Νίκος Μαμαγκάκης: Μικρό έπος για τον Ανδρέα Ροδινό (1999)

Πριν από 90 χρόνια ακριβώς, στις 9 Φεβρουαρίου 1934, έφυγε από τη ζωή νεότατος, μόλις στα 22 του χρόνια, ο θρυλικός Ρεθυμνιώτης λυράρης Ανδρέας Ροδινός (1912-1934), πρώτος εξάδελφος του Νίκου Μαμαγκάκη, διάσημος στην εποχή του σε ολόκληρη την Κρήτη, αφού στα λιγοστά χρόνια της ενεργού παρουσίας του πρόλαβε να γυρίσει ολόκληρο το νησί παίζοντας στα γλέντια και τα πανηγύρια κάθε χωριού και μάλιστα μας άφησε και κάποιες ηχογραφήσεις για δίσκους γραμμοφώνου με κρητικά χορευτικά θέματα.

Ο μεγάλος συνθέτης Νίκος Μαμαγκάκης, ως γνωστόν, έχει εντρυφήσει βαθιά στη μουσική της Κρήτης και οι επιστροφές του στις κρητικές ρίζες διατρέχουν όλο το έργο του, πάντα με φρέσκια και αναδημιουργική αντίληψη. Στο κλείσιμο λοιπόν του αιώνα αποτίοντας τον οφειλόμενο φόρο τιμής στον μυθικό λυράρη και ξάδελφό του συνέθεσε ένα σημαντικό έργο με τίτλο "Μικρό έπος για τον Ανδρέα Ροδινό" που κυκλοφόρησε σε διπλό ψηφιακό δίσκο το 1999 από τη Sony Music. Ο πρώτος δίσκος περιλαμβάνει τις τέσσερις συνολικά αυθεντικές ιστορικές ηχογραφήσεις του 1933 που μας κληροδότησε ο Ροδινός. Πρόκειται για τους χορούς: Αποκορωνιώτικος συρτός, Κισσαμίτικος συρτός, Ρεθεμνιώτικος συρτός και Ρεθεμνιώτικο πεντοζάλι. Λύρα παίζει φυσικά ο Ανδρέας Ροδινός, ενώ τον συνοδεύει στο λαούτο ο στενός συνεργάτης του Γιάννης Μπερνιδάκης ή Μπαξές.

Ο δεύτερος δίσκος της έκδοσης περιέχει εξολοκλήρου πρωτότυπο υλικό που συνέθεσε ο Νίκος Μαμαγκάκης σε μορφή πολυμερούς σουίτας, όπου εναλλάσσονται επεξεργασμένοι παραδοσιακοί χοροί, πρωτότυπα τραγούδια και εμπνευσμένα αυτοσχεδιαστικά χορευτικά μέρη λόγιου ύφους με σόλο όργανα, όπως μαντολίνο, κλαρίνο, κιθάρα, βιολοντσέλο και πιάνο. Οι στίχοι των δέκα τραγουδιών έχουν επιλεγεί από ιστορικά στιχουργήματα που γράφτηκαν με αφορμή το θάνατο του Ροδινού από την Αφροδίτη Μαμαγκάκη, μητέρα του συνθέτη, τον Γιώργο Καλομενόπουλο και τον Συμεών Καπετανάκη, καθώς και από τη νεότερη συνεργάτιδα του συνθέτη Αθηνά Καραταράκη, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και κατάλληλα αποσπάσματα από την "Ερωφίλη" και την "Πανώρια" του Γεώργιου Χορτάτση (1550-1610), εμβληματικής μορφής της ακμαίας Κρητικής Σχολής του 16ου αιώνα. Τα τραγούδια ερμηνεύουν ο Μανώλης Λιδάκης, ο Ορφέας Περίδης, η Σαβίνα Γιαννάτου και η Σοφία Παπάζογλου.

Νίκος Ξυλούρης: Μικρό πορτρέτο (1970-1978)

Σαν σήμερα, στις 8 Φεβρουαρίου 1980, έφυγε πρόωρα από τη ζωή μια κορυφαία φωνή του ελληνικού πενταγράμμου, ένας σπάνιος ερμηνευτής που γεφύρωσε ιδανικά την παράδοση του γενέθλιου τόπου του με το ελληνικό τραγούδι της ακμαίας γενιάς των "έντεχνων" δημιουργών που ανέδειξαν οι δεκαετίες του '60 και '70 οριοθετώντας σε νέα και πολύ υψηλότερα στάνταρ το ερμηνευτικό επίπεδο, δημιουργώντας έτσι σχολή κι ο ίδιος, αν και κανένας από τους επιγόνους του δεν μπόρεσε να φτάσει στα δικά του δυσθεώρητα ύψη.

