Μίκης Θεοδωράκης: Τα πικροσάββατα (δυο νεότερες εκτελέσεις)

Το 1984 ο Μίκης Θεοδωράκης ηχογράφησε τον σημαντικότερο λαϊκό του δίσκο στη δεκαετία του '80, σε μια περίοδο έντονης εσωστρέφειας και επαναπροσδιορισμού της μουσικής του ταυτότητας. Τίτλος του: "Τα πικροσάββατα". Ήταν και η πρώτη ολοκληρωμένη του συνεργασία με τον μεγάλο στιχουργό Λευτέρη Παπαδόπουλο, με τον οποίο αργότερα η συνεργασία θα αποδώσει μπόλικους καρπούς. 

Ερμηνευτής του δίσκου ήταν ο δοκιμασμένος λαϊκός τραγουδιστής Δημήτρης Μητροπάνος, ο οποίος έβγαινε σιγά σιγά από την περιοχή του λούμπεν λαϊκού τραγουδιού της πίστας, όπου είχε εγκλωβιστεί τα προηγούμενα χρόνια και προσπαθούσε μέσα από συνεργασίες με καταξιωμένους δημιουργούς να βρει ένα πιο στέρεο βηματισμό. Είχε προηγηθεί η ωραία συνεργασία του με τον Γιώργο Χατζηνάσιο ("Τα συναξάρια"), ενώ ακολούθησε η συνάντησή του με τον Σταύρο Κουγιουμτζή ("Τα νυχτέρια μας") κι όλα αυτά λίγα χρόνια πριν βρεθεί στο δρόμο του ο Μάριος Τόκας και απογειώσει την καριέρα του.

Είναι αξιοσημείωτο ότι "Τα πικροσάββατα" γνώρισαν μια μάλλον απροσδόκητη δισκογραφική πορεία, αφού στη συνέχεια είχαμε τρεις μεταμορφωμένες επανεμφανίσεις τους. Η πρώτη απ' αυτές κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά (1984) με τον αγγλόφωνο τίτλο "Bitter Saturdays" και είναι εξολοκλήρου ορχηστρική βασισμένη απολύτως στην ίδια ενορχήστρωση του αρχικού δίσκου. Μάλιστα στη νεότερη ψηφιακή επανέκδοση του δίσκου το 1994 συνυπάρχουν (ευτυχώς) και οι δυο αυτές εκδοχές του έργου.

Υπάρχουν όμως άλλες δύο νεότερες και μάλλον άγνωστες επανεμφανίσεις του έργου, τις οποίες σας προσφέρω εδώ: 
Το 1994 από τη γερμανική εταιρία Trick Music κυκλοφόρησε μια επανεκτέλεση με ερμηνευτή τον Αντώνη Γκάτα, έναν ενδιαφέροντα Έλληνα τραγουδιστή που ζει μόνιμα στη Γερμανία κι έχει μια αξιοπρόσεκτη μουσική παρουσία, αφού έχει ηχογραφήσει ακόμη έναν κύκλο ελληνικών τραγουδιών σε μουσική του Λίνου Κόκοτου ("Τα όνειρά μας άσπρα"). Στο μπουζούκι τον συνοδεύει ο γνωστός Θεσσαλονικιός δεξιοτέχνης Γρηγόρης Τζιστούδης, επίσης Έλληνας μουσικός της διασποράς. 

Το 2001 τα "Πικροσάββατα" επανεμφανίστηκαν σε μια καινούργια επανεκτέλεση από τον νέο τραγουδιστή Παναγιώτη Καραδημήτρη, η οποία εκδόθηκε από τη μακαρίτισσα πια εταιρία FM Records. Η έκδοση περιλαμβάνει ένα επιπλέον τραγούδι, "Τα μάγια", που ερμηνεύει η Αλέξια. Το τραγούδι είναι σε δεύτερη εκτέλεση και προέρχεται από τον κύκλο "Σερενάτες" που ερμήνευσε αρχικά η Μαρία Φαραντούρη (1998).

