από τη δεκαετία του '60 και δώθε με τις υπογραφές πολλών σημαντικών Ελλήνων συνθετών. Πρωτοστατεί, όπως πάντα, ο Μίκης Θεοδωράκης και ακολουθεί μια μεγάλη σειρά δημιουργών, όπως ο Χρήστος Λεοντής, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Γιώργος Κατσαρός, ο Μίμης Πλέσσας, ο Νότης Μαυρουδής, ο Σπύρος Σαμοΐλης, ο Πάνος Τζαβέλλας και άλλοι. 

Καταγράφω λοιπόν μια συνοπτική λίστα δίσκων μεγάλης διάρκειας με κοινή θεματική αναφορά στο έπος του '40 ακολουθώντας τη χρονολογική σειρά της πρώτης τους έκδοσης:

• 1964. Μίκης Θεοδωράκης, Οδυσσέας Ελύτης: Το Άξιον Εστί  
• 1964. Χρήστος Λεοντής: Καταχνιά
• 1966. Μίκης Θεοδωράκης: Η μπαλάντα του Μαουτχάουζεν
• 1968. Νότης Μαυρουδής, Οδυσσέας Ελύτης: Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας
• 1969. Γιάννης Μαρκόπουλος, Οδυσσέας Ελύτης: Ήλιος ο πρώτος
• 1970/74. Μίκης Πλέσσας: Μίλα μου για τη λευτεριά
• 1973. Γιώργος Κατσαρός: Αλβανία
• 1974. Νότης Μαυρουδής, Πέτρος Πανδής: Τραγούδια από την Ελληνική Αντίσταση
• 1975. Γιώργος Ζαμπέτας: Ντοκουμέντα
• 1975. Γιώργος Γεωργιάδης: Καισαριανή
• 1975. Γιώργος Γεωργιάδης: Δρόμος θυσίας (45 στροφών)
• 1976. Σπύρος Σαμοΐλης: Κραυγή στα πέρατα
• 1977. Μίμης Πλέσσας: Τα χαμένα χρόνια
• 1977. Σπύρος Σαμοΐλης, Γιάννης Ρίτσος: Οι γειτονιές του κόσμου
• 1979. Μίκης Θεοδωράκης, Γιάννης Ρίτσος: Οι γειτονιές του κόσμου
• 1980. Γιώργος Νταλάρας: Ρεμπέτικα της Κατοχής
• 1980. Βασίλης Αρχιτεκτονίδης: Το μπλόκο
• 1980. Γιώργος Γεωργιάδης: Εσπερινός Καισαριανής
• 1980. Πάνος Τζαβέλλας: Τα τραγούδια της Κατοχής
• 1981. Θάνος Μικρούτσικος: Τα αντάρτικα
• 1981. Πάνος Τζαβέλλας: Μωραΐτικα τραγούδια της Αντίστασης
• 1981. Πάνος Τζαβέλλας: Λευτεριά Παντάνασσα
• 1986. Πάνος Τζαβέλλας: Στ' άρματα
• 2011. Νίκος Μαμαγκάκης, Οδυσσέας Ελύτης: Άσμα ηρωικό και πένθιμο...

Σπύρος Σαμοΐλης: Υποθήκη Νίκου Μπελογιάννη (1976)

Ας παραμείνουμε λίγο παραπάνω στη νεότερη κερκυραϊκή μουσική παράδοση επιστρέφοντας σ' έναν συνθέτη που ήδη γνωρίσαμε στο Δισκοβόλο πιο παλιά με την παρουσίαση της περιορισμένης δισκογραφικής του παρακαταθήκης. 

Αναφέρομαι στον Σπύρο Σαμοΐλη (γενν. 1947), έναν πολύ ενδιαφέροντα δημιουργό που ξεκίνησε λίγο πριν από την επιβολή της χούντας των συνταγματαρχών δίπλα στον Μίκη Θεοδωράκη, ενώ στη συνέχεια βρέθηκε κοντά στον Χρήστο Λεοντή σμιλεύοντας έτσι ένα πρότυπο συνθέτη που τον οδήγησε στο πολιτικό τραγούδι, το οποίο εκφράστηκε δισκογραφικά στις τρεις πρώτες και σημαντικότερες ηχογραφήσεις του στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης ("Βάστα καρδιά", "Κραυγή στα πέρατα", "Οι γειτονιές του κόσμου").

