Νίκος Σκαλκώτας: 36 Ελληνικοί Χοροί για Ορχήστρα (1991)

Ανοίγουμε και πάλι μια μικρή παρένθεση στη συνήθη ροή των μουσικών μας θεμάτων, για να επανέλθουμε στον κορυφαίο Έλληνα λόγιο συνθέτη Νίκο Σκαλκώτα (1904-1949) με αφορμή τη σημερινή επέτειο του θανάτου του που συνέβη πριν από 77 χρόνια, στις 19 Σεπτεμβρίου 1949, όταν ήταν μόλις 45 χρόνων έχοντας ωστόσο προλάβει να καταθέσει ένα ογκώδες σε έκταση και ανεκτίμητο σε ποιότητα έργο νεωτερικής μουσικής γραφής εναρμονισμένης με τα πλέον πρωτοποριακά μουσικά ρεύματα των αρχών του προηγούμενου αιώνα. Τα έργα του ξεπερνούν τα 170 και οι αυθεντικές τους παρτιτούρες φυλάσσονται στο Αρχείο Σκαλκώτα στην Αθήνα. Τα περισσότερα από αυτά ανήκουν στον τομέα της ατονικής ή σειραϊκής γραφής. 

Από το σπουδαίο λοιπόν αυτό έργο ο χρόνος έχει αναδείξει ως το δημοφιλέστερο τους περίφημους «Ελληνικούς Χορούς» του, 36 συνολικά διαρθρωμένους σε τρεις σειρές των 12 χορών η καθεμιά. Ο Σκαλκώτας ξεκίνησε να συνθέτει τους χορούς εμπνευσμένος από την ελληνική παράδοση ενόσω ακόμη βρισκόταν στη Γερμανία και τους ολοκλήρωσε μετά τον επαναπατρισμό του στην Ελλάδα (1933), όταν συνεργάστηκε και με τη μουσικολόγο και λαογράφο Μέλπω Μερλιέ. Όλοι οι χοροί επιγράφονται με βάση την τοπική τους προέλευση, ενώ αρκετοί από αυτούς έχουν την ίδια ονομασία, όχι γιατί έχουν την ίδια μελωδική βάση, αλλά γιατί έχουν την ίδια μελωδική καταγωγή. Γιαυτό και βρίσκουμε μέσα στο corpus των χορών αρκετούς «Κλέφτικους», «Πελοποννησιακούς», «Μακεδονικούς» ή «Κρητικούς» χορούς εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους. Η αρχική τους γραφή ήταν για ορχήστρα, αλλά ο σύνθέτης δε δίστασε να επαξεργαστεί επανειλημμένα το υλικό του προσαρμόζοντάς το σε ποικίλες φόρμες, όπως για κουαρτέτο εγχόρδων, ορχήστρα πνευστών ή ορχήστρα εγχόρδων. Στην τελευταία εκδοχή μάλιστα τέσσερις επιλεγμένοι Χοροί του («Χωστιανός», «Κλέφτικος», «Πελοποννησιακός», «Ηπειρώτικος») αποτέλεσαν το υλικό μιας ιστορικής ηχογράφησης που πραγματοποίησε το 1956 στη Νέα Υόρκη ο διάσημος Έλληνας αχριμουσικός Δημήτρης Μητρόπουλος συστήνοντας έτσι πολύ δυναμικά τον συνθέτη στο διεθνές κοινό, έστω και μετά το θάνατό του.

Ο βιολοντσελίστας και αρχιμουσικός Βύρων Φιδετζής ηχογράφησε το σύνολο των 36 Ελληνικών Χορών για Ορχήστρα του Νίκου Σκαλκώτα στη Σοβιετική Ένωση κατά το διάστημα 23 Ιουλίου μέχρι 2 Οκτωβρίου 1990 στο Studio "500" της Τηλεόρασης του Σβεντλόφσκ διευθύνοντας την Κρατική Φιλαρμονική Ορχήστρα των Ουραλίων. Κατά κανόνα χρησιμοποιήθηκαν οι αναθεωρημένες τελικές ενορχηστρώσεις του συνθέτη που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διετία 1948-1949, λίγο πριν από το θάνατό του. Το αποτέλεσμα είναι συναρπαστικό και απόλυτα εύηχο καθιστώντας το συνολικό ακρόαμα ως την ιδανικότερη ίσως εισαγωγή ενός αμύητου ακροατή στο μαγικό κόσμο της λόγιας μουσικής.

Διονύσης Τσακνής, Κώστας Τριπολίτης: Γέφυρες (2002)

Δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια μεσολάβησαν από την πρώτη συνεργασία του Διονύση Τσακνή με τον στιχουργό Κώστα Τριπολίτη, η οποία ξεκίνησε το 1987 με το ομότιτλο τραγούδι του δίσκου «Το τρίτο μάτι» και συνεχίστηκε το 2002 με το ολοκληρωμένο άλμπουμ «Γέφυρες» που εκδόθηκε από τη βραχύβια δισκογραφική εταιρεία Nitro Music υπό την ετικέτα Fresco. Αυτή η επανεμφάνιση του Τριπολίτη ήρθε μετά από δέκα σχεδόν χρόνια απουσίας από το προσκήνιο, μετά δηλαδή από την έκδοση του άλμπουμ «Συγγνώμη για την άμυνα» (1992) του Θάνου Μικρούτσικου, και συνιστά την τελευταία ολοκληρωμένη του συνεισφορά στην ελληνική δισκογραφία.

Οι «Γέφυρες» είναι ένας ενδαφέρων κύκλος ένδεκα τραγουδιών κι ενός οργανικού φινάλε («Το κοινό»), από τα οποία ο Τριπολίτης έγραψε τα εννέα. Τα υπόλοιπα δύο τραγούδια έχουν στίχους του συνθέτη, ο οποίος έγραψε τη μουσική, ενορχήστρωσε και ερμήνευσε όλα τα τραγούδια έχοντας πάντως δίπλα του και σημαντικές παρουσίες, όπως ο Σταμάτης Κραουνάκης και οι Σπείρα-σπείρα, ο Δημήτρης Μητροπάνος («Του Τσιτσάνη η συννεφιά»), ο Γιώργος Μεράντζας, ο Κώστας Μακεδόνας, ο Φίλιππος Πλακιάς και μέλη της Χορωδίας του Δημήτρη Τυπάλδου. 

Η μουσική σε κάποιες περιπτώσεις ξεφεύγει από τα πλαίσια του οικείου ροκ ήχου του συνθέτη και αγγίζει το χώρο του λαϊκού τραγουδιού λειτουργώντας έτσι ως μια «γέφυρα» ανάμεσα σε τόσο ετερόκλητες μουσικές εκφάνσεις. Η ενορχήστρωση υπηρετεί σωστά τις μουσικές αυτές μεταλλάξεις χάρις στην παρουσία ικανών μουσικών, όπως ο Θύμιος Παπαδόπουλος στα πνευστά, ο Μανόλης Καραντίνης στο μπουζούκι και τον μπαγλαμά, ο Δημήτρης Σταρόβας στις κιθάρες και ο Γιώτης Κιουρτσόγλου στο ηλεκτρικό μπάσο.

Διονύσης Τσακνής: Το τρίτο μάτι (1987)

Παραμένοντας στη δισκογραφία του σημαντικού στιχουργού Κώστα Τριπολίτη θα σταθούμε στη διπλή συνεργασία που είχε με τον τραγουδοποιό Διονύση Τσακνή και μάλιστα με απόσταση 15 χρόνων μεταξύ των δύο συναντήσεών τους. 

Το 1987 λοιπόν από τη Minos κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Το τρίτο μάτι» που αποτελεί την τρίτη δισκογραφική κατάθεση του Διονύση Τσακνή, ο οποίος είχε πρωτοεμφανιστεί το 1983 με τον πρωτόλειο προσωπικό του δίσκο «Η μπαλάντα του ταξιδιώτη», για να ακολουθήσει το 1986 το άλμπουμ «Καλή ακρόαση», όπου μοιραζόταν το υλικό με τη Σοφία Βόσσου. Το ομότιτλο τραγούδι που ακούμε στην έναρξη του δίσκου έχει στίχους του Κώστα Τριπολίτη και διακρίνεται από τα γνωστά χαρακτηριστικά της αιχμηρής και οξυδερκούς στιχουργικής του. 

Το άλμπουμ περιλαμβάνει δέκα συνολικά τραγούδια, όλα σε μουσική και ερμηνεία του Διονύση Τσακνή, ενώ δικοί του είναι και οι στίχοι, εξαιρουμένου προφανώς του εναρκτήριου τραγουδιού, όπως προαναφέραμε. Ο ίδιος επίσης φρόντισε και την ενορχήστρωση που κινείται σε ένα ύφος ηλεκτρικού ροκ ήχου χαμηλών τόνων μέσα σε ένα κλίμα διάχυτου πεσιμισμού που συμπορεύεται και με το πνεύμα των στίχων. Ηλεκτρικές και ακουστικές κιθάρες, ηλεκτρικό μπάσο, συνθεσάιζερ και κρουστά διαμορφώνουν το ηχητικό τοπίο, ενώ στο ωραιότερο ίσως τραγούδι του δίσκου στο φινάλε («Αιχμάλωτος της νύχτας») η ενορχήστρωση εμπλουτίστηκε και με έγχορδα και πνευστά με τη συμμετοχή της Ευανθίας Ρεμπούτσικα στο βιολί και του Πλούταρχου Ρεμπούτσικα στο βιολοντσέλο. Στα φωνητικά είναι η Βούλα Καραχάλιου, ενώ συμμετέχει και χορωδία.

