Γιώργος Νταλάρας: Ρεμπέτικα της Κατοχής (1980)

Λέγαμε και στην παρουσίαση του άλμπουμ "50 χρόνια ρεμπέτικο τραγούδι" (1975) ότι η σχέση του Γιώργου Νταλάρα με το ρεμπέτικο είναι βιωματική και διατρέχει ολόκληρη τη διαδρομή του στο ελληνικό τραγούδι. Γεννημένος μέσα στο ρεμπέτικο συνάφι έδειξε από τη αρχή της καριέρας του ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον για το περιφρονημένο κάποτε αυτό είδος. Το 1971 ηχογράφησε, στο ξεκίνημά του ακόμα, έναν εξαιρετικό δίσκο με τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα. Το 1975 έκανε ρεκόρ πωλήσεων το διπλό του άλμπουμ "50 Χρόνια Ρεμπέτικο Τραγούδι" (ξεπέρασε τις 500.000 κομμάτια) δίνοντας ένα ισχυρό έναυσμα για την αναβίωση του είδους και το ξεπέταγμα πολλών νεορεμπέτικων σχημάτων (ρεμπέτικες κομπανίες), τα οποία για μια δεκαετία περίπου έγιναν ένα είδος μόδας. 

Το 1980 ο Γιώργος Νταλάρας επανήλθε στο ρεμπέτικο με τη θεματική συλλογή "Τα Ρεμπέτικα της Κατοχής". Κοινή θεματολογία των τραγουδιών η αναφορά στα μαύρα χρόνια της Κατοχής, της Αντίστασης, αλλά και του Εμφύλιου που ακολούθησε. Όλα είναι εξαιρετικά τραγούδια που αντέχουν στο χρόνο και νομίζω πως δεν πρόκειται ποτέ να χάσουν τη δύναμή τους! Πολλά από τα τραγούδια αυτά ήταν απαγορευμένα και ανέκδοτα για προφανείς λόγους, δεδομένου ότι θίγουν χωρίς περιστροφές την καθεστηκυία και βολεμένη τάξη, η οποία συμβιβάστηκε πρόθυμα με τις βουλές του κατακτητή. Τα περισσότερα γράφτηκαν από τον Μιχάλη Γενίτσαρη, γνωστό ρεμπέτη με αριστερές ιδέες, αλλά υπάρχουν και τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη, του Μπαγιαντέρα, του Οδυσσέα Μοσχονά και κυρίως του μεγάλου Βασίλη Τσιτσάνη. Τα συγκλονιστικά τραγούδια "Κάνε λιγάκι υπομονή" και "Κάποια μάνα αναστενάζει" αποτέλεσαν εκείνα τα χρόνια ύμνους των ανθρώπων που πλήρωσαν με αίμα τον εμφύλιο σπαραγμό. Το τελευταίο τραγούδι του δίσκου ("Της κοινωνίας η διαφορά") θα μπορούσε να είχε γραφτεί και για τη σημερινή συγκυρία του τόπου μας!

Ο Γιώργος Νταλάρας, διανύοντας τότε τη σημαντικότερη φάση της μεγάλης του καριέρας, ερμηνεύει πειστικότατα και πολύ εκφραστικά τα σπουδαία αυτά τραγούδια. Στην ορχήστρα συμμετέχουν κορυφαίοι μουσικοί με επικεφαλής τον Χρήστο Νικολόπουλο που έχει τη γενική μουσική επιμέλεια. Ο ίδιος ο Νταλάρας εκτελεί δεξιοτεχνικά διάφορα όργανα (κιθάρα, τζουρά, μπαγλαμά). Στα φωνητικά συμμετέχουν ως δεύτερες φωνές η Γλυκερία και ο Δημήτρης Κοντογιάννης.

