Αρλέτα, Λάκης Παπαδόπουλος: Περίπου (1984)

Η δεκαετία του '80 στάθηκε η πιο παραγωγική σε ολόκληρη τη σπουδαία καριέρα της Αρλέτας, η οποία είχε πλέον μπει στην ώριμη δημιουργική της φάση παρουσιάζοντας αλλεπάλληλους προσωπικούς κύκλους τραγουδιών με δική της μουσική, αλλά και συμμετέχοντας σε πολλές δουλειές άλλων καλλιτεχνών, όπως είδαμε πρόσφατα. Ωστόσο η διπλή συνεργασία της στα μέσα της ίδιας δεκαετίας με τον ροκ τραγουδοποιό Λάκη Παπαδόπουλο (Περίπου, Τσάι γιασεμιού) ήταν αυτή που είχε τη μεγαλύτερη εμπορική απήχηση και εκτόξευσε την προσωπική της δημοτικότητα.

Η αρχή έγινε το 1984 με το δίσκο Περίπου, ο οποίος υπήρξε και η τελευταία συνεργασία της Αρλέτας με τη δισκογραφική εταιρεία Lyra, όπου στεγαζόταν σταθερά από την αρχή της καριέρας της. Ο Λάκης Παπαδόπουλος έγραψε για τη φωνή της ένδεκα όμορφα τραγούδια ανάλαφρου ύφους, άλλοτε σε χορευτικό ύφος με ρυθμούς ποπ και ροκ εντ ρολ κι άλλοτε σε ύφος χαμηλόφωνης μπαλάντας. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα τραγούδια "Στο γραφείο", "Ώρα σελήνης" και κυρίως η εμβληματική "Σερενάτα", το τραγούδι που έσυρε ολόκληρο το δίσκο και του χάρισε μεγάλη εμπορική απήχηση. Ο δίσκος έχει πολλά ωραία τραγούδια που αδικήθηκαν από το θόρυβο της "Σερενάτας". Ανάμεσά τους και δυο μελοποιημένα ποιήματα του Νίκου Καββαδία ("William George Allum", "Black & White"). Στίχους έγραψαν ο Κυριάκος Ντούμος, ο Γιώργος Παππάς, ο Θανάσης Φουργιώτης και η Αρλέτα. Εδώ έχουμε επίσης και την πρώτη συνάντηση του συνθέτη με τη στιχουργό της Λιλιπούπολης, τη Μαριανίνα Κριεζή, μια συνεργασία που στη συνέχεια θα πάρει αποκλειστικό χαρακτήρα σε δυο ολοκληρωμένες δουλειές (Τσάι γιασεμιού, Χαίρω πολύ). Η Αρλέτα δείχνει να ανταποκρίνεται με άνεση και σιγουριά στα χαριτωμένα αυτά τραγούδια και το αποτέλεσμα ηχεί ιδιαίτερα γοητευτικό.

Σημειώνω ότι στην ψηφιακή του επανέκδοση το 2008 ο δίσκος εμφανίστηκε εντελώς αγνώριστος, με αλλοιωμένο το εξώφυλλο και κυρίως με αλλαγμένο τον τίτλο σε Σερενάτα αξιοποιώντας προφανώς τη δημοτικότητα του συγκεκριμένου τραγουδιού και μπερδεύοντας έτσι το μουσικόφιλο κοινό! Ανευθυνότητες!

Αρλέτα: Ταξιδεύοντας (1976)

Από το 1970, όταν ηχογράφησε τον τελευταίο νεοκυματικό προσωπικό της δίσκο ("Έξη μέρες"), ως το 1975 που επανεμφανίστηκε με την εμβληματική Τρίτη Ανθολογία του Γιάννη Σπανού, η Αρλέτα βρέθηκε στο περιθώριο της δισκογραφίας αναζητώντας έναν καινούργιο μουσικό προσανατολισμό. Το ισχυρό εφαλτήριο της Τρίτης Ανθολογίας στάθηκε ικανό να την επαναφέρει δυναμικά στο προσκήνιο και να ξεκινήσει έτσι μια πολύ γόνιμη φάση της καριέρας της με τρεις συνεχόμενους (ένα κάθε χρόνο) προσωπικούς δίσκους, δύο από τους οποίους είχαν τις βαριές υπογραφές του Νότη Μαυρουδή και του Μάνου Χατζιδάκι (Παιδί της γης, 1977), αλλά και του Μίκη Θεοδωράκη (Romancero gitano, 1978).

