Μίκης Θεοδωράκης, Μαρία Φαραντούρη: Άσματα (1998)

Ο τρίτος κύκλος τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη που εξέδωσε η γερμανική δισκογραφική εταιρεία Peregrina Music κυκλοφόρησε το 1998 με το λιτό ελληνικό τίτλο Άσματα (ή: Τα λυρικότατα) με αποκλειστική και πάλι ερμηνεύτρια τη Μαρία Φαραντούρη. 

Ο δίσκος περιλαμβάνει δεκαπέντε συνολικά τραγούδια, τα περισσότερα πρωτότυπα, αλλά και κάποια σε δεύτερη εκτέλεση. Παλιότερο όλων το "Χρησμός" σε ποίηση Μάνου Ελευθερίου από τον κύκλο "Αρκαδία ΙΙ" (1969/1973) με πρώτο ερμηνευτή τον Πέτρο Πανδή. Από την ίδια εποχή προέρχεται και το τραγούδι "Είχα τρεις ζωές" που είχε γράψει ο συνθέτης στη Ζάτουνα, αλλά παρέμενε ανέκδοτο. Παλιότερα επίσης είναι και δύο μελοποιημένα ποιήματα του Κώστα Καρυωτάκη ("Όλα τα πράγματά μου", "Δημόσιοι υπάλληλοι") που προέρχονται από το δίσκο "Καρυωτάκης" (1984) με ερμηνευτή τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα δυο ποιήματα του Γιάννη Θεοδωράκη ("Της νύχτας το όνειρο", "Αυτό το καλοκαίρι") προέρχονται από τον ανέκδοτο κύκλο "Τα λυρικότατα" που γράφτηκε τον Μάρτιο του 1996 και παρουσιάστηκε ζωντανά στο Ηρώδειο στις 14 Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς.

Όλο το υλικό του δίσκου κινείται στο ίδιο λυρικό κλίμα με τα τραγούδια του κύκλου Poetica (1996). Άλλωστε και πάλι την ενορχήστρωση επωμίστηκε ο Γερμανός πιανίστας και συνεργάτης του Μίκη Henning Schmiedt διαμορφώνοντας ανάλογο ηχοχρωματικό τοπίο, ιδιαίτερα ατμοσφαιρικό και γοητευτικό. Αυτή τη φορά ο ποιητικός λόγος δεν περιορίζεται σε έναν ποιητή, αλλά καλύπτει ένα πολύ ευρύτερο πεδίο, από τον Κώστα  Καρυωτάκη (1896-1928) και τον Σενεγαλέζο ποιητή και πολιτικό Leopold Sedar Senghor (1906-2001) με τρία ποιήματα μεταφρασμένα από τον Αλέξη Τραϊανό ως τον Μανόλη Αναγνωστάκη (1925-2005), τον Γιάννη Θεοδωράκη (1932-1996), τον Μάνο Ελευθερίου (1938-2018), τον Μιχάλη Γκανά (γενν. 1944), την Ίνα Κούτουλα (γενν. 1965) και τον ίδιο τον συνθέτη. 

Όλα τα τραγούδια είναι όμορφα, αλλά ξεχωρίζουν το ωραιότατο "Γράφω και σβήνω" σε στίχους Γκανά, καθώς και το εναρκτήριο "Είχα τρεις ζωές" σε στίχους του συνθέτη. Η ερμηνεία της Μαρίας Φαραντούρη, όπως πάντα, είναι απόλυτα εκφραστική στα όρια της αρχετυπικής τελειότητας. Η πολύ προσεγμένη έκδοση περιλαμβάνει τετράγλωσσα κείμενα, μεταξύ των οποίων και ελληνικά. 

Μίκης Θεοδωράκης, Μαρία Φαραντούρη: Poetica (1996)

Το δισκογραφικό τρίπτυχο της γερμανικής εταιρείας Peregrina Music με έργα του Μίκη Θεοδωράκη περιλαμβάνει, πέρα από το κύκλο με δεύτερες εκτελέσεις που ερμήνευσε ο ίδιος ο συνθέτης (Mikis Theodorakis Sings His Songs, 1997), και δύο λυρικούς κύκλους πρωτότυπων τραγουδιών με ερμηνεύτρια τη Μαρία Φαραντούρη (Poetica, Άσματα). 