Γιώργος Νταλάρας: 50 Χρόνια Ρεμπέτικο Τραγούδι (1975)

Κι από τον Άκη Πάνου στα ρεμπέτικα του Γιώργου Νταλάρα. Η απόσταση δεν είναι δα και μεγάλη. Και το 'χουμε πει ήδη αρκετές φορές πόσο στενοί δεσμοί συνδέουν τον κορυφαίο ερμηνευτή με το βαρυσήμαντο αυτό είδος τραγουδιού. Είναι μια σχέση βιωματική, μιας και η ρίζα του πηγαίνει βαθιά στο χώρο αυτό μέσω του πατέρα του Λουκά Νταράλα, ενώ και η δική του δισκογραφική ενασχόληση με το είδος διατρέχει όλη τη μουσική διαδρομή του που υπερβαίνει ήδη τον μισό αιώνα με αλλεπάλληλες εκτελέσεις και πολύ συχνά ζωντανές ηχογραφήσεις ρεμπέτικων τραγουδιών που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Το πρώτο δείγμα αυτής της σχέσης μας το έδωσε το 1971 με μια σειρά ρεμπετο-λαϊκών τραγουδιών του Απόστολου Καλδάρα στο δίσκο "Ο Γιώργος Νταλάρας τραγουδά Απόστολο Καλδάρα". Όμως η πρώτη ολοκληρωμένη και εκτεταμένη ηχογράφηση υπήρξε ο διπλός δίσκος "50 Χρόνια ρεμπέτικο τραγούδι" που κυκλοφόρησε στα 1975, πάντα από τη MInos, και γνώρισε τεράστια εμπορική απήχηση, γεγονός που τροφοδότησε αποφασιστικά μία τάση επαναφοράς του ρεμπέτικου στο προσκήνιο, η οποία θα διαρκέσει για αρκετά χρόνια και θα οδηγήσει στην εντυπωσιακή ανθοφορία των περίφημων ρεμπέτικων κομπανιών στα χρόνια της δεκαετίας του '80. Ο ίδιος ο Νταλάρας πέντε χρόνια αργότερα θα ηχογραφήσει έναν ακόμη δίσκο με ρεμπέτικα τραγούδια στο ίδιο ακριβώς ύφος με τον προηγούμενο, τα "Ρεμπέτικα της Κατοχής".

Ο συγκεκριμένος δίσκος αποτελεί μια συλλογή 26 συνολικά τραγουδιών γνωστών λίγο πολύ από το παρελθόν με μεγάλες φωνές που τα ερμήνευσαν κατά καιρούς. Πρόκειται για τραγούδια που καλύπτουν ένα χρονικό ορίζοντα άνω των σαράντα χρόνων, από την προπολεμική εποχή μέχρι τα πρώτα χρόνια του '60, όταν πια το αυθεντικό ρεμπέτικο είχε παραδώσει τη σκυτάλη στο κλασικό λαϊκό τραγούδι. Οι δημιουργοί τους είναι επιφανείς, αλλά και αφανείς σκαπανείς του είδους. Αναφέρω κάποιους: Γιάννης Δραγάτσης, Παναγιώτης Τούντας, Γιάννης Εϊτζιρίδης, Κώστας Σκαρβέλης, Κώστας Ρούκουνας, Νίκος Γούναρης, αλλά και Μάρκος Βαμβακάρης, Βασίλης Τσιτσάνης, Μανώλης Χιώτης, Γιώργος Ζαμπέτας και Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Μια εντυπωσιακή παρέλαση αυθεντικών δημιουργών που σμίλεψαν αργά αργά το σκληρό μάρμαρο του λαϊκού μας πολιτισμού.

Ωστόσο ο νεαρός τότε τραγουδιστής προσέγγισε με άνεση και σιγουριά αυτό το ακριβό υλικό και κατάφερε να δώσει μεγάλες ερμηνείες που δεν υπολείπονται καθόλου των παλαιότερων. Η ενορχήστρωση είναι σε κλασική γραμμή και λεπτοδουλεμένη στις λεπτομέρειες χωρίς φανταχτερά και παραπλανητικά ηχητικά εφέ αναδεικνύοντας με πολύ διαυγή τρόπο τον απαράμιλλο μελωδικό πλούτο των μεγάλων αυτών τραγουδιών. 

Στο μπουζούκι ακούμε τον Θανάση Πολυκανδριώτη μαζί με τον Χρήστο Νικολόπουλο και τους αδελφούς Βαμβακάρη. Τη μουσική επιμέλεια είχαν ο Θόδωρος Δερβενιώτης, ο πατέρας Πολυκανδριώτης και ο Στέλιος Βαμβακάρης, ενώ στις δεύτερες φωνές ακούγεται η Χαρούλα Αλεξίου και ο Πάνος Λαμπρόπουλος. Χωρίς υπερβολή, ένας δίσκος σταθμός στην ιστορία του ελληνικού πενταγράμμου.