Ο λόγος για τον "αρχάγγελο" της Κρήτης, τον θρυλικό Ψαρονίκο ή πιο γνωστό μας ως Νίκο Ξυλούρη (1936-1980) από τη μεγάλη γενιά των Ανωγειανών λυράρηδων που μας χάρισε η Μεγαλόνησος και συνεχίζει να παράγει ασταμάτητα. Ο Νίκος Ξυλούρης από παιδί ακόμη είχε γίνει δεξιοτέχνης της κρητικής λύρας κι από τα 17 είχε αρχίσει να εμφανίζεται δημόσια σε γάμους και πανηγύρια, ενώ το 1958 ηχογράφησε και το πρώτο του τραγούδι για την Odeon ("Κρητικοπούλα μου"), για να ακολουθήσουν πάμπολλες ακόμη ηχογραφήσεις κρητικών τραγουδιών σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του '60. 

Το 1970 ήταν η χρονιά που άλλαξε άρδην την πορεία της καριέρας του, όταν ο μεγάλος συνθέτης, Κρητικός επίσης, Γιάννης Μαρκόπουλος αποφάσισε να αξιοποιήσει το μοναδικό φωνητικό του μέταλλο σε δικά του πρωτότυπα τραγούδια, την εποχή που ο ίδιος είχε αρχίσει να πειραματίζεται μουσικά πάνω στην αρχή της "επιστροφής στις ρίζες" που πρώτος αυτός είχε συλλάβει και στα κατοπινά χρόνια υλοποίησε με θαυμαστά αποτελέσματα. Η ιδέα του να βασίσει το μουσικό του προσανατολισμό στην καίρια φωνή του Νίκου Ξυλούρη αποδείχθηκε μεγαλοφυής και σύντομα το ελληνικό τραγούδι θα πλημμύριζε με τα φρέσκα αρώματα μιας εμπνευσμένης και πρωτότυπης τραγουδοποιίας που άγγιζε με σεβασμό τη βαθιά ελληνική παράδοση χωρίς να λειτουργεί αγκυλωμένη και δυσκίνητη σε κάποια μορφή ρομαντικής παρελθοντολαγνίας. Ο πρώτος καρπός αυτής της πλούσιας σοδειάς ήταν ο εμβληματικός δίσκος "Χρονικό" που εκδόθηκε το 1970, για να ακολουθήσουν πολλές ακόμη κορυφώσεις, όπως τα έργα: "Ριζίτικα" (1971), "Ιθαγένεια" (1972), "Διάλειμμα" (1972), "Ο Στράτης Θαλασσινός..." (1973), "Ανεξάρτητα" (1975) και "Ελεύθεροι πολιορκημένοι" (1977).

Δεν ήταν όμως μόνο ο Γιάννης Μαρκόπουλος που αξιοποίησε το φωνητικό μέταλλο του μεγάλου Κρητικού, αλλά και μια σειρά άλλων εκλεκτών δημιουργών του "έντεχνου" πεδίου με πρώτο καλύτερο τον Σταύρο Ξαρχάκο σε μια επίσης εξαιρετική σειρά δίσκων, όπως: "Διόνυσε καλοκαίρι μας" (1972), "Το μεγάλο μας τσίρκο" (1974), "Συλλογή" (1974), "Κομέντια" (1975), "Ο Δείπνος ο Μυστικός" (1984). Επίσης ο Χρήστος Λεοντής στάθηκε ισχυρός τροφοδότης του ρεπερτορίου του με τους κύκλους τραγουδιών "Καπνισμένο τσουκάλι" (1975) και "Παραστάσεις" (1975), αλλά και ο Χριστόδουλος Χάλαρης με την "Ακολουθία" (1974) και τον "Ερωτόκριτο", ο Ηλίας Ανδριόπουλος με τον "Κύκλο Σεφέρη" (1976), ο Λίνος Κόκοτος με τα "Αντιπολεμικά" (1978) και ο άσημος τότε συνθέτης Λουκάς Θάνος με το "Σάλπισμα" (1978/1980) που στάθηκε και η τελευταία εν ζωή δισκογραφική δουλειά του μεγάλου βάρδου.