Πριν απ' αυτές τις σπουδαίες συνεργασίες όμως είχε προηγηθεί μια λιγότερο γνωστή, αλλά άκρως ενδιαφέρουσα προσωπική δουλειά της Αρλέτας με τίτλο Ταξιδεύοντας. Πρόκειται για έναν όμορφο κύκλο δώδεκα λυρικών τραγουδιών σε ύφος μπαλάντας με νεοκυματικούς απόηχους, όπου η ίδια η Αρλέτα έγραψε τους στίχους στα περισσότερα τραγούδια, ενώ ένα βασίζεται σε ποίηση του F.G. Lorca ("Είναι αλήθεια") με ελληνική απόδοση του συγγραφέα Κοσμά Πολίτη και άλλα δύο σε ποίηση του Bertolt Brecht ("Νάνι νάνι", "Ένα ουίσκι") μεταφρασμένα από τον Σταύρο Μελισσινό. 

Τρεις άγνωστοι συνθέτες υπογράφουν τη μουσική. Ο Ανέστης Τριανταφύλλου έγραψε τη μουσική σε οκτώ τραγούδια, δύο έγραψε ο Σπύρος Αργύρης κι ένα ο Στέφανος Χρυσοστομίδης. Κανείς από τους τρεις δεν είχε δυστυχώς καμία συνέχεια στην ελληνική δισκογραφία. Επίσης ένα τραγούδι έχει μουσική της Αρλέτας. Ακούστηκαν αρκετά τα τραγούδια: "Ο Λάκης", "Το κορίτσι στην Ομόνοια". Νομίζω πάντως ότι το ωραιότερο τραγούδι του δίσκου είναι η μελαγχολική μπαλάντα "Το πέρα κάστρο". Την ενορχήστρωση του υλικού υπογράφει ο έμπειρος Γιώργος Κοντογιώργος, ενώ το εξώφυλλο σχεδίασε η Αρλέτα, αν και στην ψηφιακή επανέκδοση του 2008 για κάποιο ακατανόητο λόγο το εξώφυλλο άλλαξε τελείως. 

Η Αρλέτα τραγουδά Μίκη Θεοδωράκη: Romancero Gitano (1978)

Κατά τη δεκαετία του '70, όταν πια το Νέο Κύμα είχε ολοκληρώσει τον κύκλο του, η Αρλέτα έψαχνε τον νέο της προσανατολισμό αναπροσαρμόζοντας σταδιακά και το μουσικό ύφος που υπηρετούσε ως τότε. Η αρχή έγινε με τη συμμετοχή της στο έργο Ερωφίλη (1970) του Νίκου Μαμαγκάκη που δε στάθηκε ωστόσο ικανό εφαλτήριο για την καινούργια της πορεία. Ακολούθησε μια περίοδος περισυλλογής, ώσπου το 1975 ο Γιάννης Σπανός της έδωσε για δεύτερη φορά τη μεγάλη ευκαιρία αξιοποιώντας την ως ερμηνεύτρια (μαζί με τον Κώστα Καράλη) στην εμβληματική Τρίτη Ανθολογία του. Από 'κει και πέρα πλέον άνοιξε για τα καλά ο δρόμος για τη δεύτερη και πιο μακροχρόνια καριέρα της σεμνής ερμηνεύτριας που κράτησε ως το τέλος του βίου της.

Μετά την Τρίτη Ανθολογία η Αρλέτα ηχογράφησε τρεις συνεχόμενους προσωπικούς δίσκους, πρώτα το Ταξιδεύοντας (1976), στη συνέχεια τον κύκλο Παιδί της γης (1977) του Νότη Μαυρουδή σε ποίηση του Μάνου Χατζιδάκι, ενώ την επόμενη χρονιά ευτύχησε να ηχογραφήσει επιτέλους το έργο Romancero Gitano του Μίκη Θεοδωράκη σε ποίηση Federico Garcia Lorca κι ελληνική απόδοση του Οδυσσέα Ελύτη. Το βαρυσήμαντο αυτό έργο αποτελούμενο από επτά μέρη γράφτηκε το 1967 και ο συνθέτης το προόριζε εξαρχής για τη φωνή της Αρλέτας, αλλά η αιφνίδια επιβολή του δικτατορικού καθεστώτος δεν επέτρεψε τότε την ηχογράφησή του. Έτσι μερικά χρόνια αργότερα πρώτη το ερμήνευσε η Μαρία Φαραντούρη και μάλιστα σε δύο διαφορετικές εκτελέσεις που κυκλοφόρησαν το 1971. Η μία ήταν με ορχηστρική συνοδεία και περιέχεται στο δίσκο Ο Μίκης Θεοδωράκης διευθύνει Θεοδωράκη αρ.2 (Philips) και η άλλη με συνοδεία σόλο κλασικής κιθάρας που έπαιξε ο διάσημος κιθαριστής John Williams στο δίσκο Songs of Freedom (CBS/SONY). Αυτή την τελευταία θεωρώ μακράν την καλύτερη ερμηνεία του έργου που μάλιστα το έκανε γνωστό και στο διεθνές κοινό. 