Κώστας Τριπολίτης: 15 χρόνια τραγούδια (1977-1992)

Πριν από 73 χρόνια, στις 16 Σεπτεμβρίου 1953, γεννήθηκε στην Αθήνα ο σημαντικός στιχουργός Κώστας Τριπολίτης, ο οποίος σπούδασε κινηματογράφο, νευροψυχολογία και γλωσσολογία στη Γερμανία. Πέρα από τη στιχουργική που του χάρισε ευρεία αναγνωρισιμότητα, έχει πολύπλευρη καλλιτεχνική δραστηριότητα ως σεναριογράφος, σκηνοθέτης ταινιών μικρού μήκους, αρθρογράφος, παραγωγός εκπομπών και συγχρόνως έντονη συνδικαλιστική δράση στον τομέα των πνευματικών δικαιωμάτων των καλλιτεχνών. Ο λόγος του είναι αιχμηρός κι ευρηματικός, ενίοτε κυνικά ωμός και ανατρεπτικός, χωρίς να λείπουν ωστόσο και οι λυρικές στιγμές, αλλά και η χιουμοριστική διάθεση. Άλλωστε υπήρξε από τους πρώτους συνεργάτες του Χάρρυ Κλυνν στην πρώτη του εμφάνιση με το άλμπουμ «Για δέσιμο» (1978). Αξιοσημείωτο είναι ότι σε κάποιες δουλειές του χρησιμοποίησε και το ψευδώνυμο Κώστας Άλλος.

Στη δισκογραφία η πρώτη του επίσημη καταγραφή εντοπίζεται στον προσωπικό δίσκο της Βασιλικής Λαβίνα «Πες μου» (1977), για να ακολουθήσουν πάμπολλες σημαντικές συνεργασίες με πολλούς και συχνά εντελώς διαφορετικού ύφους συνθέτες, όπως: Μίκης Θεοδωράκης, Γιώργος Χατζηνάσιος, Δήμος Μούτσης, ο Θάνος Μικρούτσικος, Λίνος Κόκοτος, Νίκος Ιγνατιάδης, Αντώνης Βαρδής, Ανδρέας Πρέζας, Τάκης Μπουγάς, Λάκης Παπαδόπουλος, Διονύσης Τσακνής και άλλοι. Συνήθιζε να κάνει δυναμικές εμφανίσεις κατά περιόδους με συγκεντρωμένο υλικό και στη συνέχεια να χάνεται από το προσκήνιο μέχρι την επόμενη δυναμική επανεμφάνισή του. Η δημιουργική του κορύφωση σημειώθηκε το 1981, όταν κυκλοφόρησαν, ούτε λίγο ούτε πολύ, έξι μεγάλοι δίσκοι με δικούς του στίχους, δηλαδή: «Επιβάτης» και «Ραντάρ» του Μίκη Θεοδωράκη, «Φράγμα» του Δήμου Μούτση, «Πίσω απ' τη βιτρίνα» του Γιώργου Χατζηνάσιου, «Σκουριασμένα χείλια» του Σταμάτη Κραουνάκη και «Το γαϊτανάκι της ζωής» του Ανδρέα Πρέζα!

Η συλλογή των 20 τραγουδιών του Κώστα Τριπολίτη που επέλεξα καλύπτει την πρώτη δημιουργική του δεκαπενταετία, το διάστημα δηλαδή 1977-1992, γιατί στη συνέχεια η παρουσία του έγινε πολύ αραιή με τραγούδια διάσπαρτα σε προσωπικές δουλειές διαφόρων δημιουργών, με εξαίρεση τη δεύτερη συνεργασία του με τον Διονύση Τσακνή που απέφερε αρκετά χρόνια αργότερα το ολοκληρωμένο άλμπουμ «Γέφυρες» (2002). Στη συλλογή αντιπροσωπεύονται αναλογικά όλοι σχεδόν οι συνθέτες που συνεργάστηκαν μαζί του κατά το συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο. Είχε την τύχη μάλιστα να ερμηνεύσουν τα τραγούδια του μερικά από τα κορυφαία ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, όπως: Σωτηρία Μπέλλου, Μαρία Φαραντούρη, Βίκυ Μοσχολιού, Γιώργος Νταλάρας, Δήμητρα Γαλάνη, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Τάνια Τσανακλίδου, Γιάννης Κούτρας και άλλοι. Στη συλλογή περιλαμβάνονται μερικά σπουδαία τραγούδια που σφράγισαν την εποχή τους, όπως: «Στα κόκκινα φώτα του μπαρ», «Αγάπη», «Ξημερώνει», «Επιβάτης», «Ζω», «Δε λες κουβέντα», «Ερηνούλα μου», «Σχήμα λόγου», «Ανεμολόγιο».

Στέφανος Κορκολής: Ανεμόπτερο (2004)

Ολοκληρώνουμε το μικρό μας αφιέρωμα στον τραγουδοποιό Στέφανο Κορκολή με την ωριμότερη και πιο ενδιαφέρουσα μέχρι σήμερα δισκογραφική του κατάθεση στο χώρο του απλού τραγουδιού που εκδόθηκε το 2004 από τη Minos-EMI με τίτλο «Ανεμόπτερο».

Εννιά πρωτότυπα τραγούδια, από τα οποία το ένα («Havana») δίνεται σε διπλή εκδοχή (μία φωνητική και μία ορχηστρική), καθώς κι ένα οργανικό θέμα («Χαμηλή πτήση»), συγκροτούν το σώμα του δίσκου που ηχητικά παίζει μεταξύ «έντεχνου», ποπ και λάτιν ύφους δείχνοντας ένα δημιουργό σε πλήρη ωριμότητα και μεγάλη προσαρμοστική ικανότητα στα ιδιαίτερα φωνητικά χαρακτηριστικά των ερμηνευτών που επιλέγει για τα τραγούδια του. Τους στίχους έγραψε η Ρεβέκκα Ρούσση, γνωστή κι από άλλες ενδιαφέρουσες συνεργασίες της με εκλεκτούς δημιουργούς, όπως ο Μίμης Πλέσσας, ο Αντώνης Στεφανίδης, ο Νίκος Αντύπας, η Ευανθία Ρεμπούτσικα, ο Αντώνης Μιτζέλος και άλλοι. Δύο τραγούδια υπογράφονται από τον Παρασκευά Καρασούλο, παλιό συνοδοιπόρο του συνθέτη, από τα οποία το ένα («For esse mar») αποδίδεται και στα πορτογαλικά με στίχους του João Mendonça.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν κατά σειρά η Ανδριάνα Μπάμπαλη (το ομότιτλο), η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γιώργος Νταλάρας, η Άλκηστις Πρωτοψάλτη και Πορτογαλέζα φολκ ερμηνεύτρια και τραγουδοποιός Dulce Pontes, με την οποία ο Κορκολής είχε από παλιότερα στενή συνεργασία ως μαέστρος και πιανίστας σε συναυλίες της. Εδώ μάλιστα ερμηνεύει μαζί με τον Γιώργο Νταλάρα τη μεγάλη επιτυχία του δίσκου («Havana») στη φωνητική της εκδοχή. Επίσης ένα τραγούδι («Βελάκια») ερμηνεύει ο ίδιος ο Κορκολής, παρόλο που ήδη είχε από χρόνια εγκαταλείψει το ρόλο του ερμηνευτή στα τραγούδια του. Ο ίδιος επίσης έκανε την ενορχήστρωση, ενώ την εικαστική επιμέλεια της προσεγμένης έκδοσης υπογράφει ο Αλέξανδρος Παπαλέξης.

Στέφανος Κορκολής, Μαρινέλλα: Για πρώτη φορά (1997)

Μετά τις συνεργασίες του με τις σπουδαίες ερμηνεύτριες Μαρία Δημητριάδη («Το μαγικό κλειδί», 1987) και Δήμητρα Γαλάνη («Παλίρροια», 1989) κι αφού μεσολάβησαν αρκετές προσωπικές δουλειές του με δικές του ερμηνείες, καθώς κι ένα ολοκληρωμένο soundtrack για την ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη «Πάνω, κάτω και πλαγίως» (1992), το 1993 ο Στέφανος Κορκολής μας δίνει άλλη μια δουλειά με γυναικεία φωνή, το άλμπουμ «Η δική μας η αγάπη» με τη Μαντώ, για να φτάσουμε στο 1997, όταν συναντά την τρίτη μεγάλη ερμηνεύτρια της καριέρας του με το δίσκο «Για πρώτη φορά» που εκδόθηκε από την BMG.