Το 1974 λοιπόν μας παρουσίασε τον κύκλο τραγουδιών "Βάστα καρδιά". Το τραγούδι του τίτλου, ερμηνευμένο επικά από τον Πέτρο Πανδή, αποτελεί μελοποίηση του ομώνυμου ποιήματος του Κώστα Βάρναλη, το οποίο δυο χρόνια αργότερα (1976) αποσπάστηκε από το δίσκο και επανακυκλοφόρησε σε δισκάκι 45 στροφών από τη Zodiac (κωδικός ZS8374). 

Την άλλη πλευρά του μικρού αυτού δίσκου κάλυπτε ένα ακυκλοφόρητο τραγούδι του συνθέτη με τίτλο: "Υποθήκη Νίκου Μπελογιάννη". Οι στίχοι αυτού του τραγουδιού γράφτηκαν από τον Νίκο Πανδή, εξάδελφο του Πέτρου Πανδή, ο οποίος είχε γράψει τους στίχους στα περισσότερα τραγούδια του μεγάλου δίσκου "Βάστα καρδιά". Ο ιστορικός αγωνιστής της αριστεράς Νίκος Μπελογιάννης εμφανίζεται ως ταπεινός συμβουλάτορας και καθοδηγητής των επόμενων γενεών για το δρόμο προς την εκπλήρωση του σοσιαλιστικού οράματος. Ερμηνευτής του τραγουδιού ο Νίκος Λαδοβρέχης συνοδευόμενος από χορωδία. Τη λαϊκή ορχήστρα διευθύνει ο συνθέτης.

Σπύρος Σαμοΐλης, Μενέλαος Λουντέμης: Κραυγή στα πέρατα (1976)

Το 1976, δυο χρόνια μετά την πρώτη εμφάνιση του Σπύρου Σαμοΐλη με τον κύκλο τραγουδιών "Βάστα καρδιά", ο συνθέτης επιστρέφει με δύο δισκογραφικές καταθέσεις. Η μία ήταν για τις 45 στροφές με τα τραγούδια "Βάστα καρδιά" (παρμένο από τον πρώτο δίσκο) και "Υποθήκη του Νίκου Μπελογιάννη".

Την ίδια χρονιά από τη Lyra κυκλοφόρησε ο δεύτερος μεγάλος δίσκος του συνθέτη με τίτλο "Κραυγή στα πέρατα" και υπότιτλο "Κατοχή-Μακρονήσι". Πρόκειται για μια σειρά μελοποιημένων ποιημάτων του σημαντικού μεταπολεμικού μας λογοτέχνη Μενέλαου Λουντέμη (1912-1977) παρμένα από την ομώνυμη ποιητική του συλλογή που είχε εκδοθεί το 1954, όταν οι σκληρές μνήμες της γερμανικής Κατοχής και η πικρή εμπειρία της ιδεολογικής μισαλλοδοξίας και των εξοριών ήταν τόσο νωπά. Ο ποιητής δεν καταφεύγει σε συνθηματολογικές κραυγές, αλλά αποκαλύπτει με τρυφερότητα και έντονη διάθεση αισιοδοξίας τις απόκρυφες ανθρώπινες αντιδράσεις απέναντι σ' αυτό το απάνθρωπο σκηνικό. 

Το πρώτο μέρος του έργου καλύπτεται από το τραγούδι-σουίτα "Είμαι καλά", μοιρασμένο σε πέντε μέρη, όπου ακούγεται και η φωνή του ίδιου του ποιητή που απαγγέλλει στίχους του, ενώ τα μελοποιημένα μέρη ερμηνεύει ο Χρήστος Στυλιανέας συνοδευόμενος από χορωδία. 

Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει πέντε καλογραμμένα λαϊκά τραγούδια με κορυφαίο το θαυμάσιο "Οι κερασιές θ' ανθίσουνε και φέτος". Ερμηνεύει μια υπέροχη αλλά τόσο παραγνωρισμένη τραγουδίστρια, η Ισιδώρα Σιδέρη (μετέπειτα σύζυγος του Γιάννη Ζουγανέλλη), ενώ συμμετέχει και η άγνωστη Μάρω Λύτρα (καμία σχέση με τη νεότερη συνονόματή της αοιδό!) ερμηνεύοντας μαζί με τον συνθέτη το χαριτωμένο "Η ταχυδρόμα" που περιγράφει ένα χαρακτηριστικό επεισόδιο από τη ζωή των ανταρτών.

Σπύρος Σαμοΐλης: Βάστα καρδιά (1974)

Μιας και σήμερα έχουμε τη ...μεγάλη επέτειο της Επαναστάσεως, όχι του '21, αλλά της 21ης Απριλίου (αυτής μωρέ με το πουλί που αναδύεται μέσα από τις φλόγες!!!), σκέφτηκα να σας παρουσιάσω τη δουλειά ενός συνθέτη που ξεκίνησε τη μουσική του περιπέτεια στα τελευταία χρόνια της δικτατορίας κι αμέσως με τη Μεταπολίτευση μπήκε δυναμικά στη δισκογραφία με έργα πολιτικού προσανατολισμού.

Μιλώ για τον κερκυραίο συνθέτη Σπύρο Σαμοΐλη (γενν. 1947) που αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικότερες μεταθεοδωρακικές μεταλλάξεις του πολιτικού τραγουδιού στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Στη διάρκεια της δεκαετίας του '70 μας έδωσε τους τρεις από τους τέσσερις συνολικά κύκλους τραγουδιών του ("Βάστα καρδιά", "Κραυγή στα πέρατα", "Οι γειτονιές του κόσμου"), για να ολοκληρώσει το 1985 με τις "Λαϊκές εικόνες". Στη συνέχεια περιορίστηκε σε σποραδικές μόνο επανεμφανίσεις με σκόρπια τραγούδια ασχολούμενος κυρίως με το θέατρο, αλλά και την αγιογραφία, ενώ επί σειρά ετών πραγματοποίησε εκατοντάδες συναυλίες. Πληροφορίες μιλούν για περισσότερες από 2000 συναυλίες σε μια δεκαετία (1977-1987)!

Με υλικό λοιπόν γραμμένο επί επταετίας ηχογράφησε το 1974 τον πρώτο προσωπικό του δίσκο με τίτλο "Βάστα καρδιά" παρμένο από το ομώνυμο ποίημα του Κώστα Βάρναλη, το οποίο μελοποιημένο περιέχεται στο δίσκο. Τα υπόλοιπα τραγούδια βασίζονται σε λαϊκά ποιήματα του επίσης κερκυραίου Νίκου Πανδή, ξάδερφου του σπουδαίου τραγουδιστή Πέτρου Πανδή, τα οποία περιέχουν αναφορές στην ταραγμένη πολιτική κατάσταση που είχε προηγηθεί. Το όμορφο "Χτυπάνε σήμαντρα" έχει στίχους του Σαράντη Αλιβιζάτου στην πρώτη του (νομίζω) δισκογραφική εμφάνιση. 

Όλα τα τραγούδια έχουν λαϊκό χρώμα με μια ροπή προς τον εμβατηριακό ρυθμό, πράγμα που υποβάλλεται και από το περιεχόμενο των στίχων, αλλά και από την περιρρέουσα αισθητική του κυρίαρχου πολιτικού τραγουδιού. Πάντως ο Σαμοΐλης δίνει μ' αυτή την πρώτη του δουλειά μερικά πολύ καλά δείγματα λαϊκής γραφής, όπως με τα τραγούδια "Σου το 'λεγα" και "Στο χέρι ένα γαρούφαλο". 