Οπωσδήποτε είναι ενδιαφέρουσες και δυσεύρετες οι δυο αυτές επανεκτελέσεις, αλλά έχω την εντύπωση ότι όσοι είναι εξοικειωμένοι με τη στιβαρή λαϊκή ερμηνεία του Δημήτρη Μητροπάνου, δύσκολα θα αποδεχθούν την ερμηνεία του Γκάτα ή του Καραδημήτρη. Για αρχειακούς λόγους κυρίως...

πηγή: d58

Ο Δημήτρης Μητροπάνος τραγουδά Θεοδωράκη: Τα πικροσάββατα (1984)

Μετά τον πετυχημένο προσωπικό του δίσκο Κυρά ζωή (1974) ο Δημήτρης Μητροπάνος είχε δύο ενδιαφέρουσες συνεργασίες με τους συνθέτες Απόστολο Καλδάρα ("Σκόρπια φύλλα", 1975) και Γιώργο Κατσαρό ("Τσιμεντένια πρόσωπα", 1976), για να ακολουθήσει μια πενταετία αποκλειστικής σχεδόν συνεργασίας με τους λαϊκούς συνθέτες Τάκη Μουσαφίρη και Σπύρο Παπαβασιλείου, αλλά με το ξεκίνημα της επόμενης δεκαετίας είχε την τύχη να βρεθεί δίπλα σε τρεις συνθέτες που του έδωσαν την  ευκαιρία να χτίσει ένα ποιοτικότερο ρεπερτόριο, πρώτα με το άλμπουμ Τα συναξάρια (1981) του Γιώργου Χατζηνάσιου, στη συνέχεια με Τα πικροσάββατα (1984) του Μίκη Θεοδωράκη και αμέσως μετά με Τα νυχτέρια μας (1985) του Σταύρου Κουγιουμτζή.

Η μοναδική λοιπόν συνεργασία του Δημήτρη Μητροπάνου με τον Μίκη Θεοδωράκη αποτυπώθηκε στον κύκλο τραγουδιών Τα πικροσάββατα, όπου μάλιστα ο συνθέτης, αλλά και ο τραγουδιστής είχαν και την πρώτη ολοκληρωμένη σύμπραξή τους με τον κορυφαίο στιχουργό Λευτέρη Παπαδόπουλο. Εδώ ο μεγάλος συνθέτης μπαίνει πιο μεθοδικά στο πεδίο του λαϊκού τραγουδιού συνθέτοντας δώδεκα μελωδίες που πατούνε γερά στους λεγόμενους "τρόπους" ή δρόμους του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού (χασάπικο, χασαποσερβικο, τσιφτετέλι, καμηλιέρικο, ασίκικο, ζεϊμπέκικο, καρσιλαμάς) μαζί με ένα λαϊκό βαλς. Την ίδια λαϊκή σπουδή ξαναβρίσκουμε αργότερα και στον κύκλο τραγουδιών Ασίκικο Πουλάκη (1996), πράγμα που αποδεικνύει την πάντα ανήσυχη φύση του συνθέτη που δεν χωρούσε σε στεγανά και περιοριστικά πλαίσια, αλλά πατούσε ελεύθερα και δίχως αναστολές σε όλα τα μουσικά πεδία, από το λόγιο ως το λαϊκό και ελαφρό ύφος.

Ο Δημήτρης Μητροπάνος νιώθει εδώ ότι κολυμπά κι ο ίδιος σε πολύ οικεία νερά και αποδίδει τα τραγούδια με άρτια εκφραστική ωριμότητα καταθέτοντας μία από τις σημαντικότερες δισκογραφικές του στιγμές. Στο τραγούδι "Το χατίρι" μάλιστα τον συνοδεύει η Χαρούλα Αλεξίου. Το εξώφυλλο κοσμείται με ζωγραφιά του Αλέκου Φασιανού.