Το ραντεβού του συνθέτη αυτή τη φορά τον έφερε δίπλα στη Μαρινέλλα σε μια εποχή που η σπουδαία ερμηνεύτρια είχε αρχίσει σταδιακά να αραιώνει τη δισκογραφική της δραστηριότητα και την συντηρούσαν στην επικαιρότητα κυρίως οι αλλεπάλληλες επανεκδόσεις παλιότερων δίσκων της ή διαφόρων συλλογών από το πλούσιο ρεπερτόριό της. Ο Κορκολής λοιπόν της πρόσφερε μια καλή ευκαιρία να επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο με ένα υλικό προσαρμοσμένο απόλυτα στα φωνητικά της χαρακτηριστικά. Το άλμπουμ περιλαμβάνει δέκα τραγούδια που κινούνται σε μια ποικιλία μουσικού ύφους ανάλογη με την πολυμορφία του ερμηνευτικού ταμπεραμέντου της Μαρινέλλας, από λυρικές μπαλάντες μέχρι καθαρόαιμους λαϊκούς ρυθμούς. Η μεγάλη ερμηνεύτρια αποδεικνύει ότι δεν είχε χάσει τίποτε από την εκφραστική της δύναμη. Ξεχωρίζουν οι πολύ δυνατές ερμηνείες της στα τραγούδια «Αφιερώνω» και «Για πρώτη φορά» με τη λαμπερή πιανιστική συνοδεία του συνθέτη, καθώς και το «Νύχτα στο Μπουένος Άιρες» σε ρυθμό αργεντίνικου tango. 

Έξι από τα δέκα τραγούδια έχουν στίχους της Άντας Δούκα, ενώ από δύο τραγούδια έγραψαν ο Φίλιππος Γράψας και ο Πάνος Φαλάρας. Την ενορχήστρωση επιμελήθηκε ο συνθέτης παίζοντας ο ίδιος πιάνο. Μαζί του αξιόλογοι μουσικοί, όπως ο Αντώνης Γούναρης στις κιθάρες  και ο Γιάννης Μπιθικώτσης στα λοιπά έγχορδα (μπουζούκι, μπαγλαμά, τζουρά, μαντολίνο).

Στέφανος Κορκολής, Δήμητρα Γαλάνη: Παλίρροια (1989)

Δυο χρόνια μετά το δισκογραφικό βάπτισμα του πυρός με το άλμπουμ «Το μαγικό κλειδί» (1987) ο νέος τραγουδοποιός Στέφανος Κορκολής επανέρχεται με μια καινούργια συνθετική δουλειά - την 3η κατά σειρά, καθώς είχε μεσολαβήσει το άλμπουμ «Λες και είσαι νύχτα» -  συνεργαζόμενος και πάλι με τον στιχουργό Παρασκευά Καρασούλο. Και όπως στην πρώτη του δουλειά είχε την τύχη να ερμηνεύσει τα τραγούδια του η κορυφαία ερμηνεύτρια Μαρία Δημητριάδη, το ίδιο συμβαίνει και με πάλι, αυτή τη φορά με αποκλειστική ερμηνεύτρια τη Δήμητρα Γαλάνη, η οποία είχε ήδη πίσω της δύο γεμάτες δεκαετίες με μεγάλες ερμηνείες σε σπουδαία τραγούδια των πιο εκλεκτών συνθετών (Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Σταύρος Ξαρχάκος, Δήμος Μούτσης, Γιάννης Σπανός, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Βασίλης Τσιτσάνης, Λίνος Κόκοτος, Γιώργος Χατζηνάσιος, Γιώργος Κατσαρός, Βασίλης Δημητρίου, Χριστόδουλος Χάλαρης, Μίμης Πλέσσας, Μάνος Λοΐζος, Μιχάλης Τερζής, Σταμάτης Κραουνάκης, Μάριος Τόκας, Χρήστος Νικολόπουλος και άλλοι).

Ο δίσκος έχει τίτλο «Παλίρροια» κι εκδόθηκε το 1989 από την ετικέτα Arista της BMG, ενώ το 2001 επανεκδόθηκε για λογαριασμό του μουσικού περιοδικού Δίφωνο (τεύχος 66). Πριν από την έκδοση της ολοκληρωμένης μορφής του άλμπουμ είχε κυκλοφορήσει ως προάγγελος ένα single με τα τραγούδια «Και σ' αγαπώ» και «Τίποτα». Στην πλήρη του τελικά μορφή ο δίσκος περιλαμβάνει δέκα όμορφες μπαλάντες λυρικού χρώματος με το υπέροχο πιάνο του συνθέτη σε πρωταγωνιστικό ρόλο. Το τραγούδι που ξεχώρισε αμέσως ήταν το «Δεν είσαι εδώ», αλλά κάμποσα ακόμη τραγούδια ακούστηκαν αρκετά, όπως: «Υγρασία», «Περπάτησε η ομορφιά», «Φιλήσυχη ζωή», «Τα πιο μεγάλα θαύματα» και φυσικά το ομότιτλο.

Στέφανος Κορκολής, Μαρία Δημητριάδη: Το μαγικό κλειδί (1987)

Στις 12 Σεπτεμβρίου 1960 γεννήθηκε στην Αθήνα ο τραγουδοποιός και εξαίρετος πιανίστας Στέφανος Κορκολής, ο οποίος έκανε το δισκογραφικό του ντεμπούτο το 1987 με το άλμπουμ «Το μαγικό κλειδί» που περιλαμβάνει ένδεκα ροκ μπαλάντες προσαρμοσμένες στις φωνητικές δυνατότητες της Μαρίας Δημητριάδη που είναι και η αποκλειστική ερμηνεύτρια του δίσκου. Τους στίχους έγραψε ο Παρασκευάς Καρασούλος κάνοντας κι αυτός εδώ το πρώτο δισκογραφικό του φανέρωμα.

Το «μαγικό κλειδί» δεν είναι παρά ένα συμβολικό εργαλείο για την αναζήτηση της αλήθειας. Γύρω από αυτό το θεματικό κέντρο περιστρέφονται λίγο πολύ όλα τα τραγούδια και γενικότερα η στιχουργική του Παρασκευά Καρασούλου (γενν. 1962), ο οποίος με τα χρόνια έχει εξελιχθεί σε έναν πολύ στιβαρό στιχουργό ποιητικών προδιαγραφών που γνώρισε κορυφώσεις, όπως η «Μικρή πατρίδα» (1996) του Γιώργου Ανδρέου και οι «Δον Κιχώτες» (2002) του Θοδωρή Οικονόμου, ενώ παράλληλα έχει αναπτύξει και ποικίλες άλλες πολιτιστικές δραστηριότητες μέσα από τον εκδοτικό οίκο Μικρή Άρκτος, το ηλεκτρονικό περιοδικό Ηριδανός και την καλλιτεχνική διεύθυνση του Φεστιβάλ Υμηττού στο Θέατρο Βράχων. Εδώ και χρόνια μάλιστα η Μικρή Άρκτος εκπροσωπεί στην Ελλάδα και τη μεγάλη γερμανική δισκογραφική εταιρεία ECM, όπου εκδίδει τη δουλειά της από τη δεκαετία του '90 η Ελένη Καραΐνδρου (και άλλοι εκλεκτοί Έλληνες λόγιοι μουσικοί).

Από το δίσκο ξεχώρισαν κι ακούστηκαν λίγο περισσότερο τα τραγούδια «Το μαγικό κλειδί», «Χάρισμά σου αν το βρεις», «Έτσι όπως έμπαινε το φως». Την ενορχήστρωση του δίσκου έκανε ο Στέφανος Κορκολής, ο οποίος συμμετέχει και στα φωνητικά. Η ερμηνεία της Μαρίας Δημητριάδη είναι για άλλη μια φορά καθηλωτική. Η κορυφαία ερμηνεύτρια βρισκόταν εκείνη την εποχή σε μια μεταβατική φάση της καριέρας της έχοντας ολοκληρώσει τον μακρύ κύκλο συνεργασίας της με τον Θάνο Μικρούτσικο και αναζητώντας ένα καινούργιο δρόμο. Είχε ήδη καταγράψει κάποιες ενδιαφέρουσες συνεργασίες, πρώτα με τον Γιώργο Σταυριανό («Έρημη πόλη»), λίγο αργότερα με τον Μιχάλη Τρανουδάκη («Η μυθολογία του Σαββάτου»), αλλά και με τον Μάνο Χατζιδάκι («Για την Ελένη»). Η δισκογραφική της περιπέτεια θα συνεχιστεί με κάπως αραιότερους ρυθμούς και τα επόμενα χρόνια, μέχρι να ξανασυναντηθεί με τον Παρασκευά Καρασούλο στο πολύ αξιόλογο άλμπουμ «Δον Κιχώτες» (2001), με το οποίο ολοκληρώνει ουσιαστικά στην παρουσία της στην ελληνική δισκογραφία.