Την ερμηνεία των τραγουδιών μοιράζονται ο θεοδωρακικός Πέτρος Πανδής και η νεοφώτιστη του χώρου Ελένη Βιτάλη. Το έξοχο χαρακτικό του εξωφύλλου είναι του Α. Τάσσου.

Η Φλέρυ Νταντωνάκη τραγουδά τον Επιτάφιο (1970)

Παγκόσμια ημέρα ποίησης η σημερινή και μια καλή ευκαιρία να ξαναμιλήσουμε γι' αυτή την ευλογημένη συνάντηση της μεγάλης αυτής τέχνης με την άλλη τέχνη, την τέχνη των Μουσών! Ποίηση και μουσική λοιπόν συμπορεύονται ανά τους αιώνες σε μια αρμονική συζυγία που μοιάζει αδιάσπαστη κι απόλυτα φυσιολογική. Από τα χρόνια των ομηρικών ραψωδών, μέχρι τους σπουδαίους λυρικούς ποιητές της αρχαϊκής εποχής, μέχρι τους δραματουργούς του 5ου αιώνα στην κλασική Αθήνα κι από κει μέχρι τους τροβαδούρους του Μεσαίωνα και τους πρώτους επώνυμους δημιουργούς της Αναγέννησης και του Μπαρόκ ίσαμε τα πλέον πρωτοποριακά ρεύματα του 20ου αιώνα, η μουσική συμπορεύονταν πάντα με την ποίηση, είτε τη λόγια είτε τη λαϊκή και ανώνυμη του δημοτικού τραγουδιού.

Στον τόπο μας εκεί στα τέλη της δεκαετίας του '50 συντελέστηκε μια μικρή επανάσταση που άλλαξε ριζικά το μουσικό τοπίο, όταν ο Μίκης Θεοδωράκης αποφάσισε να ντύσει με λαϊκά χρώματα τον "Επιτάφιο" του Γιάννη Ρίτσου καταφέρνοντας έτσι να περάσει στο ευρύ κοινό την υψηλή ποίηση και να την κάνει λαϊκό έργο που μπορούσε να ψιθυρίζεται και να σιγοτραγουδιέται ακόμη κι απ τον πιο απλό κι αγράμματο ανθρωπάκο σε κάθε γωνιά του τόπου μας. 

Ήταν κάτι μοναδικό αυτό που ακολούθησε. Ένα παλιρροϊκό κύμα κάλυψε μεμιάς το ελληνικό τραγούδι που βρισκόταν σε μια φάση παρακμής μετά την εποχή της κυριαρχίας του ρεμπέτικου και του ορθόδοξου λαϊκού, αλλά και του μάλλον απαξιωμένου ελαφρού τραγουδιού των προηγούμενων δεκαετιών. Mια μεγάλη γενιά μουσικών με υψηλή μουσική κατάρτιση (Γιάννης Μαρκόπουλος, Σταύρος Ξαρχάκος, Νίκος Μαμαγκάκης, Γιάννης Σπανός, Δήμος Μούτσης, Χρήστος Λεοντής, Μάνος Λοΐζος, ο Θάνος Μικρούτσικος και πολλοί άλλοι) πήρε το μήνυμα του "Επιτάφιου" και χάρισε στο ελληνικό τραγούδι μερικούς μνημειώδεις κύκλους τραγουδιών βασισμένων σε κείμενα ενός Σολωμού, ενός Κάλβου, ενός Παλαμά, ενός Καβάφη, ενός Βάρναλη, ενός Σικελιανού, ενός Σεφέρη, ενός Ρίτσου, ενός Ελύτη, ενός Αναγνωστάκη, αλλά και ξένων ποιητών, όπως ο Λόρκα, ο Μπρεχτ, ο Χικμέτ, ο Νερούδα, ο Μαγιακόφσκι και τόσοι άλλοι. 