Είναι εντυπωσιακό πάντως ότι το έργο γνώρισε ακόμη τρεις δισκογραφικές καταγραφές. Η μία, με τον ξενόγλωσσο τίτλο Bitter Saturdays, κυκλοφόρησε παράλληλα με την ελληνική έκδοση και με την ίδια ακριβώς ενορχήστρωση, αλλά εξολοκλήρου σε οργανική εκδοχή με το εξαιρετικό μπουζούκι του Κώστα Παπαδόπουλου επικεφαλής. Μάλιστα στην ψηφιακή επανέκδοση του 1994 έχουν συμπεριληφθεί και οι δυο αυτές εκδοχές στον ίδιο δίσκο. Ωστόσο το 1994 ολόκληρος ο κύκλος κυκλοφόρησε σε δεύτερη εκτέλεση με ερμηνευτή τον Αντώνη Γκάτα και τον Γρηγόρη Τζιστούδη στο μπουζούκι, ενώ το 2001 εκδόθηκε και μια τέταρτη εκδοχή του έργου με ερμηνευτή τον Παναγιώτη Καραδημήτρη.

Γρηγόρης Τζιστούδης: Gregoris 2 (1976)

Ο Γρηγόρης Τζιστούδης (γενν. 1950) είναι ένας σπουδαίος δεξιοτέχνης του μπουζουκιού που χάρισε και χαρίζει την τέχνη του στο διεθνές μουσικόφιλο κοινό, μιας και η έδρα του είναι η Σουηδία, όπου είναι εξαιρετικά δημοφιλής και πολυβραβευμένος. Πάντα "επέστρεφε" ωστόσο στη γενέτειρα αντλώντας από την ελληνική μουσική δεξαμενή το υλικό των ηχογραφήσεών του. Χαρακτηριστικές στιγμές του η συμμετοχή του ως σολίστα στους δίσκους "Όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει" (1981) του Γιάννη Ζουγανέλη και "Τα πικροσάββατα" (1994) του Μίκη Θεοδωράκη (σε δεύτερη εκτέλεση).

Κατά καιρούς έχει αποτυπωθεί η τέχνη του σε κάμποσους προσωπικούς δίσκους βινυλίου με αρχή το 1975, όταν εκδόθηκε στη Σουηδία η πρώτη δισκογραφική δουλειά του με τίτλο "Me and My Bouzouki". 

Ένα χρόνο μετά, το 1976, μας έδωσε το δεύτερο οργανικό του δίσκο με τίτλο "Gregoris 2", ο οποίος εκδόθηκε από την ΕΜΙ για τη διεθνή αγορά. Το περιεχόμενο αυτού του δίσκου ωστόσο είναι ακραιφνώς ελληνικό, καθώς περιλαμβάνει πασίγνωστα μουσικά θέματα των τεσσάρων κορυφαίων Ελλήνων δημιουργών του λεγόμενου "έντεχνου" τραγουδιού, δηλαδή του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζιδάκι, του Γιάννη Μαρκόπουλου και του Σταύρου Ξαρχάκου, κατάλληλα διασκευασμένα για ορχήστρα με επικεφαλής φυσικά το μπουζούκι. Ο δίσκος συμπληρώνεται με ένα κομμάτι του Γιώργου Ζαμπέτα κι ένα παραδοσιακό ιταλικό θέμα.

Λίνος Κόκοτος: Τα όνειρά μας άσπρα (2000)

Το 2000, οκτώ χρόνια μετά την προηγούμενη δουλειά του, ο Λίνος Κόκοτος μας έδωσε τον μάλλον άγνωστο κύκλο τραγουδιών "Τα όνειρά μας άσπρα" που για πολλά χρόνια έμοιαζε ως το κύκνειο άσμα του, μιας και έπαψε πια να έχει δισκογραφική δραστηριότητα, ώσπου ξαφνικά το 2018 μας έκανε την έκπληξη και επανεμφανίστηκε με καινούργια τραγούδια!