Άκης Πάνου, Γιώργος Νταλάρας: Θέλω να τα πω (1982)

Μπαίνοντας στη δεκαετία του '80 ο Γιώργος Νταλάρας, αφού αποτίσει για δεύτερη φορά φόρο τιμής στο ρεμπέτικο ρεπερτόριο με το δίσκο "Ρεμπέτικα της Κατοχής", συνεχίζει τις μεγάλες συνεργασίες του με σημαντικούς συνθέτες, πρώτα με τον Μίκη Θεοδωράκη και το δίσκο "Ραντάρ" (1981) και την επόμενη χρονιά με τον εμβληματικό λαϊκό δημιουργό Άκη Πάνου.

Ο Άκης Πάνου (1933-2000) βέβαια δε χρειάζεται ειδικές συστάσεις για τους φίλους του τραγουδιού και ιδιαίτερα του αυθεντικού λαϊκού, παρόλο που είναι γνωστή η ιστορία του με την Μάνο Χατζιδάκι και την άγνοια για το έργο του από τον μεγάλο συνθέτη στα χρόνια του Τρίτου Προγράμματος, η οποία ωστόσο είχε αίσιο τέλος και οδήγησε αργότερα στην παραγωγή του ζωντανού δίσκου του Άκη Πάνου "Επειγόντως" από τις εκδόσεις του Σείριου. 

Πρόκειται ασφαλώς για έναν χαρισματικό και ολοκληρωμένο δημιουργό που έγραφε μόνος του τα τραγούδια που μας χάρισε, τόσο στη μουσική, όσο και στους στίχους τους. Ειδικά στο στιχουργικό κομμάτι τα τραγούδια του ήταν σχεδόν όλα εξαιρετικά ευρηματικά και διαποτισμένα με μια αυθεντικότητα βιωματικής εμπειρίας και λαϊκής θυμοσοφίας.

Το 1982 λοιπόν είχαμε την ιστορική συνάντηση αυτών των δύο σπουδαίων θεραπόντων του λαϊκού τραγουδιού, του Άκη Πάνου και του Γιώργου Νταλάρα. Καρπός αυτής της ευλογημένης στιγμής υπήρξε ένας αξιόλογος δίσκος με τίτλο "Θέλω να τα πω". Μουσική, στίχοι, ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας από τον Άκη Πάνου. Δεκατρία "χειροποίητα" τραγούδια που όλα έχουν κάτι να πουν και όλα διακρίνονται για την ευθύβολη και δωρική τους μελωδία πάνω στους κλασικούς λαϊκούς δρόμους. 

Η ερμηνεία του Γιώργου Νταλάρα ανταποκρίνεται απόλυτα στις απαιτήσεις του δύσκολου αυτού υλικού, αν και φαίνεται πως η συγκεκριμένη συνεργασία δεν υπήρξε ανέφελη, πράγμα που επιβεβαιώθηκε από τη δήλωση του ίδιου του τραγουδιστή, ο οποίος επισημαίνει στη νεότερη ψηφιακή remaster επανέκδοση του δίσκου ότι "πείραξε" σε πολλά σημεία την αρχική ενορχήστρωση, ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ιδιοτροπίες του νεότερου ακροατηρίου! Ακατανόητη πρωτοβουλία ασφαλώς, η οποία ελέγχεται και στο ηθικό της υπόβαθρο, καθώς έγινε μετά το θάνατο του δημιουργού και ασφαλώς παρά τη θέλησή του. 

Γιάννης Μαρκόπουλος, Γιώργος Νταλάρας: Σεργιάνι στον κόσμο (1979)

Η συνεργασία του Γιώργου Νταλάρα με κορυφαίους Έλληνες συνθέτες (Μίκης Θεοδωράκης, Μάνος Λοΐζος, Σταύρος Κουγιουμτζής, Απόστολος Καλδάρας κ.ά.) συνεχίζεται το 1979 με την ιστορική του συνάντηση με τον Γιάννη Μαρκόπουλο, έναν από τους ογκόλιθους της ελληνικής μουσικής με συνεχή δημιουργική παρουσία από τις αρχές της δεκαετίας του '60 μέχρι και τις μέρες μας.