Πάντως η ερμηνεία της Αρλέτας ξεχειλίζει από ευαισθησία και εκφραστική δύναμη σε μια εκτέλεση απέριττη με τη συνοδεία της κιθάρας της και την αυτοσχεδιαστική συνδρομή του Βασίλη Ρακόπουλου που παίζει ηλεκτρική και ακουστική κιθάρα. Ο δίσκος συμπληρώνεται με τέσσερα ακόμη λυρικά τραγούδια του Μίκη (Μαργαρίτα Μαγιοπούλα, Όμορφη πόλη, Νανούρισμα, Αγάπη μου) ερμηνευμένα επίσης σε δεύτερη εκτέλεση. 

Αρλέτα: Σκόρπιες ηχογραφήσεις και συμμετοχές (1968-1997)

Συμπληρώνονται σήμερα επτά χρόνια από το θάνατο μιας εκλεκτής και πολυσύνθετης καλλιτέχνιδας, η οποία έχει φωλιάσει βαθιά στη μνήμη της καρδιάς μας με τις τρυφερές κι απόλυτα εκφραστικές ερμηνείες της σε τραγούδια που έχουμε αγαπήσει εδώ και έξι δεκαετίες! Η Αργυρώ-Νικολέτα Τσάπρα (1945-2017) που ενώνοντας το μισό μέρος από τα μικρά της ονόματα έφτιαξε το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Αρλέτα, γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, για να την κερδίσει τελικά το τραγούδι, όπου βρέθηκε με την κιθάρα της στα μέσα της δεκαετίας του '60 ερμηνεύοντας την εμβληματική νεοκυματική μπαλάντα "Μια φορά θυμάμαι" (1966) του Γιάννη Σπανού σε στίχους Γιώργου Παπαστεφάνου. Ακολούθησαν υπέροχες ηχογραφήσεις και με άλλους νεοκυματικούς δημιουργούς (Νότης Μαυρουδής, Λίνος Κόκοτος, Γιώργος Κοντογιώργος, Γιάννης Γλέζος, Νίκος Χουλιαράς), ενώ παράλληλα άρχισε να εμφανίζεται σε πλακιώτικες μπουάτ (Κιβωτός, Ταβάνια) και να παρουσιάζει και δικές της συνθέσεις, πάνω στις οποίες έχτισε αργότερα μια δεύτερη πολύ αξιόλογη καριέρα ως το τέλος της ζωής της.

Στην πενηντάχρονη διαδρομή της στο ελληνικό τραγούδι είχε μερικές πολύ ξεχωριστές συνεργασίες με σημαντικούς συνθέτες συμετέχοντας σε κάποια σπουδαία έργα, όπως η Τρίτη Ανθολογία (1975) του Γιάννη Σπανού, ο κύκλος Παιδί της γης (1977) του Νότη Μαυρουδή σε ποίηση Μάνου Χατζιδάκι και το έργο Romancero Gitano (1978) του Μίκη Θεοδωράκη σε ποίηση Λόρκα, το οποίο ηχογράφησε σε τρίτη εκτέλεση (είχαν προηγηθεί δύο εκτελέσεις με τη Μαρία Φαραντούρη), αν και ο συνθέτης ετοιμαζόταν να το ηχογραφήσει με την ίδια αρχικά, αλλά το σχέδιο ματαιώθηκε από την ξαφνική επιβολή του δικτατορικού καθεστώτος. 