Ο δίσκος λοιπόν αυτός είναι μια όμορφη δουλειά σε πιο λαϊκό χρώμα από το οικείο ύφος του συνθέτη με όμορφα και στρωτά τραγούδια, τα οποία δυστυχώς πέρασαν απαρατήρητα και δεν ακούστηκαν όσο θα τους άξιζε. Σ' αυτό ίσως φταίνε πολλά. Ίσως η μικρή εταιρία που ανέλαβε την έκδοση του δίσκου. Ίσως η μέτριας ποιότητας έκδοση με καθαρά κομπιουτερίστικη αισθητική. Ίσως ακόμα ο άγνωστος στιχουργός, ονόματι Γιώργος Κανλής, που πάντως μας προσφέρει αρκετά καλούς στίχους. 

Ή μήπως είναι ο άγνωστος τραγουδιστής που ερμηνεύει τα τραγούδια; Το όνομά του: Αντώνης Γκάτας. Πρόκειται για έναν ενδιαφέροντα Έλληνα τραγουδιστή της διασποράς που ζει μόνιμα στη Γερμανία και που το 1994 είχε ηχογραφήσει σε δεύτερη εκτέλεση τον κύκλο τραγουδιών "Πικροσάββατα" του Μίκη Θεοδωράκη. Διαθέτει μια κάπως ιδιότυπη φωνή, όχι και τόσο εύηχη. Πιθανότατα με κάποιον άλλο ερμηνευτή τα τραγούδια να είχαν μεγαλύτερη απήχηση στο κοινό. 

Το ωραιότερο πάντως τραγούδι του δίσκου ("Όλα μου γύρω βουρκωμένα") το αποδίδει θαυμάσια η Θεοδοσία Στίγκα, ενώ ο δίσκος κλείνει με την επανεκτέλεση του παλαιότερου τραγουδιού "Γεννήθηκα σε μια στιγμή" σε στίχους Δημήτρη Χριστοδούλου που είχε ερμηνεύσει πρώτος ο ασύγκριτος Νίκος Ξυλούρης! Παρόλα αυτά και τούτη η ερμηνεία είναι πολύ συμπαθητική.

Μίκης Θεοδωράκης: Mikis Sings His Songs (1997)

Πριν από 99 ακριβώς χρόνια, στις 29 Ιουλίου 1925, γεννήθηκε μια κορυφαία μουσική ιδιοφυία που λάμπρυνε τη μουσική τέχνη με εμβληματικές δημιουργίες παγκόσμιας ακτινοβολίας, ενώ άλλαξε άρδην την πορεία του ελληνικού τραγουδιού από το 1960 και δώθε. Ο Μίκης Θεοδωράκης έφυγε από κοντά μας μόλις πριν από τρία χρόνια και σήμερα, αν ζούσε, θα πατούσε πλέον τα 100, όπως ήδη έχει συμβεί με τον χαλκέντερο Μίμη Πλέσσα που αισίως κλείνει τον πρώτο αιώνα της ζωής του σε λίγους μήνες!

Είναι γνωστό βέβαια ότι το έργο του Μίκη Θεοδωράκη γνώρισε παγκόσμια απήχηση και γιαυτό δεν προξενεί εντύπωση ότι η διεθνής δισκογραφία περιλαμβάνει πάμπολλες εκδόσεις έργων του. Ιδιαίτερα μάλιστα η γερμανική μουσική βιομηχανία έχει δείξει συστηματικό ενδιαφέρον για το έργο του Έλληνα συνθέτη κι έχει εκδώσει δεκάδες συνθέσεις του σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση. Έχουμε μιλήσει στο παρελθόν για τη γερμανική εταιρεία Intuition που έχει εκδώσει το σύνολο σχεδόν του λόγιου έργου του συνθέτη κατά τη δεκαπενταετία 1991-2005. Στο ενδιάμεσο αυτής της περιόδου δραστηριοποιήθηκε επίσης η γερμανική εταιρεία Peregrina Music, ειδικευμένη κυρίως στη διεθνή φολκ μουσική, η οποία κατά το διάστημα 1996-1998 εξέδωσε με ιδιαίτερα προσεγμένη αισθητική τρεις σημαντικές δουλειές του συνθέτη, καθώς κι ένα δίσκο του Γιώργου Θεοδωράκη ("Nothing in Mind"). Πρόκειται για τους κύκλους τραγουδιών: Poetica (ή Λυρικότερα), 1996, με τη Μαρία Φαραντούρη, Mikis Sings His Songs (1997) με τον ίδιο τον Μίκη, και Άσματα (1998) πάλι με τη Μαρία Φαραντούρη. Αυτούς τους τρεις ξεχωριστούς δίσκους λοιπόν θα φωτίσουμε μ' αυτό το νέο μας αφιέρωμα στον μεγάλο Έλληνα δημιουργό.