Στη μνήμη του μεγάλου ερμηνευτή ετοίμασα ένα αντιπροσωπευτικό πορτρέτο της "έντεχνης" δισκογραφίας του που καλύπτει τη γόνιμη περίοδο 1970-1978 με τους δίσκους "Χρονικό" του Γιάννη Μαρκόπουλου και "Σάλπισμα" του Λουκά Θάνου να οριοθετούν αυτή τη σύντομη, αλλά τόσο εύφορη φάση της καριέρας του. Με αντιπροσωπευτικό τρόπο έχουν ανθολογηθεί 24 τραγούδια από 13 δίσκους 33 στροφών κι ένα δισκάκι 45 στροφών. Η μερίδα του λέοντος εύλογα ανήκει στον Γιάννη Μαρκόπουλο με δέκα τραγούδια κι ακολουθεί ο Σταύρος Ξαρχάκος με οκτώ. Επιπλέον, ως εισαγωγή και φινάλε της συλλογής έχω επιλέξει δυο παραδοσιακά τραγούδια, στην εισαγωγή ένα απόσπασμα από τον "Ερωτόκριτο" ενορχηστρωμένο από τον Σταύρο Ξαρχάκο και στον επίλογο το κλασικό ριζίτικο "Πότε θα κάμει ξαστεριά" ενορχηστρωμένο από τον Γιάννη Μαρκόπουλο.

Τζένη Βάνου: Τραγουδά Πλέσσα και Μαμαγκάκη για τις 45 στροφές (1967/1969)

Παραμένοντας στο άγονο μεσοδιάστημα της Τζένης Βάνου κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '60 ως το 1973 που ξεκίνησε δυναμικά η δεύτερη φάση της καριέρας της, θέλω σήμερα να σταθώ σε δυο ενδιαφέροντα δισκάκια 45 στροφών που κυκλοφόρησαν κατά το διάστημα 1967-1969.

Το πρώτο 45άρι εκδόθηκε από τη Lyra το 1967 και περιλαμβάνει δυο τραγούδια του Μίμη Πλέσσα με τους τίτλους: "Μαρμάρωσε η θάλασσα" σε στίχους του Άκου Δασκαλόπουλου και "Μου λες να ξεχάσω" σε στίχους του συνθέτη. Είναι γραμμένα σε μοντέρνο ποπ ύφος και αποδίδονται από την ορχήστρα του Μίμη Πλέσσα, ο οποίος εκείνη την εποχή βρισκόταν σε πραγματικό δημιουργικό οργασμό παράγοντας ασταμάτητα σουξέ ακόμη και στο νεανικό αυτό μουσικό ύφος που ήταν τότε της μόδας. Η Τζένη Βάνου φωνητικά ανταποκρίθηκε απόλυτα στις συγκεκριμένες ερμηνευτικές απαιτήσεις.

Το δεύτερο 45άρι κυκλοφόρησε το 1969 από τη Βεντέττα, τη βραχύβια δισκογραφική εταιρεία (1966-1969) της Πόλυς Πάνου και του Πάνου Γαβαλά. Εδώ περιλαμβάνεται το πολυτραγουδισμένο ποπ σουξέ "Σ' αγαπώ" σε μουσική του Νίκου Μαμαγκάκη και στίχους του Νίκου Φώσκολου, τραγούδι που γνώρισε και αρκετές μεταγενέστερες επανεκτελέσεις. Το δεύτερο τραγούδι είναι το χασάπικο "Παιδί μου" σε μουσική πάλι του Νίκου Μαμαγκάκη και στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου. Και τα δυο τραγούδια είχαν ακουστεί ένα χρόνο νωρίτερα στην ταινία του Φώσκολου "Η λεωφόρος του μίσους".

Τζένη Βάνου: 6 Τραγούδια του Μίμη Πλέσσα & 6 Λαϊκά Τραγούδια (1965)

Η πρώτη περίοδος ακμής της Τζένης Βάνου ολοκληρώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του '60, για να ακολουθήσει ένα μάλλον άγονο μεσοδιάστημα ως τις αρχές της επόμενης δεκαετίας, κατά το οποίο η παρουσία της ήταν πολύ περιορισμένη με αισθητά μειωμένη τη δισκογραφική της δραστηριότητα.

Η οριακή δισκογραφική στιγμή που σηματοδοτεί αυτή τη μετάβαση είναι η έκδοση του πρώτου μεγάλου προσωπικού δίσκου της ερμηνεύτριας που εκδόθηκε αμέσως μόλις μεταγράφηκε στη Lyra, όπου στεγαζόταν ήδη ο μεγάλος της μέντορας Μίμης Πλέσσας που είχε αρχίσει να παράγει με καταιγιστικούς ρυθμούς τα πασίγνωστα soundtrack για τα μιούζικαλ του Γιάννη Δαλιανίδη. 