Λαυρέντης Μαχαιρίτσας: Ψέμα στο ψέμα (2019)

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2019 έφυγε από τη ζωή ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας έχοντας προλάβει να ολοκληρώσει τον τελευταίο κύκλο τραγουδιών του που κυκλοφόρησε λίγο μετά το θάνατό του, αρχικά από την εφημερίδα RealNews κι αμέσως μετά σε κανονική έκδοση από τη Minos-EMI. Τίτλος του δίσκου: «Ψέμα στο ψέμα». Ο ίδιος ο Μαχαιρίτσας αισθάνεται την ανάγκη να δικαιολογήσει τον τίτλο με ένα κατατοπιστικό σημείωμα που υπάρχει στο εσώφυλλο: «Οι άνθρωποι την πολεμούν την ειλικρίνεια, δεν είναι μαθημένοι να την αντιμετωπίζουν κατάματα. Ξέρεις, έχουν μάθει να ζουν χαϊδεύοντας ο ένας τον άλλο. Μα η αλήθεια είναι μέσα σου. Αυτή θα σου δίνει απαντήσεις, αυτή θα σε καταδιώκει. Όσο και να θες, δεν μπορείς να της κρυφτείς...». Μοιάζει σαν ένας χαιρετισμός στους φίλους του που στάθηκαν δίπλα του όλα αυτά τα χρόνια, απέναντι στους οποίους υπήρξε ο ίδιος πάντα ειλικρινής με την τέχνη του, τα αυθεντικά του τραγούδια που άφησε κληρονομιά, για να θυμίζουν, άλλοτε με τρυφερό κι άλλοτε με σκληρό και ανελέητο λόγο, πόση δύναμη κουβαλάει ένα απλό τραγούδι, όταν φωτίζει την αλήθεια και ανοίγει δρόμους που συχνά δεν είναι ορατοί με γυμνό μάτι.

Εν πάση περιπτώσει, τα ένδεκα τραγούδια που συγκροτούν το σώμα του κύκνειου άσματος ενός τόσο εμπνευσμένου και σημαντικού δημιουργού έρχονται να κλείσουν έναν δημιουργικό κύκλο με τον τρόπο που του αρμόζει, με όμορφες μελωδίες και αυθεντικές ροκ στιγμές. Δική του μουσική έχουν οκτώ τραγούδια του δίσκου, άλλα δύο υπογράφονται από τον αγέραστο θρακιώτη τραγουδοποιό Θανάση Γκαϊφύλλια, ενώ περιλαμβάνεται κι ένα τραγούδι σε δεύτερη εκτέλεση. Πρόκειται για τον κλασικό πια «Κυρ Παντελή» του Πάνου Τζαβέλλα που μας τον πρωτογνώρισε ο ίδιος στο άλμπουμ του «Τραγούδια από το αντάρτικο λημέρι» (1975). Στίχους έγραψαν ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας, ο Γιάννης Προεστάκης, η Κέλλυ Σταμουλάκη, η Πόλυ Κυριακού, ο Γιάννης Κυφωνίδης, ο Αντώνης Παπαϊωάννου και - ε τρίτο συνεχόμενο δίσκο - ο Μάνος Ελευθερίου, ο οποίος είχε ήδη φύγει από τη ζωή την προηγούμενη χρονιά. Για το τραγούδι του Μάνου Ελευθερίου («Γιατρέ μου») ο Μαχαιρίτσας κάνει ειδική μνεία: «Ίσως ό,τι καλύτερο και πολύτιμο… Μου έτυχε για να βάλω μουσική, Μάνο… Ένα χρόνο μετά… Ένα χρόνο μετά… Το πιο μεγάλο ευχαριστώ. Τα είπες όλα…».

Όλα τα τραγούδια τα ερμηνεύει ο ίδιος ο Μαχαιρίτσας που έκανε και την ενορχήστρωση. Σε κάποια τραγούδια τον συνοδεύουν ο Νίκος Πορτοκάλογλου, ο Μίλτος Πασχαλίδης, ο Πασχάλης Τσαρούχας και η Μιρέλα Πάχου.

Λαυρέντης Μαχαιρίτσας: Άλλαξαν πολλά (2017)

Χθες, 9 Σεπτεμβρίου, συμπληρώθηκαν επτά χρόνια απουσίας του σπουδαίου ροκ τραγουδοποιού Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, ο οποίος έφυγε ξαφνικά από τη ζωή στις 9 Σεπτεμβρίου 2019 στα 63 μόλις χρόνια του, έχοντας ωστόσο αφήσει πίσω του μια σημαντική δισκογραφική παρακαταθήκη που χτίστηκε στα 35 περίπου χρόνια συνεχούς παρουσίας του στο ελληνικό πεντάγραμμο, αρχικά ως μέλους του συγκροτήματος Τερμίτες και στη συνέχεια ως ανεξάρτητου δημιουργού με πλουσιότατη προσωπική δισκογραφία, αλλά και πάμπολλες συμμετοχές σε δίσκους άλλους καλλιτεχνών είτε ως συνθέτης, είτε και ως τραγουδιστής. Tο μικρό μας αυτό αφιέρωμα στη μνήμη του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα θα σταθεί στις δυο τελευταίες δισκογραφικές του καταθέσεις που παρουσιάστηκαν στο διάστημα 2017-2019 δηλώνοντας έτσι ότι ήταν ενεργός μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του. 

Το 2017 λοιπόν κυκλοφόρησε από τη Minos-EMI το άλμπουμ «Άλλαξαν πολλά» με δεκατρία τραγούδια στο οικείο ύφος της ροκ μπαλάντας, από τα οποία τα οκτώ αποτελούν δικές του συνθέσεις, ενώ από δύο τραγούδια υπογράφουν ο Νίκος Μπότσας και ο Στέφανος Λογοθέτης κι ένα τραγούδι ο Γιάννης Πάριος. Στίχους έγραψαν η Λίνα Δημοπούλου, ο Γιάννης Μαύρος, ο Μιχάλης Μαρματάκης, ο Νίκος Μπότσας, ο Γιάννης Προεστάκης και ο Μάνος Ελευθερίου. Η παρουσία του τελευταίου αξίζει ιδιαίτερης αναφοράς, καθώς ο μεγάλος στιχουργός είχε ήδη μια πρώτη συνεργασία με τον Μαχαιρίτσα στο άλμπουμ «Μια τρύπα στον καιρό ...κύριε Μάνο» (2014), η οποία συνεχίστηκε στον παρόντα δίσκο με τέσσερα ακόμη τραγούδια, από τα οποία το μεγάλης διάρκειας τραγούδι «Πατρίδες που έγιναν φωτιά» στο φινάλε του δίσκου γράφτηκε για λογαριασμό της μη κερδοσκοπικής αστικής εταιρείας International Foundation for Greece (IFG), η οποία ιδρύθηκε στα χρόνια της οικονομικής κρίσης και δραστηριοποιείται για την υποστήριξη ευπαθών πληθυσμιακών ομάδων. Πρόκειται για ένα πολύ δυνατό κομμάτι, απόλυτα συμβατό με το μουσικό ύφος του τραγουδοποιού, το οποίο αποδίδεται από μια μεγάλη ομάδα ερμηνευτών και συγκεκριμένα από τους Γιώργο Νταλάρα, Ελευθερία Αρβανιτάκη, Βασίλη Παπακωνσταντίνου, Μάριο Φραγκούλη, Γιάννη Κότσιρα, Γιώργο Περρή, Ελεωνόρα Ζουγανέλη, Πάνο Μουζουράκη και τον ίδιο τον Μαχαιρίτσα.

Ολόκληρος ο δίσκος διαπνέεται από ένα κλίμα μελαγχολικής εσωστρέφειας που διατρέχει όλα τα τραγούδια, τα οποία ακούγονται με το ίδιο ενδιαφέρον από το πρώτο ως το τελευταίο, αν και ίσως μερικά ακούστηκαν λίγο περισσότερο, όπως τα: «Άλλαξαν πολλά», «Υπνοβάτης», «Ανάποδη ζαριά», «Κουζίνα», «Απορώ» και φυσικά το σπουδαίο «Πατρίδες που έγιναν φωτιά». Η έκδοση μάλιστα συνοδεύεται και από DVD με χαρακτηριστικά μέρη από τη ζωντανή παρουσίαση του υλικού.

Μίνως Μάτσας, Κώστας Χρηστίδης: Eduart (2007)

Δύο από τα κινηματογραφικά soundtrack του Μίνωα Μάτσα κατέκτησαν το πρώτο Κρατικό Βραβείο Καλύτερης Μουσικής επιβεβαιώνοντας κι επίσημα την ξεχωριστή θέση που κατέχει ο συνθέτης στο συγκεκριμένο δημιουργικό πεδίο. Το πρώτο ήταν για την ταινία «Eduart» (2006) και το δεύτερο για την ταινία «Σκλάβοι στα δεσμά τους» (2008). Και οι δυο αυτές ταινίες γυρίστηκαν την περίοδο της παραμονής του συνθέτη στην Αμερική και ουσιαστικά η μουσική τους επένδυση έγινε εξ αποστάσεως.

Η δραματική ταινία ελληνογερμανικής παραγωγής «Eduart» γυρίστηκε το 2006 και βασίζεται στην αληθινή ιστορία του νεαρού Αλβανού Eduart, ο οποίος κατέφυγε στην Ελλάδα φιλοδοξώντας να γίνει ροκ τραγουδιστής, αλλά οι δυσκολίες της ζωής τον οδήγησαν στην παρανομία. Το σενάριο και η σκηνοθεσία είναι της Αγγελικής Αντωνίου, ενώ πρωταγωνίστησαν οι ηθοποιοί: Εσρέφ Ντουρμίσι, Αντρέ Χένικε, Ντρισίμ Ζέπα, Ερμέλα Τέλη και Μάνος Βακούσης.