Βέβαια είναι περιττό να τονίσουμε τη διαχρονική συμπόρευση του συνθέτη με τη σπουδαία ερμηνεύτρια, με την οποία άλλωστε στα χρόνια της επταετίας είχε οργώσει όλο τον πλανήτη παρουσιάζοντας τη δουλειά τους. Είναι πάντως εντυπωσιακό ότι αυτή η μακρά συμπόρευση που άφησε βαθιά ίχνη στο χρόνο με εμβληματικά έργα, μέσα στη δεκαετία του '90, όταν πια ο συνθέτης διήνυε την πλήρη του ωριμότητα, κορυφώθηκε με μια μεγάλη σειρά εξαιρετικών κύκλων τραγουδιών ενταγμένων στη λυρική φάση του συνθέτη, η οποία είχε ξεκινήσει στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας (Διόνυσος, Φαίδρα, Τα πρόσωπα του ήλιου, Ως αρχαίος άνεμος, Μνήμη της πέτρας), όπως: Η Βεατρίκη στην Οδό Μηδέν (1994), Τα λυρικότερα (1996), Άσματα (1998), Σερενάτες (1998), όλα ερμηνευμένα από τη Μαρία Φαραντούρη. Σ' αυτά ασφαλώς μπορούμε να προσθέσουμε και τον αριστουργηματικό κύκλο "Μια θάλασσα" (1994) με την Αγγελική Ιωαννάτου.

Ο λυρικός κύκλος Poetica που στην ελληνική του εκδοχή ονομάστηκε "Τα λυρικότερα" (προσδιοριζόμενη έτσι ως η φυσική συνέχεια του παλιού κύκλου "Τα λυρικά", 1977) ηχογραφήθηκε τον Φεβρουάριο του 1996 στα Bauer Studios της γερμανικής πόλης Ludwingburg. Περιλαμβάνει δεκαεπτά συνολικά μελοποιημένα ποιήματα του πατρινού ποιητή Διονύση Καρατζά, με τον οποίο ο Μίκης είχε ήδη σημαντική συνεργασία στο παρελθόν έχοντας μελοποιήσει τρεις κύκλους τραγουδιών (Τα πρόσωπα του ήλιου, Ως αρχαίος άνεμος, Η Βεατρίκη στην Οδό Μηδέν). Ο δίσκος Poetica έχει ενσωματώσει ένα μέρος του παλιού κύκλου "Τα πρόσωπα του ήλιου" και συγκεκριμένα πέντε ποιήματα (Τα πρόσωπα του ήλιου, Η θάλασσα το μεσημέρι, Ο δρόμος του φεγγαριού, Με μισό φεγγάρι, Το χρώμα της αγάπης), ενώ τα υπόλοιπα αποτελούν πρωτότυπες μελοποιήσεις. 

Η μουσική του συνθέτη είναι εξαιρετικά εμπνευσμένη με μια πλημμυρίδα μελωδικών στιγμών που δίνουν στην ερμηνεύτρια την ευκαιρία να αναδείξει το ανεξάντλητο λυρικό της ταλέντο. Υπέροχη και η ενορχήστρωση του Γερμανού πιανίστα Henning Schmiedt βασισμένη σε ακουστικά όργανα, όπως πιάνο, σαξόφωνο, φλάουτο, όμποε, κιθάρα, βιολοντσέλο, μπάσο και κρουστά. Διευθύνει ο Μίκης.

Μίκης Θεοδωράκης: Mikis Sings His Songs (1997)

Πριν από 99 ακριβώς χρόνια, στις 29 Ιουλίου 1925, γεννήθηκε μια κορυφαία μουσική ιδιοφυία που λάμπρυνε τη μουσική τέχνη με εμβληματικές δημιουργίες παγκόσμιας ακτινοβολίας, ενώ άλλαξε άρδην την πορεία του ελληνικού τραγουδιού από το 1960 και δώθε. Ο Μίκης Θεοδωράκης έφυγε από κοντά μας μόλις πριν από τρία χρόνια και σήμερα, αν ζούσε, θα πατούσε πλέον τα 100, όπως ήδη έχει συμβεί με τον χαλκέντερο Μίμη Πλέσσα που αισίως κλείνει τον πρώτο αιώνα της ζωής του σε λίγους μήνες!