Η πιο γόνιμη περίοδος του συνθέτη στάθηκε βέβαια η δεκαετία του '70, τότε που μας έδωσε ένα γιγάντιο έργο με κλασικά αριστουργήματα, όπως το "Χρονικό" (1970), η "Ιθαγένεια" (1972) και η "Θητεία" (1974). Επιστέγασμα αυτής της ακμαίας περιόδου που κλείνει θριαμβευτικά τη δεκαετία υπήρξε ο δίσκος "Σεργιάνι στον κόσμο" που εκδόθηκε το 1979 από τη Minos και γνώρισε ευρεία απήχηση στο μουσικόφιλο κοινό. 

Πρόκειται για μια πολύπλοκη δομικά σύνθεση διαρθρωμένη σε τρεις ενότητες, που διαφοροποιούνται εμφανώς μεταξύ τους και σε μουσικό και σε θεματολογικό επίπεδο.

Η πρώτη ενότητα ονομάζεται "Κύκλος της Μακεδονίας". Έχει στίχους του Πάνου Θεοδωρίδη, με τον οποίο ο συνθέτης θα έχει στη συνέχεια αρκετές συνεργασίες, με κορυφαία αυτή στο σημαντικό λόγιο έργο "Η λειτουργία του Ορφέα" (1994). Ο λόγος του ποιητή επιχειρεί μια αναδρομική επισκόπηση της Μακεδονίας μέσα στο χρόνο, από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο ως τη σύγχρονη εποχή, με υπαινικτικές αναφορές στο λεγόμενο "μακεδονικό ζήτημα" και εμφανή διάθεση για προβολή της ελληνικότητας του χώρου.

Η δεύτερη ενότητα με υπότιτλο "Παραπονεμένα λόγια" είναι το καθαρώς λαϊκό μέρος του δίσκου. Περιλαμβάνει πέντε δυνατά λαϊκά τραγούδια σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου. Το εμβληματικό ζεϊμπέκικο "Παραπονεμένα λόγια" είναι αυτό που ξεχώρισε περισσότερο κι έγινε ο κινητήριος μοχλός για τη μεγάλη επιτυχία όλου του δίσκου. Ωστόσο θα έλεγα ότι τα άλλα τέσσερα τραγούδια αυτής της ενότητας, αδικημένα καταφανώς από τη δεσποτική παρουσία του πρώτου, είναι πιο όμορφα και πιο ενδιαφέροντα μουσικά. Είναι γραμμένα στο γνώριμο ύφος του τραγουδιστή, όπως αυτό παγιώθηκε μέσα από τα τραγούδια του Σταύρου Κουγιουμτζή κυρίως.

Υπάρχει και μια τρίτη ενότητα με το χαρακτηρισμό "Ενδιάμεσον", η οποία εμφανίζεται διαμοιρασμένη σε δυό μέρη που το καθένα επέχει θέση επιλόγου στις δύο κύριες ενότητες του έργου. Η μουσική εδώ έχει πιο μοντέρνο χρώμα φλερτάροντας με ήχους και μορφολογικά χαρακτηριστικά της αμερικάνικης ποπ. Ο "Σκλάβος" είναι ένα πολύ ενδιαφέρον τραγούδι, που στηρίζεται στην κωμωδία του λατίνου κωμωδιογράφου Πλαύτου "Το τσουκάλι με το χρυσάφι" και γράφτηκε για την ομώνυμη θεατρική παράσταση σε στίχους της Μελέτης Κυριακού.

Γιώργος Νταλάρας: Οι Μάηδες οι ήλιοι μου (1978)

Μετά τον "Μέτοικο" (1971) η πορεία του Γιώργου Νταλάρα ήταν θριαμβευτική μέσα από πολυσήμαντες ηχογραφήσεις και συνεργασίες με μεγάλους συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης ("Τα 18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας"), ο Απόστολος Καλδάρας ("Μικρά Ασία", "Βυζαντινός Εσπερινός"), ο Μάνος Λοΐζος ("Να 'χαμε, τι να 'χαμε", "Τα τραγούδια μας"), ο Σταύρος Κουγιουμτζής ("Όταν ανθίζουν πασχαλιές", "Ηλιοσκόπιο", "Μικρές Πολιτείες", "Στα ψηλά τα παραθύρια"), ενώ παράλληλα τίμησε και τις ρεμπέτικες κατοβολές του ("50 Χρόνια Ρεμπέτικο"), εδραιώνοντας έτσι την αδιαμφισβήτητη πρωτοκαθεδρία του στο ελληνικό πεντάγραμμο.