Ξεκινάμε με το δίσκο Mikis Theodorakis Sings His Songs (1997), ο οποίος μάλιστα επανεκδόθηκε και για την ελληνική αγορά από την FM Records με εντελώς διαφορετικά εξώφυλλα. Πρόκειται για έναν θαυμάσιο κύκλο δώδεκα επιλεγμένων τραγουδιών του συνθέτη που ερμηνεύει ο ίδιος σε δεύτερη εκτέλεση, με εξαίρεση το μελοποιημένο ποίημα του Ναζίμ Χικμέτ "Χιονίζει μες στη νύχτα" που ακούγεται για πρώτη φορά στο συγκεκριμένο δίσκο, ενώ το τραγούδι "Στρέφη" συμπεριλήφθηκε ταυτόχρονα σχεδόν και στο δίσκο "Σερενάτες" με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη. Τα υπόλοιπα δέκα τραγούδια έχουν επιλεγεί από τους κύκλους: Η γειτονιά των αγγέλων (1963), Κύκλος Φαραντούρη (1966), Τραγούδια του Αγώνα (1974), Τα λυρικά (1978), Ραντάρ (1981), Χαιρετισμοί (1982), Πικροσάββατα (1984), Διόνυσος (1985), Φαίδρα, τραγούδια αγάπης (1985), Ασίκικο Πουλάκη (1996). Οι στίχοι γράφτηκαν από τους Ιάκωβο Καμπανέλλη, Νίκο Γκάτσο, Γεωργία Δεληγιάννη-Αθανασιάδη, Τάσο Λειβαδίτη, Κώστα Τριπολίτη, Γιάννη Θεοδωράκη, Λευτέρη Παπαδόπουλο, Αγγελική Ελευθερίου, Μιχάλη Γκανά και τον συνθέτη.

Το ιδιαίτερο αυτής της δουλειάς είναι η εξαιρετική διασκευή για μικρή ορχήστρα δωματίου που έκανε ο Γερμανός βιολοντσελίστας Jens Naumilkat, ο οποίος υπογράφει και την ενορχήστρωση. Πιάνο, βιολοντσέλο, βιμπράφωνο, μαρίμπα, φλάουτο, σαξόφωνο και κρουστά διαμορφώνουν ένα εξαίσιο ηχοχρωματικό τοπίο με έντονες τζαζ πινελιές, μέσα στο οποίο ο Μίκης εναρμονίζει ιδανικά τη χαμηλόφωνη ερμηνεία του προσφέροντας μιαν εντελώς διαφορετική, σχεδόν μυσταγωγική απόδοση των αγαπημένων αυτών τραγουδιών. Στα φωνητικά συμμετέχει ο Θανάσης Ζώτος. Η ηχοληψία πραγματοποιήθηκε στο Tonstudio Funk του Βερολίνου τον Νοέμβριο του 1996.

Σταύρος Κουγιουμτζής, Δημήτρης Μητροπάνος: Τα νυχτέρια μας (1985)

Ο σπουδαίος λαϊκός τραγουδιστής Δημήτρης Μητροπάνος μπαίνοντας στη δεκαετία του '80 κατάφερε να έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα σειρά με αξιόλογες συνεργασίες, μέσα από τις οποίες προσπάθησε να στήσει ένα ποιοτικότερο προφίλ από εκείνο που είχαν διαμορφώσει τα μεγάλα λαϊκά σουξέ της προηγούμενης δεκαετίας. Πρώτα με τα "Συναξάρια" (1981) του Γιώργου Χατζηνάσιου κι έπειτα με τα "Πικροσάββατα" (1984) του Μίκη Θεοδωράκη άρχισε να χτίζει την εικόνα ενός σοβαρού λαϊκού ερμηνευτή με διείσδυση και στο χώρο του λεγόμενου "έντεχνου" λαϊκού τραγουδιού, όπως έδειχνε στο ξεκίνημα της καριέρας του ("Άγιος Φεβρουάριος", "Ο δρόμος για τα Κύθηρα"). 