Με τη μουσική λοιπόν επιμέλεια του συνθέτη η Τζένη Βάνου παρουσίασε το 1965 το άλμπουμ "Έξι τραγούδια του Μίμη Πλέσσα & Έξι λαϊκά τραγούδια", το οποίο, όπως φανερώνει και ο τίτλος του, μοιράζεται σε δύο ενότητες των έξι τραγουδιών η καθεμιά. Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει συνθέσεις αποκλειστικά του Μίμη Πλέσσα, τέσσερις σε πρώτη εκτέλεση ("Κράτα με κοντά σου", "Αγάπη μου πού νάσαι", "Πες μου", "Το χέρι σου") κι άλλες δύο σε δεύτερη ("Τι κρίμα", "Εδώ τελειώνει ο ουρανός"). Η ενορχήστρωση ακολουθεί το ύφος της "ελαφράς" ορχήστρας του καιρού. Κορυφαία στιγμή η συγκλονιστική ερμηνεία του υπέροχου "Τι κρίμα" σε στίχους του Κώστα Κινδύνη.

Εντελώς διαφορετικού ύφους είναι το δεύτερο μέρος του δίσκου που καλύπτεται με έξι κλασικά ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια γραμμένα από τους Βασίλη Τιτσάνη, Απόστολο Καλδάρα, Γιώργο Μητσάκη, Σπύρο Περιστέρη, Στέλιο Καζαντζίδη και Μάνο Χατζιδάκι. Εδώ η ενορχήστρωση παίρνει λαϊκό χρώμα με το χαρακτηριστικό ήχο του μπουζουκιού από τον μεγάλο δεξιοτέχνη του οργάνου Στέλιο Ζαφειρίου, στενό συνεργάτη εκείνη την εποχή του συνθέτη. Στην ορχήστρα συμμετέχουν επίσης οι κορυφαίοι σολίστες Τάσος Διακογιώργης στο σαντούρι και Τίτος Καλλίρης στην κιθάρα. Η ερμηνείες της Τζένης Βάνου είναι γοητευτικές και απόλυτα πειστικές στη μεταβασή τους από το ένα τραγουδιστικό ύφος στο άλλο.

Τζένη Βάνου: Μικρό πορτρέτο (1959-1975)

Συμπληρώνονται σήμερα δέκα χρόνια από το θάνατο της σπουδαίας ερμηνεύτριας Τζένης Βάνου ή Ευγενίας Βραχνού, η οποία γεννήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 1936 (ή 1939) κι έφυγε από τη ζωή στις 5 Φεβρουαρίου 2014 έχοντας αφήσει πίσω της μια μεγάλη παρακαταθήκη υπέροχων ερμηνειών τόσο στο πεδίο του "ελαφρού", όσο και του ελαφρολαϊκού τραγουδιού μέσα απο μια μακροχρόνια καριέρα που ξεκίνησε το 1959 και κράτησε σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. 

Η μεγάλη αυτή καριέρα μπορούμε να πούμε ότι μοιράζεται σε δύο ευδιάκριτες φάσεις με διαστήματα μεγάλης ακμής, αλλά και υποχώρησης της δημοτικότητάς της. Η πρώτη φάση διατρέχει τη γόνιμη δεκαετία του '60, μέσα στην οποία γνώρισε τη μεγάλη αποδοχή του κοινού κυρίως κατά το πρώτο ήμισυ (1960-1965) με δεκάδες ηχογραφήσεις για τις 45 στροφές στο ύφος του όψιμου "ελαφρού" τραγουδιού της εποχής ερμηνεύοντας συνθέσεις των επιφανέστερων δημιουργών του είδους, όπως ο Γιώργος Μουζάκης, ο Κώστας Καπνίσης, ο Κώστας Κλάββας, ο Σπήλιος Μεντής και - πάνω απ' όλους - ο Μίμης Πλέσσας που έτσι κι αλλιώς στάθηκε ο βασικός τροφοδότης της ρεπερτορίου της σε όλη τη μακρά της διαδρομή στο πεντάγραμμο. Την ίδια εποχή μάλιστα ερμήνευσε σε πρώτη εκτέλεση και κάποια μάλλον άγνωστα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, αλλά και του Αργύρη Κουνάδη. Στο δεύτερο μισό της ίδιας δεκαετίας φάνηκε να υποχωρεί απροσδόκητα από το προσκήνιο αραιώνοντας σημαντικά την παρουσία της με μόνη αξιοσημείωτη στιγμή μια τεράστια ποπ επιτυχία με το τραγούδι "Σ' αγαπώ" του Νίκου Μαμαγκάκη από την ταινία του Νίκου Φώσκολου "Η λεωφόρος του μίσους" (1968).