Έτσι λοιπόν το 1978, με τη συμπλήρωση δέκα χρόνων παρουσίας στην ελληνική δισκογραφία, ο Γιώργος Νταλάρας ηχογράφησε ένα διπλό άλμπουμ με είκοσι έξι συνολικά τραγούδια που υπογράφονται από έξι συνθέτες πολύ διαφορετικού μουσικού ύφους ο καθένας, με τους οποίους για πρώτη φορά συνεργάστηκε, με εξαίρεση το τελευταίο τραγούδι της συλλογής, το εξαίσιο "Κόκκινο τριαντάφυλλο" του Μίκη Θεοδωράκη που είχε ήδη κυκλοφορήσει νωρίτερα σε δισκάκι 45 στροφών.

Τη μερίδα του λέοντος καταλαμβάνει ο λαϊκός συνθέτης και μπουζουξής Στέλιος Βαμβακάρης, γιος του μεγάλου Μάρκου, με επτά καλογραμμένα τραγούδια σε ύφος νεορεμπέτικο, τα περισσότερα σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου. Ο Γιάννης Σπανός συνεισφέρει τέσσερα λαϊκά τραγούδια που ξεκάθαρα είναι και τα ωραιότερα της συλλογής. Ένα από αυτά, το "Σκορπίσανε οι φίλοι μου", έχει στίχους της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου και μέσα από αυτούς προέκυψε και ο τίτλος της έκδοσης. Άλλο ένα, η εμβληματική "Αλάνα" σε στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου, είχε γραφτεί παλιότερα, αλλά κρατήθηκε στα συρτάρια του συνθέτη μέχρι να μπει σ' αυτή τη συλλογή. Σπουδαία τραγούδια είναι και τα άλλα δύο: "Πρώτη του Δεκέμβρη", "Δε φταίω".

Τα υπόλοιπα τραγούδια υπογράφονται από μια σειρά νέους συνθέτες που εκείνη την εποχή ξεκινούσαν την περιπέτειά τους στο ελληνικό τραγούδι και στη συνέχεια κατάφεραν να χτίσουν αξιόλογη καριέρα. Ο Χρήστος Γκάρτζος έγραψε έξι τραγούδια, από τα οποία ωραιότερο είναι το "Μόνο η αγάπη μένει". Ο Αντώνης Βαρδής έγραψε τέσσερα όμορφα τραγούδια, όπως το "Κάτω απ' την κληματαριά" ή το "Χελιδονάκι". Ο Μιχάλης Τερζής έγραψε δύο τραγούδια ανοίγοντας το δρόμο για τη μεγαλύτερη συνεργασία του με τον τραγουδιστή μερικά χρόνια αργότερα στον αξιόλογο δίσκο "Όλη τη μουσική μες στην αγάπη βάλε" (1984). Τέλος, ο Γιώργος Γερασιμίδης έγραψε το ωραίο τραγούδι "Μετανάστης".

Με εξαίρεση το ακροτελεύτιο "Κόκκινο τριαντάφυλλο", όλα τα υπόλοιπα τραγούδια έχει ενορχηστρώσει και διευθύνει ο Νίκος Λαβράνος που υπογράφει και τη μουσική του ωραιότατου τραγουδιού "Μακριά απ' τα ψέματα" σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου.