Κι εκεί πάνω έρχεται και η συνεργασία του με τον Σταύρο Κουγιουμτζή μέσα από τον κύκλο λαϊκών τραγουδιών "Τα νυχτέρια μας" που εκδόθηκε από τη Philips το 1985. Με το δίσκο αυτόν ο συνθέτης επανέρχεται στο καθαρόαιμο λαϊκό τραγούδι μετά την πολύ ενδιαφέρουσα παρένθεση του ποιητικού κύκλου "Μικραίνει ο κόσμος" (1982). Αρωγός του σ' αυτήν τη δουλειά στάθηκε ο στιχουργός Λάκης Τεάζης, που υπογράφει τους στίχους όλων των τραγουδιών με απλή θεματολογία αντλημένη από την καθημερινότητα και την ερωτική αναζήτηση. 

Πρόκειται για δώδεκα λαϊκά τραγούδια γραμμένα πάνω στη στέρεη μελωδική γραμμή του συνθέτη με ρυθμούς ζεϊμπέκικου ("Οι άντρες π' αγαπάνε") ή και καρσιλαμά ("Ο κατηφές", "Γυναίκα σκάρτη"), αλλά και με θαυμάσιες λυρικές νησίδες, όπως τα τρυφερά "Παράπονό μου", "Δε με θέλεις", "Αν μ' αγαπάς", "Αγάπη βουρκωμένη" και "Πόσα χρόνια". Μεγαλύτερη επιτυχία του δίσκου πάντως αναδείχθηκε το πολύ όμορφο "Είσαι ωραία σαν αμαρτία". 

Ο Δημήτρης Μητροπάνος ερμηνεύει πολύ πειστικά το υλικό που του εμπιστεύθηκε ο συνθέτης, το οποίο άλλωστε μοιάζει γραμμένο πάνω στη φωνή του. Ασφαλώς δεν είναι από τους κορυφαίους δίσκους του Κουγιουμτζή κι ούτε γνώρισε την αναμενόμενη εμπορική απήχηση, αλλά πάντως έχει πολλές καλές στιγμές, καθώς μάλιστα ένα χρόνο μετά ο σεμνός δημιουργός, αφού ηχογραφήσει το δίσκο "Τρελοί και άγγελοι", θα αποσυρθεί από το προσκήνιο για πολλά χρόνια.

Σταύρος Ξαρχάκος, F.G. Lorca: Llanto por Ignacio Sanchez Mejias (2006)

Σήμερα θα σταθούμε σε μία από τις περιπτώσεις της δισκογραφίας μας που ένα έργο του ίδιου δημιουργού εμφανίζεται σε διπλή εκδοχή* και μάλιστα με μια χρονική απόσταση κάπου τριών δεκαετιών ανάμεσα στις δυο εκδοχές! Μιλώ βέβαια για το έργο Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντσιεθ Μεχίας του Σταύρου Ξαρχάκου σε ποίηση Federico Garcia Lorca και ελληνική απόδοση του Νίκου Γκάτσου, το οποίο κυκλοφόρησε στην πρώτη του γραφή το 1969 σε φόρμα λαϊκής καντάτας, ενώ το 2006 επανεκδόθηκε σε νέα επεξεργασία και πολύ διευρυμένη μορφή με τον ισπανόφωνο τίτλο Llanto por Ignacio Sanchez Mejias, έτσι που η αρχική διάρκεια των 57 λεπτών έφτασε τελικά να ξεπεράσει τις δύο ώρες!