Στη λαμπρή αυτή διαδρομή καταγράφονται μεγαλειώδεις στιγμές που αποτελούν πλέον σημεία διαχρονικής αναφοράς, όπως τα "Επιφάνια" (1961), το "Άξιον Εστί" (1964), οι "Μικρές Κυκλάδες" (1964), το "Ένας όμηρος" (1964), ο "Ερωτόκριτος" (1964), ο "Ματωμένος Γάμος" (1965), η "Ρωμιοσύνη" (1966), ο "Καπετάν Μιχάλης" (1966), το "Romancero gitano" (1967), οι δύο πρώτες "Ανθολογίες" (1967/68), το "Μυθιστόρημα / Επιφάνια Αβέρωφ" (1968), ο "Μπολιβάρ" (1968), το "Άσμα ηρωικό και πένθιμο..." (1968), το "Πνευματικό Εμβατήριο" (1969), η "Αρκαδία 4 & 8" (1969), ο "Ήλιος ο πρώτος" (1969), ο "Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντσιεθ Μεχίας" (1969), τα "12 Τραγούδια του Λόρκα" (1969), η "Συλλογή 1" (1970), το "Εμιλιάνο Ζαπάτα" (1971), τα "Πρελούδια" (1971), τα "Τραγούδια του νέου πατέρα" (1972), τα "11 λαϊκά τραγούδια του Γιάννη Ρίτσου" (1972), το "Η Άννα Συνοδινού διαβάζει Φεραίο, Κάλβο, Σολωμό, Μακρυγιάννη" (1972), το "Θαλασσινό τριφύλλι" (1972), τα "18 Λιανοτράγουδα" (1973), ο "Στράτης Θαλασσινός" (1973), το "Ηλιοσκόπιο" (1973), οι "Σκλάβοι πολιορκημένοι" (1974), το "Αχ, έρωτα" (1974), το "Αντόνιο Τόρρες Χερέδια" (1974), το "Ποίησις και μελωδία" (1974), οι "Μπαλάντες" (1975), το "Canto general" (1975), η "Τετραλογία" (1975), η "Τρίτη Ανθολογία" (1975), το "Καπνισμένο τσουκάλι" (1975), τα "Πολιτικά Τραγούδια" (1975), η "Κυρά των αμπελιών" (1975), το "Οροπέδιο" (1976), το "Της πικρής αγάπης τα τραγούδια" (1976), ο "Κύκλος Σεφέρη" (1976), η "Καντάτα για τη Μακρόνησο / Σπουδή σε ποιήματα του Μαγιακόφσκι" (1976), ο "Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο" (1976), η "Κραυγή στα πέρατα" (1976), οι "Γειτονιές του κόσμου" (1977), οι "Ελεύθεροι Πολιορκημένοι" (1977), το "Μαρίζα Κωχ" (1977), ο "Κύκλος με την κιμωλία" (1977), τα "Ανεπίδοτα γράμματα" (1977), το "Κάψαμε τα καράβια μας" (1977), η "Λαϊκή ανθολογία Βάρναλη" (1977), η "Πορεία (μες) στη νύχτα" (1977), τα "Λυρικά" (1978), η "Μουσική πράξη στον Μπρεχτ" (1978), το "Σάλπισμα" (1978), η "Ποδηλάτισσα" (1979), το "Περιμένοντας τους βαρβάρους" (1979), ο "Σταυρός του Νότου" (1979) και πάμπολλα άλλα σπουδαία έργα στη συνέχεια. Η κορύφωση όμως όλων αυτών των στιγμών φέρει την υπογραφή του Μάνου Χατζιδάκι με τον μοναδικό, αλλά αξεπέραστο κύκλο μελοποιημένης ποίησης που μας έδωσε το 1972, τον εμβληματικό "Μεγάλο Ερωτικό" του.

Ο "Επιτάφιος" όμως του Μίκη Θεοδωράκη και του Γιάννη Ρίτσου στάθηκε μόνιμα το σημείο αναφοράς όλων αυτών των μελοποιητικών σταθμών στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού. Το έργο ηχογραφήθηκε σε διπλή εκτέλεση αρχικά τον Αύγουστο του 1960 με τις φωνές της Νάνας Μούσχουρη (με λυρική ενορχήστρωση του Μάνου Χατζιδάκι) και του Γρηγόρη Μπιθικώτση (με καθαρόαιμη λαϊκή ενορχήστρωση του Μίκη), αλλά και της Μαίρης Λίντα λίγο αργότερα, όπως και της Χορωδίας Τρικάλων στα μέσα της δεκαετίας του '60. 