Γιώργος Νταλάρας: Ο μέτοικος (1971)

Ο "Μέτοικος" είναι ο 3ος προσωπικός δίσκος του νεαρού τότε (1971) τραγουδιστή Γιώργου Νταλάρα, αν υπολογίσουμε ότι λίγο νωρίτερα μέσα στην ίδια χρονιά είχε κυκλοφορήσει και ο δίσκος "Ο Γιώργος Νταλάρας τραγουδά Απόστολο Καλδάρα" που μπορεί να θεωρηθεί προσωπικός. Κι έχω την άποψη ότι ο "Μέτοικος" είναι ο σπουδαιότερος προσωπικός δίσκος του τραγουδιστή, καθώς περιλαμβάνει κάποια από τα κορυφαία τραγούδια που έχει ερμηνεύσει σε ολόκληρη τη λαμπρή καριέρα του με τις υπογραφές και των τριών μεγάλων συνθετών που στήριξαν το ακαταμάχητο ρεπερτόριο που έχτισε εκείνη την περίοδο, δηλαδή του Απόστολου Καλδάρα, του Σταύρου Κουγιουμτζή και του Μάνου Λοΐζου.

Φυσικά κι εδώ έχουμε καποια τραγούδια παρμένα από τις 45 στροφές, αλλά και από κάποιους μεγάλους δίσκους που ήδη είχαν κυκλοφορήσει λίγο νωρίτερα, όπως το "Νάτανε του '21" (1970) του Κουγιουμτζή και οι "Θαλασσογραφίες" (1970) του Λοΐζου. Συνολικά περιλαμβάνονται δώδεκα τραγούδια, τα οποία ξεχώρισαν αμέσως και τραγουδήθηκαν ευρύτατα θεμελιώνοντας την παρουσία του νέου ακόμη τραγουδιστή στη συνείδηση του κόσμου. Με εξαίρεση δύο από αυτά, δηλαδή το "Ήταν άνθρωπος δικός μας" του Γιάννη Μέτσικα και "Η ροδιά" του Δημήτρη Ξαπλαντέρη, τα οποία, αν και όμορφα, είναι εμφανώς υποδεέστερα από τα υπόλοιπα, τα άλλα δέκα είναι αληθινά διαμάντια.

Πέρα από το ομότιτλο, γραμμένο από τον διάσημο ελληνογάλλο τραγουδοποιό Ζορζ Μουστακί με ελληνικούς στίχους του ποιητή Δημήτρη Χριστοδούλου, όλα τα άλλα γράφτηκαν από τους τρεις σπουδαίους συνθέτες που προαναφέραμε. Και οι τρεις έγραψαν εδώ μερικά από τα ωραιότερα τραγούδια τους, έτσι που είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς κάποιο ως καλύτερο από τα υπόλοιπα, αν και ο ίδιος ο Νταλάρας σε ανύποπτο χρόνο και πιεζόμενος να ξεχωρίσει ένα τραγούδι του από τα εκατοντάδες που έχει ερμηνεύσει σε όλη του την καριέρα, έδειξε να προτιμά τη "Φαντασία" του Απόστολου Καλδάρα (ως στιχουργός αναφέρεται ο ίδιος ο συνθέτης, αλλά οι στίχοι στην πραγματικότητα είναι της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου). 

Αλλά αυτό δε φαίνεται να έχει και μεγάλη σημασία. Γιατί και ποιος δεν τραγούδησε το συνταρακτικό "Αχ, χελιδόνι μου" του Μάνου Λοΐζου με τους καίριους και υπαινικτικούς στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου; Και ποιος δε συγκινήθηκε με τις ρωμαλέες μελωδίες των τραγουδιών του Σταύρου Κουγιουμτζή; Και ποιος δε θαύμασε την εντυπωσιακή προσαρμοστικότητα στα νέα μουσικά δεδομένα που επέδειξε ο ρεμπετογενής Απόστολος Καλδάρας; Και μόνο τα πρώτα μέτρα της εισαγωγής από το τραγούδι "Ο θάνατος του ποιητή" (μια τρυφερή ελεγεία σε στίχους του Πυθαγόρα αφιερωμένη στον άδικο θάνατο του Λόρκα από το ισπανικό φασιστικό καθεστώς γεμάτο υπαινιγμούς για το χουντικό καθεστώς της Ελλάδας, χωρίς ωστόσο να γίνει αντιληπτό από τη στυγνή λογοκρισία) αρκούν, για να πιστοποιηθεί η μουσική ευφυία του μεγάλου λαϊκού συνθέτη.