Η δεύτερη φάση της καριέρας της σημειώθηκε με την είσοδο της δεκαετίας του '70, όταν το "ελαφρό" τραγούδι αποτελούσε οριστικά παρελθόν και παραχώρησε τη θέση του στο λεγόμενο "ελαφρολαϊκό" που της έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία με μια σειρά προσωπικών δίσκων 33 στροφών για λογαριασμό της Minos. Παρόλο που οι προσωπικοί αυτοί δίσκοι της έδωσαν τη δυνατότητα να κρατάει σταθερή επαφή με τη δισκογραφία ως τα τέλη της δεκαετίας του '90, ουσιαστικά το διάστημα που αξίζει να μνημονεύσουμε ήταν πολύ σύντομο, η τριετία δηλαδή 1973-1975, όταν παρουσίασε διαδοχικά τους δίσκους: "Αγόρι μου" (1973), "Αν η αγάπη..." (1974), "Αγάπησα αμάρτησα" (1975) και "Έρωτά μου ανεπανάληπτε" (1975) που τραγούδησε μαζί με τον Σπύρο Σερεμέτη. Οι συγκεκριμένες δουλειές ανέδειξαν μια σειρά νέων εμπορικών επιτυχιών που ακούστηκαν πολύ στην εποχή τους. Πρόκειται για τραγούδια γνωστών συνθετών της εποχής, κυρίως του Μίμη Πλέσσα, αλλά και του Γιώργου Κατσαρού, του Χρήστου Νικολόπουλου, του Τόλη Βοσκόπουλου και άλλων. 

Το μικρό πορτρέτο της ερμηνεύτριας που σας παρουσιάζω περιλαμβάνει συνολικά 28 τραγούδια της περιόδου 1959-1975 μοιρασμένα ευδιάκριτα στις δυο φάσεις της καριέρας της που περιέγραψα πιο πάνω. Τα μισά από τα τραγούδια αυτά είναι γραμμένα από τον Μίμη Πλέσσα μοιρασμένα ισοδύναμα στις δυο αυτές φάσεις και τα περισσότερα είναι πασίγνωστα, όπως: "Εδώ τελειώνει ο ουρανός", "Τι κρίμα", "Από σένα αρχίζουν όλα", "Αν σ' αρνηθώ" και "Ξέρω κάποιο αστέρι", το οποίο ερμήνευσε μαζί με τον Τώνη Μαρούδα το 1959 στην παρθενική της ηχογράφηση . Κάποια βέβαια αποδίδονται σε δεύτερη εκτέλεση. Μάλιστα από την περιστασιακή συνεργασία της με τον Γιάννη Βογιατζή προέκυψαν και μερικά μεγάλα σουξέ, όπως το "Θέλω κοντά σου να μείνω" του Γιώργου Μουζάκη και "Το αμαξάκι" του Κώστα Καπνίση. Από την "ελαφρολαϊκή" περίοδο ξεχωρίζουν επίσης μερικές μεγάλες επιτυχίες, όπως: "Χίλιες βραδιές", "Αν είναι η αγάπη αμαρτία" και "Σε βλέπω στο ποτήρι μου", όλα σε μουσική του Μίμη Πλέσσα.

Αδελφοί Βαλκάνη: Μπάντα της Φλώρινας (1996)

Στην πρόσφατη παρουσίαση του δίσκου "Τραγούδια και σκοποί της Μακεδονίας" (1992) με την Ξανθίππη Καραθανάση είχαμε επισημάνει ότι από το υλικό εκείνου του δίσκου εξαιρούνταν τα χάλκινα πνευστά που αποτελούν ιδιαίτερο μουσικό χαρακτηριστικό κάποιων περιοχών της δυτικής και κεντρικής Μακεδονίας (Φλώρινα, Καστοριά, Γουμένισσα). Σήμερα λοιπόν μας δίνεται η ευκαιρία να καλύψουμε κι αυτή την εξαίρεση, ώστε να έχουμε ολοκληρωμένη την εικόνα των παραδοσιακών ήχων της Μακεδονίας, έστω κι αν η χρήση των χάλκινων περιορίζεται στους συγκεκριμένους γεωγραφικούς και πληθυσμιακούς θύλακες.