Είναι γνωστό βέβαια ότι το έργο του Μίκη Θεοδωράκη γνώρισε παγκόσμια απήχηση και γιαυτό δεν προξενεί εντύπωση ότι η διεθνής δισκογραφία περιλαμβάνει πάμπολλες εκδόσεις έργων του. Ιδιαίτερα μάλιστα η γερμανική μουσική βιομηχανία έχει δείξει συστηματικό ενδιαφέρον για το έργο του Έλληνα συνθέτη κι έχει εκδώσει δεκάδες συνθέσεις του σε πρώτη ή δεύτερη εκτέλεση. Έχουμε μιλήσει στο παρελθόν για τη γερμανική εταιρεία Intuition που έχει εκδώσει το σύνολο σχεδόν του λόγιου έργου του συνθέτη κατά τη δεκαπενταετία 1991-2005. Στο ενδιάμεσο αυτής της περιόδου δραστηριοποιήθηκε επίσης η γερμανική εταιρεία Peregrina Music, ειδικευμένη κυρίως στη διεθνή φολκ μουσική, η οποία κατά το διάστημα 1996-1998 εξέδωσε με ιδιαίτερα προσεγμένη αισθητική τρεις σημαντικές δουλειές του συνθέτη, καθώς κι ένα δίσκο του Γιώργου Θεοδωράκη ("Nothing in Mind"). Πρόκειται για τους κύκλους τραγουδιών: Poetica (ή Λυρικότερα), 1996, με τη Μαρία Φαραντούρη, Mikis Sings His Songs (1997) με τον ίδιο τον Μίκη, και Άσματα (1998) πάλι με τη Μαρία Φαραντούρη. Αυτούς τους τρεις ξεχωριστούς δίσκους λοιπόν θα φωτίσουμε μ' αυτό το νέο μας αφιέρωμα στον μεγάλο Έλληνα δημιουργό.

Ξεκινάμε με το δίσκο Mikis Theodorakis Sings His Songs (1997), ο οποίος μάλιστα επανεκδόθηκε και για την ελληνική αγορά από την FM Records με εντελώς διαφορετικά εξώφυλλα. Πρόκειται για έναν θαυμάσιο κύκλο δώδεκα επιλεγμένων τραγουδιών του συνθέτη που ερμηνεύει ο ίδιος σε δεύτερη εκτέλεση, με εξαίρεση το μελοποιημένο ποίημα του Ναζίμ Χικμέτ "Χιονίζει μες στη νύχτα" που ακούγεται για πρώτη φορά στο συγκεκριμένο δίσκο, ενώ το τραγούδι "Στρέφη" συμπεριλήφθηκε ταυτόχρονα σχεδόν και στο δίσκο "Σερενάτες" με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη. Τα υπόλοιπα δέκα τραγούδια έχουν επιλεγεί από τους κύκλους: Η γειτονιά των αγγέλων (1963), Κύκλος Φαραντούρη (1966), Τραγούδια του Αγώνα (1974), Τα λυρικά (1978), Ραντάρ (1981), Χαιρετισμοί (1982), Πικροσάββατα (1984), Διόνυσος (1985), Φαίδρα, τραγούδια αγάπης (1985), Ασίκικο Πουλάκη (1996). Οι στίχοι γράφτηκαν από τους Ιάκωβο Καμπανέλλη, Νίκο Γκάτσο, Γεωργία Δεληγιάννη-Αθανασιάδη, Τάσο Λειβαδίτη, Κώστα Τριπολίτη, Γιάννη Θεοδωράκη, Λευτέρη Παπαδόπουλο, Αγγελική Ελευθερίου, Μιχάλη Γκανά και τον συνθέτη.

Το ιδιαίτερο αυτής της δουλειάς είναι η εξαιρετική διασκευή για μικρή ορχήστρα δωματίου που έκανε ο Γερμανός βιολοντσελίστας Jens Naumilkat, ο οποίος υπογράφει και την ενορχήστρωση. Πιάνο, βιολοντσέλο, βιμπράφωνο, μαρίμπα, φλάουτο, σαξόφωνο και κρουστά διαμορφώνουν ένα εξαίσιο ηχοχρωματικό τοπίο με έντονες τζαζ πινελιές, μέσα στο οποίο ο Μίκης εναρμονίζει ιδανικά τη χαμηλόφωνη ερμηνεία του προσφέροντας μιαν εντελώς διαφορετική, σχεδόν μυσταγωγική απόδοση των αγαπημένων αυτών τραγουδιών. Στα φωνητικά συμμετέχει ο Θανάσης Ζώτος. Η ηχοληψία πραγματοποιήθηκε στο Tonstudio Funk του Βερολίνου τον Νοέμβριο του 1996.

Παύλος Σιδηρόπουλος: Φλου (1979)