Ως ένα μικρό αφιέρωμα στη μνήμη της υπέροχης αυτής ερμηνεύτριας έχω συγκεντρώσει μια σειρά σκόρπιων ηχογραφήσεών της από το διάστημα 1968-1997. Η αρχή έγινε με δυο τραγούδια που ερμήνευσε στον κύκλο "Ανθολογία Β'" (1968) του Γιάννη Σπανού. Ακολούθησε η συμμετοχή της στο δίσκο "Ερωφίλη" (1970) του Νίκου Μαμαγκάκη, πέντε τραγούδια του Γιάννη Σπανού στην Τρίτη Ανθολογία (1975), μια ζωντανή ηχογράφηση από συναυλία στο Παρίσι με τον George Moustaki και αρκετές άλλες συμμετοχές της σε δίσκους του Σταμάτη Κραουνάκη (Δεν έχω ιδέα 1989, Service 1997), του Νότη Μαυρουδή (Κάπου Ανατολικοδυτικά 1989, Ίσως φταίνε τα φεγγάρια 1990), του Χρήστου Νικολόπουλου (Ξημέρωμα 1ης Ιανουαρίου 2000 μ.Χ., 1993), του Σπύρου Ιωαννίδη (Παράξενος ερωμένος, 1994), των Αδελφών Κατσιμίχα (Της αγάπης μαχαιριά, 1994), του Λάκη Παπαδόπουλου (Πασπαρτού, 1996) και του Τάσου Ποταμιάνου (Ονειροκλέφτης, 1996). Ανάμεσά τους και κάποιες όμορφες δεύτερες εκτελέσεις σε τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη, του Γιάννη Βέλλα και του Μίμη Πλέσσα.

Ηλίας Κατσούλης: Φεύγουν τα τραγούδια (2011)

Ο στιχουργός Ηλίας Κατσούλης (1939-2008) εμφανίστηκε αργά στην ελληνική δισκογραφία, μόλις το 1986 με το δίσκο "Του καθημερινού βίου", όπου τη μουσική μοιράστηκαν ο Νίκος Τάτσης και ο Μιχάλης Τερζής. Ήταν ήδη 47 χρονών! Η συνέχεια όμως ήταν εντυπωσιακή με ανελλιπή παρουσία στο πεντάγραμμο ως το τέλος της ζωής του χαρίζοντάς μας κοσμαγάπητα τραγούδια άρτιας τεχνικής, ξεχωριστής ευαισθησίας και λυρισμού με γοητευτική αφηγηματική μαστοριά, άψογη χρήση της ελληνικής γλώσσας και ευρύτατη θεματολογία που απλώνονταν από τις εμπνευσμένες αναδιφήσεις στο χώρο της παράδοσης ως τις απλές ανθρώπινες ιστορίες της καθημερινότητας. Η συνεργασία του με τον τραγουδοποιό Παντελή Θαλασσινό είναι αυτή που σφράγισε την πορεία του, αλλά είχε και πολλές άλλες πολύ ενδιαφέρουσες συνεργασίες, όπως με τον Τάσο Γκρους, τον Δημήτρη Παπαδημητρίου, τον Μιχάλη Νικολούδη και τον Νότη Μαυρουδή στην τελευταία ολοκληρωμένη του δουλειά ("Carte postale", 2006).

Η σειρά Άξιος Λόγος συμπεριέλαβε τον Ηλία Κατσούλη στους τιμώμενους στιχουργούς μετά τους Λευτέρη Παπαδόπουλο, Άλκη Αλκαίο και Μάνο Ελευθερίου που είχαν προηγηθεί (2006-2008). Το 2008 όμως ο στιχουργός έφυγε από τη ζωή κι αυτό πιθανόν είχε ως συνέπεια το ήδη έτοιμο υλικό του δίσκου να καθυστερήσει λίγο και τελικά να εκδοθεί το 2011 ολοκληρώνοντας δυστυχώς εκεί τον κύκλο ζωής αυτής της θαυμάσιας σειράς αφιερωμάτων, στην οποία θα μπορούσαν να είχαν ενταχθεί και άλλες σημαντικές δυνάμεις της ελληνικής στιχουργικής.

Ο δίσκος του Ηλία Κατσούλη έχει τίτλο "Φεύγουν τα τραγούδια" και περιλαμβάνει δεκατρείς συνολικά πρωτότυπες συνθέσεις που υπογράφουν οι: Κώστας Μπραβάκης, Ηλίας Λιούγκος, Παντελής Θαλασσινός, Νίκος Τάτσης, Γιάννης Γερογιάννης, Τάσος Γκρους, Μιχάλης Κουμπιός, Γιώργος Αρσενίδης, Ανδρέας Κατσιγιάννης, Ηρακλής Βαβάτσικας, Αλέξης Βάκης, Παναγιώτης Γιατράκος και Μιχάλης Τερζής. Ερμηνεύουν οι: Γιώργος Νταλάρας, Ελεωνόρα Ζουγανέλη, Παντελής Θαλασσινός, Μπάμπης Στόκας, Μάρθα Φριτζήλα, Χάρης Μακρής, Ασπασία Στρατηγού, Δημήτρης Μπάσης, Γεράσιμος Ανδρεάτος, Λιζέτα Καλημέρη και Πασχάλης Τερζής.