Τη μουσική της ταινίας συνυπογράφουν δύο Έλληνες συνθέτες που την ίδια εποχή έκαναν καριέρα στην Αμερική. Ο ένας φυσικά είναι ο Μίνως Μάτσας, ενώ ο άλλος ο Κώστας Χρηστίδης, ένας μουσικός που είχε ήδη χτίσει σημαντική καριέρα στο Χόλιγουντ γράφοντας ή ενορχηστρώνοντας μουσική για μεγάλες παραγωγές, μεταξύ των οποίων οι ταινίες «The Exorcism of Emily Rose», «Spiderman 3» και «Ghost Rider». Η μουσική τους κινείται έντονα στο χώρο του ηλεκτρονικού ήχου, ενώ οι δυο συνθέτες παίζουν πιάνο και συνθεσάιζερ. Η ορχήστρα περιλαμβάνει επίσης ηλεκτρική κιθάρα, μπάσο, ακορντεόν και κλαρινέτο. Δύο τραγούδια του Μίνωα Μάτσα σε στίχους του Οδυσσέα Ιωάννου ερμηνεύει ο Χρήστος Θηβαίος, ενώ το soundtrack κλείνει με δυο αγγλόφωνα ροκ τραγούδια του συγκροτήματος Fingers Crossed.

Μίνως Μάτσας: Η αγάπη είναι ...ελέφαντας (2000)

Αν με το soundtrack «Diary of a Lost Girl» (1997) ο συνθέτης Μίνως Μάτσας έκανε το δισκογραφικό του ντεμπούτο στο πεδίο της σκηνικής μουσικής με μια δουλειά γραμμένη εκ των υστέρων πάνω στα πλάνα μιας παλιάς ταινίας, το 2000 θα μας δώσει το πρώτο κανονικό του κινηματογραφικό soundtrack γραμμένο αυτή τη φορά σε συγχρονισμό με το γύρισμα της ταινίας. 

Πρόκειται για τη μουσική συνοδεία της ταινίας «Η αγάπη είναι ...ελέφαντας», μιας αισθηματικής κομεντί που είναι δομημένη πάνω σε τρεις ανεξάρτητες ερωτικές ιστορίες με πρωταγωνιστές τρεις δραπέτες των φυλακών που συναντούν τον έρωτα με εντελώς απροσδόκητο τρόπο. Το σενάριο και τη σκηνοθεσία της ταινίας υπογράφει ο Στράτος Τζίτζης κάνοντας έτσι την πρώτη του εμφάνιση στο κινηματογραφικό πεδίο. Τους πρωταγωνιστικούς ρόλους είχαν οι: Θοδωρής Αθερίδης, Άννα-Μαρία Παπαχαραλάμπους, Φίλιππος Σοφιανός, Αλέκος Συσσοβίτης, Δήμητρα Ματσούκα, Σάκης Μπουλάς, Αέξάνδρα Παλαιολόγου και η πρόσφατα χαμένη Γωγώ Μαστροκώστα στη μοναδική κινηματογραφική της παρουσία. Η ταινία γνώρισε αξιόλογη εμπορική επιτυχία, αφού στην πρώτη της προβολή ξεπέρασε τα 100.000 εισιτήρια.

Ο Μίνως Μάτσας έγραψε ένα εμπνευσμένο soundtrack με δέκα ατμοσφαιρικά οργανικά θέματα που κινούνται σε ποικίλα μουσικά πεδία, από το λάτιν και το tango ως τη τζαζ, το μπλουζ και το λαϊκό χρώμα. Τα οργανικά θέματα μάλιστα διανθίζονται και με τέσσερα τραγούδια σε στίχους των Ισαάκ Σούση, Βαγγέλη Κωνσταντινίδη και του σκηνοθέτη. Το ομότιτλο κι ένα ακόμη ερμηνεύει ο Αντώνης Ρέμος συνοδευόμενος στο πρώτο από την Τάνια Νασσιμπιάν, άλλο ένα αποδίδει ο Πασχάλης Τερζής και το λαϊκό τραγούδι της ταινίας ο Τόλης Βοσκόπουλος. Την ενορχήστρωση και την παραγωγή του δίσκου επιμελήθηκε ο Μίνως Μάτσας.

Μίνως Μάτσας: Diary of a Lost Girl (1997)

Η πρώτη ολοκληρωμένη κινηματογραφική δουλειά του Μίνωα Μάτσα που πέρασε μάλιστα και στη δισκογραφία ήταν η μουσική που έγραψε για τη βωβή ταινία «Diary of a Lost Girl», στα ελληνικά «Το ημερολόγιο μιας παραστρατημένης», παραγωγής 1929, την τελευταία βωβή ταινία του μεγάλου Γερμανού σκηνοθέτη Georg Wilhelm Pabst με πρωταγωνιστές τους Louise Brooks, Josef Rovensky και Fritz Rasp. Πρόκειται για ένα δυνατό μελόδραμα που περιγράφει την ιστορία μιας παραστρατημένης νεαρής κοπέλας που κλείνεται στο αναμορφωτήριο και στη συνέχεια δραπετεύει και καταλήγει σε ένα πορνείο, ενώ στη συνέχεια παντρεύεται έναν κόμη και καταφέρνει έτσι να μπει στην καλή κοινωνία. Η ταινία αποτελεί ένα δηκτικό σχόλιο για τη διεφθαρμένη αστική κοινωνία της Γερμανίας στα χρόνια του Μεσοπολέμου και για το λόγο αυτό κυνηγήθηκε ανελέητα από τη λογοκρισία.

Ο Μίνως Μάτσας συνέθεσε τη μουσική υπόκρουση για την προβολή της ταινίας που διοργάνωσε η εφημερίδα Ελευθεροτυπία στο θέατρο Παλλάς την 1η Οκτωβρίου 1997 στη λογική της μουσικής συνοδείας που είχαν οι παλιές βουβές ταινίες από ζωντανή αυτοσχεδιαστική εκτέλεση με έναν πιανίστα (συνήθως) ή ακόμη και με ολόκληρη ορχήστρα. Όμορφες μελωδίες μελαγχολικού χρώματος εναρμονισμένες με το εξπρεσιονιστικό κλίμα της ταινίας. Το πιάνο κατέχει τον κεντρικό ρόλο στην οργανική συνοδεία με σολίστ τον Σταύρο Κόλλια. Μπάσο παίζει ο Αλέκος Παρασκευόπουλος, πνευστά ο Δημήτρης Χουντής, βιολί ο Κυριάκος Γκουβέντας και κιθάρα ο Γιάννης Παπαζαχαριάκης. Την ενορχήστρωση έκανε ο ίδιος ο συνθέτης, ενώ τη μουσική διεύθυνση είχε ο Μάρκος Τσέτσος.

Μίνως Μάτσας: Music for Films (2009)

Γενέθλια ημέρα η σημερινή για έναν από τους αξιολογότερους συνθέτες της νεότερης γενιάς που εδώ και τρεις περίπου δεκαετίες πλουτίζει την ελληνική δισκογραφία με άκρως ενδιαφέρουσες δουλειές, τόσο στο επίπεδο του απλού τραγουδιού, όσο και στο απαιτητικότερο επίπεδο της σκηνικής μουσικής (θέατρο, κινηματογράφος, τηλεόραση).

Ο Μίνως Μάτσας, εγγονός του συνονόματού του παλιού ρεμπέτη και ιδρυτή της Odeon/Minos και γιος του μετέπειτα ιδιοκτήτη της εταιρείας Μάκη Μάτσα που την οδήγησε στην κορυφή συγκεντρώνοντας στις τάξεις της τα μεγαλύτερα ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου, γεννήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 1968 στην Αθήνα. Σπούδασε νομικά, αλλά πολύ νωρίς τον κέρδισε η μουσική, ενώ το 1994 πρωτοεμφανίστηκε επίσημα στη δισκογραφία με τον κύκλο τραγουδιών «Χίλιες και μία νύχτες πάλι», για να ακολουθήσουν αρκετές ακόμη δουλειές και συνεργασίες με μεγάλα ονόματα του τραγουδιού, όπως ο Γιώργος Νταλάρας, ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, η Ελένη Δήμου, η Σωτηρία Λεονάρδου, η Φωτεινή Βελεσιώτου, η Ελεωνόρα Ζουγανέλη και άλλοι. Ωστόσο από πολύ νωρίς έδειξε την προτίμησή του στη σκηνική μουσική και ιδιαίτερα στη μουσική για τον κινηματογράφο. Το πρώτο του ολοκληρωμένο soundtrack κυκλοφόρησε το 1997 και περιλάμβανε τη μουσική που έγραψε για την κλασική βουβή ταινία «Diary of A Lost Girl» (1929) του εμβληματικού Γερμανού σκηνοθέτη G.W. Pabst. Ακολούθησαν αρκετές ακόμη κινηματογραφικές δουλειές με πιο πρόσφατες τις μουσικές για τις ταινίες «Υπάρχω» (2024) και «Καποδίστριας» (2025).