Χθες ήταν η επέτειος της γέννησης ενός πολύ ιδιαίτερου καλλιτέχνη που πέρασε βιαστικά από τη ζωή αφήνοντας αδρό αποτύπωμα στο πεδίο της εγχώριας ροκ σκηνής. Ο λόγος για τον Παύλο Σιδηρόπουλο, τον "πρίγκιπα" του ελληνικού ροκ, ο οποίος γεννήθηκε στις 27 Ιουλίου 1948 και πέθανε στις 6 Δεκεμβρίου 1990 από υπερβολική δόση ηρωίνης. Στη σύντομη ζωή του πέρασε από χίλια κύματα προσπαθώντας να βρει τον προσανατολισμό του. Το 1969 εντάχθηκε στο νεανικό σχήμα Δάμων και Φιντίας κι έκανε την πρώτη του ηχογράφηση με τα τραγούδια "Το ξέσπασμα" και "Ο κόσμος τους" σε δισκάκι 45 στροφών της Zodiac. Το 1971 ενσωματώθηκε στο σχήμα Μπουρμπούλια που τότε συνεργαζόταν με τον Διονύση Σαββόπουλο, ενώ αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση βρέθηκε στην ομάδα του Γιάννη Μαρκόπουλου συμμετέχοντας σε πολλά έργα του (Θεσσαλικός Κύκλος, Ανεξάρτητα, Οροπέδιο). Μάλιστα πολλά χρόνια αργότερα ξαναβρέθηκε πλάι στον Μαρκόπουλο συμμετέχοντας στα έργα "Τολμηρή επικοινωνία" και "Ηλεκτρικός Θησέας". Το 1979 πρωταγωνίστησε στην ταινία του Ανδρέα Θωμόπουλου "Ο ασυμβίβαστος" ερμηνεύοντας κιόλας τα τραγούδια του soundtrack γραμμένα από τον σκηνοθέτη ("Να μ' αγαπάς"), αλλά και από τον Μίκη ("Κάποτε θα 'ρθουν") και τον Γιάννη Θεοδωράκη. Ερμήνευσε επίσης τραγούδια του Γιώργου Χατζηνάσιου από το soundtrack της ταινίας "Νοκ άουτ" (1986).

Το 1977 υπήρξε μια σημαντική στιγμή της μουσικής του πορείας, όταν εντάχθηκε στο ροκ σχήμα Σπυριδούλα, με το οποίο κατάφερε να ηχογραφήσει το πρώτο και σημαντικότερο προσωπικό του άλμπουμ με τίτλο "Φλου", το οποίο μετά από πολλές περιπέτειες κυκλοφόρησε το 1979 από τη Harvest (EMI). Αν και εμπορικά δεν πήγε και τόσο καλά, τουλάχιστον στην αρχή, το συγκεκριμένο άλμπουμ θεωρείται από πολλούς ως η κορυφαία ολοκληρωμένη δουλειά στην ιστορία του ελληνικού ροκ. Εννιά ροκ μπαλάντες με μουσική και στίχους του Σιδηρόπουλου, όπου ξεδιπλώνει το συνθετικό και ερμηνευτικό του ταλέντο με ένα ποιητικό λόγο αντισυμβατικό και ακραία πεσιμιστικό. Μια πρώτη αναφορά στο θέμα των ναρκωτικών ανιχνεύεται στο τραγούδι "Η ώρα του Stuff", όπου μάλιστα συμμετέχει στα φωνητικά και η Δήμητρα Γαλάνη, χωρίς ωστόσο το όνομά της να αναφέρεται πουθενά!

Παρά την εντυπωσιακή αυτή αρχή της προσωπικής του δισκογραφικής παρουσίας η συνέχεια δεν ήταν εύκολη για τον Παύλο Σιδηρόπουλο. Μόλις το 1982 κατάφερε να παρουσιάσει ένα δεύτερο προσωπικό άλμπουμ με τίτλο "Εν λευκώ" έχοντας ήδη σχηματίσει το συγκρότημα Απροσάρμοστοι, με το οποίο θα πορευτεί ως το τέλος του βίου του. Το 1985 ηχογράφησε το άλμπουμ "Zorba the Freak" (μια υπόμνηση της καταγωγής του από τον εμβληματικό ήρωα του Καζαντζάκη), ενώ λίγο πριν φύγει από τη ζωή κυκλοφόρησε μια συλλογή ζωντανών του ηχογραφήσεων με τίτλο "Χωρίς μακιγιάζ" (1989). Μεταθανάτια πάντως εκδόθηκαν αρκετές συλλογές τραγουδιών του μαζί με ανέκδοτες ζωντανές ηχογραφήσεις που είχε κάνει κατά καιρούς σφυρηλατώντας σιγά σιγά ένα μύθο που ακόμη κρατάει γερά.

Μαρινέλλα, Τόλης Βοσκόπουλος: Εγώ κι εσύ (1974)

Στις 10 Νοεμβρίου του 1973 η Μαρινέλλα και ο Τόλης Βοσκόπουλος ένωσαν τη ζωή τους σε μια λιτή τελετή στο διαμέρισμα της πρώτης στο Παγκράτι με κουμπάρο τον Γιώργο Κατσαρό προκαλώντας σεισμό στην κοσμική ζωή της τότε Αθήνας, η οποία μερικές μέρες αργότερα θα δεχόταν και νέο χτύπημα με τα συγκλονιστικά γεγονότα του Πολυτεχνείου που σήμαναν την αρχή της κατάρρευσης του δικτατορικού καθεστώτος παρά την προσωρινή του αναδίπλωση. 