Άλκης Αλκαίος: Οι τροβαδούροι της καρδιάς μου (2007)

Το δεύτερο αφιέρωμα στους μεγάλους εν ζωή Έλληνες στιχουργούς από την εκλεκτή σειρά Άξιος Λόγος υπό την επιμέλεια του Γιώργου Νταλάρα και του Μιχάλη Κουμπιού κυκλοφόρησε το 2007 με τίτλο "Οι τροβαδούροι της καρδιάς μου", ένα χρόνο μετά το αφιέρωμα στον Λευτέρη Παπαδόπουλο. Αυτή τη φορά έχει επιλεγεί ο ιδιαίτερος ποιητής - στιχουργός Άλκης Αλκαίος (1949-2012), λίγο πριν φύγει πρόωρα από τη ζωή.

Ο Άλκης Αλκαίος καταπιάστηκε περιστασιακά με το στίχο για τραγούδι, όπου βρέθηκε περισσότερο εξ ανάγκης, αφού νωρίτερα ο Θάνος Μικρούτσικος φρόντισε να τον βγάλει από τον κλειστό ποιητικό του κόσμο με ένα δυνατό μελοποιημένο ποίημά του ("Φλεβάρης 1848") που συμπεριέλαβε στο άλμπουμ "Τραγούδια της Λευτεριάς" (1978) ερμηνευμένο από τη Μαρία Δημητριάδη. Στη συνέχεια μάλιστα ο συνθέτης τον έκανε γνωστό στο πανελλήνιο με τον εμβληματικό κύκλο τραγουδιών "Εμπάργκο" (1982), αλλά και με πολλά σκόρπια τραγούδια σε διάφορους δίσκους του (Όσο κρατάει ένας καφές, Στου αιώνα την παράγκα, Υπέροχα μονάχοι). Δύο τουλάχιστον τραγούδια ("Πιρόγα", "Ρόζα") από αυτή τη συνεργασία έγιναν μεγάλες επιτυχίες και τραγουδήθηκαν πολύ από τον κόσμο. Μετά το θάνατό του πάντως το ενδιαφέρον των μουσικών για τα ποιήματα του Αλκαίου διευρύνθηκε με τραγουδοποιούς, όπως ο Σωκράτης Μάλαμας, ο Μίλτος Πασχαλίδης, ο Μπάμπης Στόκας, ο Παντελής Θαλασσινός και ο Πέτρος Μάλαμας.

Το αφιερωματικό λοιπόν άλμπουμ "Οι τροβαδούροι της καρδιάς μου" περιλαμβάνει δεκατρία πρωτότυπα τραγούδια νέων δημιουργών που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα μουσικού ύφους. Πρόκειται για τους: Μιλτιάδη Πασχαλίδη, Χάρη & Πάνο Κατσιμίχα, Φίλιππο Πλιάτσικα, Δημήτρη Παπαδημητρίου, Αλκίνοο Ιωαννίδη, Σωκράτη Μάλαμα, Διονύση Τσακνή, Νίκο Ζούδιαρη, Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, Χρήστο Θηβαίο, Δημήτρη Ζερβουδάκη και Μιχάλη Κουμπιό. Ερμηνεύουν οι: Γιώργος Νταλάρας, Μιλτιάδης Πασχαλίδης, Χάρης & Πάνος Κατσιμίχας, Νίκος Πορτοκάλογλου, Αλκίνοος Ιωαννίδης, Σωκράτης Μάλαμας, Διονύσης Τσακνής, Ασπασία Στρατηγού, Μπάμπης Στόκας, Αρλέτα, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Χρήστος Θηβαίος και Δημήτρης Ζερβουδάκης.