Ιστορικά φαίνεται ότι οι μπάντες με χάλκινα πνευστά, που ανθούν στην ευρύτερη βαλκανική χερσόνησο, πρωτοεμφανίστηκαν κατά τον 19ο αιώνα, την εποχή των μεγάλων πολιτικοστρατιωτικών ζυμώσεων στην περιοχή της Μακεδονίας, και είχαν προέλευση από τις στρατιωτικές μπάντες της εποχής. Το 1960 ιδρύθηκε στη Φλώρινα μια από τις ιστορικότερες μπάντες, η περίφημη Μπάντα της Φλώρινας, από τον Τάσο Βαλκάνη, διευθυντή τότε της Φιλαρμονικής του Δήμου Φλώρινας. Έκτοτε η υπερδραστήρια αυτή μπάντα έχει αδιάλειπτη παρουσία επί δεκαετίες με πάμπολλες δημόσιες και ιδιωτικές εμφανίσεις στις γύρω περιοχές. Μάλιστα από τα μέσα της δεκαετίας του '90 κατάφερε να αποκτήσει πανελλήνια φήμη μέσα από δύο υπέροχα άλμπουμ που ηχογράφησε, αλλά και μέσα από μια σειρά πολύ πετυχημένων συνεργασιών με τον σαξοφωνίστα Φλώρο Φλωρίδη, τον συνθέτη Χρήστο Νικολόπουλο και το συγκρότημα Χειμερινοί Κολυμβητές, ενώ μόλις το 2021 κυκλοφόρησε κι ένας τρίτος δίσκος τους με τίτλο "Μελωδίας ροδόσταγμα" με τα νεότερα (τρίτης γενιάς) μέλη της μπάντας.

Η πρώτη και σημαντικότερη από τις ηχογραφήσεις αυτές κυκλοφόρησε το 1996 από την Ano Kato Records με τον λιτό τίτλο Μπάντα της Φλώρινας και γνώρισε αμέσως πολύ μεγάλη εμπορική επιτυχία. Ο χορταστικός δίσκος περιλαμβάνει 18 ορχηστρικά θέματα, τα περισσότερα βασισμένα σε τοπικούς παραδοσιακούς χορούς, μαζί με αυτοσχεδιαστικά μέρη που αγγίζουν το πεδίο της τζαζ. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στο στούντιο Πολύτροπον της Θεσσαλονίκης τον Φεβρουάριο του 1996. Η μπάντα συμμετείχε με τη νεότερη σύνθεσή της έχοντας πλέον επικεφαλής τους αδελφούς Λάζαρο και Γεώργιο Βαλκάνη που παίζουν κλαρίνο και ακορντεόν αντίστοιχα. Μαζί τους οι εξαιρετικοί σολίστες Χρήστος Χασάπης και Παντελής Στόικος (κορνέτα), Παναγιώτης Ιωάννου (τρομπόνι), Αθανάσιος Σαμαράς (τύμπανα) και ο θεσσαλονικιός συνθέτης και σαξοφωνίστας Φλώρος Φλωρίδης, διαχρονικό μέλος των Χειμερινών Κολυμβητών, ο οποίος σχεδίασε και το εικαστικό μέρος της πολύ προσεγμένης έκδοσης.

Σωκράτης Σινόπουλος, Derya Türkan: Γράμμα από την Πόλη (2002)

Ο Σωκράτης Σινόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1974 κι έκανε αξιόλογες μουσικές σπουδές με ειδίκευση στην κλασική κιθάρα, ενώ παράλληλα εντρύφησε στη βυζαντινή και δημοτική μας παράδοση πλάι στον Σίμωνα Καρά. Από πολύ μικρή ηλικία βρέθηκε στο μουσικό σχήμα Λαβύρινθος του Ross Daly και στη συνέχεια συνεργάστηκε με τον Γιάννη Τσιαμούλη και την Παιδική του Χορωδία έχοντας ήδη εντοπίσει το αποκλειστικό του ενδιαφέρον στην Πολίτικη Λύρα, της οποίας θεωρείται ο σημαντικότερος σύγχρονος δεξιοτέχνης κι έχει αποτυπώσει την τέχνη του στην ηχογράφηση του δίσκου "Λύρα" (1995) από την FM Records.

Η διαρκής αναζήτηση της βαθύτερης ουσίας της παραδοσιακής μας μουσικής στο ευρύτερο γεωγραφικό της πλαίσιο τον οδήγησε στη γνωριμία και συνεργασία του με τον δραστήριο συνομήλικό του Τούρκο δεξιοτέχνη του ίδιου οργάνου Derya Türkan (γενν. 1973), η οποία απέφερε το δίσκο "Γράμμα από την Πόλη" που ηχογραφήθηκε στην Κωνσταντινούπολη τον Νοέμβριο του 1999 και πρωτοκυκλοφόρησε στην Αμερική το 2001 με τον αγγλόφωνο τίτλο "Letter from Istanbul", ενώ η ελληνική έκδοση κυκλοφόρησε το 2002 από την εταιρία Μελωδικό Καράβι.