Το 2009 από τη Minos-EMI κυκλοφόρησε μια πρώτη συλλογή κινηματογραφικών θεμάτων του Μίνωα Μάτσα με τον αγγλόφωνο τίτλο «Music for Films», όπου ανθολογήθηκαν τα βασικά θέματα από ταινίες της περιόδου 1997-2008, από τις οποίες αρκετές αποτελούν ξένες παραγωγές που υλοποιήθηκαν κατά την πρώτη φάση της μακροχρόνιας παραμονής του συνθέτη στην Αμερική (2000-2011). Μάλιστα για δύο από τις ελληνικές ταινίες που επένδυσε μουσικά («Eduart», παραγωγή του 2006 σε σκηνοθεσία Αγγελικής Αντωνίου, «Σκλάβοι πολιορκημένοι», παραγωγή του 2008 σε σκηνοθεσία Τώνη Λυκουρέση) ο συνθέτης κέρδισε και το πρώτο κρατικό βραβείο μουσικής. Μεταξύ των υπολοίπων ταινιών περιλαμβάνονται και δύο μικρού μήκους («Left at Rio Grande» του Kevin Abrams και «Making Life Work» του Max Parovsky), καθώς και το μικρής διάρκειας ντοκιμαντέρ «The Parthenon» που σκηνοθέτησε ο Κώστας Γαβράς για την Πολιτιστική Ολυμπιάδα του 2003, ενώ στη συλλογή κατ' εξαίρεση συμπεριλήφθηκε κι ένα θέμα από το θεατρικό «Don Juan in Soho» του Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη. Το άλμπουμ περιλαμβάνει συνολικά 17 οργανικά θέματα και κλείνει με τρία τραγούδια σε στίχους των Ισαάκ Σούση και Οδυσσέα Ιωάννου που ερμηνεύουν ο Γιώργος Νταλάρας, η Χάρις Αλεξίου και ο Χρήστος Θηβαίος.

Παναγιώτης Ε. Σινιόρος: Φιλανθρωπία ή εξαπάτηση; (2026)

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Ως παλιός εκπαιδευτικός παρακολουθώ στενά τα εκπαιδευτικά πράγματα του τόπου μας και θλίβομαι που το ελληνικό δημόσιο σχολείο βρίσκεται πια στο έσχατο σημείο της απαξίωσης τόσο από την επίσημη πολιτεία, όσο δυστυχώς και από την κοινωνία. Ένα από τα φλέγοντα προβλήματα που έρχεται στην επικαιρότητα κάθε χρόνο τέτοια εποχή είναι το θέμα των χιλιάδων ακάλυπτων θέσεων διδασκαλίας που πλέον έχουν ξεπεράσει κάθε όριο εν συγκρίσει με το παρελθόν, ακόμη και από τις αποφράδες ημέρες της χρεοκοπίας και των μνημονίων, αφού οι ανάγκες για έκτακτο διδακτικό προσωπικό (αναπληρωτές) ξεπερνούν τις 40.000! Ταυτόχρονα οι άμοιροι αυτοί προσωρινοί (συμβασιούχοι) εκπαιδευτικοί καλούνται συχνά να αναστατώσουν πλήρως την οικογενειακή τους ζωή, προκειμένου να προσφέρουν τις διδακτικές τους υπηρεσίες σε κάποια εσχατιά της πατρίδας μας, όπου μάλιστα συχνά αντιμετωπίζουν το τρομακτικό πρόβλημα της στέγασης, ειδικά στις περιοχές της υπέρμετρης και ανεξέλεγκτης τουριστικοποίησης. 

Παίρνω λοιπόν αφορμή από μια είδηση που διάβασα πολύ πρόσφατα σε εκπαιδευτική σελίδα, σύμφωνα με την οποία ένας καλοπροαίρετος ιδιοκτήτης ξενοδοχείου στην τουριστική Ζάκυνθο προτίθεται να προσφέρει κατάλυμα σε νεοδιοριζόμενους εκπαιδευτικούς έναντι συμβολικού τιμήματος για τους χειμερινούς μήνες, με την προϋπόθεση ότι θα έχει και πάλι στη διάθεσή του το ξενοδοχείο μόλις αρχίσει η νέα τουριστική περίοδος! Αξιέπαινη ασφαλώς η προσφορά του, έστω και ημιτελής, αλλά η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, πέρα από την ανάδειξη της κρατικής ευθύνης για το οξύ στεγαστικό πρόβλημα των περιφερόμενων εκπαιδευτικών, αναδεικνύει κι ένα άλλο ερώτημα: Μπορεί η φιλανθρωπία να υποκαταστήσει το κοινωνικό κράτος; Και στ' αλήθεια, πόσο άδολη μπορεί να είναι μια τέτοια χειρονομία ή ποια σχέση μπορεί να έχει με καίριες έννοιες, όπως: αλληλεγγύη, ενσυναίσθηση, κοινωνική ευαισθησία;

Κι ακριβώς πάνω σ' αυτά τα ερωτήματα έρχεται να δώσει τη δική του οπτική και τις δικές του απαντήσεις ο Λέσβιος ακαδημαϊκός δάσκαλος, ερευνητής  και συγγραφέας Παναγιώτης Ε. Σινιόρος, ο οποίος πρόσφατα εξέδωσε ένα άκρως ενδιαφέρον και - δυστυχώς - πάντα επίκαιρο πόνημα με τίτλο «Φιλανθρωπία ή εξαπάτηση;» που κυκλοφόρησε μόλις τον περασμένο Ιούνιο από τις Εκδόσεις Ακρώρεια. Το βιβλίο ξεκινάει θέτοντας εξαρχής τα κρίσιμα ερωτήματα, τις απαντήσεις των οποίων θα αναζητήσει μέσα στις σελίδες που ακολουθούν: «Τι είναι η ευεργεσία από κοινωνική άποψη; Τι είναι η χορηγία ή η φιλανθρωπία - επίσης από κοινωνική άποψη; Είναι προσφορά στην κοινωνία ή μήπως ένας τρόπος με τον οποίο αποκτά κανείς πολιτική, κοινωνική κι εν τέλει οικονομική ισχύ υπερέχοντας των άλλων;». Η αναζήτηση των απαντήσεων διατρέχει το ιστορικό παρελθόν μέσα από μια ειλικρινή διάθεση να φωτιστούν όλες οι πτυχές του ζητήματος, για να καταλήξει σε ένα ξεκάθαρο πολιτικό συμπέρασμα: «Η φιλανθρωπία οφείλει να υπόκειται σε δημόσιο έλεγχο, αντίστοιχο με εκείνον που ασκείται στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Δεν είναι δυνατόν να επιτελεί δημόσιο ρόλο χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση και λογοδοσία, όπως συμβαίνει σήμερα».

Το βιβλίο είναι καλογραμμένο χωρίς περιττές καλολογίες φτηνού εντυπωσιασμού και με απλή και απέριττη γλώσσα, ώστε να καθίσταται άμεσα εύληπτο το νόημά του, το οποίο επισημαίνεται και με γλαφυρότερο τρόπο μέσα από τα έξυπνα σκιτσογραφήματα του Στάθη (Σταυρόπουλου) που διανθίζουν τις σελίδες του.

Νομίζω πως μια πιο σαφή και εύστοχη προσέγγιση στην ουσία του έργου μάς δίνει η κριτική του βιβλίου που υπογράφει ο φιλόλογος Δημήτρης Πατίλας, από την οποία παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα: «Είναι εντυπωσιακή η απερίφραστη μερικές φορές και αιχμηρή κατάθεση απόψεων και επιχειρημάτων. Ο λόγος ζωντανός, παραστατικός, άμεσος, ευανάγνωστος. Η εικονογράφηση από τον σκιτσογράφο Στάθη (Σταυρόπουλο) ενισχύει το μήνυμα του βιβλίου. Συνολικά, το "Φιλανθρωπία ή Εξαπάτηση" αποτελεί μια σημαντική συμβολή στον δημόσιο διάλογο γύρω από τη σχέση οικονομικής ισχύος, κοινωνικής δικαιοσύνης και φιλανθρωπίας. Με πλούσια τεκμηρίωση, σύγχρονα παραδείγματα, ιστορικό βάθος και συνεκτική επιχειρηματολογία, προσφέρει στον αναγνώστη σημαντικά ερεθίσματα κριτικής σκέψης και προβληματισμού. Η τεκμηρίωσή του είναι τόσο στέρεη, που ακόμα και οι αναγνώστες που δεν θα συμφωνήσουν με όλες τις θέσεις του συγγραφέα, θα παρακινηθούν -νομίζω - να κοιτάξουν βαθύτερα πίσω από τη λάμψη των χορηγιών. Η ουσία του βιβλίου συμπυκνώνεται τελικά στη θέση : "Ο λαός δεν έχει ανάγκη από φιλανθρωπία· έχει δικαιώματα: στην αξιοπρέπεια, στην εργασία, στον πολιτισμό"».