Λευτέρης Παπαδόπουλος: Σπάει το ρόδι (2006)

Επιστρέφουμε στη σειρά Άξιος Λόγος της δισκογραφικής ετικέτας Καμπανάκι με την υποστήριξη της Universal, για να δούμε και τα υπόλοιπα τρία αφιερώματα που μαζί με αυτό στον Μάνο Ελευθερίου συμπληρώνουν την πολύ ενδιαφέρουσα αυτή δισκογραφική τετραλογία. Η πρωτότυπη αυτή σειρά κυκλοφόρησε κατά το διάστημα 2006-2011 με τη φροντίδα του Γιώργου Νταλάρα και του συνθέτη Μιχάλη Κουμπιού, διευθυντή τότε του περιοδικού Δίφωνο, και ήταν αφιερωμένη στους μεγάλους Έλληνες στιχουργούς με ανέκδοτους στίχους τους μελοποιημένους ειδικά για την έκδοση αυτή από συνθέτες της νέας γενιάς. Κάθε τραγούδι και διαφορετικός συνθέτης! Κυκλοφόρησαν συνολικά τέσσερις τέτοιες ιδιαίτερα καλαίσθητες εκδόσεις σε μορφή βιβλίου με ένθετο το δίσκο. Ο πρώτος ήταν αφιερωμένος στον Λευτέρη Παπαδόπουλο (2006), ο δεύτερος στον Άλκη Αλκαίο (2007), ο τρίτος στον Μάνο Ελευθερίου (2008) κι ο τελευταίος στον Ηλία Κατσούλη (2011). Δεν ξέρω γιατί σταμάτησε εκεί, γιατί σίγουρα θα μπορούσε να είχε επεκταθεί και σε άλλους εν ζωή ακόμη τότε σημαντικούς μάστορες του στίχου, όπως η Σώτια Τσώτου και ο Μανώλης Ρασούλης (πέθαναν το 2011) κι ο Μιχάλης Μπουρμπούλης (πέθανε το 2023), αλλά και οι Κ.Χ. Μύρης, Μιχάλης Γκανάς και Λίνα Νικολακοπούλου. Ίσως ακόμη και ο Κώστας Βίρβος που ζούσε ως το 2015.

Πρώτο λοιπόν στη σειρά εκδόθηκε το 2006 το αφιέρωμα στον Λευτέρη Παπαδόπουλο (γενν. 1935), ο οποίος είναι ο μόνος πλέον εν ζωή από τους στιχουργούς των τεσσάρων αφιερωμάτων, αν και ο μεγαλύτερος ηλικιακά. Δε νομίζω πως χρειάζεται να ξαναπούμε κάτι για τον σπουδαίο αυτό δημιουργό, τον οποίο ολόκληρος Γκάτσος δε δίστασε να χαρακτηρίσει ως τον καλύτερο στιοχυργό της εποχής μας προσθέτοντας με γενναιοδωρία ότι ήταν καλύτερος κι από τον ίδιο! Ο δημιουργικός του βίος, αν και ξεκίνησε μάλλον αργά, όταν ήταν ήδη 28 χρονών με την εμβληματική "Άπονη ζωή" (1963), ξεπερνάει ήδη τα 60 χρόνια και το συγκεκριμένο αφιέρωμα με τίτλο "Σπάει το ρόδι" ήρθε να επισφραγίζει αυτή τη λαμπρή διαδρομή με μια μοναδική παρέλαση συνθετών και ερμηνευτών της νεότερης γενιάς που έγραψαν καινούργια τραγούδια και τα ερμήνευσαν για χάρη του. 

Έχουμε τραγούδια ετερόκλητου μεταξύ τους ύφους, λαϊκά, μπαλάντες, ροκ, όπως ετερόκλητη είναι και η ομάδα συνθετών που τα έγραψε καλύπτοντας έτσι όλο το φάσμα του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού. Ιδού οι συνθέτες: Στάμος Σέμσης, Μιχάλης Νικολούδης, Αντώνης Μιτζέλος, Μιχάλης Κουμπιός, Παναγιώτης Καλαντζόπουλος, Ηλίας Μακρίδης, Γιώργος Καζαντζής, Τάσος Γκρους, Παντελής Θαλασσινός, Σπύρος Κουρκουνάκης, Ανδρέας Κατσιγιάννης, Πέτρος Βαγιόπουλος και Γιώργος Νταλάρας. Ο Νταλάρας έχει επωμιστεί και το ρόλο του βασικού ερμηνευτή έχοντας δίπλα του μια μεγάλη σειρά σημαντκών ερμηνευτών με πρώτη και καλύτερη τη Χαρούλα Αλεξίου, αλλά και τους: Βασίλη Παπακωνσταντίνου, Δημήτρη Μητροπάνο, Πασχάλη Τερζή, Μπάμπη Τσέρτο, Δημήτρη Μπάση, Αρετή Κετιμέ, Σαββέρια Μαργιολά και Σοφία Τσέρου, ενώ συμμετέχει και η εξαιρετική Παιδική Χορωδία Δημήτρη Τυπάλδου.