Το υλικό του δίσκου αποτελείται από μουσικές που αγγίζουν την ευρύτερη παράδοση της Βυζαντινής και Οθωμανικής επικράτειας με ανάμικτα στοιχεία λαϊκής και λόγιας μουσικής αυτών των περιοχών δοσμένα με σκοπούς χορευτικούς μέσα από την πολυμορφία των λαϊκών δρόμων (ουσάκ, ραστ, χιτζάζ κλπ). Μοιάζει με μωσαϊκό ηχοχρωμάτων με υλικά από την ελληνική και τουρκική παράδοση ερμηνευμένα διαλεκτικά με δυο "πολίτικες" λύρες, μία από έναν Έλληνα και μία από έναν Τούρκο, σε μιαν εξαίσια συνομιλία που καταργεί τα χωροχρονικά σύνορα και γεφυρώνει ιδανικά το τεχνητό χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών.

Αρχείο Ραδιοφώνου: Όργανα και οργανοπαίκτες (1999)

Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '90 η Ελληνική Ραδιοφωνία επί διεύθυνσης του Γιάννη Τζαννετάκη δημιούργησε τη δισκογραφική ετικέτα Αρχείο Ραδιοφώνου, μέσω της οποίας εξέδωσε μια πολυσήμαντη σειρά με αρχειακό υλικό ηχογραφήσεων που διατηρούσε στα συρτάρια της επί δεκαετίες από τις αμέτρητες κατά καιρούς εκπομπές της, όπου παρήλασαν όλες οι μεγάλες μουσικές και πνευματικές προσωπικότητες του τόπου. Η σειρά αυτή λοιπόν επανέφερε στο προσκήνιο αυθεντικές εκτελέσεις μουσικών κάθε κατηγορίας, από τη λόγια (Σκαλκώτας, Μητρόπουλος, Κωνσταντινίδης, Καζάσογλου, Βισβάρδης κ.ά.) ως την παλιά επιθεώρηση, τα κλασικά Τρίο του '50, τους μεγάλους "έντεχνους" συνθέτες μας (Κατά Σαδδουκαίων), τα τρία πρώτα φεστιβάλ ελληνικού τραγουδιού (1959-1961), τη φωνή της Φλέρυς Νταντωνάκη, αλλά και το θέατρο, τον ποιητικό και πολιτικό λόγο και βεβαίως την παραδοσιακή μας μουσική.

Από την ειδική λοιπόν κατηγορία της παραδοσιακής μουσικής εκδόθηκαν τρεις συνολικά ψηφιακοί δίσκοι, από τους οποίους ο δεύτερος είχε τον ειδικότερο τίτλο "Όργανα και οργανοπαίκτες" και κυκλοφόρησε το 1999. Πρόκειται για αυθεντικές ηχογραφήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους στα στούντιο της Ελληνική Ραδιοφωνίας με τη συμμετοχή κορυφαίων οργανοπαικτών της παραδοσιακής μας μουσικής. Η επιλογή του υλικού έγινε από τον συνθέτη και μουσικό ερευνητή Γιώργο Ε. Παπαδάκη με γνώμονα την αντιπροσωπευτική παρουσίαση ήχων και οργάνων από κάθε γωνιά του ελληνισμού, όπως: Ήπειρος, Κρήτη, Πελοπόννησος, Εύβοια, Ξηρόμερο, Πόντος, Κωνσταντινούπολη, Ανατολική Θράκη, Ικόνιο, Μικρά Ασία. 

Τα επιλεγμένα όργανα είναι: Κλαρίνο, φλογέρα, βιολί, λαούτο, κρητική και ποντιακή λύρα, μαντολίνο, τσαμπούνα, σαντούρι, γκάιντα, ακορντεόν και ταμπουράς. Τα ερμηνεύουν εμβληματικοί σολίστες και ιστορικά ονόματα του παραδοσιακού μας τραγουδιού, όπως: Βασίλης Σούκας και Πέτρος Χαλκιάς (κλαρίνο), Γιώργος Κόρος (βιολί), Αριστείδης Μόσχος (σαντούρι), Μιχάλης Σταυρακάκης (λαούτο και μαντολίνο), Λάζαρος Κουλαξίζης (ακορντεόν), Χαράλαμπος Γιαννόπουλος (φλογέρα), Χρήστος Ζώτος (λαούτο), Δημήτρης Πασπαράκης (κρητική λύρα), Νίκος Παπαβραμίδης (ποντιακή λύρα), Θεολόγος Γρίλλης (τσαμπούνα), Θόδωρος Κεκές (γκάιντα) και Χρήστος Κωνσταντίνου (ταμπουρά).