Μάνος Κατράκης: Ludwig van Beethoven (1981)

Μια πολύ ιδιαίτερη δισκογραφική κατάθεση του μεγάλου ηθοποιού Μάνου Κατράκη αποτελεί η συμμετοχή του στο άλμπουμ «Ludwig van Beethoven» που εκδόθηκε το 1981 από την EMI στο πλαίσιο της παιδικής σειράς Η ζωή των μεγάλων μουσουργών, στην οποία περιλήφθηκαν ανάλογα αφιερώματα στους κορυφαίους λόγιους συνθέτες Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart και Piotr Ilitch Tchaikovsky.

Πρόκειται για μια προσεγμένη παραγωγή που παρουσιάζει τον μεγάλο Γερμανό συνθέτη Ludwig van Beethoven (1770-1827) αυτοβιογραφούμενο μέσω εξομολόγησης του βίου του σε δυο παιδιά, τον Φερδινάνδο και τον Καρλ που υποδύεται ο μικρός Λουκάς Μεταξάς. Το ρόλο του συνθέτη αποδίδει με τη στιβαρή φωνή του ο Μάνος Κατράκης, μόλις τρία χρόνια πριν φύγει από τη ζωή, καθώς η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 1981. Ο Αλέξης Κωστάλας επιμελήθηκε την παραγωγή κρατώντας ο ίδιος και το ρόλο του αφηγητή.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η αυτοβιογραφική αφήγηση του συνθέτη διανθίζεται και με τους ανάλογους μουσικούς σταθμούς της μεγάλης του καριέρας. Ακούγονται λοιπόν αποσπάσματα από τα σημαντικότερα έργα που συνέθεσε, όπως Συμφωνίες (μέρη από τις υπ' αριθμόν 1, 3, 5, 6, 7 και 9 Συμφωνίες), τα Κοντσέρτα για Πιάνο αρ.4 και 5, οι Σονάτες για Πιάνο αρ. 8, 14 και 23, Κουαρτέτα Εγχόρδων, Σονάτες για Βιολί και Πιάνο ή Βιολοντσέλο και Πιάνο και Συμφωνικές Εισαγωγές (Φιντέλιο, Κοριολανός, Τα εγκαίνια της αίθουσας). Δυστυχώς, παρά τη φροντισμένη παραγωγή που περιλαμβάνει όμορφες ζωγραφιές του Γιώργου Σταθόπουλου και πλούσιο εσώφυλλο με ολόκληρο το κείμενο της αφήγησης και τους αναλυτικούς τίτλους των μουσικών έργων που ακούγονται, δεν υπάρχει καμία απολύτως πληροφορία για τους εκτελεστές των έργων (σολίστες, ορχήστρες και μαέστροι).

Μάνος Κατράκης: Ιστορικές απαγγελίες και τραγούδια (1964-1985)

Η επιβλητική κι απόλυτα εκφραστική φωνή του Μάνου Κατράκη στάθηκε η αφορμή να αναπτύξει μια πολύ ενδιαφέρουσα δισκογραφική δραστηριότητα ήδη από τη δεκαετία του '60, καθώς κλήθηκε επανειλημμένα να αναλάβει το ρόλο του αφηγητή σε σημαντικές δισκογραφικές δουλειές, αρχής γενομένης το 1964 με το «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη στην ιστορική μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη, όπου αποδίδει με συγκλονιστικό τρόπο τα τρία «αναγνώσματα» του έργου («Πορεία προς το μέτωπο», «Η μεγάλη έξοδος», «Προφητικόν»), ενώ την ίδια χρονιά συμμετείχε και στον «Ερωτόκριτο» του Νίκου Μαμαγκάκη στο ρόλο του ποιητή (Βιτσέντζου Κορνάρου). Έκτοτε έδινε τακτικά το παρών του σε ποικίλες μουσικές εργασίες με απαγγελίες που πέρασαν στη δισκογραφία. Το 1965 είχε το ρόλο του αφηγητή στον κύκλο «Ελένη, τραγούδι από την Ιλιάδα» του Γιώργου Κουρουπού, ενώ την επόμενη χρονιά συμμετείχε στη θεατρική μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για τον «Καπετάν Μιχάλη» του Νίκου Καζαντζάκη, όπου ερμήνευσε το (ανέκδοτο) τραγούδι «Άστραψε τ' αψηλό βουνό». Η δεύτερη (μετά το «Άξιον Εστί») κορύφωση ήρθε το 1969 με άλλη μια συγκλονιστική ανάγνωση στη φιλόδοξη καντάτα του Σταύρου Ξαρχάκου «Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντιεθ Μεχίας» (1969) βασισμένη σε ποίηση του Λόρκα και ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου, για να ακολουθήσουν άλλες δυο συνεργασίες με τον Νίκο Μαμαγκάκη, πρώτα στην «Ερωφίλη» (1970) κι αμέσως μετά στο «1821. Είτε θάνατος, είτε λευτεριά» (1971) στο ρόλο του στρατηγού Μακρυγιάννη.

Η δισκογραφική παρουσία του Μάνου Κατράκη συνεχίστηκε και στη μεταπολιτευτική περίοδο. Το 1974 συμμετείχε στη θεατρική δημιουργία «Προδομένος λαός» του Μίκη Θεοδωράκη βασισμένη στο ιστορικό μυθιστόρημα του Γεωργίου Ρούσσου «Μαντώ Μαυρογένους», όπου μάλιστα ερμήνευσε το τραγούδι «Ελάτε μ' ένα πόθο», ενώ το 1975 προλόγισε την ιστορική συναυλία του συνθέτη στο στάδιο Καραϊσκάκη, όπου ηχογραφήθηκε ζωντανά η μεγάλη καντάτα «Canto General» σε ποίηση Πάμπλο Νερούδα. Το ρόλο του αφηγητή είχε επίσης στο έργο «Η μάχη της Κρήτης» (1976) του Μπάμπη Πραματευτάκη, αλλά και στο ιστορικό ντοκουμέντο «Κύπρος-Μακάριος» (1979), καθώς και στον κύκλο τραγουδιών «Το μπλόκο» (1980) του Βασίλη Αρχιτεκτονίδη. Το 1981 μάλιστα συμμετείχε στο παιδικό άλμπουμ «Μπετόβεν» υποδυόμενος τον αυτοβιογραφούμενο μεγάλο συνθέτη, για να ολοκληρωθεί η εξαίσια αυτή δισκογραφική πορεία με μια μεταθανάτια κυκλοφορία, την κινηματογραφική μουσική του Γιάννη Μαρκόπουλου «Τα χρόνια της θύελλας» (1985), όπου ακούγεται η συγκλονιστική φωνή του σε μια σκηνή του έργου.

Μάνος Κατράκης: Ένα ηχητικό αφιέρωμα (1987)

Συμπληρώνονται σήμερα 42 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου ηθοποιού Μάνου Κατράκη, ο οποίος γεννήθηκε στο Καστέλλι των Χανίων το 1908 κι έφυγε από τη ζωή στις 2 Σεπτεμβρίου 1984. Παρεμπιπτόντως, να σημειώσω ότι η σημερινή ημέρα είναι ταυτόχρονα επέτειος θανάτου του τραγουδοποιού Αντώνη Βαρδή (πέθανε το 2014) και βέβαια του Μίκη Θεοδωράκη που έφυγε από κοντά μας πριν από πέντε ακριβώς χρόνια.

Ο Μάνος Κατράκης ανήκει στην εκλεκτή εκείνη γενιά των μεγάλων θεατρικών ηθοποιών που ανέδειξε η μεταπολεμική περίοδος, δίπλα σε έναν Αιμίλιο Βεάκη, έναν Αλέξη Μινωτή, έναν Βασίλη Αργυρόπουλο, έναν Βασίλη Λογοθετίδη, έναν Ορέστη Μακρή, έναν Δημήτρη Χορν και άλλες εμβληματικές μορφές. Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών η αναγωρισιμότητά τους κυρίως μέσα από τη μικρή κινηματογραφική τους θητεία, αν και η μεγάλη καλλιτεχνική τους προσφορά είχε σχέση με τη σκηνή και όχι με την οθόνη. Ιδιαίτερα μάλιστα η περίπτωση του Μάνου Κατράκη δείχνει πολύ έντονα αυτή την οξύμωρη πραγματικότητα, αφού η περιορισμένη κινηματογραφική του δραστηριότητα του χάρισε μια ευρεία δημοφιλία μέσα από μάλλον ασήμαντους ρόλους σε μέτριες ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, οι οποίες ωστόσο έχουν αποκτήσει μια αξία αποκλειστικά και μόνο από τη δική του στιβαρή παρουσία! 