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά τους. Ο Γάλλος σκηνοθέτης Perre Jourdan, γνωστός μας κι από μια παλιότερη συνεργασία του με τον Γιάννη Μαρκόπουλο για την αφιερωματική τηλεταινία "L' anniversaire", ζήτησε από τον Σταύρο Ξαρχάκο να επανεπεξεργαστεί το πρωτότυπο έργο του 1969 αντικαθιστώντας τη λαϊκή ορχήστρα με συμφωνική. Ο συνθέτης πράγματι έσκυψε και πάλι στο έργο του και ανασκεύασε εξαρχής το υλικό, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες μιας μεγάλης σκηνικής εκδοχής σε μορφή όπερας (τραγωδίας) σε δύο πράξεις και πέντε σκηνές. Η νέα αυτή εκδοχή παρουσιάστηκε αρχικά στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών το 1996, όπου και πραγματοποιήθηκε η ηχογράφηση που πέρασε στη δισκογραφία με μεγάλη καθυστέρηση, δέκα ολόκληρα χρόνια αργότερα (2006), από τη Legend.

Πρόκειται για μια φιλόδοξη παραγωγή με διεθνείς συνεργασίες που έδωσε στο έργο μια τελείως άλλη διάσταση. Πέρα από τη χρήση συμφωνικής ορχήστρας, της Armonia Nova που διευθύνει ο συνθέτης, και την υπερδιπλάσια διάρκεια του έργου σε σχέση με την πρώτη του γραφή, εδώ παρουσιάζεται πλέον στην πρωτότυπη γλώσσα, δηλαδή στα ισπανικά, όπως ακριβώς το έγραψε ο ποιητής, και γιαυτό τα αφηγηματικά μέρη τα αποδίδει η Ισπανίδα ηθοποιός Isabel Ayukar, ενώ τα φωνητικά η Γαλλίδα μεσόφωνος Lucile Vignon. Τα ισπανικά ηχοχρώματα που διανθίζουν τη συμφωνική ορχήστρα αποδίδουν με τις κιθάρες τους ο Ισπανός Jose Maria Gallardo del Rey και ο Ιταλός Anjello Desiderio. Συμμετέχει επίσης το ελληνικό χορωδιακό σχήμα Fons Musicalis υπό τη διεύθυνση του Κωστή Κωνσταντάρα.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η έκδοση μας προσφέρει στο ξεκίνημά της κι ένα σπάνιο ηχητικό ντοκουμέντο με τον ποιητή Νίκο Γκάτσο να απαγγέλλει ένα απόσπασμα από το έργο ("Cuerpo presente") και μάλιστα στην ισπανική γλώσσα.

Άκης Πάνου: Great Greek Composers (1978)

Το 1977 από την Columbia είχε εκδοθεί ο κύκλος τραγουδιών "Παρών" του Άκη Πάνου με ερμηνευτή τον Μανώλη Μητσιά που ανέδειξε τη συγκλονιστική επιτυχία "Ο τρελός", η οποία ωστόσο επισκίασε τα υπόλοιπα τραγούδια του δίσκου που ασφαλώς έχουν το δικό τους ενδιαφέρον.

Ένα χρόνο αργότερα στο πλαίσιο της τουριστικού προσανατολισμού σειράς "Great Greek Composers" της ίδιας εταιρείας κυκλοφόρησε ένα αφιέρωμα στον Άκη Πάνου, το οποίο περιλάμβανε αποκλειστικά το υλικό του δίσκου "Παρών", αλλά σε ορχηστρική μορφή. 

Αυτή τη φορά μαζί με τον συνθέτη εργάστηκε ο σπουδαίος σολίστας του μπουζουκιού Θανάσης Πολυκανδριώτης, ο οποίος με το μπουζούκι του κάλυψε τη φωνή του τραγουδιστή που είχε αφαιρεθεί δίνοντας ένα πολύ όμορφο αποτέλεσμα, το οποίο αποδεικνύει ότι ο τραγουδοποιός Άκης Πάνου δεν ήταν μόνο άξιος στιχουργός, αλλά και μουσικός, έστω κι αν αυτό το κομμάτι ο ίδιος το υποτιμούσε επιδεικτικά.