Η συγκεκριμένη συγκυρία φαίνεται πως επηρέασε και τη δισκογραφική συνεργασία του ζευγαριού, η οποία ακολούθησε αμέσως μετά, όταν αποφάσισαν να ηχογραφήσουν διαδοχικά δύο κοινούς δίσκους, έναν για την κάθε δισκογραφική εταιρεία, όπου ανήκε τότε ο καθένας, στη Minos ο Τόλης Βοσκόπουλος και στη Philips η Μαρινέλλα. Μιλήσαμε χθες για το δίσκο που εκδόθηκε από τη Minos με συνθέσεις του Γιάννη Σπανού και του Τόλη Βοσκόπουλου, οπότε σήμερα είναι ευκαιρία να δούμε και τον αντίστοιχο δίσκο που εκδόθηκε από τη Philips με τίτλο "Εγώ κι εσύ".

Ο δίσκος λοιπόν αυτός κυκλοφόρησε τον Νοέμβρη του 1974 με τη συμπλήρωση της πρώτης γαμήλιας επετείου του ζευγαριού, αλλά κι ενός χρόνου από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Έτσι λοιπόν, ανάμεσα στα τυπικά ερωτικά ελαφρολαϊκά τραγούδια του - έξι σε μουσική του Γιώργου Κατσαρού, τέσσερα του Στέλιου Ζαφειρίου και δύο του Τόλη Βοσκόπουλου, όλα σχεδόν σε στίχους του Πυθαγόρα εκτός από τα δυο τραγούδια του Βοσκόπουλου που έχουν στίχους του Μίμη Θειόπουλου - ξεχωρίζει μια τρυφερή ελεγειακή μπαλάντα με τίτλο "Πατησίων και Στουρνάρα" (των Κατσαρού - Πυθαγόρα) με εντελώς αλλιώτικο θεματικό περιεχόμενο. Χωρίς να μπορώ να το επιβεβαιώσω επίσημα, γιατί πουθενά δεν έχω βρει σχετική αναφορά, έχω την εντύπωση ότι οι στίχοι του τραγουδιού σε συνδυασμό με τη χρονική συγκυρία φανερά παραπέμπουν στα τραγικά γεγονότα του Πολυτεχνείου (πιο συγκεκριμένα, στην εν ψυχρώ δολοφονία του 20χρονου Μιχάλη Μυρογιάννη από τον συνταγματάρχη Ντερτιλή στη συμβολή των οδών Πατησίων και Στουρνάρα)! Κι αυτό ασφαλώς αποτελεί μια έκπληξη πρώτης γραμμής, αν λάβει κανείς υπόψιν του τη γενικότερη α-πολιτίκ τραγουδιστική αντίληψη και της Μαρινέλλας που ερμηνεύει πολύ αισθαντικά το τραγούδι, αλλά και του συνθέτη Γιώργου Κατσαρού, ο οποίος κουβαλούσε τη σκιά εκείνου του θλιβερού φιλοχουντικού ύμνου που είχε χρεωθεί στο όνομά του, αν και ο ίδιος ποτέ δεν αποδέχθηκε την πατρότητά του!

Κατά τα λοιπά ο δίσκος σημείωσε μεγάλη εμπορική επιτυχία κι ανέδειξε αρκετά σουξέ, όπως το ομότιτλο, αλλά και τα: "Κέρνα, κέρνα", "Δώσε μου Θεέ μου", "Ο τελευταίος μου σταθμός" και κυρίως το ωραιότατο "Ούτε ένας".

Γιάννης Σπανός: Μαρινέλλα / Βοσκόπουλος (1974)

Διπλή επέτειος η σημερινή. Σαν σήμερα γεννήθηκαν δυο από τους δημοφιλέστερους καλλιτέχνες του ελληνικού πενταγράμμου, ο αγαπημένος συνθέτης και πιανίστας Γιάννης Σπανός (1934-2019) και ο συνθέτης και τραγουδιστής (και ηθοποιός) Τόλης Βοσκόπουλος (1940-2021). Αμφότεροι αναδείχθηκαν μέσα στη δεκαετία του '60, καθένας βέβαια από διαφορετικό μονοπάτι και με πολύ διαφορετική αισθητική στο μουσικό τους ύφος, ώσπου κάποια στιγμή οι δρόμοι τους συναντήθηκαν. Είναι ευκαιρία λοιπόν με αφορμή τη συγκεκριμένη επετειακή συγκυρία να σταθούμε σε μια δισκογραφική δουλειά, όπου οι δυο καλλιτέχνες βρέθηκαν να συνεργάζονται, ο Γιάννης Σπανός με την ιδιότητα του συνθέτη και ο Τόλης Βοσκόπουλος με τη διπλή ιδιότητα του ερμηνευτή και συνθέτη. 