Υπάρχουν όμως και αρκετές νεότερες εκτελέσεις του έργου! Ανάμεσα σ' αυτές και μια ανέκδοτη που έχει πολύ ξεχωριστή αξία. Γιατί σ' αυτήν ξανασυναντιούνται οι δυο Διόσκουροι της μουσικής μας, ο Μίκης και ο Μάνος, όπως είχε γίνει εκείνον τον αλησμόνητο Αύγουστο του 1960. Τούτη τη φορά η άτυπη συνάντηση έγινε στη Νέα Υόρκη το 1970, την εποχή που ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν εγκατεστημένος στην Αμερική. Ήταν η εποχή που ανακάλυψε μια άγνωστη φωνή, η οποία έμελλε να γίνει η μούσα του τα επόμενα χρόνια. Η φωνή αυτή δεν ήταν άλλη από την υπέροχη Φλέρυ Νταντωνάκη. Μαζί της ο συνθέτης θα ηχογραφήσει με πρόχειρα μέσα στο σπίτι του διάφορους κύκλους ελληνικής μουσικής, όπως τα μνημειώδη "Λειτουργικά". 

Τότε λοιπόν ηχογράφησε μαζί της και τον "Επιτάφιο" του Μίκη. Η Φλέρυ τραγουδά κι ο Μάνος τη συνοδεύει στο πιάνο. Δυστυχώς, ενώ τα "Λειτουργικά" κάμποσα χρόνια αργότερα βρήκαν το δρόμο της δισκογραφίας, ο "Επιτάφιος" ξεχάστηκε κι έμεινε για πάντα στα αρχεία του συνθέτη. Πολύ κρίμα! Γιατί πρόκειται για μια σπαραχτική ερμηνεία που δίνει μια καινούργια διάσταση στο αριστουργηματικό αυτό έργο. 

Σπύρος Σαμοΐλης: Λαϊκές εικόνες (1985)

Έχουμε ξαναμιλήσει για την ενδιαφέρουσα περίπτωση του συνθέτη Σπύρου Σαμοΐλη και την αξιόλογη δισκογραφική του δραστηριότητα στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '70 με τρεις ακραιφνώς πολιτικούς δίσκους βασισμένους σε ποίηση του Κώστα Βάρναλη ("Βάστα καρδιά"), του Μενέλαου Λουντέμη ("Κραυγή στα πέρατα") και του Γιάννη Ρίτσου ("Οι γειτονιές του κόσμου").

Η συνέχεια όμως φάνηκε δύσκολη για τον συνθέτη, όταν πια το πολιτικό τραγούδι είχε αρχίσει να περνάει σε δεύτερη μοίρα. Ο ίδιος πάντως επιδόθηκε συστηματικά για πολλά χρόνια στις συναυλιακές παρουσιάσεις των τραγουδιών του, ενώ καταπιάστηκε πολύ δραστήρια και στη μουσική για το θέατρο.
Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια, μέχρι να επανέλθει στο στούντιο για το δίσκο "Λαϊκές εικόνες" που κυκλοφόρησε το 1985 από τη Venus. Πρόκειται για έναν λαϊκό δίσκο με μικρούς απόηχους της προηγούμενης θητείας του συνθέτη στο πολιτικό τραγούδι. Άλλωστε τo υλικό είναι παλιότερο, αφού τα τραγούδια γράφτηκαν την περίοδο 1973-1978. Τα περισσότερα έχουν στίχους του Νίκου Περγιάλη, ενώ υπάρχει ένα τραγούδι σε ποίηση του Κώστα Βάρναλη ("Ένας, όλοι"), άλλο ένα σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου ("Ειρήνη"), καθώς και το θαυμάσιο τραγούδι "Οι κερασιές" σε ποίηση Μενέλαου Λουντέμη, εδώ όμως σε δεύτερη εκτέλεση, αφού πρώτη το ερμήνευσε η Ισιδώρα Σιδέρη στο δίσκο "Κραυγή στα πέρατα". Το ακροτελεύτιο τραγούδι του δίσκου ("Νυχτέρι") έχει στίχους του Σαράντη Αλιβιζάτου που εκείνη την εποχή έχτιζε το δικό του όνομα συνεργαζόμενος με δημοφιλείς συνθέτες, όπως ο Αντώνης Βαρδής ή ο Μάριος Τόκας.