Η περίπτωση πάντως αυτού του δίσκου με αυτούσιο ορχηστρικό υλικό προηγούμενης έκδοσης δεν είναι και κάτι συνηθισμένο στην ελληνική δισκογραφία. Έχω πρόχειρα στο μυαλό μου μια ανάλογη περίπτωση με το δίσκο "Επιστροφή" (1970) του Μάνου Χατζιδάκι που είχε ενορχηστρώσει ο Δήμος Μούτσης και επανεκδόθηκε εξολοκλήρου ορχηστρικός την επόμενη χρονιά πάλι από την Columbia, αλλά και το δίσκο "Πικροσάββατα" (1984) του Μίκη Θεοδωράκη από τη Philips.

Μίκης Θεοδωράκης, Μαρία Φαραντούρη: Σερενάτες (1998)

Διπλή η συνεργασία του Μίκη Θεοδωράκη με τη Μαρία Φαραντούρη μέσα στο 1998. Παράλληλα με τον κύκλο "Άσματα" που εκδόθηκε από τη γερμανική εταιρεία Peregrina Music, κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τη Minos κι ένας δεύτερος ολοκληρωμένος κύκλος τραγουδιών με τίτλο "Σερενάτες" βασισμένος σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου στη δεύτερη μεγάλη συνεργασία του με τον συνθέτη μετά τα "Πικροσάββατα" (1984) που είχε ερμηνεύσει ο Δημήτρης Μητροπάνος.

Ακούγοντας κανείς το δίσκο αυτό δεν μπορεί παρά να εκπλαγεί ευχάριστα με τη νεανική δροσιά των μελωδιών ενός δημιουργού σε προχωρημένη πια ηλικία. Απλές λαϊκές μπαλάντες ενορχηστρωμένες περίτεχνα από τον Γιάννη Σπάθα, ο οποίος έβαλε και τη δική του διακριτική ροκ πινελιά κρατώντας πάντως ένα φυσικό ήχο με ακουστικά όργανα, όπως το μαντολίνο, η κιθάρα, το βιολί, το βιολοντσέλο, το κλαρίνο και δευτερευόντως το ηλεκτρικό μπάσο και η κιθάρα. Οι στίχοι του δοκιμασμένου στιχουργού ζωγραφίζουν ονειρικές εικόνες ερωτικών ταξιδιών στα πελάγη κι ο αγαπημένος του Μόλυβος σκορπάει την αιγαιοπελαγίτικη δροσιά του διαλύοντας τα σύννεφα της μελαγχολίας και της μοναξιάς, όταν αυτά πάνε να σκεπάσουν την ατμόσφαιρα. Όπως λένε και οι δημιουργοί, "...είναι τραγούδια που ανάβλυσαν ατόφια, μέσα από ακριβές, μοναδικές στιγμές και ευτύχησαν να τραγουδηθούν από τη Μαρία Φαραντούρη, μια μεγάλη πραγματικά ερμηνεύτρια, ώριμη, παλλόμενη, νεανική, γεμάτη φρεσκάδα και δροσιά...".

Από το θαυμάσιο αυτό κύκλο τραγουδιών ξεχωρίζουν μερικές εξαίσιες στιγμές, όπως: "Τα μάγια", "Σε ποια πελάγη", "Ένα φεγγάρι αλλόκοτο", "Ένα τραγούδι αλλιώτικο", "Ήσουν παράπονο". Υπάρχει επίσης σε δεύτερη εκτέλεση και το παλιό "Κάποτε θα 'ρθουν" που είχε πρωτοτραγουδήσει ο Παύλος Σιδηρόπουλος το 1979 για την ταινία "Ο ασυμβίβαστος". Στα φωνητικά συμμετέχει η Ιρίνα Καρπούχινα. Συναρπαστική ερμηνεία της Μαρίας Φαραντούρη, όμορφες μελωδίες, εμπνευσμένοι στίχοι, προσεγμένη ενορχήστρωση, τι άλλο χρειάζεται ένας κύκλος τραγουδιών, για να αφήσει απόλυτα ικανοποιημένο τον ακροατή του;