Βρισκόμαστε στο 1974, τη χρονιά της Μεταπολίτευσης, όταν ο Τόλης Βοσκόπουλος, έχοντας πρόσφατα ενώσει τη ζωή του με τη μεγάλη λαϊκή ερμηνεύτρια Μαρινέλλα, αποφάσισε να κάνει μαζί της μια διπλή δισκογραφική δουλειά, μία για τη δική του εταιρεία, τη Minos, κι άλλη μία για τη Philips, την εταιρεία της Μαρινέλλας, με καινούργια τραγούδια ερμηνευμένα εξ ημισείας και από τους δύο καταξιωμένους ερμηνευτές. Ο δίσκος λοιπόν που κυκλοφόρησε από τη Minos είχε στο εξώφυλλο απλώς μια φωτογραφία του καλλιτεχνικού ζεύγους, ενώ ως τίτλος εμφανίζεται στο οπισθόφυλλο απλώς η αναγραφή των δύο ονομάτων τους: Μαρινέλλα / Βοσκόπουλος. 

Πρόκειται για έναν κύκλο δώδεκα τραγουδιών ελαφρολαϊκού ύφους που μοιράζονται ισοδύναμα σε δύο υποενότητες αντίστοιχες της κάθε πλευράς του δίσκου βινυλίου. Την πρώτη πλευρά καλύπτουν έξι συνθέσεις του Γιάννη Σπανού σε στίχους του Πυθαγόρα, από τις οποίες ξεχώρισαν οι τρεις που ερμηνεύει η Μαρινέλλα ("Να 'σαι καλά", "Έχει ο Θεός", "Ήρθε ένας φίλος"). Το τρίτο μάλιστα απ' αυτά, το τρυφερό "Ήρθε ένας φίλος", αν και δεν ακούστηκε ιδιαίτερα σ' αυτήν την πρώτη του εκτέλεση, έγινε πολύ γνωστότερο σε μια δεύτερη εκτέλεση δυο χρόνια αργότερα από την αισθαντική ερμηνεία της Αλέκας Κανελλίδου που όντως είναι ωραιότερη της πρώτης. Λιγότερο ενδιαφέρουσα είναι η άλλη πλευρά του δίσκου που περιλαμβάνει έξι συνθέσεις του Τόλη Βοσκόπουλου σε στίχους του Μίμη Θειόπουλου, με εξαίρεση το τραγούδι "Τι είχαμε, τι χάσαμε" που έχει στίχους του Τάσου Οικονόμου και είναι αυτό που ξεχώρισε λίγο παραπάνω, ερμηνευμένο από τον Τόλη Βοσκόπουλο.

Μάνος Ελευθερίου: Πάντα κάτι μένει (2008)

Κλείνοντας αυτό το σύντομο αφιέρωμα στον μεγάλο στιχουργό Μάνο Ελευθερίου επέλεξα έναν νεότερο "προσωπικό" του κύκλο τραγουδιών από την πολύ ενδιαφέρουσα σειρά Άξιος Λόγος της Universal που κυκλοφόρησε κατά το διάστημα 2006-2011 με τη φροντίδα του Γιώργου Νταλάρα και του συνθέτη Μιχάλη Κουμπιού, διευθυντή τότε του περιοδικού Δίφωνο. Η σειρά ήταν αφιερωμένη στους μεγάλους Έλληνες στιχουργούς και συγκέντρωνε ανέκδοτους στίχους τους μελοποιημένους ειδικά για την έκδοση αυτή από συνθέτες της νέας γενιάς. Κάθε τραγούδι και διαφορετικός συνθέτης! Κυκλοφόρησαν συνολικά τέσσερις τέτοιες ιδιαίτερα καλαίσθητες εκδόσεις σε μορφή βιβλίου με ένθετο το δίσκο. Ο πρώτος ήταν αφιερωμένος στον Λευτέρη Παπαδόπουλο (2006), ο δεύτερος στον Άλκη Αλκαίο (2007) κι ο τελευταίος στον Ηλία Κατσούλη (2011).