Τα τραγούδια ερμηνεύει ο καλός λαϊκός τραγουδιστής Βασίλης Πάτσιος που μας τον είχε συστήσει λίγο νωρίτερα ο Ηλίας Ανδριόπουλος στις "Επιλογές" (1983). Συμμετέχει με δυο τραγούδια και η Ελένη Βιτάλη. Ο δίσκος δεν ακούστηκε πολύ, αλλά το υλικό του είναι ενδιαφέρον και ίσως αξίζει να το ξανακούσουμε. Πάντως αυτή ήταν και η τελευταία επίσημη δισκογραφική προσφορά του συνθέτη, ο οποίος έκτοτε, παρόλο που δεν εγκατέλειψε το χώρο της μουσικής (ηχογράφησε και κάποια μεμονωμένα τραγούδια), προτιμά να υπηρετεί την τέχνη με άλλους τρόπους ασχολούμενος συστηματικά με την αγιογραφία.

Σπύρος Σαμοΐλης, Γιάννης Ρίτσος: Οι γειτονιές του κόσμου (1977)

Ο Κερκυραίος συνθέτης Σπύρος Σαμοΐλης (γενν. 1947) αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικότερες μεταθεοδωρακικές μεταλλάξεις του πολιτικού τραγουδιού στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης. 
Με υλικό γραμμένο επί επταετίας ηχογράφησε το 1974 τον πρώτο προσωπικό του δίσκο με τίτλο "Βάστα καρδιά" παρμένο από το ομώνυμο ποίημα του Κώστα Βάρναλη, το οποίο περιέχεται σε μελοποιημένη μορφή.

Το 1976 κυκλοφόρησε ο δεύτερος πολιτικός δίσκος του συνθέτη με τίτλο "Κραυγή στα πέρατα" και υπότιτλο "Κατοχή-Μακρονήσι", βασισμένος σε ποιήματα του σημαντικού μεταπολεμικού μας λογοτέχνη Μενέλαου Λουντέμη (1912-1977) παρμένα από την ομώνυμη ποιητική του συλλογή που είχε εκδοθεί το 1954, όταν οι σκληρές μνήμες της γερμανικής Κατοχής και η πικρή εμπειρία της ιδεολογικής μισαλλοδοξίας και των εξοριών ήταν τόσο νωπά.

Τέλος, το 1977 με τον κύκλο τραγουδιών "Οι Γειτονιές του Κόσμου" ο Σπύρος Σαμοΐλης ολοκληρώνει την ενδιαφέρουσα αυτή πολιτική τριλογία του. Το έργο αυτό βασίστηκε στην ομώνυμη ποιητική συλλογή του Γιάννη Ρίτσου (1909-1990) που κυκλοφόρησε το 1957 με ποιήματα γραμμένα στο διάστημα 1949-1951. Το ίδιο έργο μελοποίησε δυο χρόνια αργότερα και ο Μίκης Θεοδωράκης και το ηχογράφησε με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη. Η μελοποίηση του Σαμοΐλη περιλαμβάνει λιτές μελωδίες και ρυθμικά κομμάτια που παραπέμπουν φανερά στο θεοδωρακικό πρότυπο.
Τραγουδούν: Νίκος Περγιάλης, Μάρω Λύτρα, Στέλιος Αλεξανδράκης και ο συνθέτης, ενώ συνοδεύει χορωδία. Ο ίδιος ο ποιητής, όπως το συνήθιζε, απαγγέλλει στίχους του.