Γιώργος Νταλάρας: Ομώνυμο (1969)

Ο παρθενικός δίσκος της θριαμβευτικής εισόδου του Γιώργου Νταλάρα στο ελληνικό τραγούδι φέρει για τίτλο το όνομά του, ως είθισται, και είναι πραγματικά ένας εξαιρετικός δίσκος, με την αυτονόητη επισήμανση βέβαια ότι τέτοιοι προσωπικοί δίσκοι εκείνα τα χρόνια δεν ήταν παρά συλλεγές τραγουδιών που είχαν ήδη κυκλοφορήσει στις 45 στροφές. Το υλικό λοιπόν αυτού του άλμπουμ περιλαμβάνει σκόρπιες ηχογραφήσεις της διετίας 1968-1969. 

Υπενθυμίζω ότι η πρώτη δισκογραφική καταγραφή του Γιώργου Νταλάρα είχε σημειωθεί το 1967 με το επί δεκαετίες ανέκδοτο τραγούδι "Προσμονή" του Βασίλη Αρχιτεκτονίδη, ενώ το 1968 είχε μια μικρή συμμετοχή στο "Σταθμό" του Μάνου Λοΐζου και την επόμενη χρονιά μια ευρύτερη συμμετοχή στη "Συνάντηση" του Άγγελου Σέμπου, ενώ παράλληλα άρχισε να ηχογραφεί τραγούδια του Απόστολου Καλδάρα στις 45 στροφές.

Ο δίσκος λοιπόν αυτός περιλαμβάνει δώδεκα τραγούδια αρκετά διαφορετικού ύφους και πολύ διαφορετικών δημιουργών. Παλαιότερα είναι τα δύο καθαρόαιμα λαϊκά του Γρηγόρη Φούντα σε στίχους του Κώστα Βίρβου, καθώς και το ωραίο τραγούδι "Ήτανε Απρίλης μήνας" του Γιώργου Μητσάκη, ενώ έχουμε και δύο τραγούδια του Λουκιανού Κηλαηδόνη και κυρίως επτά υπέροχα τραγούδια του Σταύρου Κουγιουμτζή στο δικό του ντεμπούτο στη Minos, όπου θα χτίσει την επόμενη δεκαετία ένα σπουδαίο μουσικό έργο με δεκάδες αριστουργηματικά τραγούδια. 

Όπως εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κανείς, ο δίσκος έχει αρκετές πρωτιές: Είναι η πρώτη ολοκληρωμένη δουλειά του Γιώργου Νταλάρα στην ελληνική δισκογραφία. Εδώ πρωτοεμφανίζεται στη Minos ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ενώ ταυτόχρονα εγκαινιάζεται η γόνιμη συνεργασία του με τον τραγουδιστή που θα γράψει ιστορία τα επόμενα χρόνια. Εδώ επίσης έχουμε την πρώτη εμφάνιση του Λουκιανού Κηλαηδόνη, ο οποίος πάντως από την επόμενη χρονιά θα μεταπηδήσει στην Columbia και θα ξεκινήσει τη δική του σπουδαία καριέρα. Όλα αυτά θεμελιώνουν βάσιμα το χαρακτηρισμό του δίσκου ως ιστορικού, πολύ περισσότερο μάλιστα που τα τραγούδια σχεδόν στο σύνολό τους είναι εξαιρετικά. 

Ελένη Βιτάλη: Άιντε και φύγαμε (1979)

Μετά το δεύτερο προσωπικό της δίσκο ("Τσαντιράκι", 1976) η Ελένη Βιτάλη απουσίασε για ένα διάστημα από τη δισκογραφία, για να επανέλθει δυναμικά το 1979 με τη συμμετοχή της στη "Ρεζέρβα" του Διονύση Σαββόπουλου και κυρίως με έναν ακόμη προσωπικό δίσκο, τον τρίτο στη σειρά, με τίτλο "Άιντε και φύγαμε" που εκδόθηκε και πάλι από τη Lyra, την εταιρία όπου θα συνεχίσει και για την επόμενη τριετία παρουσιάζοντας έναν ακόμη προσωπικό δίσκο το 1981 με υλικό από το δημοτικό μας τραγούδι, καθώς και μια συμμετοχή σε ένα δίσκο θρησκευτικού περιεχομένου του Σταμάτη Σπανουδάκη ("Κύριε των Δυνάμεων"), πριν μεταπηδήσει στη Minos και γνωρίσει τις μεγάλες εμπορικές επιτυχίες που την καθιέρωσαν στο πρώτο επίπεδο.