Ο τρίτος δίσκος της σειράς που κυκλοφόρησε το 2008 με τίτλο "Πάντα κάτι μένει" ήταν αφιερωμένος στον Μάνο Ελευθερίου, ο οποίος εκείνη την εποχή συμπλήρωνε 45 χρόνια παρουσίας στην ελληνική δισκογραφία με λαμπρές στιγμές μέσα από τις πολυσήμαντες συνεργασίες του με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Χρήστο Λεοντή, τον Δήμο Μούτση, τον Γιάννη Μαρκόπουλο, τον Λουκιανό Κηλαηδόνη, τον Σταύρο Κουγιουμτζή, τον Γιάννη Σπανό, τον Βασίλη Δημητρίου, τον Θάνο Μικρούτσικο, τον Ηλία Ανδριόπουλο, τον Χρήστο Νικολόπουλο και πολλούς άλλους. Ακόμη και με τον Μάνο Χατζιδάκι είχε μια σύντομη, αλλά ιδιαίτερα σημαντική συνεργασία, έστω κι αν δεν το ξέρει ο πολύς ο κόσμος, στην πρώτη ενότητα του κύκλου "Ο Οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι και ο Αλκιβιάδης" (1974).

Στην έκδοση περιλαμβάνονται 13 καινούργια τραγούδια, καθένα γραμμένο, όπως προανέφερα, από διαφορετικό συνθέτη της νεότερης γενιάς: Δημήτρης Παπαδημητρίου, Γιώργος Ανδρέου, Γιώργος Καζαντζής, Λάκης Παπαδόπουλος, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Διονύσης Τσακνής, Σωκράτης Μάλαμας, Χρήστος Θηβαίος, Κώστας Λειβαδάς, Σταύρος Σιόλας, Στέργιος Γαργάλας, Νικόλας Κουμπιός και Γιώργος Νταλάρας. Τα τραγούδια καλύπτουν όλο το μουσικό φάσμα της σύγχρονης τραγουδοποιίας, από το λαϊκό, ως το ροκ, τη μπαλάντα και τις πιο "έντεχνες" εκφράσεις. Τα ερμηνεύουν μερικές από τις πιο εκλεκτές φωνές που κυριαρχούσαν τότε στο προσκήνιο: Χρήστος Θηβαίος, Αλκίνοος Ιωαννίδης, Μελίνα Κανά, Γιάννης Κούτρας, Κώστας Μακεδόνας, Μιλτιάδης Πασχαλίδης, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Σωκράτης Μάλαμας και μαζί τους φυσικά ο Γιώργος Νταλάρας.

Μίκης Θεοδωράκης, Πέτρος Γαϊτάνος: Πολιτεία Δ' (1996)

Το 1996, με την έκδοση της "Πολιτείας Δ'" του Μίκη Θεοδωράκη, ολοκληρώνεται αυτός ο μακρύς κύκλος των "Πολιτειών" του που είχε ξεκινήσει ήδη από το 1960. Μόλις δυο χρόνια νωρίτερα είχε κυκλοφορήσει η τρίτη "Πολιτεία" με τον Μανώλη Μητσιά, ενώ στην τέταρτη ο συνθέτης επέλεξε ως αποκλειστικό ερμηνευτή του τον καλλίφωνο Πέτρο Γαϊτάνο, έναν τραγουδιστή της νεότερης γενιάς που είχε εμφανιστεί το 1990 με τραγούδια του Σταμάτη Σπανουδάκη και στη συνέχεια διακρίθηκε στην ερμηνεία εκκλησιαστικών ύμνων. Έκανε δηλαδή ακόμη τα πρώτα δισκογραφικά του βήματα, όταν του εμπιστεύτηκε ο Μίκης τα καινούργια του τραγούδια δηλώνοντας άλλωστε χαρακτηριστικά: "Είθε η επιλογή του Πέτρου Γαϊτάνου να φανεί αντάξια των προκατόχων του. Εγώ πάντως δεν θα τον τοποθετούσα μέσα στις Πολιτείες μου, αν δεν τον πίστευα".

Μετά τη δήλωση αυτή του Μίκη, ίσως θα ήταν περιττό να εκφράσω εγώ τις όποιες επιφυλάξεις μου, ειδικά όταν ο Γαϊτάνος μοιραία συγκρίνεται με τις φωνές ενός Μπιθκώτση, ενός Καζαντζίδη ή ενός Μητσιά! Θυμάμαι άλλωστε ότι ο συνθέτης με τον ασυγκράτητο παρορμητισμό του είχε συμπεριλάβει τη Βίκυ Λέανδρος ανάμεσα στους 2-3 καλύτερους ερμηνευτές του έργου του, οπότε δεν αποτελούν έκπληξη τα θετικά του λόγια για τον Γαϊτάνο.