Το πολύτικο ηχητικό υλικό συνοδεύεται από πολυσέλιδο δίγλωσσο βιβλιαράκι με επεξηγηματικά κείμενα που καθιστούν ακόμη πιο ενδιαφέρουσα την ακρόαση των ιστορικών αυτών ηχογραφήσεων.

Λέσβος Αιολίς: Τραγούδια και χοροί της Λέσβου (1997)

Οι εξαιρετικά υψηλής επιστημονικής και αισθητικής αρτιότητας Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης που δραστηριοποιήθηκαν επί μία εικοσαετία (1988-2008) απέφεραν μια πολύτιμη σοδειά πολυσήμαντων ηχογραφημάτων με επίκεντρο την ανάδειξη των θησαυρών της παραδοσιακής μας μουσικής (Κρήτη, Μακεδονία, Θράκη, Λέσβος, Σάμος), αλλά και με ευρύτερα ενδιαφέροντα που κάλυψαν και το χώρο του "έντεχνου" τραγουδιού ("Λόγος μουσικός"), αλλά και της θρησκευτικής μουσικής (Χορός Βατοπεδινών Πατέρων: Μέγα Σάββατον, Άγιον Πάσχα).

Οι υπ' αριθμό 9 και 10 δίσκοι της μεγάλης αυτής εκδοτικής προσπάθειας είναι αφιερωμένοι στη μουσική της Λέσβου κι εκδόθηκαν το 1997 με τίτλο Λέσβος Αιολίς και διευκρινιστικό υπότιτλο Τραγούδια και χοροί της Λέσβου, πάντα με την υποδειγματική επιμέλεια του μουσικολόγου Νίκου Διονυσόπουλου και τη σύμπραξη στην παραγωγή της Επιτροπής Ερευνών του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Η έκδοση περιλαμβάνει δεκάδες ηχογραφήματα που καταγράφηκαν κατά το διάστημα 1974-1996 από τετραμελή ερευνητική επιτροπή αποτελούμενη από τους Νίκο Διονυσόπουλο, Γιώργο Νικολακάκη, Ζωή Μάργαρη και Άντα Χατζηγεωργίου. Το ένθετο ογκωδέστατο δίγλωσσο βιβλιαράκι των 330 σελίδων περιλαμβάνει επιστημονικά κείμενα του Νίκου Διονυσόπουλου και της Ζωής Μάργαρη, ενώ τη φιλολογική επιμέλεια υπογράφει ο καθηγητής κλασικής φιλολογίας Γρηγόρης Σηφάκης.

Τα ηχογραφήματα που περιλαμβάνονται στην έκδοση συγκεντρώθηκαν μετά από πολυετείς και αλλεπάλληλες επισκέψεις της τετραμελούς ερευνητικής ομάδας στο νησί, όπου πραγματοποιούσε επιτόπια έρευνα, κατέγραφε συνεντεύξεις με παλιούς μουσικούς και εκατοντάδες ηχογραφήσεις ανασύροντας μάλιστα και έντυπο αρχειακό υλικό από τον παλιό τοπικό τύπο. Το ηχογραφημένο υλικό περιλαμβάνει σκοπούς και τραγούδια που σχετίζονται με τον κύκλο της ζωής και του χρόνου, συχνά μάλιστα μέσα από πολλαπλές καταγραφές του ίδιου υλικού από διαφορετικούς μουσικούς. Το ογκώδες αυτό υλικό αναγκαστικά περιορίστηκε δραστικά, χωρίς βέβαια να χάνει το στοιχείο της αναλογικής αντιπροωπευτικότητας, ώστε να καταστεί εκδόσιμο σε 47 ηχογραφήματα που διασώζουν τις παλιότερες και αυθεντικότερες εκφράσεις του Λεσβιακού πληθυσμού, όπου είναι εμφανείς οι αναπόφευκτες επιρροές από τα κοντινά Μικρασιατικά παράλια (Αϊβαλί, Σμύρνη) τόσο στο μελωδικό και ρυθμικό επίπεδο, όσο και στην ποικιλία των μουσικών οργάνων.