Η πρώτη θεατρική εμφάνιση του εμβληματικού ηθοποιού σημειώθηκε το 1927, ενώ από το 1931 εντάχθηκε στο δυναμικό του Εθνικού Θεάτρου και στη συνέχεια ανέπτυξε τακτικές συνεργασίες με τους μεγάλους θεατράνθρωπους της εποχής, όπως ο Μήτσος Μυράτ, ο Βασίλης Αργυρόπουλος και η Μαρίκα Κοτοπούλη, ενώ συνέβαλε στην ίδρυση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος αμέσως μετά τον πόλεμο. Την ίδια εποχή άρχισε να αναπτύσσει και έντονη πολιτική δραστηριότητα που του στοίχισε διώξεις, βασανιστήρια και εξορίες ως τις αρχές της δεκαετίας του '50, όταν μπόρεσε πια σιγά σιγά να επιστρέψει στο θεατρικό σανίδι και στα επόμενα χρόνια να έχει έντονη θεατρική δραστηριότητα ως ηθοποιός και θιασάρχης κινούμενος με άνεση σε ένα ευρύτατο φάσμα ρόλων από το ελληνικό και διεθνές δραματολόγιο. Ο θάνατος τον βρήκε λίγο μετά την ολοκλήρωση της σπουδαίας ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Ταξίδι στα Κύθηρα», όπου είχε τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Τρία χρόνια μετά το θάνατο του Μάνου Κατράκη η Minos τιμώντας τη μνήμη του εξέδωσε το άλμπουμ «Ένα ηχητικό αφιέρωμα στον Μάνο Kατράκη» που επιμελήθηκε ο συγγραφέας και τηλεπαρουσιαστής Γεώργιος Κάρτερ (1928-2012), γνωστός μας και από άλλες σημαντικές δισκογραφικές παραγωγές ιστορικού και λογοτεχνικού περιεχομένου. Το άλμπουμ διασώζει ηχητικά ντοκουμέντα από μεγάλες θεατρικές στιγμές του ηθοποιού μέσα από μια ευρεία ποικιλία ρόλων που έπαιξε σε ένα χρονικό ορίζοντα τεσσάρων δεκαετιών, από το 1954 ως το 1982. Παλιότερο όλων ένα απόσπασμα από τη «Γκόλφω» του Σπύρου Περεσιάδη που ανέβηκε στη σκηνή το 1954 σε σκηνοθεσία Τάκη Μουζενίδη, ενώ νεότερο ένα κρητικό τραγούδι ηχογραφημένο το 1982 που ερμηνεύει συνοδευόμενος από το λαούτο του Γιώργου Κουτσουρέλη. Από το ενδιάμεσο διάστημα έχουν καταγραφεί κι άλλες σημαντικές στιγμές του ηθοποιού από ρόλους του κλασικού δραματολογίου, όπως ο «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή και ο «Προμηθεύς Δεσμώτης» του Αισχύλου, αμφότεροι σκηνοθετημένοι το 1974 από τον Τάκη Μουζενίδη, αλλά και του νεότερου θεάτρου, ελληνικού ή ξένου, όπως η «Τρισεύγενη» του Κωστή Παλαμά (σε σκηνοθεσία Κώστα Κροντηρά το 1958), η «Μαντώ Μαυρογένους» του Γεωργίου Ρούσσου (σκηνοθεσία Κωστή Μιχαηλίδη, 1974) και ο «Μπορίς Γκοντουνόφ» του Πούσκιν (σκηνοθεσία Άννας Δεβάρη, 1981).

Κώστας Λειβαδάς, Γιώτα Νέγκα: Έχω άνθρωπο (2007)

Το 2004 η Γιώτα Νέγκα αξιώθηκε τον πρώτο ολοκληρωμένο προσωπικό της δίσκο που εκδόθηκε και πάλι από την ετικέτα Cantini με τίτλο «Το βέλος». Τη μουσική του έγραψε ο σπουδαίος λαϊκός τραγουδοποιός Βαγγέλης Κορακάκης. Τρία χρόνια αργότερα ήρθε η επόμενη προσωπική δουλειά της ερμηνεύτριας με το άλμπουμ «Έχω άνθρωπο» (2007).

Η συγκεκριμένη δουλειά έχει πιο σύνθετο χαρακτήρα, αφού αποτελεί προϊόν μιας ξεχωριστής μουσικοθεατρικής παράστασης με τον ίδιο τίτλο βασισμένης σε κείμενα του Νίκου Παναγιωτόπουλου από το βιβλίο του «Η οδύνη των ανέργων» που πραγματεύεται τις ιστορίες δώδεκα διαφορετικών ανθρώπων. Η παράσταση ανέβηκε στο Ζυγό σε σκηνοθεσία του γνωστού στιχουργού Θοδωρή Γκόνη και μουσική του Κώστα Λειβαδά με ερμηνεύτρια των τραγουδιών τη Γιώτα Νέγκα, ενώ μικρή συμμετοχή είχαν κι ο Σταμάτης Κραουνάκης, ο Παντελής Θαλασσινός και η Ελένη Τσαλιγοπούλου.

Στην παράσταση ακούγονταν τραγούδια γνωστά του Βασίλη Τσιτσάνη, του Μάνου Χατζιδάκι, της Ελένης Καραΐνδρου, του Μάνου Λοΐζου, αλλά και του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου, ωστόσο στο δίσκο που εκδόθηκε από τη Lyra το 2007 το υλικό περιορίστηκε στα πρωτότυπα τραγούδια του Κώστα Λειβαδά που αποδίδει όμορφα η Γιώτα Νέγκα σε στίχους του Θοδωρή Γκόνη διανθισμένα με επιλεγμένα κείμενα των Γιώργου Σεφέρη, Νίκου Παναγιωτόπουλου, Ζωής Καρέλλη, Κώστα Παπαγεωργίου και άλλων που αφηγείται η ηθοποιός Σύρμω Κεκέ. Στα φωνητικά συμμετέχουν η Ελένη Τσαλιγοπούλου και ο Παντελής Θαλασσινός. Συμπράττουν αξιόλογοι μουσικοί, μεταξύ των οποίων ο David Lynch (σαξόφωνο, φλογέρα, κρουστά), ο Σωκράτης Μάλαμας (ακουστική κιθάρα), ο Βαγγέλης Μαχαίρας (μπουζούκι, μπαγλαμά, μαντολίνο, τζουρά) και ο Κώστας Λειβαδάς (πιάνο).

Παναγιώτης Καλαντζόπουλος, Γιώτα Νέγκα: Με τα μάτια κλειστά (2003)

Η εξαίρετη ερμηνεύτρια Γιώτα Νέγκα γεννήθηκε στις 31 Αυγούστου 1964 (κατ' άλλους το 1967) στην Αθήνα. Το πραγματικό της όνομα είναι Παναγιώτα Τσεγρένη. Από τις αρχές της δεκαετίας του '90 που πρωτοεμφανίστηκε στο ελληνικό πεντάγραμμο έχει καταφέρει να εδραιώσει ένα πολύ σοβαρό ερμηνευτικό προφίλ και να αποτελεί μια από τις αξιολογότερες γυναικείες φωνές που διαθέτει το σύγχρονο ελληνικό τραγούδι. 

Η πρώτη δισκογραφική της εμφάνιση σημειώθηκε μόλις το 1995 με τη μικρή συμμετοχή της στο άλμπουμ «Παραμύθι με λυπημένο τέλος» του Μίλτου Πασχαλίδη, για να ακολουθήσουν αρκετές ακόμη σκόρπιες συμμετοχές, ώσπου το 2003 ο Παναγιώτης Καλαντζόπουλος της έγραψε δύο υπέροχα τραγούδια για το single «Με τα μάτια κλειστά» κι ένα χρόνο αργότερα ο Βαγγέλης Κορακάκης τον πρώτο ολοκληρωμένο προσωπικό της δίσκο με τίτλο «Το βέλος» (2004). Η συνέχεια ήταν λαμπρή μέσα από ποικίλες δισκογραφικές και ζωντανές παρουσίες και εκλεκτές συνεργασίες με αξιόλογους δημιουργούς, όπως ο Βασίλης Δημητρίου, ο Νότης Μαυρουδής, ο Νίκος Πορτοκάλογλου, ο Κώστας Λειβαδάς, ο Θέμης Καραμουρατίδης και άλλοι.

Το μικρό μας αφιέρωμα στην εκλεκτή ερμηνεύτρια θα ξεινήσει με το μικρής διάρκειας άλμπουμ «Με τα μάτια κλειστά» που κυκλοφόρησε το 2003 από την ιδιόκτητη εταιρεία Cantini του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου, ο οποίος υπογράφει τη μουσική και τους στίχους των τραγουδιών. Δύο εξαιρετικά τραγούδια («Με τα μάτια κλειστά», «Μην ονειρεύεσαι») κι ένα οργανικό θέμα («Μια ζωή τι να σου κάνει») συγκροτούν το σώμα του ολιγόλεπτου άλμπουμ. Τα αποδίδει με πάθος και φωνητική αρτιότητα ο Γιώτα Νέγκα καταφέρνοντας μ' αυτή κυρίως τη δουλειά να γίνει γνωστή στο πανελλήνιο. Το οργανικό θέμα - σαν μια γέφυρα ανάμεσα στα δυο τραγούδια - αποτελεί ένα φόρο τιμής στον ελληνικό παραδοσιακό ήχο καταφέρνοντας να συγκεράσει αριστοτεχνικά την ηπειρώτικη με την ευρύτερη βαλκανική παράδοση. Ο Πετρολούκας Χαλκιάς μεγαλουργεί με το κλαρίνο του, ενώ ο Παντελής Στόικος παίζει τρομπέτα και ο συνθέτης μπουζούκι και κιθάρα.