Δήμος Μούτσης: Οι δεύτερες εκτελέσεις (1966-1990)

Πριν από μερικούς μήνες (6 Μαρτίου) θρηνήσαμε το θάνατο του συνθέτη Δήμου Μούτση (1938-2024), ενός κορυφαίου τραγουδοποιού που γέννησε η γόνιμη δεκαετία του '60, ο οποίος μας άφησε πολύτιμη παρακαταθήκη με δεκάδες εμβληματικά τραγούδια διαχρονικής ομορφιάς. Σήμερα όμως γιορτάζουμε τη μέρα της γέννησής του, καθώς ήρθε στον κόσμο στις 2 Αυγούστου 1938 στον Πειραιά, όπου και έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του. Σπούδασε κλασικό βιολί κι έγινε άριστος δεξιοτέχνης, ενώ από τις αρχές ήδη της δεκαετίας του '60 βρέθηκε να παίζει στις ορχήστρες του Μάνου Χατζιδάκι, όπου σύντομα του δόθηκε η ευκαιρία - κυρίως μέσα από τη γνωριμία του με τον μεγάλο στιχουργό Νίκο Γκάτσο - να ανακαλύψει το τραγουδοποιητικό του ταλέντο και να προσχωρήσει οριστικά στο χώρο του λεγόμενου έντεχνου λαϊκού τραγουδιού με λαμπρά αποτελέσματα.

Ο Δήμος Μούτσης ήταν ολιγογράφος κι εκλεκτικός συνθέτης, διόλου εύκολος στις συνεργασίες του, πάντα τελειομανής και μονίμως ανικανοποίητος. Ποτέ δεν επαναπαύτηκε στις δάφνες του και γιαυτό δε δίσταζε να ανατρέπει την εικόνα του και να ξεκινά από την αρχή. Οριακές στιγμές της πορείας του στάθηκαν οι χρονιές: 1965 που άρχισε να ηχογραφεί τραγούδια, 1975 με την εντυπωσιακή στροφή του ύφους του μέσω του έργου "Τετραλογία" και  1981 με το "Φράγμα" που σηματοδότησε τη μοναχική πορεία της τελευταίας δημιουργικής του φάσης που κράτησε ως το 1994, χρονιά που οριστικά πλέον γύρισε τις πλάτες του στο δισκογραφικό κατεστημένο με τον τελευταίο κύκλο τραγουδιών του ("Για πούλημα λοιπόν").

Μέσα σ' αυτή τη δημιουργική τριακονταετία (1965-1994) ο Δήμος Μούτσης ηχογράφησε πάμπολλες λαοφιλείς επιτυχίες, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια του, όταν είχε στενότερους δεσμούς με το λαϊκό τραγούδι. Οι επιτυχίες αυτές φυσικό ήταν να δελεάσουν πολλούς ερμηνευτές να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους απέναντι στους πρώτους εκτελεστές τους και να ηχογραφήσουν τραγούδια του συνθέτη σε δεύτερη εκτέλεση. Σπάνια βέβαια, κατά την άποψή μου, μια δεύτερη εκτέλεση μπορεί να συγκριθεί ή και να ξεπεράσει την πρώτη. Όταν όμως το επιχειρούν καταξιωμένοι ερμηνευτές, όπως ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, η Βίκυ Μοσχολιού, ο Σταμάτης Κόκοτας, η Μαρινέλλα, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γιάννης Καλατζής ή ακόμη και η Άλκηστις Πρωτοψάλτη, τότε δεν αποτελεί έκπληξη να έχουμε δεύτερες εκτελέσεις που σε κάποιες περιπτώσεις να ξεπερνούν τις πρώτες. Σ' αυτή την κατηγορία θα επέλεγα τουλάχιστον τρεις επανεκτελέσεις που θεωρώ ότι ξεπερνούν τις πρώτες. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τα τραγούδια: "Μέσα απ' το παλιό μου σπίτι" (α' εκτέλεση: Γιάννης Πουλόπουλος, β' εκτέλεση: Γρηγόρης Μπιθικώτσης), "Μια βραδιά στη Λάρισα" (α' εκτέλεση: Μαρία Δουράκη, β' εκτέλεση: Βίκυ Μοσχολιού), "Τη νύχτα που σ' αντάμωσα" ή "Αν είσαι εσύ" (α' εκτέλεση: Βίκυ Μοσχολιού, β' εκτέλεση: Δήμητρα Γαλάνη).