Ο δίσκος περιλαμβάνει δέκα καινούργια τραγούδια και κλείνει με μια γλυκερή επανεκτέλεση της εμβληματικής "Δραπετσώνας" από την πρώτη "Πολιτεία". Ο Μάνος Ελευθερίου και πάλι έχει τη μερίδα του λέοντος στους στίχους με έξι συνολικά τραγούδια, ενώ τα υπόλοιπα τέσσερα έχουν στίχους του πρωτοεμφανιζόμενου Σπύρου Τουπογιάννη. Μουσικά τα τραγούδια κινούνται στο ίδιο κλίμα με αυτά της προηγούμενης Πολιτείας, χωρίς να προσθέτουν κάτι ιδιαίτερο στο βαρυσήμαντο έργο του συνθέτη. Πάντως θα έλεγα ότι στο μέτριο υλικό αυτού του δίσκου το πιο παράταιρο στοιχείο είναι η παρουσία του Πέτρου Γαϊτάνου που τα φωνητικά του χαρακτηριστικά βρίσκονται σε πλήρη δυσαρμονία με το ρωμαλέο ύφος των μελωδιών του συνθέτη.

Μίκης Θεοδωράκης, Μανώλης Μητσιάς: Πολιτεία Γ' (1994)

Ο κύκλος των "Πολιτειών" του Μίκη Θεοδωράκη διατρέχει μεγάλο μέρος της δημιουργικής του διαδρομής, κάπου 36 χρόνια, από το 1960/61 που κυκλοφόρησαν τα τραγούδια της πρώτης "Πολιτείας" (με ερμηνευτές τους Μπιθικώτση, Καζαντζίδη και Μαρινέλλα). Συνολικά έχουμε τέσσερις (ή πέντε;) "Πολιτείες" υπολογίζοντας ότι η δεύτερη κυκλοφόρησε το 1964 (με ερμηνευτή τον Μπιθικώτση), η ανεπίσημη τρίτη το 1978 που τελικά μετονομάστηκε σε "Οκτώβρης '78" (πάλι με τον Μπιθικώτση), για να ακολουθήσει το 1994 η επίσημη τρίτη "Πολιτεία" και να κλείσει αυτό ο μακρύς κύκλος το 1996 με την τέταρτη "Πολιτεία". 

Η επίσημη τρίτη λοιπόν "Πολιτεία", η "Πολιτεία Γ'", εκδόθηκε το 1994 από τη Philips (Polygram) με αποκλειστικό ερμηνευτή τον Μανώλη Μητσιά, σε μια εποχή που η λαμπερή καριέρα του τραγουδιστή έμοιαζε να θαμπώνει κάπως και να περνά μια κρίση. Πάντως ο Μητσιάς που στο παρελθόν είχε τραγουδήσει Θεοδωράκη μόνο σε δεύτερη εκτέλεση ("Τα λαϊκά" , 1974), στα κατοπινά χρόνια θα έχει στενή συνεργασία με τον μεγάλο συνθέτη κι αυτό θα αποτυπωθεί σε αρκετούς προσωπικούς δίσκους που θα κάνουν μαζί, έστω και σε δεύτερη κατά κανόνα εκτέλεση. 

Η αλήθεια είναι ότι ο κύκλος "Πολιτεία Γ'" ελάχιστη σχέση έχει με το ύφος και την ποιότητα των τραγουδιών που αγαπήσαμε μέσα από τις δύο παλιές κλασικές "Πολιτείες". Και προσωπικά ομολογώ πως, όταν πρωτοάκουσα αυτά τα τραγούδια, ένιωσα μια μικρή απογοήτευση. Μάλλον όμως ήταν μια βιαστική αντίδραση, γιατί με τον καιρό άρχισα να τα ακούω όλο και πιο συχνά και τελικά να τα βρίσκω αρκετά ενδιαφέροντα. Ξεχώρισε αμέσως το τραγούδι "Το πάθος που διώκεται" με τους θυμοσοφικούς στίχους της Λίνας Νικολακοπούλου, η οποία υπογράφει άλλα δυο τραγούδια. Βασικός στιχουργός του δίσκου είναι ο Μάνος Ελευθερίου με πέντε τραγούδια, από τα οποία ξεχώρισαν τα: "Εκείνα που είχα να σου πω", "Ήσουν μπαξές", "Έστω κι από λύπη μίλησέ μου", ενώ το ωραιότερο τραγούδι του δίσκου ("Δεν έχει ο δρόμος γυρισμό") έχει στίχους του Δημήτρη Κεσίσογλου. Ο Μανώλης Μητσιάς είναι φυσικά απόλυτα εναρμονισμένος με το ύφος των τραγουδιών και δίνει για μια ακόμη φορά μια άψογη ερμηνεία. Συμμετέχει επίσης η Δήμητρα Γαλάνη ως δεύτερη φωνή σε κάποια τραγούδια.