Ο δίσκος "Άιντε και φύγαμε" κινείται στο ίδιο μουσικό κλίμα με το δίσκο "Τσαντιράκι", καθώς περιλαμβάνει τραγούδια με παραδοσιακό χρώμα, πρωτότυπα ή διασκευασμένα, αλλά και κάποιες συνθέσεις σε ύφος "έντεχνο", όπως τα τραγούδια του Λίνου Κόκοτου. Ο σύζυγός της ερμηνεύτριας Βαγγέλης Ξύδης έχει την ευθύνη για το μισό υλικό του δίσκου υπογράφοντας τέσσερις πρωτότυπες συνθέσεις, όπως το ομότιτλο τραγούδι που γνώρισε μεγάλη επιτυχία, αλλά και δύο παραδοσιακά τραγούδια σε διασκευή, ενώ άλλο ένα παραδοσιακό, το γοητευτικό "Θαλασσάκι μου", διασκεύασε ο Τάσος Καρακατσάνης με τη λιτή συνοδεία ενός πιάνου.

Ο δίσκος συμπληρώνεται με την ωραιότατη δημώδη μπαλάντα "Παπαρούνα" του Νίκου Τάτση που εκείνη την εποχή παρουσίαζε τα πρώτα του τραγούδια με εκλεκτούς ερμηνευτές, όπως η Χαρούλα Αλεξίου ή ο Γιώργος Νταλάρας ("Το Ανεστάκι", "Ο σαραντάπηχος"). Στο φινάλε του δίσκου έχουμε ένα διασκευασμένο τραγούδι του Γιάννη Παπαϊωάννου ("Αλεξανδριανή φελάχα") σε ύφος σμυρνέικου καρσιλαμά.

Συνολικά έχουμε έναν ωραίο δίσκο με πολύ ετερόκλητο, αλλά άκρως ενδιαφέρον μουσικό υλικό που το υπηρετεί έξοχα η υπέροχη Ελένη Βιτάλη, η οποία είναι ήδη μια ώριμη και ολοκληρωμένη ερμηνεύτρια.

Ελένη Βιτάλη: Τσαντιράκι (1976)

Ένα χρόνο μετά τον πρώτο προσωπικό της δίσκο η Ελένη Βιτάλη μας έδωσε και τον δεύτερο με τίτλο "Τσαντιράκι" από το ομώνυμο παραδοσιακό τραγούδι που μας εισάγει στο δίσκο.

Το άλμπουμ αυτό διαφέρει πολύ ως προς το υλικό του από το προηγούμενο, όπου είχαμε κυρίως μια ανθολογία από τις σκόρπιες ηχογραφήσεις της τραγουδίστριας. Αυτή τη φορά έχουμε λαϊκά και δημοτικά τραγούδια, πρωτότυπα ή διασκευασμένα, που δίνουν την ευκαιρία στην ερμηνεύτρια να ξεδιπλώσει όλο το φωνητικό της ταλέντο στα συγκεκριμένα πεδία. 

Ο σύζυγός της Βαγγέλης Ξύδης έχει φροντίσει την κατάλληλη διασκευή δύο παραδοσιακών τραγουδιών ("Τσαντιράκι", "Αμάραντος"), ενώ ο Βασίλης Δημητρίου συνεισέφερε δυο όμορφα τραγούδια σε δημώδεις ηχοχρωματισμούς. Επίσης ο σπουδαίος λαϊκός βιολιστής Γιώργος Κόρος υπογράφει τρία ορθόδοξα λαϊκά τραγούδια, ενώ ο Χρήστος Νικολόπουλος έχει διασκευάσει το παλιό λαϊκό "Στρίβε λόγια". Τα υπόλοιπα τραγούδια είναι γραμμένα από δύο καινούργιους και ανερχόμενους τότε συνθέτες, τον Αντώνη Βαρδή και τον Στέλιο Φωτιάδη.

Ανεξαρτήτως πάντως της ποιότητας του άνισου αυτού υλικού η Ελένη Βιτάλη τo υπηρετεί με απόλυτο σεβασμό και δίνει έξοχες ερμηνείες, έστω κι αν σήμερα αυτά τα τραγούδια έχουν πια ξεχαστεί.