Η συγκεκριμένη συλλογή με τις δεύτερες εκτελέσεις τραγουδιών του Δήμου Μούτση περιλαμβάνει 24 ηχογραφήσεις της περιόδου 1966-1990. Το επιλεγμένο υλικό περιορίζεται αποκλειστικά σε ηχογραφήσεις που έγιναν σε στούντιο και όχι ζωντανά σε συναυλιακούς χώρους. Τραγουδούν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Βίκυ Μοσχολιού, Σταμάτης Κόκοτας, Μαρινέλλα, Γιάννης Καλατζής, Δήμητρα Γαλάνη, Τόνυ Πινέλλι, Αντώνης Καλογιάννης, Άλκηστις Πρωτοψάλτη, Λιζέττα Νικολάου, Δημήτρης Ψαριανός, Ελένη Δήμου και Νάνα Μούσχουρη.

Μίκης Θεοδωράκης, Μαρία Φαραντούρη: Σερενάτες (1998)

Διπλή η συνεργασία του Μίκη Θεοδωράκη με τη Μαρία Φαραντούρη μέσα στο 1998. Παράλληλα με τον κύκλο "Άσματα" που εκδόθηκε από τη γερμανική εταιρεία Peregrina Music, κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τη Minos κι ένας δεύτερος ολοκληρωμένος κύκλος τραγουδιών με τίτλο "Σερενάτες" βασισμένος σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου στη δεύτερη μεγάλη συνεργασία του με τον συνθέτη μετά τα "Πικροσάββατα" (1984) που είχε ερμηνεύσει ο Δημήτρης Μητροπάνος.

Ακούγοντας κανείς το δίσκο αυτό δεν μπορεί παρά να εκπλαγεί ευχάριστα με τη νεανική δροσιά των μελωδιών ενός δημιουργού σε προχωρημένη πια ηλικία. Απλές λαϊκές μπαλάντες ενορχηστρωμένες περίτεχνα από τον Γιάννη Σπάθα, ο οποίος έβαλε και τη δική του διακριτική ροκ πινελιά κρατώντας πάντως ένα φυσικό ήχο με ακουστικά όργανα, όπως το μαντολίνο, η κιθάρα, το βιολί, το βιολοντσέλο, το κλαρίνο και δευτερευόντως το ηλεκτρικό μπάσο και η κιθάρα. Οι στίχοι του δοκιμασμένου στιχουργού ζωγραφίζουν ονειρικές εικόνες ερωτικών ταξιδιών στα πελάγη κι ο αγαπημένος του Μόλυβος σκορπάει την αιγαιοπελαγίτικη δροσιά του διαλύοντας τα σύννεφα της μελαγχολίας και της μοναξιάς, όταν αυτά πάνε να σκεπάσουν την ατμόσφαιρα. Όπως λένε και οι δημιουργοί, "...είναι τραγούδια που ανάβλυσαν ατόφια, μέσα από ακριβές, μοναδικές στιγμές και ευτύχησαν να τραγουδηθούν από τη Μαρία Φαραντούρη, μια μεγάλη πραγματικά ερμηνεύτρια, ώριμη, παλλόμενη, νεανική, γεμάτη φρεσκάδα και δροσιά...".

Από το θαυμάσιο αυτό κύκλο τραγουδιών ξεχωρίζουν μερικές εξαίσιες στιγμές, όπως: "Τα μάγια", "Σε ποια πελάγη", "Ένα φεγγάρι αλλόκοτο", "Ένα τραγούδι αλλιώτικο", "Ήσουν παράπονο". Υπάρχει επίσης σε δεύτερη εκτέλεση και το παλιό "Κάποτε θα 'ρθουν" που είχε πρωτοτραγουδήσει ο Παύλος Σιδηρόπουλος το 1979 για την ταινία "Ο ασυμβίβαστος". Στα φωνητικά συμμετέχει η Ιρίνα Καρπούχινα. Συναρπαστική ερμηνεία της Μαρίας Φαραντούρη, όμορφες μελωδίες, εμπνευσμένοι στίχοι, προσεγμένη ενορχήστρωση, τι άλλο χρειάζεται ένας κύκλος τραγουδιών, για να αφήσει απόλυτα ικανοποιημένο τον ακροατή του;